Capitulum 3
Numérotation du verset
Dn. 3,1
Nabuchodonosor rex fecit
statuam auream
altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex, et statuit eam in campo Duran1,
1 Duran
Rusch
] Duram
Weber
provincie Babylonis.
Numérotation du verset
Dn. 3,2
Itaque Nabuchodonosor rex
misit ad congregandos satrapas,
magistratus et iudices, duces2, tyrannos et prefectos, omnesque principes regionis3
2 duces] + et
Weber
|
3 regionis] regionum
Weber
|
ut convenirent ad dedicationem
statue quam erexerat Nabuchodonosor rex.
Numérotation du verset
Dn. 3,3
Tunc congregati sunt
satrape, magistratus et iudices, duces et tyranni et optimates qui erant in potestatibus constituti, et universi principes regionum ut convenirent ad dedicationem
statue quam erexerat Nabuchodonosor rex. Stabant autem in conspectu statue,
quam posuerat Nabuchodonosor rex4,
4 rex]
om. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,4
et preco clamabat valenter:
Vobis dicitur populis et5 tribubus et linguis.
5 et]
om. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,5
In hora qua audieritis sonitum tube et fistul et cithare, sambuce et psalterii et symphonie et universi generis musicorum, cadentes adorate statuam auream quam constituit Nabuchodonosor rex.
Numérotation du verset
Dn. 3,6
Si quis autem non prostratus adoraverit, eadem hora mittetur in fornacem ignis ardentis.
Numérotation du verset
Dn. 3,7
Post hec igitur
statim ut audierunt omnes populi
sonitum tube et6 fistule et cithare, sambuce et psalterii, et symphonie et omnis generis musicorum, cadentes omnes populi,
6 et]
om. Weber
tribus et lingue, adoraverunt statuam auream quam constituerat Nabuchodonosor rex.
Numérotation du verset
Dn. 3,8
Statimque et in ipso tempore accedentes viri Chaldei, accusaverunt Iudeos.
Numérotation du verset
Dn. 3,9
Dixeruntque Nabuchodonosor regi: Rex in eternum vive.
Numérotation du verset
Dn. 3,10
Tu rex posuisti decretum
ut omnis homo
qui audierit sonitum tube, fistule et cithare, sambuce et psalterii et symphonie et universi generis musicorum,
prosternat se et adoret statuam auream.
Numérotation du verset
Dn. 3,11
Si quis autem non procidens adoraverit mittatur in fornacem ignis ardentis7
7 ardentis] ardentem
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,12
Sunt ergo viri Iudei quos constituisti
super opera regionis Babylonie Sydrac, Misac et Abdenago, viri isti
contempserunt, rex, decretum tuum, deos tuos non colunt,
et statuam auream quam erexisti non adorant.
Numérotation du verset
Dn. 3,13
Tunc Nabuchodonosor in furore et in ira
precepit ut adducerentur Sydrac, Misac et Abdenago qui confestim adducti sunt in conspectu regis.
Numérotation du verset
Dn. 3,14
Pronuntiansque rex Nabuchodonosor8 ait eis: Verene
8 r. N.]
inv. Weber
Sydrac, Misac, et Abdenago, deos meos
non colitis et statuam auream quam constitui non adoratis ?
Numérotation du verset
Dn. 3,15
Nunc ergo si estis parati
quacumque hora audieritis
sonitum tube, fistule9, cithare, sambuce, psalterii et symphonie, omneque genus10 musicorum prosternite vos et adorate statuam quam feci, quod si non adoraveritis, eadem hora mittemini in fornacem ignis ardentis. Et quis est Deus qui eripiat vos de manu mea ?
9 fistule] + et
Weber
|
10 omneque genus] omnisque generis
Weber
|
Numérotation du verset
Dn. 3,16
Respondentes Sydrac, Misac, et Abdenago, dixeruntque11 regi Nabuchodonosor: Non oportet12 nos de hac re respondere tibi.
11 dixeruntque] dixerunt
Weber
|
12 oportet] opportet
Rusch
|
Numérotation du verset
Dn. 3,17
Ecce enim Deus noster
quem colimus potest nos eripere13
13 n. e.]
inv. Weber
de camino ignis ardentis et de manibus tuis rex liberare.
Numérotation du verset
Dn. 3,18
Quod si noluerit,
notum sit tibi14 rex quia deos tuos non colimus,
14 s. t.]
inv. Weber
et statuam auream quam erexisti non adoramus.
Numérotation du verset
Dn. 3,19
Tunc Nabuchodonosor repletus est furore, et
aspectus faciei illius immutatus est
super Sydrac, Misac et Abdenago et
precepit ut succenderetur fornax septuplum
quam succendi consueverat,
Numérotation du verset
Dn. 3,20
et viris fortissimis de exercitu suo iussit ut ligatis pedibus Sydrac, Misac et Abdenago, mitterent eos in fornacem ignis ardentis15.
15 ardentis] ardentem
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,21
Et confestim viri illi vincti cum bracis suis
et tiaris
et calciamentis et vestibus
missi sunt in medium16 ignis ardentis.
16 medium] + fornacis
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,22
Nam iussio regis urgebat. Fornax autem succensa erat nimis. Porro viros illos qui miserant Sydrac, Misac et Abdenago, interfecit flamma ignis.
Numérotation du verset
Dn. 3,23
Viri autem hi tres, id est Sydrac, Misac et Abdenago, ceciderunt in medio camino17 ignis ardentis colligati.
17 camino] camini
Weber
Que sequuntur in hebreis voluminibus non reperi.
Numérotation du verset
Dn. 3,24
÷ Et ambulabant in medio flamme,
laudantes Deum
et benedicentes Domino.
Numérotation du verset
Dn. 3,25
÷ Stans autem Azarias,
oravit sic: Aperiensque os suum
in medio ignis
ait:
Numérotation du verset
Dn. 3,26
÷ Benedictus es Domine Deus patrum nostorum et laudabilis et gloriosum nomen tuum in secula,
Numérotation du verset
Dn. 3,27
÷ quia iustus es in omnibus que fecisti nobis, et universa opera tua vera, et vie tue recte,
et omnia iudicia tua vera.
Numérotation du verset
Dn. 3,28
÷ Iudicia enim vera fecisti iuxta omnia que induxisti super nos et super civitatem sanctam patrum nostrorum Hierusalem, quia in veritate et in iudicio induxisti omnia hec propter peccata nostra.
Numérotation du verset
Dn. 3,29
÷ Peccavimus
enim et inique egimus
recedentes a te et deliquimus in omnibus
Numérotation du verset
Dn. 3,30
÷ et precepta tua non audivimus,
nec observavimus, nec fecimus
sicut preceperas nobis, ut bene esset
nobis18.
18 e. n.]
inv. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,31
÷ Omnia ergo que induxisti super nos et universa que fecisti nobis, in19 vero iudicio fecisti.
19 in]
om. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,32
÷ Et
tradidisti nos
in manibus inimicorum nostrorum iniquorum
et pessimorum,
prevaricatorumque
et regi iniusto
et pessimo ultra omnem terram.
Numérotation du verset
Dn. 3,33
÷ Et nunc non possumus aperire os.
Confusio et opprobrium facti sumus servis tuis
et his qui colunt te.
Numérotation du verset
Dn. 3,34
÷ Ne quesumus
tradas nos
in perpetuum propter nomen tuum,
et ne dissipes testamentum tuum,
Numérotation du verset
Dn. 3,35
÷ neque auferas misericordiam tuam a nobis propter Abraham dilectum tuum
et Isaac servum tuum et Israel sanctum tuum,
Numérotation du verset
Dn. 3,36
÷ quibus locutus es pollicens
quod multiplicares semen eorum
sicut stellas celi
et sicut arenam
que est in litore maris.
Numérotation du verset
Dn. 3,37
÷ Quia Domine
imminuti sumus
plusquam omnes gentes, sumusque humiles
in universa terra hodie propter
peccata nostra.
Numérotation du verset
Dn. 3,38
÷ Et
non est in tempore hoc princeps et propheta et dux
neque holocaustum,
neque sacrificium,
neque oblatio, neque incensum,
neque locus primitiarum coram te,
Numérotation du verset
Dn. 3,39
÷ ut possimus invenire
misericordiam tuam20 sed in anima contrita
20 tuam]
om. Weber
et spiritu humilitatisa
0 Cf. Ps. 50, 19.
suscipiamur.
