Capitulum 3
Numérotation du verset
Iac. 3,1
Nolite
plures magistri fieri
fratres mei,
scientes quoniam maius iudicium
sumitis.
Numérotation du verset
Iac. 3,2
In multis enim offendimus omnes.
Si quis
in verbo
non offendit hic
perfectus est vir. Potest enim1 freno circumducere totum corpus.
1 Potest enim] Potens etiam
Weber
Numérotation du verset
Iac. 3,3
Si autem frenos equis2 in ora mittimus
2 frenos equis] equorum frenos
Weber
ad consentiendum nobis,
et omne corpus eorum3
3 eorum] illorum
Weber
circumferimus.
Numérotation du verset
Iac. 3,4
Et ecce4
4 Et ecce]
inv. Weber
naves cum magne sint et a ventis valentibus5
5 valentibus] validis
Weber
minentur, circumferuntur autem6 a modico gubernaculo ubi impetus dirigentis voluerit.
6 autem]
om. Weber
Numérotation du verset
Iac. 3,5
Ita et lingua modicum quidem membrum est et magna exaltat7.
7 exaltat] exultat
Weber
Ecce quantus ignis
quam magnam silvam8 incendit.
8 silvam] magnam
praem. Weber
Numérotation du verset
Iac. 3,6
Et lingua
ignis est,
universitas
iniquitatis. Lingua constituitur in membris
nostris que maculat totum corpus,
et inflammat rotam nativitatis nostre
inflammata a gehenna.
Numérotation du verset
Iac. 3,7
Omnis enim natura bestiarum et volucrum et serpentium etiam ceterorum domantur
et domita sunt
a natura humana.
Numérotation du verset
Iac. 3,8
Linguam autem nullus hominum domare potest.
Inquietum malum
plena veneno mortifero.
Numérotation du verset
Iac. 3,9
In ipsa benedicimus Deum9 et Patrem
9 Deum] Dominum
Weber
et in ipsa maledicimus
homines qui ad similitudinem Dei facti sunt.
Numérotation du verset
Iac. 3,10
Ex ipso ore
procedit benedictio et maledictio.
Non oportet,
fratres, mei hec ita fieri.
Numérotation du verset
Iac. 3,11
Numquid fons
de eodem foramine emanat dulcem et amaram aquam ?
Numérotation du verset
Iac. 3,12
Numquid potest fratres mei ficus uvas10 facere aut vitis ficus ?
10 uvas] olivas
Weber
Sic neque salsa dulcem potest facere aquam.
Numérotation du verset
Iac. 3,13
Quis sapiens et disciplinatus
inter vos ostendat ex bona conversatione opera sua11 in mansuetudine sapientie.
11 opera sua] operationem suam
Weber
Numérotation du verset
Iac. 3,14
Quod
si zelum animarum12 habetis,
12 animarum] amarum
Weber
et
contentiones sunt13 in cordibus vestris.
13 sunt]
om. Weber
Nolite gloriari
et mendaces
esse adversus veritatem.
Numérotation du verset
Iac. 3,15
Non est enim14 ista
14 enim]
om. Weber
desursum sapientia15 descendens a Patre luminum16,
15 desursum sapientia]
inv. Weber
|
16 a…luminum]
om. Weber
|
sed terrena,
animalis,
diabolica.
Numérotation du verset
Iac. 3,16
Ubi enim
zelus
et contentio
ibi inconstantia
et omne opus pravum.
Numérotation du verset
Iac. 3,17
Que autem desursum est sapientia
primum quidem pudica est,
deinde autem17 pacifica,
17 autem]
om. Weber
modesta
suadibilis, bonis consentiens18,
18 bonis consentiens]
om. Weber
plena misericordia
et fructibus bonis.
Iudicans19 sine simulatione.
19 Iudicans] non
praem. Weber
Numérotation du verset
Iac. 3,18
Fructus autem
iustitie in pace
seminatur facientibus pacem.
Capitulum 3
Numérotation du verset
Iac. 3,1
marg.|
{6.1283}
Nolite plures magistri
.
Postquam beatus Iacobus docuit fideles bene se habere ad proximum in collatione boni, hic consequenter idem facit in evitatione mali, et primo in verbo, et secundo facto, cap. seq. Prima in duas, quia primo ostendit mala ex vitio lingue provenientia, propter que debet ab omnibus refugi. Secundo bona ex taciturnitate sequentia, propter que debet ab omnibus captari, ibi : Quis sapiens. Prima in duas, quia primo declarat malum loquacitatis in doctrina, secundo in communi vita, ibi : in multis. Circa primum sciendum quod ex loquacitate provenit, quod aliqui presumptuose docere volunt quod nesciant. Contra quos dicit.
marg.|
.1.
Nolite
plures
.
Nam docere est opus sapientis, quorum parvus est numerus. stultorum autem infinitus. Eccl. 1.d.
marg.|
.2.
