Capitulum 4
Numérotation du verset
1Io. 4,1
Carissimi, nolite omni spiritui credere,
sed probate spiritus si ex Deo sint,
quoniam multi pseudo prophete
exierunt in mundum.
Numérotation du verset
1Io. 4,2
In hoc cognoscitur Spiritus Dei,
omnis spiritus qui confitetur Iesum Christum in carne venisse,
ex Deo est,
Numérotation du verset
1Io. 4,3
et omnis spiritus qui solvit Iesum
ex Deo non est, et hoc est Antichristus1,
1 antichristus] antichristi
Weber
quo2 audistis quoniam venit
2 quo] quod
Weber
et nunc
iam in mundo est.
Numérotation du verset
1Io. 4,4
Vos ex Deo estis filioli,
et vicistis
eum3
3 eum] eos
Weber
quoniam maior est qui in vobis est
quam qui in mundo.
Numérotation du verset
1Io. 4,5
Ipsi de mundo sunt, ideo de mundo loquuntur et mundus eos audit.
Numérotation du verset
1Io. 4,6
Nos ex Deo sumus.
Qui novit Deum
audit nos,
qui non est ex Deo
non audit nos :
in hoc cognoscimus Spiritum veritatis et spiritum erroris.
Numérotation du verset
1Io. 4,7
Carissimi, diligamus invicem
quoniam caritas ex Deo est.
Et omnis qui diligit fratrem suum4
4 fratrem suum]
om. Weber
ex Deo natus est
et cognoscit Deum.
Numérotation du verset
1Io. 4,8
Qui non diligit non novit Deum,
quoniam Deus caritas est.
Numérotation du verset
1Io. 4,9
In hoc apparuit caritas Dei in nobis, quoniam Filium suum unigenitum
misit Deus
in hunc5 mundum
5 hunc]
om. Weber
ut vivamus
per eum.
Numérotation du verset
1Io. 4,10
In hoc
est caritas,
non quasi nos dilexerimus Deum sed quoniam ipse dilexit nos,
et misit Filium suum propitiationem
pro peccatis nostris.
Numérotation du verset
1Io. 4,11
Carissimi,
si sic Deus dilexit nos
et nos debemus alterutrum diligere.
Numérotation du verset
1Io. 4,12
Deum nemo vidit umquam,
si diligamus invicem
Deus in nobis manet,
et caritas eius in nobis perfecta est.
Numérotation du verset
1Io. 4,13
In hoc cognoscimus6 quoniam in eo manemus et ipse in nobis,
6 cognoscimus] intelligimus
Weber
quoniam de Spiritu sancto7 suo dedit nobis.
7 sancto]
om. Weber
Numérotation du verset
1Io. 4,14
Et nos vidimus
et testificamur
quoniam Pater misit Filium suum8
8 suum]
om. Weber
salvatorem mundi.
Numérotation du verset
1Io. 4,15
Quisque confessus fuerit
quoniam Iesus est Filius Dei,
Deus in eo manet et ipse in Deo.
Numérotation du verset
1Io. 4,16
Et nos cognovimus
et credidimus caritati
quam habet Deus in nobis. Deus caritas est et qui manet in caritate in Deo manet et Deus in eo.
Numérotation du verset
1Io. 4,17
In hoc perfecta est caritas nobiscum,
ut fiduciam habeamus in die iudicii,
quia sicut ille est et nos sumus in hoc mundo.
Numérotation du verset
1Io. 4,18
Timor non est in caritate,
sed perfecta caritas foras mittit timorem,
quoniam timor penam habet,
qui autem timet non est perfectus in caritate.
Numérotation du verset
1Io. 4,19
Nos ergo diligamus Deum9, quoniam Deus prior dilexit nos.
9 Deum]
om. Weber
Numérotation du verset
1Io. 4,20
Si quis dixerit
quoniam diligo Deum et fratrem suum oderit mendax est. Qui enim non diligit fratrem suum quem videt10, Deum quem non vidit quomodo potest diligere ?
10 videt] vidit
Weber
Numérotation du verset
1Io. 4,21
Et hoc mandatum habemus a Deo11 eo ut qui diligit Deum diligat et fratrem suum.