Numérotation du verset
Dn. 3,40
÷ Sicut in holocausto21
21 holocausto] holocaustum
Weber
arietum
et taurorum,
et sicut in milibus agnorum
pinguium,
sic fiat sacrificium nostrum hodie in conspectu tuo22
22 hodie – in c. t.]
inv. Weber
ut
placeat tibi
quoniam
non est confusio confidentibus in teb.
0 sic fiat... tibi] cf.
HESBERT,
Antiphonale missarum sextuplex, offertorium § 26bis, 179: « Sicut in holocausto arietum et taurorum, et sicut in milibus agnorum pinguium: sic fiat sacrificium nostrum in conspectu tuo hodie, ut placeat tibi: quia
non est confusio confidentibus in te, Domine. Et nunc sequimur in toto corde et timemus te et quaerimus faciem tuam, Domine: ne cunfundas nos, sed fac nobis iuxta mansuetudinem tuam et secundum multitudinem misericordiae tuae ».
Numérotation du verset
Dn. 3,41
÷ Et nunc
sequimur te
in toto corde
et timemus te,
et querimus faciem tuam.
Numérotation du verset
Dn. 3,42
÷ Ne confundas nos,
sed fac nobiscum
iuxta mansuetudinem tuam
et secundum multitudinem misericordie tue,
Numérotation du verset
Dn. 3,43
÷ et
erue nos
in mirabilibus tuis
et
da gloriam nomini tuo, Domine,
Numérotation du verset
Dn. 3,44
÷ et confundantur omnes
qui ostendunt servis tuis mala. Confundantur in omni potentia tua
et robur eorum
conteratur,
Numérotation du verset
Dn. 3,45
÷ et scient23
23 et scient] sciant
Weber
quia tu es Dominus24 Deus solus
24 es Dominus] Domine
Weber
et gloriosus super orbem terrarum.
Numérotation du verset
Dn. 3,46
÷ Et
non cessabant qui miserant25 eos ministri regis succendere fornacem, napta et stupa et pice et malleolis,
25 miserant] immiserant
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,47
÷ et effundebatur flamma super fornacem
cubitis quadraginta novem,
Numérotation du verset
Dn. 3,48
÷ et erupit et incendit quos reperit iuxta fornacem de Chaldeis.
Numérotation du verset
Dn. 3,49
÷ Angelus autem Domini26
26 Domini
Rusch
; cf.
Corpus antiphonalium officii officii
(n° 1409, 1407: reminiscentia)]
om. Weber
descendit cum Azaria et sociis eius in fornacem
et excussit flammam ignis
de fornace,
Numérotation du verset
Dn. 3,50
÷ et fecit medium fornacis quasi ventum
roris flantem
et non tetigit eos omnino ignis neque contristavit nec quicquam molestie intulit.
Numérotation du verset
Dn. 3,51
÷ Tunc hi tres quasi ex uno ore
laudabant et glorificabant et benedicebant Deo in fornace dicentes:
Numérotation du verset
Dn. 3,52
÷ Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum,
et laudabilis et gloriosus27 et superexaltatus in secula.
27 et gloriosus]
om. Weber
Et benedictum nomen glorie tue sanctum, et laudabile et superexaltatum in omnibus seculis.
Numérotation du verset
Dn. 3,53
÷ Benedictus es in templo sancto
glorie tue et superlaudabilis et supergloriosus in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,54
÷ Benedictus es in throno
regni tui et superlaudabilis et superexaltatus in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,55
÷ Benedictus es qui intueris abyssos
et sedes super cherubim
et laudabilis et superexaltatus in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,56
÷ Benedictus es in firmamento celi et laudabilis et gloriosus in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,57
÷ Benedicite
omnia
opera Domini Domino,
laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,58
÷ Benedicite
angeli Domini28 Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
28 Domini]
om. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,59
÷ Benedicite celi Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,60
÷ Benedicite aque29
29 aque] + omnes
Weber
que super celos sunt
Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,61
÷ Benedicite omnes virtutes Domini Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,62
÷ Benedicite sol et luna Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,63
÷ Benedicite stelle celi Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,64
÷ Benedicite omnis imber et ros Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,65
÷ Benedicite omnis spiritus Dei30 Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
30 Dei]
om. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,66
÷ Benedicite ignis et estus Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,67
÷ Benedicite frigus et estas31 Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
31 estas] estus
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,68
÷ Benedicite rores et pruina Domino, laudate et superexaltate eum in secula
Numérotation du verset
Dn. 3,69
÷ Benedicite gelu et frigus Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,70
÷ Benedicite glaties et nives Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,71
÷ Benedicite noctes et dies Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,72
÷ Benedicite lux et tenebre Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,73
÷ Benedicite fulgura et nubes Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,74
÷ Benedicat
terra Domino32, laudet et superexaltet eum in secula.
32 Domino] Dominum
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,75
÷ Benedicite montes et colles Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,76
÷ Benedicite universa germinantia in terra Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,77
÷ Benedicite fontes Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,78
÷ Benedicite maria et flumina Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,79
÷ Benedicite cete et omnia que moventur in aquis Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,80
÷ Benedicite omnes volucres celi Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,81
÷ Benedicite omnes bestie et pecora Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,82
÷ Benedicite filii hominum
Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,83
÷ Benedicat33
33 Benedicat] Benedic
Weber
Israel Domino, laudet et superexaltet34 eum in secula.
34 laudet et superexaltet] laudate et superexaltate
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,84
÷ Benedicite sacerdotes Domini Domino,
laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,85
÷ Benedicite servi Domini Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,86
÷ Benedicite spiritus
et anime
iustorum
Domino, laudate et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,87
÷ Benedicite
sancti et humiles corde
Domino, laudate
et superexaltate eum in secula.
Numérotation du verset
Dn. 3,88
÷ Benedicite
Anania, Azaria, Misael35 Domino, laudate et superexaltate eum in secula. Qui eruit vos36 de inferno
35 Misael] et
praem. Weber
|
36 vos] nos
Weber
|
et salvos fecit de manu
mortis, et liberavit de medio ardentis flamme et de medio ignis eruit vos37.
37 vos] nos
Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,89
÷ Confitemini
Domino
quoniam bonus, quoniam in seculum misericordia eius.
Numérotation du verset
Dn. 3,90
÷ Benedicite omnes religiosi Domino Deo deorum, laudate et confitemini ei38 quia in omnia secula misericordia eius.
38 ei]
om. Weber
Hucusque in hebreo non habetur39 et que possumus40 de Theodotionis editione translata sunt.
39 in hebreo - non habetur]
inv. Weber
|
40 possumus] posuimus
Weber
|
Numérotation du verset
Dn. 3,91
Tunc Nabuchodonosor rex
obstupuit41
41 obstupuit] obstipuit
Weber
et surrexit propere et ait optimatibus suis:
Nonne tres
viros misimus in medium ignis compeditos ? Qui respondentes regi dixerunt42: Vere rex.
42 r. d.]
inv. Weber
Numérotation du verset
Dn. 3,92
Respondit rex43 et ait:
43 rex]
om. Weber
Ecce ego video viros quatuor solutos et ambulantes
in medio ignis et nihil corruptionis in eis est,
et species quarti similis filio Dei.
Numérotation du verset
Dn. 3,93
Tunc accessit Nabuchodonosor
ad ostium fornacis ignis ardentis et ait: Sydrac, Misac et Abdenago,
servi Dei excelsi vivi44,
44 vivi]
om. Weber
egredimini et venite.
Statimque egressi sunt Sydrac, Misac et Abdenago de medio ignis.
Numérotation du verset
Dn. 3,94
Et congregati satrape et45 magistratus et iudices et potentes regis, contemplabantur
45 et]
om. Weber
viros illos, quoniam nihil potestatis habuisset ignis in corporibus eorum, et capillus capitis eorum non esset adustus, etiam46 saraballa47
46 etiam] et
Weber
|
47 saraballa] sarabara
Weber
|
eorum non fuissent immutata,
et
odor ignis non transisset per eos.
Numérotation du verset
Dn. 3,95
Et
erumpens
Nabuchodonosor ait: Benedictus Deus eorum Sydrac, Misach et Abdenago, qui misit angelum suum
et eruit servos suos qui48 crediderunt in eum49, et verbum regis immutaverunt, et tradiderunt corpora sua,
48 qui] quia
Weber
|
49 eum] eo
Weber
|
et50 ne servirent et51 adorarent omnem Deum, excepto deo suo.