Scientes quoniam maius iudicium
id est maiorem {6.1284} damnationem incurritis, quia tales magistri faciunt alios errare, et per hoc multipliciter damnationem incurrit, Mt. 15.b. Si cecus ceco ducatum prestet ambo in foveam cadunt.
marg.|
.3.
In
multis
.
Hic consequenter ostendit malum loquacitatis in communi vita, et hoc ex quatuor scilicet quia inficit. communiter, multipliciter incurabiliter, et innaturaliter. secundum ponitur, ibi : Potest etiam. Tertium, ibi : Omnis enim natura. Quartum. ibi : In ipsa benedicimus. Circa primum dicit. In multis offendimus omnes. et maxime in verbo, quia lingua sita est in lubrico, propter quod citius movetur ad malum, quam alia membra, ideo subditur.
marg.|
.4.
Si quis in
verbo
non offendit, hic perfectus est vir.
quia facilius custodiuntur alia membra. Et quia pauci sunt valde perfecti. Eccl. 7.d. Virum de mille unum repperisti. ideo vitium lingue inficit communiter.
Numérotation du verset
Iac. 3,1
prol.|
{6.1285}
marg.|
.1.
Potest etiam freno circunducere totum corpus.
Hic consequenter ostendit, quod inficit multipliciter, premittens ad hoc triplex exemplum. Primum est animale, nam equus, qui est animal magnum circunducitur cum freno parvulo. Secundum artificiale, quia navis magna movetur cum parvo gubernaculo. Tertium naturale, quia modicus ignis magnam silvam incendit. Et eodem modo lingua, que est modicum membrum multa mala facit per contentiones, detractiones, seditiones, et huiusmodi, ita quod fere omnia mala proveniunt ex vitio lingue. Et ex dictis patet littera paucis exceptis, que discutientur. Potest etiam freno circunducere totum corpus. totum corpus, scilicet animalis magni.
marg.|
.2.
Et magna.
scilicet mala.
marg.|
.3.
Exultat.
idest, provocat.
marg.|
.4.
Ecce quantus ignis,
etc id est quam modicus.
marg.|
.5.
Et lingua.
scilicet mala.
prol.|
{6.1286}
marg.|
.6.
Ignis est.
accendens contentiones, seditiones et alia mala, ideo subditur.
marg.|
.7.
Universitas iniquitatis.
supple est mala lingua virtualiter.
marg.|
.8.
Que maculat totum corpus.
nam in alia membra redundat malum eius.
marg.|
.9.
Et inflammat rotam.
idest, cursum vite nostre, que assimilatur, rote, que incipit et terminatur in eodem puncto, et sic nascitur homo impotens et ignorans, et si moritur naturaliter, redit ad eundem statum de communi cursu.
marg.|
.10.
Inflammata a gehenna.
idest, a diabolo, qui sic nominatur, eo quod Gehenne deputatur.
marg.|
.11.
Omnis enim natura bestiarum,
etc. Hic consequenter ostenditur, quod inficit incurabiliter, quia lingua mala non est domabilis sicut cetera membra, que possunt ligari, et a suis actibus impediri, non sic autem lingua, nisi prescindatur, et hoc est quod dicitur. Omnis enim natura. Hoc videmus ad sensum, quod multa animalia ferocia domantur ad homine.
Numérotation du verset
Iac. 3,1
prol.|
{6.1287}
marg.|
.1.
Linguam autem.
maliloquam.
marg.|
.2.
Nullus hominum.
quantumcunque sapiens.
marg.|
.3.
Domare potest.
et subditur ratio. Est enim.
marg.|
.4.
Inquietum malum.
quia sita est in lubrico ut dictum est.
marg.|
.5.
Plena veneno.
detractionis.
marg.|
.6.
Mortifero.
Nam detractor interficit eum de quo detrahit per infamiam, et eum, qui libenter audit, et seipsum per culpam.
marg.|
.7.
In ipsa benedicimus Deum,
etc. Hic consequenter ostendit, quod vitium lingue inficit innaturaliter, contra enim cursum nature est, quod ex eodem principio procedat contraria, nam contrariorum contrarie sunt cause, et tamen ex eadem lingua procedunt contraria scilicet benedictio et maledictio, et hoc est, quod dicitur. In ipsa enim benedicimus Deum. pro beneficiis suis.
marg.|
.8.
Et in ipsa maledicimus homines, qui ad imaginem et similitudinem Dei facti sunt.
qui frequenter sunt innocentes qui ad similitudinem Dei facti sunt. et sic maledictio redundat in Deum, sicut vituperium factum imagini regis redundat in ipsum.
marg.|
.9.
Non oportet fratres mei hec ita fieri.
Quia videntur nature contrariari. Et subdit ad hoc exemplum de fonte, et patet littera de ficu, que non producit nuces, quia hoc esset contra eius naturam. Et simile est quodammodo de lingua, que creata est ad benedicendum, et maledicere est ei innaturale. Et de aqua falsa, que non fit dulcis, sed manet in proprietate nature sue, lingua autem maledica transmutatur a natura sua, ut dictum est.
marg.|
.10.