11 a Deo] ab eo
Weber
Capitulum 4
Numérotation du verset
1Io. 4,1
prol.|
{6.1401}
marg.|
.1.
Carissimi.
Hec est secunda pars principalis tractatus huius Epistole, in qua Beatus Ioannes agit de verbi incarnatione, et primo veritatem declarat. Secundo declarationem confirmat, ibi : Et nos vidimus. Prima in duas, quia primo determinat veritatem. Secundo inducit ad caritatem, ibi : Carissimi. et quia opposita iuxta se posita magis elucescunt, ideo determinando veritatem ponit iuxta oppositam falsitatem. Et dividitur in duas partes, quia primo determinat veritatem in comparatione ad docentes. Secundo ad audientes, ibi : Ipsi de mundo sunt, etc. Circa primum dicit.
marg.|
.2.
Nolite omni spiritui credere.
id est omni loquenti de spiritualibus, inter que incarnatio verbi est de maioribus.
marg.|
.3.
Sed probate Spiritus.
Modus autem probandi postea ponitur, sed primo ponitur, ratio probandi, cum dicitur.
marg.|
.4.
Quoniam multi pseudoprophete.
id est multi Doctores falsi de incarnatione.
marg.|
.5.
Exierunt in
mundum
.
Scilicet Ebion, et Cherintus, ut dictum est {6.1402} supra. Et subditur modus probationis, cum dicitur.
marg.|
.6.
In hoc cognoscitur Spiritus Dei.
id est loquens de spiritualibus ex inspiratione divina.
marg.|
.7.
Omnis spiritus,
etc.
ex Deo est.
id est loquitur ex inspiratione divina, Christus enim est nomen suppositi in duplici natura, scilicet divina et humana. In divina, ab eterno in humana, ex tempore. Venit igitur in carnem humanam naturam assumendo in Virgine, sed venit in carne nascendo de ea in carne assumpta. Et sic patet, quod venisse in carne, includit venisse in carnem ; quia secundum presupponit primum, propter quod Apostolus magis expressit secundum quam primum.
marg.|
.8.
Et omnis spiritus qui solvit Iesum.
Sicut Ebion, et Cherintus negantes eius divinitatem, et omne malum sentientes de incarnatione verbi.
marg.|
.9.
Ex Deo non est.
id est non loquitur ex spiritu divino, sed maligno. Ideo subditur.
marg.|
.10.
Et hic est Antichristus.
Non solum in persona, sed in figura, ut dictum est sup. 2.c. Et sic patet littera sequens cum dicitur. De quo audistis quoniam, etc.
Numérotation du verset
1Io. 4,1
prol.|
{6.1403}
marg.|
.1.
Vos ex Deo estis filioli.
Per baptismum regenerati.
marg.|
.2.
Et vicistis eum scilicet
figuralem Antichristum, confitendo Iesum Christum esse Deum, et verum hominem, vel. Vicistis eum id est mundum, devincendo concupiscentiam oculorum, et carnis et superbiam vite que nomine mundi intelliguntur, ut dictum est sup. 2. cap.
marg.|
.3.
Quoniam
maior
est que in
vobis
est.
Spiritus Dei in quo vicistis concupiscentias mundi, et non virtute propria.
marg.|
.4.
Quam que in mundo
id est quam spiritus malignus qui habitat in hominibus mundanis, et excitat concupiscentias predictas.
marg.|
.5.
Ipsi.
Hic consequenter determinat veritatem ex parte audientium. Circa quod sciendum quod quilibet libenter audit illud ad quod pronitatem habet, et oppositum abhorret : ideo heretici in doctrina sua laxabant hominibus mundanis delectabilia, ut sic facilius perverterent eos circa credibilia. Et hoc est quod dicit. Ipsi id est heretici qui sunt figura Antichristi.
marg.|
.6.
De
mundo sunt
id est querentes huius mundi delectabilia ; unde dicit Aug. in lib. de utilitate credendi. Hereticus est qui alicuius temporalis commodi, et maxime glorie principatusque sui gratia falsas, ac novas opiniones gignit, vel sequitur.
marg.|
.7.