50 et]
om. Weber
|
51 et] + ne
Weber
|
Numérotation du verset
Dn. 3,96
A me ergo positum est hoc decretum,
ut omnis populus et tribus et lingue52, quicumque locutus53 fuerit blasphemiam contra Deum Sydrac, Misac et Abdenago, dispereat, et domus eius vastetur, neque enim est Deus alius qui possit ita salvare.
52 lingue] lingua
Weber
|
53 quicumque locutus] quecumque locuta
Weber
|
Numérotation du verset
Dn. 3,97
Tunc rex promovit Sydrac, Misac et Abdenago in provincia Babylonis.
Numérotation du verset
Dn. 3,98
Nabuchodonosor rex, omnibus populis gentibus et linguis qui habitant in universa terra, pax vobis multiplicetur.
Numérotation du verset
Dn. 3,99
Signa et mirabilia fecit apud me Deus excelsus. Placuit ergo mihi predicare.
Numérotation du verset
Dn. 3,100
Signa eius quia magna sunt, et mirabilia eius quia fortia, et regnum eius regnum sempiternum, et potestas eius in generationem et generationem.
Capitulum 3
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1521}
Nabuchodonosor rex fecit statuam : Hic ponitur secunda visio consequenter se habens ad primam : quia sicut per primam Babylonii sunt inducti ac cognoscendum Dei potentiam omnia regna conterentem : ita per istam inducuntur agnoscere quod metu mortis non est alius nisi Deus adorandus per latriam. Considerandum etiam quod licet hec visio sit historica, tamen cum hoc etiam est prophetica propter eius finem, scilicet propter apparitionem angeli filio Dei assimilati pueros de fornace liberantis, in quo hec visio tangit personam Christi tamquam regis eminentis cives suos de manu cuiuscumque temporaliter potentis liberantis. Circa hoc considerandum quod materia huius visionis est de statua aurea facta : et de puerorum constantia, de fornace ardente, et de angelo pueros liberante. Causa finalis est ut Christi incarnatio panderetur : cultus Dei ampliaretur et populus Dei consolaretur, ut patet in fine. Causa efficiens est spiritus sanctus, habitus ex puerorum humilitate patientia et tribulatione. Causa formalis est modus scribendi hanc visionem que describitur ad modum cuiusdam sententie iudicialis inique, et ideo habet tres partes, primo quia ponitur puerorum condemnatio indigna. secundo eorum liberatio benigna, ibi : Et ambulabant. Tertio eorum exaltatio condigna ibi : Tunc Nabuchodonosor obstupuit. Circa primum tanguntur tria, primum est causa litigii inter regem et pueros. Secundum, est forma iudicii, ibi : Statimque in ipso tempore. Tertium pena supplicii, ibi : Tunc Nabuchodonosor repletus. Circa primum : scilicet causam litigii que fuit ex hoc, quod tres pueri non adorabant statuam regis, duo tanguntur. Primum est, statue constitutio : secundum, eius dedicatio, ibi : Itaque Nabuchodonosor. Circa primum considerandum quod Nabuchodonosor per superbiam propter monarchie adeptionem voluit sibi usurpare honorem divinum : et ideo fecit statuam magnam auream in qua adoraretur. Simile legitur de Caio imperatore Romano, qui (ut dicit Iosephus lib. antiquitatum. 18.) misit statuam suam per totum imperium suum ut in ea adoraretur. Ad faciendum autem talia credibile est : quod homines inducebantur per aliqua responsa demonum et promissa, qui nituntur homines inducere ad {4.1522} idololatriam. Dicit igitur : Nabuchodonosor rex fecit statuam auream. Exterius tantum erat aurea quia non est credibile, quod sibi esset tanta moles auri vel forte erat interius concava.
marg.|
£
.2.
%
Altitudine cubitorum sexaginta : In hac altitudine computatur altitudo basis supra quam erat posita, aliter non responderet sibi latitudo que dicitur esse sex cubitorum tantum. Cetera patent. Si autem queratur : quare Daniel qui erat familiaris regi (ut visum est) non prohibuit eum a tali insania : dicendum quod forte erat absens in extremis finibus regni propter magna negocia, supra que erat positus : ut visum est : vel infirmitate fuit impeditus : vel aliqua alia causa consimili, quod videtur ex hoc quod non accusatur cum sociis suis : et tamen certum est quod non adorasset si ibi fuisset. Vel dicendum quod vidit regem obstinatum in malitia sua, et ideo tacuit videns se nihil proficere in reprehensione sua, sed magis regem ad peiora excitare : et hoc videtur glossa interlinearis dicere infra eodem capitulo super illum locum : Precepit ut adducerentur Sidrach, Misach, etc. Ubi dicitur sic : De Daniele non fit mentio : quia regi assistebat qui propriam statuam non adorabat.
marg.|
£
.3.
%
Itaque : Hic consequenter describitur statue dedicatio : Voluit enim Nabuchodonosor, quod prima adoratio sue statue que vocatur hic dedicatio fieret cum magna solemnitate : propter magnitudinem superbie sue : et hoc est quod dicitur hic : Itaque Nabuchodonosor rex misit. Nuntios solennes : scilicet
marg.|
£
.4.
%
Ad congregandos satrapas, id est nobiles barones. Et dicuntur satrape quasi satis rapientes : quia solent bona inferiorum rapere.
marg.|
£
.5.
%
Magistratus, id est consiliarios.
marg.|
£
.6.
%
Et iudices : Qui sunt constituti ad audiendum causas.
marg.|
£
.7.
%
Duces : Scilicet exercitus.
marg.|
£
.8.
%
Et tyrannos, id est exactores tributorum regalium.
marg.|
£
.9.
%
Optimates, id est optimos existentes : isti sunt honorabiliores post regem.
marg.|
£.10.%
Perfectos, id est prepositos.
marg.|
£.11.%
Principes : Sicut sunt ballivi, qui habent plures prepositos sub se. Isti igitur predicti primo sunt vocati ad adorandum statuam ut regi consentientes, ceteri timore mortis et exemplo maiorum facilius inducantur ad regis voluntatem, Cetera patent usque ibi:
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1523}
£
.1.
%
Vobis dicitur : Non quod omnes populi possunt in campo Duran collocari, sed quia in principibus qui sunt capita aliorum intelliguntur omnes adorare.
marg.|
£
.2.
%
Tribubus : Quia ibi erant homines diversarum nationum et linguarum.
marg.|
£
.3.
%
In hora : Forma huius instrumenti nota est et communis, et ea utuntur homines in bellis et festis, et in populi congregatione : ut habetur lib. Nm.
marg.|
£
.4.
%
Fistule : Instrumentum de ligno habens multa foramina per que emittitur sonus, et eo utuntur pastores.
marg.|
£
.5.
%
Cithare : Instrumentum est figure triangularis ad modum dimidii scuti : et tangitur digitis.
marg.|
£
.6.
%
Sambuce : Que fit de arundine perforata. Et dicitur sambuca a sam quod est sol, et bucca quod est parva buccina, quia solum potest fieri in estate ut dicit Hieronymus in epistola ad Dardanum de instrumentis musicis que in Sacra Scriptura reperiuntur.
marg.|
£
.7.
%
Psalterii : Instrumentum notum est et tangitur cum penna.
marg.|
£
.8.
%
Symphonie : Aliquando accipitur pro melodia in communi, sed hic accipitur symphonia pro instrumento determinato oblongo, quod solent portare ceci, et digitis tangitur.
marg.|
£
.9.