Quis sapiens et disciplinatus inter vos ?
Postquam beatus Iacobus ostendit mala ex loquacitate provenientia, propter que est fugienda. {6.1288} hic consequenter ostendit bona ex taciturnitate provenientia, propter que est appetenda. Hec autem bona sunt, sapientia, et disciplina, et eis annexa, que beatus Iacobus primo proponit, secundo sapientiam distinguit, ibi : Quod si zelum. Circa primum sciendum quod ex taciturnitate que consistit in bona audiendo provenit disciplina, nam discipuli boni proprium est audire, ex auditu vero sapientia acquiritur, et acquisita augmentatur. Proverbio. 1.a. Audiens sapiens sapientior erit. et sic ulterius sapientia in bonis operibus manifestatur, et hoc est, quod dicitur. Quia sapiens et disciplinatus, etc. secundum habitum acquisitum vel infusum, vel utroque modo, quia sapientia acquisita bene disponit ad sapientiam infusam, sicut patet de Daniele et sociis eius Daniel. 1.
marg.|
.11.
Ostendat ex bona conversatione operationem suam.
idest, per effectum exteriorem.
marg.|
.12.
In mansuetudine sapientie.
que opponitur loquacitati et vitio lingue.
marg.|
.13.
Que
autem
Quod si zelum amarum.
Hic consequenter distinguit sapientiam in mundanam, et divinam. Secunda describitur. ibi : Que autem desursum est. Circa primum sciendum quod sapientia humana hec dicitur, que per cautelas et mendacia tendit ad finem. indebitum, et hoc procedit ex passionibus inordinatis maxime invidie et odii, et hoc est quod dicitur. Quod si zelum idest, invidiam.
marg.|
.14.
Habetis.
ad invicem.
marg.|
.15.
Et contentiones sunt in cordibus vestris
id est intentiones inferendi nocumentum proximo.
marg.|
.16.
Nolite gloriari.
si deducatis ad effectum tamquam sitis sapientes.
marg.|
.17.
Et mendaces esse adversus veritatem.
quia non est vera sapientia, sed magis stultitia, ideo subditur.
Numérotation du verset
Iac. 3,1
prol.|
{6.1289}
marg.|
.1.
Non est enim ista sapientia desursum descendens a patre luminum.
a quo est omne bonum.
marg.|
.2.
Sed terrena.
inquantum procedit ex concupiscentia oculorum.
marg.|
.3.
Animalis
.
procedens ex concupiscentia carnis.
marg.|
.4.
Diabolica.
procedens ex superbia vite, ideo dicitur sapientia mundana, quia omne quod est in mundo reducitur ad ista tria. 1. Io. 2.
marg.|
.5.
Que
autem
.
Hic consequenter describitur sapientia divina, sive a Deo data et ordinata. Primo quantum ad terminum, a quo facit recedere quod est malum, cum dicitur : Que autem desursum est sapientia. 1. a Deo data.
marg.|
.6.
Primum
quidem pudica
est
id est faciens recedere ab omni turpitudine. Secundo quantum ad terminum ad quem facit tendere qui est beatitudo in qua quietatur appetitus : quod notatur cum dicitur. Pacifica. Tertio quantum ad illa per que sapientia perducit ad pacem sive finem, ubi post recessum a corruptela turpitudinis primo occurrit homini, quod in omnibus modum debitum teneat, ideo dicitur : Modesta. secundo ut in his in {6.1290} quibus ipse si sibi non sufficit aliorum monitis acquiescat, et quantum ad hoc subditur : Suadibilis. et hec duo pertinent, ad hoc, quod homo pacem habeat in seipso. Sed ulterius ad hoc quod sit pacificus etiam aliis : primo requiritur ut eorum bonis non repugnet. ideo dicitur. Bonis consentiens. Secunda quod defectibus proximi compatiatur in affectu, et subveniat in effectu, et quantum ad hoc subditur : Plena misericordia et fructibus bonis. Tertio requiritur, ut defectus aliorum emendare caritative satagat. et hoc est quod dicitur.
marg.|
.7.
Iudicans
sine
simulatione
scilicet
ne correctionem exerceant ex odio precedenti caritatis ostensione. Hec autem hominis purificatio in se et cum aliis in via, est quedam prelibatio perfecte pacis in patria : et sic est finis sapientie prout habetur in via. ideo subditur.
marg.|
.8.
Fructus
autem iustitie
id est beatitudo eterna que per iustitiam acquiritur, et in fruitione beata consistit.
marg.|
.9.
In
pace
.
quia semen continet fructum futurum potentialiter et imperfecte, sic pacificatio in via de qua dictum est, continet pacem eterne glorie.
Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Iac. 3), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=76&chapitre=76_3)
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Iac. 3), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=76&chapitre=76_3)
Notes :