Ideo de
mundo loquuntur
.
Nam ex abundantia cordis os loquitur.
marg.|
.8.
Et
mundus
eos
audit
.
Nam ad ea que predicant afficitur.
marg.|
.9.
Nos ex Deo
sumus
.
Regenerati.
marg.|
.10.
Qui
novit
Deum.
Fide formata caritate.
marg.|
.11.
Audit nos.
Acquiescendo doctrine nostre.
marg.|
.12.
Qui non est ex Deo, non
audit nos
.
Sed magis abhorret doctrinam nostram.
marg.|
.13.
In hoc
cognoscimus spiritum veritatis,
et
spiritum
erroris.
Doctorem, et discipulum veritatis, et doctorem, et discipulum erroris falsi.
marg.|
.14.
Carissimi.
Declarata veritate de verbi incarnatione, hic revertitur ad tractandum de caritate, de qua in hoc libro principaliter intendit, ut patet ex processu libri, propter quod tractando de aliis, intermiscet de caritate. Ad quam inducit hic quadruplici ratione. Prima sumitur ex filiatione Dei, quam per caritatem consequimur ; nam ipsa dividit inter filios regni, et perditionis, ideo dicit.
prol.|
{6.1404}
marg.|
.14.
Diligamus
nos
invicem,
quia caritas ex Deo est
id est a Deo infusa est.
marg.|
.15.
Et omnis qui diligit fratrem suum ex Deo natus est.
Quia caritas est quedam participatio divine nature in nobis.
marg.|
.16.
Et
cognoscit
Deum.
Hic ponitur ratio secunda, que accipitur ex Dei cognitione, quam debemus appetere, et sic hanc habemus per caritatem. Nam sicut malitia voluntatis per habitum vitiosum pervertit rationis iudicium, ita econverso bonitas eius que est per caritatem, causat in intellectu iudicium rectum ; propter quod dicitur 1Cor. 2.d. Animalis homo non sapit ea que sunt spiritus Dei, spiritualis autem iudicat omnia. Et hoc est quod dicitur.
marg.|
.17.
Et
cognoscit
Deum scilicet
habens caritatem.
marg.|
.18.
Qui non diligit.
Dilectione caritativa.
marg.|
.19.
Non novit Deum scilicet
notitia meritoria.
marg.|
.20.
Quoniam
Deus
caritas
est.
Non est per hoc intelligendum, quod Deus sit caritas movens immediate voluntatem humanam ad actum diligendi sine habitu medio, ut videtur sentire Magister sententiarum in 17. dist. primi libri, quia sic tolleretur ratio delectabilis ab actu diligendi. Nam habitus perficiens potentiam facit actum delectabilem, 5. Ethic. Deus autem non potest esse forma perficiens potentiam voluntatis create, ergo etc. Similiter ratio meriti ; nam sic in actu diligendi voluntas esset tantummodo mota, et sic non diligeret libere, nec per consequens meritorie. Ideo tenetur ab omnibus doctoribus, quod Deus monet ipsam voluntatem ad actum diligendi meritorium per habitum caritatis infusum, sicut intellectum ad actum credendi per habitum fidei. Est igitur sic intelligendum. Quoniam Deus, etc scilicet increata, sicut est bonitas, et sapientia ad cuius cognitionem rectam inclinat caritatis habitus, ut dictum est sup. Obiectum enim huius cognitionis non est verum absolute, sed verum confuse se habens appetitui recto, ideo subtracta dilectione caritativa, que facit appetitum intellectivum rectum, maxime circa Deum, non remanet talis cognitio.
marg.|
.21.
In hoc apparuit.
Hic ponitur tertia ratio, que accipitur ex Dei imitatione que ex dilectione Dei ad nos.
marg.|
.22.
Quoniam filium suum
unigenitum misit
id est in humanitate assumpta.
Numérotation du verset
1Io. 4,1
prol.|
{6.1405}
marg.|
.1.
Ut vivamus per eum.
Vita gratie quam influit nobis, sicut caput influit sensum, et motum membris suis.
marg.|
.2.
Sed quoniam ipse prior dilexit nos.