%
Et universi generis, etc. Hoc additur, quia multa erant ibi alia instrumenta que non exprimuntur hic. Talibus autem utebantur in adoratione statue ad incitandum homines : quia ex diversis melodiis excitantur in hominibus diverse passiones, ut patet ad senium : et habetur. 8. Politi.
marg.|
{4.1524}
£.10.%
Cadentes adorate statuam auream, id est humiliter et reverenter.
marg.|
£.11.%
Quam constituit : Ut in ipsa adoraretur.
marg.|
£.12.%
Si quis autem non prostratus, etc. Ubi pena nuntiatur non obedientibus. Cetera patent ex predictis.
marg.|
£.13.%
Statimque in ipso tempore : Hec est secunda pars principalis huius capituli ubi ponitur forma iudicii : circa quam ponitur primo Chaldeorum accusatio, secundo puerorum citatio, ibi : Tunc Nabuchodonosor in furore. tertio citatorum inquisitio, ibi : Pronuntians, et quarto inquisitorum responsio, ibi : Non oportet nos. In prima parte dicitur sic. Statimque in ipso tempore. dedicationis statue.
marg.|
£.14.%
Accedentes : Ad regem.
marg.|
£.15.%
Accusaverunt : Moti invidia ex hoc quod Iudei erant eis prepositi in negociis regni, ut patet in fine precedenti capituli.
marg.|
£.16.%
Dixeruntque Nabuchodonosor : Hoc dicunt ad captandum eius benevolentiam ut melius impetrarent voluntatem suam.
marg.|
£.17.%
Tu rex posuisti : Quod est lex firma et irrevocabilis, et non est licitum illud preterire.
marg.|
£.18.%
Ut omnis homo qui audierit sonitum tube, etc. Quasi dicant, nullum hominem excepisti ab hac lege : hoc autem dicebant ut non pateret modus liberationis puerorum. Hoc autem modo in proposito formant accusationem suam dicentes.
marg.|
£.19.%
Sunt ergo viri, etc. Quasi dicant, captivi sunt, et servi ex conditione : propter quod et humiliores deberent esse.
marg.|
£.20.%
Quos constituisti, etc. Sidrach, Misach, et Abdenago : Et ideo deberent esse grati pro beneficiis acceptis, et per consequens contemptus eorum est gravior.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1525}
£
.1.
%
Viri isti contempserunt rex decretum tuum : Quasi dicat ex predictis patet quod nullo modo est eis parcendum.
marg.|
£
.2.
%
Deos tuos non colunt : Scribit autem hoc Daniel more Iudeorum qui unum idolum vocant Deos in plurali, ut habetur Ex. 32.a. de vitulo aureo. Hi sunt dii tui Israel : qui eduxerunt te de terra Egypti. Dicuntur autem hi dii Nabuchodonosor : non quia ipsam statuam adoraret : ut dictum est, sed quia illam fecerat ut in ipsa adoraretur.
marg.|
£
.3.
%
Tunc Nabuchodonosor in furore : Hic ponitur puerorum citatio, cum dicitur : Tunc Nabuchodonosor in furore et in ira. Ex contemptu sibi facto secundum suam estimationem, non tamen secundum veritatem : et sic irrationabiliter. Ideo dicitur : In furore et in ira.
marg.|
£
.4.
%
Precepit : Illis pessimis accusatoribus.
marg.|
£
.5.
%
Ut adducerentur : Coram eo.
marg.|
£
.6.
%
Sidrach, Misach, etc. De Daniele non fit mentio, et causa supradicta {4.1526} est.
marg.|
£
.7.
%
Pronuntiansque : Hic ponitur citatorum inquisitio, et patet littera ex dictis hoc excepto.
marg.|
£
.8.
%
Deos meos non colitis, etc. Et pro. i.
marg.|
£
.9.
%
Statuam auream quam constitui : Quam vocat Nabuchodonosor Deum suum, non quia ipsam adoraret, ut dictum est, sed quia ipsum representabat cui divinos honores exhiberi volebat.
marg.|
£.10.%
Et quis est Deus qui eripiet vos : Hec fuit mira excecatio : quia ipsum Deum Hebreorum omnipotentem vocaverat in precedenti cap. quia superbia mirabiliter excecat hominem.
marg.|
£.11.%
Respondentes Sidrach : Hic ponitur requisitorum responsio, unde dicitur.
marg.|
£.12.%
Non oportet nos de hac re respondere tibi : Q. questio tua est ita irrationabilis quod non est digna responsione, quia evidens est, quod est dare unum primum infinite potentie, et sic potest nos liberare, quia ipsum colimus, et hoc est quod subditur : Ecce enim Deus noster quem colimus etc. Sequitur.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1527}
£
.1.
%
Quod si noluerit : Quia aliquando Deus non liberat servos suos temporaliter, ut melius salvet eos, inuisibiliter eos ad requiem transferendo ut dicit Augustinus in quodam sermone sanctorum martyrum septem fratrum.
marg.|
£
.2.
%
Notum tibi sit rex etc. Ex quo patet quod illud factum est tribus pueris materia fortitudinis quod ab impiis credebatur esse causa terroris.
marg.|
£
.3.
%
Tunc Nabuchodonosor : Hic describitur pena supplicii ubi primo ponitur regis indignatio, cum dicitur : Repletus est furore. Secundo indignationis manifesta ostensio, cum subditur.
marg.|
£
.4.
%
Et aspectus faciei illius immutatus est etc. Quia passiones cordis citius apparent in oculis quam in aliis partibus corporis, tertio, sententie pronuntiatio, ibi : Et precepit ut succenderetur fornax etc. Quarto sententie executio, ibi:
marg.|
£
.5.
%
Et confestim viri illi, id est tres pueri.
marg.|
£
.6.
%
Vincti : Ut nullo modo possent evadere.
marg.|
£
.7.
%
Cum brachiis suis etc. Secundum aliquos thiara est pallium quo Perse utuntur : secundum alios est mitra que in capite ponitur, unde {4.1528} dicitur Ex. 29.a. de Aaron : Pones thiaram in capite eius : et inde trahitur ad significandum genus pilei quod portabant nobiles ; secundum quod dicitur Ezechiel. 23.b. Cum vidisset viros depictos et thiaras in capitibus eorum. Quinto ponitur dei vindicatio, ibi:
marg.|
£
.8.
%
Porro viros illos etc. Sciendum tamen quod hoc dicitur hic per anticipationem : quia dicitur infra eodem capitulo quod viri illi qui miserant pueros in fornacem succendebant eam : et ideo interfectio istorum per flammam ignis intelligenda est facta quando angelus Domini descendit cum pueris post orationem Azarie, et excussit flammam de fornace, et combussit eos qui erant extra : ut sic rex non solum de miraculo viso miraretur, sed et per combustionem fortissimorum virorum de suo exercitu puniretur ut hic videtur.
marg.|
£
.9.
%
Et ambulabant in medio flamme : Hec est tertia pars principalis huius capituli. Sciendum tamen, quod non est in Hebreo tamen eam exposui, quia est in medio capituli. Igitur hic ponitur liberatio puerorum benigna : ubi tria notantur que solent accidere in tribulatione iustorum, scilicet commendatio superne equitatis : condescensio divine bonitatis, ibi : Et non cessabant : Collaudatio divine maiestatis, ibi : Tunc hi tres. Circa primum advertendum quod primo {4.1529} ponitur commendatio Dei ab istis tribus pueris in generali : et patet secundo ipsius Azarie in speciali : ibi : Stans autem Azarias : ubi primo Azarias commendat divinam iusticiam, secundo, implorat eius clementiam, ibi : Ne quesumus. Tertio allegat consuetam Dei misericordiam ibi : Et nunc sequimur te. Quarto invocat eius liberatricem potentiam, ibi : Et erue nos. Circa primum in commendatione divine equitatis ; Azarias attribuit Deo iusticiam et sibiipsis culpam dicens.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
£
.1.
%
Benedictus es etc. Et facit mentionem de antiquis patribus, ut meritis ipsorum eius oratio sit magis exaudibilis. Et hoc modo fecit Moyses in oratione ad placandum iram Domini contra populum de vituli fabricatione.
marg.|
£
.2.
%
Et gloriosum nomen tuum : Gloria enim est clara notitia cum laude, unde importat quamdam diffusionem laudis, propter hoc dicitur nomen Dei gloriosum, quia debet laudari ubique terrarum et in omni differentia temporum : ideo subditur.
marg.|
£
.3.
%
In secula : Reddens penam pro peccatis, et hoc est quod subditur.
marg.|
£
.4.
%
In omnibus que fecistis nobis : Permittendo nos sic tribulari.
marg.|
£
.5.
%
Et universa opera tua vera : Quia conformia sunt divine sapientie, que falli non potest.
marg.|
£
.6.
%
Et vie tue recte, id est processus tuus in mundi gubernatione.
marg.|
£
.7.
%
Et omnia iudicia tua vera : Dicit iudicia in plurali : quia unum est iudicium eius occultum in presenti. de quo dicitur Iohan. 12.g. Nunc iudicium est mundi, aliud erit apertum in futuro. Cetera patent usque ibi:
marg.|
{4.1530}
£
.8.
%
In duxisti omnia hec propter peccata nostra : Ubi considerandum : quod peccatum populi Israel vocavit suum, quia erat pars illius populi. Daniel enim et socii eius erant innocentes et sancti, et maxime quando fuerunt de Hierusalem translati, et ideo non fecerunt illa peccata propter que destructa est civitas Hierusalem, de qua sit hic mentio.
marg.|
£
.9.
%
Peccavimus enim : Contra proximum.
marg.|
£.10.%
Et inique egimus : Contra Deum, et hoc dupliciter peccato commissionis, quod notatur cum dicitur. Recedentes a etc. Et peccato omissionis.
marg.|
£.11.%
Et precepta tua non audivimus etc. Ut bene nobis esset ex te. Ex decursu enim veteris Testamenti patet quod filii Israel fuerunt in prosperitate quamdiu fuerunt obedientes Deo.
marg.|
£.12.%
Et tradidisti nos : Quia quandoque punit Deus bonos per malos, ut dictum est cap. precedenti unde et demones sunt executores divine iusticie in inferno.
marg.|
£.13.%
Et regi iniusto : Scilicet Nabuchodonosor : quia occidebat innocentes, ut hic patet.
marg.|
£.14.%
Et pessimo : Quia cogebat homines idololatrare, usurpando sibi divinos honores.
marg.|
£.15.%
Ultra omnem terram : Scilicet supra omnes terrenos, quia propter magnitudinem sue potestatis malitia eius habebat maiorem effectum et evidentiam.
marg.|
£.16.%
Confusio etc. Quia eis infertur pro opprobrio miseria nostra, cum eodem ritu colimus te sicut et ipsi.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1531}
Ne quesumus : Hic Zacharias implorat Dei clementiam : allegans promissionem factam sanctis patribus, dicens : Ne quesumus tradas nos hostibus.1
1
Hic Zacharias implorat Dei clementiam : allegans promissionem
factam sanctis patribus, dicens : ne quesumus tradas nos hostibus Ed1634 ] om. Ed1603
factam sanctis patribus, dicens : ne quesumus tradas nos hostibus Ed1634 ] om. Ed1603
marg.|
£
.2.
%
In perpetuum : Licet ad tempus puniamur pro peccatis nostris.
marg.|
£
.3.
%
Propter nomen tuum : Quasi dicat licet hoc non mereatur nostra iusticia : fiat tamen hoc ad gloriam nominis tui, ut nomen tuum glorificetur in liberatione nostra.
marg.|
£
.4.
%
Et ne dissipes testamentum, id est legem, que dissipatur quando tenentes eam occiduntur.
marg.|
£
.5.
%
Neque auferas : Quia fuit primus a Deo electus ex idololatris : et primo facte sunt ei promissiones aperte de Christo : propter quod dicitur hic specialiter dilectus.
marg.|
£
.6.
%
Et Isaac servum tuum : Et dicitur servus, quia fuit vere obediens. Et patet hoc cum pater voluit eum immolare, quia iam erat 30. annorum, et per consequens fortis : pater autem eius erat senex et debilis : noluit tamen resistere, sed ad immolationem voluntarie accessit, ut dicit Iosephus lib. 1. antiqui.
marg.|
£
.7.
%
Et Israel sanctum, id est Iacob, qui dicitur hic sanctus specialiter quia speciali cultu se vovit colere Deum, ut dicitur Gn. 28.d. Erit mihi Dominus in Deum etc. Illud autem proprie dicitur sanctum quod applicatur divino cultui.
marg.|
£
.8.
%
Quibus locutus es, id est promittens, ideo non potest frustrari promissio tua.
marg.|
£
.9.
%
Quod multiplicares semen eorum : Promissum est hoc Abrahe Gn. 22.
marg.|
£.10.%
Quia domine imminuti sumus etc. Quia multi de filiis Israel fuerunt occisi per bella et multi captivati.
marg.|
£.11.%
Sumusque humiles, id est viles in conspectu aliorum.
marg.|
£.12.%
In universa terra hodie propter peccata, etc. Quia iam dispersi erant in multis terris per captivitatem Assyriorum et Chaldeorum et Egyptiorum.
marg.|
£.13.%
Et non est in tempore hoc princeps : Super filios Israel, qui posset eos {4.1532} defendere, quia Sedechias iam erat captus.
marg.|
£.14.%
Et propheta : Qui denuntiet futuram consolationem.
marg.|
£.15.%
Et dux : Scilicet ex populo nostro, quasi dicerent, virtute humana non possumus salvari de manibus inimicorum. Similiter eis non erat via ad placandum Deum per viam sacrificiorum, et hoc est quod postea dicit.
marg.|
£.16.%
Neque holocaustum : Que erat oblatio tota incensa ad honorem divinum.
marg.|
£.17.%
Neque sacrificium : Quod partim incendebatur, et partim ad usum sacerdotum reservabatur.
marg.|
£.18.%
Neque oblatio : Que offertur ex devotione.
marg.|
£.19.%
Neque incensum : Hoc est thymiama odoris suavissimi quod offerebatur super altare thymiamatis ad consummationem sacrificii : ut habetur ad Hebreos. 9. Ratio omnium istorum est quia non erat ipsis licitum talia offerre, nisi in Hierusalem que iam erat destructa, et hoc est quod dicitur.
marg.|
£.20.%
Neque locus primitiarum coram te : Quia iam erat destructus ut visum est.
marg.|
£.21.%
Ut possimus invenire misericordiam tuam, etc. Supple per talia sacrificia et oblationes.
marg.|
£.22.%
Sed in anima contrita etc. Quasi dicat loco sacrificiorum suscipias illud quod possumus tibi offerre, scilicet cor contritum et humiliatum. Ps. 50.d. scribitur : Sacrificium Deo spiritus contribulatus. Unde super illud Gn. 25.d. Isaac amabat Esau. dicit Rabbi Moyses : dilecte sunt magis tribulationes quam sacrificia, quippe quia sacrificia fiunt de divitiis hominis, tribulationes vero de corpore ipsius tribulati, quod est magis charum sibi : secundum quod dicitur Iob 2. Pellem pro pelle et cuncta que habet homo dabit pro anima sua.
marg.|
£.23.%
Et sicut in milibus agnorum etc. Quia tribulatio in qua isti erant propter Deum, est magis accepta Deo quam sacrificia, ut dictum est.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1533}
£
.1.
%
Quoniam non est confusio etc. Quod est verum de confusione vera : que est coram Deo per peccatum in conscientia mala, licet sancti bene sustineant confusionem coram hominibus sed ista non est vera confusio, unde dicit Chrysost. super Mattheum ; Levis est consolatio si homo in seipso confusus sit, non tamen coram hominibus. Per contrarium levis est confusio, id est modica vel nulla : si tantum confusus coram hominibus est : et non coram Deo.
marg.|
£
.2.
%
Et nunc sequimur te : Hic consequenter Azarias allegat in sua oratione consuetam Dei misericordiam quam inveniunt revertentes ad ipsum : et hoc est quod allegat. Et nunc sequimur te etc. Qualitercumque autem peccaverimus.
marg.|
£
.3.
%
Ne confundas nos, id est confusibiles in conspectu hominum dimittas.
marg.|
£
.4.
%
Sed fac nobiscum : Quia proprietas tua est misereri et parcere.
marg.|
£
.5.
%
Erue nos etc. Hic consequenter Azarias invocat liberatricem Dei potentiam, que solet assistere in casibus desperatis secundum viam humanam, et hoc est quod dicit : Et erue nos in mirabilibus. Hoc est per opera supra virtutem nature fienda, quod factum est in liberatione eorum de fornace.
marg.|
£
.6.
%
Et da gloriam nomini tuo : ut infideles videntes potentiam tuam mirabilem glorificent nomen tuum.
marg.|
£
.7.
%
Confundantur omnes etc. Et loquitur hic de confusione per penitentiam qua homo confunditur coram Deo de peccato perpetrato, et hoc est quod subditur.
marg.|
£
.8.
%
Et scient quia tu es Dominus etc. Hoc factum est per hoc, quod Nabuchodonosor viso miraculo glorificavit Deum per totum regnum suum.
marg.|
£
.9.
%
Et non cessabant etc. Descripta commendatione divine equitatis. Hic consequenter ponitur condescensio sue bonitatis incendens noxios et liberans innocentes. Circa quod quatuor tanguntur. Primum est {4.1534} fornacis incendium, cum dicitur : Et non cessabant etc. qui miserant eos in fornacem. Scilicet et isti erant fortissimi de exercitu regis, ut dictum est supra.
marg.|
£.10.%
Succendere fornacem Naphtha : Quod est genus bituminis inventum circa Babyloniam, et maxime nutrit ignem, ut dicit Salustius : secundum alios sunt ossa olivarum arefacta cum amurca.
marg.|
£.11.%
Et stupa et pice et malleolis, etc., id est sarmentis. Secundo subditur Chaldeorum excidium, cum dicitur : Et effundebatur, et patet littera. Tertio angelicum presidium subditur, cum dicitur : Angelus autem Domini descendit etc. Quarto puerorum remedium cum dicitur : Et non tetigit eos etc. Et patet littera.
prol.|
Sed queritur hic quomodo isti pueri non sunt lesi in fornace, et dicunt aliqui quod hoc factum est per hoc quod angelus excussit flammam de fornace, ut hic dicitur, et apposuit aliqua refrigerativa interius, unde dicitur hic quod fecit medium fornacis quasi ventum roris flantem, et tunc secundum hanc viam, oportet dicere quod non erat ardor in fornace, nec secundum effectum : nec secundum rem vel actum primum. Sed hoc non videtur verum : quia supra dictum est quod fuerunt positi in fornace ligati : tamen ignis consumpsit vincula eorum : quia ambulabant in camino et non consumpsit eorum corpora, et sic patet quod pueris existentibus in fornace erat ibi ardor ignis, non solummodo secundum rem vel actum primum sed etiam quantum ad effectum vel actum secundum quod est comburere, ex quo combussit vincula eorum. Item infra eodem capitulo dicitur quod ambulabant in medio ignis ardentis. Dicendum igitur, quod salus puerorum facta est divina virtute suspendente actum secundum ignis, id est effectum : manente tamen actu primo, quia cum creatura obediat creatori in omnibus possibilibus fieri potest, per virtutem divinam conservari ardor ignis in actu primo sive secundo, quia prius potest absolvi a posteriori. Et sicut potest virtus divina suspendere actum ignis simpliciter ita potest suspendere circa unum obiectum absque hoc quod suspendat circa aliud, et sic suspendit actum ignis circa corpora puerorum, et non circa vincula eorum, nec circa eos qui fornacem incendebant. Sed contra {4.1535} predicta potest sic argui : quia administratio rerum et conservatio sunt idem realiter secundum aliquos. Administratio autem importat applicationem rei ad effectum, ergo conservari non potest in actu primo ignis quin exeat in secundum actum apposito combustibili. Item calefacere per se inest igni, illud autem quod per se inest alicui non potest ab eo separari, ergo impossibile est, quod ignis maneat in actu primo, et non comburat apposito combustibili. Ad primum dicendum quod administratio rerum et conservatio possunt dupliciter accipi. Uno modo ex parte cause inquantum sunt actiones Dei in ipso manentes, et sic sunt idem realiter : quia in Deo non est nisi unica actio intrinseca, que est idem quod sua substantia. Alio modo ex parte effectus qui est in creatura : et sic differt administratio a conservatione. Sicut enim in artificialibus videmus quod aliud est instrumentum constituere in esse, et aliud ipso constituto uti : ut patet de securi. Ita intelligendum est in proposito : quia creature sunt Dei artificiata, et ideo aliud est creaturam in esse producere seu tenere, quod est conservare, et aliud ipsam ad operationem applicare, quod est administrare : et hoc est posterius ad ipsum ministrare : et hoc est posterius ad ipsum conservare : ut patet. Licet autem posterius non possit esse sine priori, tamen prius potest esse sine posteriori : et ideo potest ignis conservari absque hoc quod agat, non tamen e converso, Et eadem ratione potest sic conservari quod agat in unum, et non in aliud : ut dictum est. Ad secundum dicendum quod cale facere inest per se igni : sed hoc in tertio modo perseitatis : et tale potest separari. Illud autem quod per se inest primo modo, non potest ab aliquo separari : etiam virtute divina, quia ponitur in eius diffinitione, ideo non valet argumentum. Quod autem dicitur quod angelus fecit medium fornacis quasi ventum etc. Dicendum est quod licet miracula fiant sola virtute divina principaliter, tamen angeli circa hoc habent aliquando aliquod ministerium : Sic hic, quod flamma effusa est extra fornacem, factum est virtute angeli, sed quod pueri existentes intra fornacem non sunt lesi, hoc factum est divina virtute, igitur propter tale ministerium predictum dicit scriptura hoc fecisse angelum.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
£
.1.
%
Tunc hi tres quasi etc. Posita condescensione bonitatis divine circa pueros, consequenter ponitur collaudatio divine maiestatis ab ipsis : Et dividitur in duas partes, quia primo isti pueri Deum laudant. Secundo, ad laudem Dei creaturas invitant, ibi : Benedicite omnia opera. Prima adhuc in sex : quia primo laudant Deum in se. Secundo in appropriato sibi nomine. Et benedictum nomen etc. Tertio in assumpta {4.1536} humanitate. Benedictus est in templo. Quarto, in beata virgine. Benedictus est throno. Quinto, in angelorum distinctione. Benedictus es qui intueris. Sexto, in celo empyreo omnia continente. Benedictus es in firmamento celi, Et nota quod in omnibus istis modis quatuor nominibus communiter utitur : Quia Deus Benedictus dicitur ratione creationis : Laudabilis ratione conservationis, Gloriosus, ratione consummate fruitionis : Super exaltatus, ratione incomprehense perfectionis, quia excedit omne quod de ipso dicimus et cogitamus. Vel aliter sic, quia Deus dicitur, benedictus ratione bonitatis : Gloriosus, ratione sapientie : unde dicit Ambrosius : Gloria est clara notitia. Super exaltatus, ratione potentie : Laudabilis, inquantum ex istis derivatur perfectio in creaturis. Dicit ergo primo.
£
.2.
%
Benedictus es domine Deus patrum nostrorum : De patribus fit mentio : quia ex meritis patrum procedebat eorum liberatio : sequitur.
marg.|
£
.3.
%
Et benedictum nomen glorie tue sanctum : Hoc est nomen Domini Tetragrammaton : quod est Deo appropriatum : et nulli alii attributum : quia secundum quod dicit Rabbi Moyses illud nomen significat divinam proprietatem intrinsecam omnibus aliis separatis. Alia autem nomina divina imponuntur ab operibus divinis : sicut patet de hoc nomine Heloym in Hebreo : vel Deus in Latino quod imponitur a generali providentia : et propter hoc communicatur aliis per quamdam participationem, unde et iudices dicuntur Heloym vel dii : ut habetur Ex. 22.b. Si latet fur, Dominus domus applicabitur ad Deos, id est ad iudices etc. et multo magis alia nomina divina hoc modo communicantur. Nomen autem Domini tetragrammaton nulli alii communicatur : sed de solo Deo dicitur.
£
.4.
%
Benedictus es in templo etc. Istud templum est humanitatis Christi : quia in Christo habitat plenitudo divinitatis corporaliter : ut dicit Apostolus ad Colos. 2. Propter hoc dicitur Apocalyp. 21.g. de celesti Hierusalem : Templum non vidi in ea : Dominus Deus ipse est templum eius et agnus.
marg.|
£
.5.
%
Benedictus es : Hoc est in beata virgine que speciali modo coniuncta est Deo ratione maternitatis : et dicitur proprie ipsius thronus : quia in gremio eius sedit quando recepit munera a regibus : ut Mt. 2.
marg.|
£
.6.
%
Benedictus es qui, id est angelos damnatos de celo deiectos.
marg.|
£
.7.
%
Et sedes super : Presidens angelis sanctis.
marg.|
£
.8.
%
Benedictus es in firmamento : Et accipitur hic firmamentum pro empyreo celo : quod describitur immobile a sanctis : quia est locus proprius beatorum : ideo dicitur firmamentum. Considerandum etiam quod in istis creaturis predictis dicitur Deus specialiter benedici et glorificari : quia sunt coniuncte Deo speciali coniunctione : ut patet ex predictis.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1537}
£
.1.
%
Benedicite omnia opera, etc. Hic consequenter tres pueri invitant creaturas ad laudandum Deum celi. Et primo creaturas in generali, dicentes : Benedicite omnia opera Domini Domino. Et considerandum quod in omnibus istis sequentibus utuntur istis verbis, benedicite, laudate, et superexaltate eadem ratione qua usi sunt in precedentibus nominibus his, benedictus, laudabilis, et superexaltatus.
marg.|
£
.2.
%
Benedicite angeli Domini Domino : Hic invitant creaturas in speciali : et primo creaturas pure spirituales, secundo corporales, ibi : Benedicite celi. tertio creaturam compositam ex spiritu et corpore, ibi : Benedicite filii hominum. Dicitur igitur primo : Benedicite angeli, etc. Primo enim invitant creaturam angelicam tamquam Deo propinquiorem. Unde dicit Aug. lib. 11. confessi. Duo fecisti domine : unum prope te, scilicet naturam angelicam : aliud prope nihil, scilicet materiam primam.
marg.|
£
.3.
%
Benedicite celi : Hic invitant creaturas corporales : et primo corpora celestia, secundo ea que pertinent ad elementa, ibi : Benedicite imber. Circa primum dicitur sic : Benedicite celi. ubi invitant celum sidereum cum spheris septem planetarum et celum crystallinum : ideo dicitur :
marg.|
£
.4.
%
Benedicite aque : illud enim celum dicitur aqueum propter quamdam similitudinem : quia convenit cum aqua in diaphaneitate. Tertio invitant angelos inquantum movent orbes : quia ex motu eos cognoscimus : quia ex tali motione ministrant : et hoc est quod dicitur.
marg.|
£
.5.
%
Benedicite omnes : Quarto invitant ea que faciunt ad ornatum celi, scilicet solem et lunam et alia luminaria, cum dicitur : Benedicite sol et luna. et patent in littera predicta.
marg.|
£
.6.
%
Benedicite imber : Hic invitant ea que pertinent ad elementa. Et primo invitant ipsa elementa. Secundo ea que faciunt ad ornatum elementorum, ibi: Benedicite cete. Prima in duas : quia primo invitant elementa superiora : secundo inferiora, ibi : Benedicat terra. Considerandum autem in omnibus istis quod ista inanimata et ratione carentia dicuntur benedicere Deum, et laudare per quamdam similitudinem, inquantum perficiunt ea ad que ordinantur a Deo : Et iterum inquantum ex consideratione talium creature rationales assurgunt ad benedicendum {4.1538} et laudandum Deum. Primo igitur invitant elementum aeris tangendo tres impressiones que fiunt in aere multum utiles ad vitam hominum et fructificationem terre nascentium : que sunt imber, et ros, et spiritus, id est ventus, et hoc est quod dicitur : Benedicite imber et ros Domino. Secundo tangitur elementum ignis et eius effectus : qui est estus, cum dicitur : Benedicite ignis. Tertio tangitur alternatio temporis causata ex motu solis in obliquo circulo, scilicet hyems et estas : quia sole existente in signis australibus causatur hyems, eo autem existente in signis septentrionalibus causatur estas : et hoc est quod dicitur.
marg.|
£
.7.
%
Benedicite frigus, id est hyems, etc. Quarto invitant impressiones que fiunt in oppositis temporibus, scilicet in vere et autumno, cum dicitur.
marg.|
£
.8.
%
Benedicite rores, etc. quia ros plurimum fit in vere, pruina in autumno, ut dicit philosophus 2. Meteororum. Quinto invitant impressiones que fiunt in hyeme, ibi : Benedicite gelu. Sexto invitant ea que fiunt in motu solis diurno in duobus hemispheriis : que sunt nox et dies, lux et tenebre : quia sole existente in hemispherio nostro causatur dies et lux. Quando autem est in hemispherio opposito causatur nox et tenebra, et hoc est quod dicitur : Benedicite noctes. Septimo invitant duas impressiones notabiles que sunt fulgura et densitas nubium, ibi : Benedicite fulgura etc.
marg.|
£
.9.
%
Benedicat terra : Hic invitat elementa inferiora scilicet terram et aquam. Et primo invitant terram secundum se, ibi : Benedicat terra, etc. Secundo quantum ad partes eius, ibi : Benedicite montes et colles, Tertio quantum ad ea que germinantur ex terra et adherent ei, propter quod pertinent proprie ad ornatum terre, ibi : Benedicite universa germinantia. Consequenter invitant elementum aque : et primo quantum ad originem fluminum, cum dicitur : Benedicite fontes. Secundo quantum ad id quod est terminus fluminum : que flumina in mari congregantur, ibi : Benedicite maria, etc.
marg.|
£.10.%
Benedicite cete et omnia, etc. Hic invitant ea que pertinent ad ornatum elementorum, cuiusmodi sunt animalia in elementis viventia et moventia seipsa : et primo que pertinent ad elementum aque, cuiusmodi sunt pisces : et hoc est quod dicitur : Benedicite cete etc. et exprimuntur hic cete : quia sunt pisces maximi et mirabiles multum inter creaturas Dei. Secundo invitant ea que pertinent ad ornatum aeris, cum dicitur.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1539}
£
.1.
%
Benedicite omnes volucres celi : Et accipitur celum improprie pro celo aereo. Tertio invitant ea que pertinent ad ornatum terre, cum dicitur.
marg.|
£
.2.
%
Benedicite omnes bestie : quantum ad animalia sylvestria : unde dicuntur bestie quasi vastie.
marg.|
£
.3.
%
Et pecora Domino : quantum ad animalia domestica.
marg.|
£
.4.
%
Benedicite filii : Hic invitant creaturam compositam ex spirituali, et corporali, scilicet naturam humanam, et primo generaliter, cum dicitur. Benedicite filii hominum. Secundo populum Israel specialiter, cum dicitur.
marg.|
£
.5.
%
Benedicat Israel Dominum, laudet et superexaltet eum, etc. Et hoc est quod ille populus speciali cultu dicebatur peculiaris Deo, tertio adhuc specialius sacerdotes cum dicitur.
marg.|
£
.6.
%
Benedicite sacerdotes : et hoc quia debent pollere speciali sanctitate in populo, quarto ministros sacerdotibus adiunctos, ibi : Benedicite servi. Et quia laus non est accepta a Deo nisi fiat ex spiritu et sanctitate et humilitate : ideo subditur : Benedicite spiritus, etc. Ultimo terminant laudem istam in seipsis sicut a seipsis inchoaverunt, cum dicitur.
marg.|
£
.7.
%
Benedicite Anania : Et hoc est quia specialem rationem laudandi habebant, que tangitur cum subditur.
marg.|
{4.1540}
£
.8.
%
Qui eruit vos : quia illuc descendissent anime eorum, nisi preservati fuissent de incendio ignis virtute divina.
marg.|
£
.9.
%
Benedicite omnes religiosi : Istud ultimum additur : quia non solum in populo Israel. sed etiam in aliis populis erant aliqui, qui speciali cultu colebant Dominum : sicut fuit Iob et Melchisedec, et consimiles qui dicuntur hic religiosi.
marg.|
£.10.%
Tunc Nabuchodonosor, etc. Hec est tertia pars principalis huius capituli, in qua ponitur puerorum exaltatio condigna : ubi scriptura notat quatuor. Primum est apparitio angeli : quia apparuit quartus cum tribus pueris : et hoc est quod dicitur. Tunc Nabuchodonosor rex obstupuit. Ex combustione subita robustissimorum virorum sui exercitus : ut predictum est : et de puerorum salvatione in fornace.
marg.|
£.11.%
Et surrexit propere : Ad videndum miraculum.
marg.|
£.12.%
Et ait optimatibus suis, id est primis principibus post regem.
marg.|
£.13.%
Nonne tres viros : scilicet et non plures.
marg.|
£.14.%
Misimus in medio ignis : quasi dicat, Sic : et idem affirmant principes, et patet.
marg.|
£.15.%
Respondit rex et ait : Ecce ego video viros, etc. et ideo admirabatur de quarto.
marg.|
£.16.%
Solutos : quia admirabatur quod ignis combussisset eorum vincula et non corpora : et hoc est quod dicitur : Et ambulantes in medio ignis.
Numérotation du verset
Dn. 3,1
marg.|
{4.1541}
£
.1.
%
Et species quarti : quia propter irradiationem vultus in corpore assumpto bene apparebat quod angelus non erat filius hominis, sed magis aliquid supra hominem et quid divinum. Secundum quod ponitur ibi est approbatio miraculi. cum dicitur.
marg.|
£
.2.
%
Tunc accessit : Ex quo patet eius devotio : quia non mittit nuntium.
marg.|
£
.3.
%
Et ait Sidrach, etc. non idolorum multorum que coluntur in terra.
marg.|
£
.4.
%
Egredimini : De fornace.
marg.|
£
.5.
%
Et venite : Ad me secure. Sequitur.
marg.|
£
.6.
%
Et congregati : Qui dicuntur satrape et huiusmodi supra expositum est.
marg.|
£
.7.
%
Contemplabantur : Admirantes de miraculo quod probatur per id quod subditur. Quoniam nihil potestatis habuisset ignis in corporibus eorum. Et quod plus est.
marg.|
£
.8.
%
Et capillus capitis : Qui tamen de facili incenditur.
marg.|
£
.9.
%
Saraballa, id est brache estivales et breves.
marg.|
£.10.%
Non fuissent immutata : Quia non solum non erant adusta, sed nec sumo denigrata.
marg.|
£.11.%
Et odor ignis : Quia erant immoderate calefacti. Tertium quod ponitur hic est acclamatio Dei, cum dicitur.
marg.|
£.12.%
Et erumpens Nabuchodonosor : in laudem Dei, scilicet
marg.|
£.13.%
Ait Benedictus : Qui misit angelum suum : per hoc enim erat aliis {4.1542} dissimilis et quod subito disparuit aliis egredientibus de fornace cognovit, quod fuerat angelus : sequitur.
marg.|
£.14.%
Et verbum : Obediendo Deo et non regi. Et quia non solum Nabuchodosor in se, sed etiam in toto regno voluit laudare Deum : ideo sequitur.
marg.|
£.15.%
A me ergo, id est lex firma, et patet. Quartum quod ponitur hic, est exaltatio populi Israelitici per puerorum promotionem, et hoc est quod dicitur.
marg.|
£.16.%
Tunc rex promovit Sidrach, etc. Amplius quam ante : quia prius erant prefecti operum, sed nunc fecit eos iudices provinciarum, et patet littera. Et in isto capitulo potest assignari quadruplex moralitas, quia in statua est nota simulationis, in adorantibus : emulationis, in ministris vel instrumentis adulationis, in fornace tentationis. Statua igitur notat simulationem potentie scientie seu cuiusque excellentie. Hec statua est ficta, quia vita simulata habet meram falsitatem. Aurea, quia habet falsam honestatem. Alta, quia habet falsam dignitatem. Lata, propter falsam pietatem. Sita, propter falsam potestatem. Dedicata, propter falsam fame celebritatem. Adornata, propter falsam maiestatem. Hec omnia simul concurrentia faciunt simulatorem, statuam non hominem. In adorantibus est nota emulationis. Adorant primo satrape, id est nobiles, aspirantes ad nobilitatem generis. Magistratus, id est consiliarii aspirantes ad familiaritatem principis. Iudices aspirantes ad autoritatem. Duces, scilicet exercitus aspirantes ad nominis celebritatem. Tyranni, aspirantes ad potestatem. Optimates aspirantes {4.1543} ad regiam dignitatem. Hi omnes adorant seculi dignitatem, ne potentiam, honores, vel divitias perdant : quorum exemplo subditi faciliter inducuntur impulsi a maioribus per potentiam, A doctoribus per falsam doctrinam A religiosis per falsam vitam, In ministris vel instrumentis notatur adulatio. Quidam enim adulantur superioribus ratione timoris : et hoc significatur per turbam quia terret : quidam ratione consequendi honoris, ut ambitiosi : et hoc significatur per fistulam : quidam ratione favoris habendi in causis, et hoc significatur per citharam : quidam ratione valoris temporalis ut pauperes : et hoc significatur per sambucam : quidam ratione affectus carnalis amoris, sicut sunt proprie diligentes : et hoc significatur per psalterium : quidam ratione decoris ut lascivi, et hoc significatur per symphoniam : quidam ratione livoris, ut sic per superiores possint se vindicare de aliis : et hoc designatur per omne genus musicorum : quia tales per omnem viam querunt adimplere suum propositum. Quarto in fornace et pueris notatur tentatio et tribulatio, in fornace active, et in pueris passive. Fornax enim tribulationis septuplum succenditur contra iustos antequam liberentur. Per adversitatem in insidiis hostibus. Per asperitatem, in afflictionibus corporis exterioribus. Per anxietatem, in conflictibus mentis interioribus. Per arduitatem, in operibus difficilibus. Per autoritatem, in {4.1544} preceptis fortioribus. Per austeritatem, in victu et aliis necessitatibus corporalibus. Per calamitatem, in infirmitatibus et languoribus. Fornax autem tentationis similiter septuplum succenditur, quia septem sunt differentie tentationis : quia quedam est tentatio dubia, quedam occulta, quedam fraudulenta sub specie boni, quedam subita et periculosa ; quia in repentinis difficile est se bene habere, quedam importuna, sicut est tentatio carnis que impugnat omnibus horis, quedam perplexa, quedam violenta ex intensione periculi vel mortis. He tentationes succenduntur naphta, id est concupiscentia peccati originalis. Stupa, id est concupiscentia superbie et vanitatis. Pice, id est concupiscentia luxurie carnalis. Malleolis, id est concupiscentia mundane cupiditatis, que desiccat avarum hominem, sicut malleoli sarmenta sunt desiccata. Ex hac fornace eripiuntur pueri, id est innocentes. Vincula consumuntur, id est difficultas ad bonum et pronitas ad malum. Servantur autem illesa saraballa, id est bona que honestant, quia tegunt membra pudibunda. Thiare, id est bona que delectant : quia ponuntur in capite. Calciamenta, id est bona que sustentant. Vestes, id est bona que conservant. Flamma autem que diffunditur per cubitos 49. et quinquagesimum non attingit, significat penam inferni que nunquam consequetur remissionem iubilei, id est requiem eternam, que per remissionem iubilei significatur in scriptura, quia in inferno nulla est remissio.
Numérotation du verset
Dn. 3,moraliter
marg.|
{4.1521}
£
.1.
%
Nabuchodonosor autem rex fecit statuam auream : Per statuam auream significatur malus et inutilis prelatus qui statua dicitur. Za. 11.d. O pastor et idolum derelinquens gregem. Hec autem statua quam fecit rex fuit tantum aurea exterius : nam principes terreni sanctitatis apparentia vel aliter decepti procurant {4.1522} aliquando ad prelationis statum inutiles promoveri : propter quod de ista statua dicit, est alta, scilicet per superbiam, et lata per ambitionem, et sita in campo Duran, qui interpretatur loquela, ideo significat verbositatem sine veritatis substantia. In huius statue dedicatione dicuntur esse instrumenta omnis generis musicorum, per que significantur, quod in electione et confirmatione talis electi fiunt false commendationes, que ad eius confirmationem vel electionem possunt operari, {4.1523} Hanc autem statuam sic confirmatam adorant satrape, id est satis rapientes : quia prelatum malum vel inutilem venerantur et commendant illi qui sub eius umbra querunt bona rapere subditorum, et magistratus, id est consiliarii qui sub eo volunt dominari : et iudices, id est officiales ei assistentes, et duces tyranni, et prefecti. Isti sunt qui disponunt bona temporalia prelati, {4.1524} ex quibus querunt magis ditari.
Numérotation du verset
Dn. 3,moraliter
marg.|
£.10.%
Cadentes : Nam inferiores videntes prelatum inutilem sive malum, a maioribus venerari, idem faciunt timore magis quam amore virtutis.
marg.|
£.13.%
Statimque in ipso tempore accedentes viri Chaldei accusa, etc. Per istos significantur illi qui iustos et innocentes accusant superioribus cupidi, ut inde trahatur pecunia sine causa.
Numérotation du verset
Dn. 3,moraliter
marg.|
{4.1525} † Quod si non adoraveritis, eadem hora : Per istos tres qui statuam noluerunt adorare sed magis periculum mortis subire significantur illi, qui Deo firmiter adherentes per fidem sanctissime trinitatis nullo modo volunt assentire alicui quod sit in offensam maiestatis divine, et isti semper salvantur, vel per divinam potentiam eos mirabiliter a mortis periculo liberante, sicut fuit in proposito : {4.1526} vel per Dei misericordiam ipsis in tormentis constantiam tribuentem : et ista liberatio maior est quam prima : sicut dicit Aug. in ser. Machabei multo melius liberati sunt ab illis tribus viris contra quos homo seviebat : et flamma parcebat, nam illi ab una tentatione liberati : sunt iterum cum diabolo certaturi, isti vero sunt ab omni tentatione supplicii liberati illos Deus visibiliter liberat, istos autem inuisibiliter coronat.
Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Dn. 3), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=38&chapitre=38_3)
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Dn. 3), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=38&chapitre=38_3)
Notes :