Diligere enim est velle alicui bonum. Quidquid autem boni nature, vel gratie, vel glorie in nobis est, vel potest esse, totum est a Deo agente voluntarie.
marg.|
.3.
Et misit filium suum
propitiationem
.
id est hostiam per quam Deus pater nobis propitius redderetur.
marg.|
.4.
Pro peccatis nostris.
Scilicet tollendis. Ex hoc concludit intentum dic.
marg.|
.5.
Carissimi,
etc. Et patet littera.
marg.|
.6.
Deum.
Hic ponitur quarta ratio, que accipitur ex divina mansione in nobis, quam debemus appetere summe, et hanc facit caritativa dilectio, non autem visio que non habetur in presenti vita. Et hoc est quod dicit : Deum nemo vidit unquam. Exod. 33.d. Non videbit me homo, et vivet. Dicit tamen Augustinus quod concessum fuit Paulo, et Moysi videre divinam essentiam, sed hoc fuit in raptu, et transitorie, et non mansive, de qua mansione est hic sermo, ut patet ex littera.
prol.|
{6.1406}
marg.|
.7.
Si diligamus
invicem
.
Caritative.
marg.|
.8.
Deus in nobis manet.
Sicut amatus in amante : que quidem mansio est aliqualiter eadem cum mansione patrie. Nam habitus caritatis non evacuatur adveniente statu patrie, sed manet, et perficitur, sed cognitio vie evacuatur.
marg.|
.9.
Et caritas eius in
nobis perfecta
est.
Exponatur sicut supra 2.c.
marg.|
.10.
In hoc
cognoscimus
.
Exponatur ut supra in fine cap. preced.
marg.|
.11.
Et nos.
Supra in principio huius cap. tractavit de incarnatione verbi hic confirmat dictam determinationem, et primo facit propositum. secundo inducit ad dilectionis actum, ibi : Deus caritas est. Determinationem vero suppositam de incarnatione verbi confirmat per hoc, quod conversatus fuit cum verbo incarnato, et opera eius vidit, et hoc est quod dicit. Et nos. et alii Apostoli.
marg.|
.12.
Vidimus.
Viderunt enim eius humanitatem oculis corporalibus, et eius divinitatem oculis mentalibus, non in se, sed in effectibus suis, sicut videtur causa in effectu ; viderunt enim cum facientem miracula virtutem totius nature create transcendentia, et non solum orando, sicut alii Sancti, sed etiam imperando, tamquam virtute propria.
marg.|
.13.
Et
testificamur
.
De visu dicto modo.
marg.|
.14.
Quoniam pater.
Eiusdem nature, et potestatis cum eo.
Numérotation du verset
1Io. 4,1
prol.|
{6.1407}
marg.|
.1.
Salvatorem
mundi
.
Per suam passionem in humanitate assumpta, ideo concludit.
marg.|
.2.
Quisquis
confessus fuerit
.
Corde, et ore confessione caritativa.
marg.|
.3.
Quoniam Iesus.
Homo verus.
marg.|
.4.
Est
filius
Dei.
Ita quod idem est suppositum utriusque nature divine, scilicet et humane.
marg.|
.5.
Deus in eo
manet
.
Per gratiam.
marg.|
.6.
Et nos
cognovimus
.
Verbum incarnatum modo predicto.
marg.|
.7.
Et credimus,
etc. id est et credimus ipsum specialiter habitare nobiscum per caritatem.
marg.|
.8.
Deus
caritas
est.
Hic inducit ad caritatem, et ut magis moveat, primo commendat eam. secundo ad eam invitat, ibi : Nos ergo. Circa primum commendat eam de tribus, primo : quia facit nos participare deitatem, et hoc est quod dicit. Deus caritas est. Scilicet increata.
marg.|
.9.
Et qui
manet
in
caritate
.
Creata que est quedam participatio caritatis increate que est Deus.
marg.|
.10.
In Deo
manet
.
Sicut participans in participato.
marg.|
.11.
Et Deus in
eos
.
Sicut participatum in participante. Secundo quia contra horrorem futuri iudicii dat securitatem, et hoc est quod dicitur.
marg.|
.12.
In hoc
perfecta
est
caritas
.
Amor enim facit confidere de presentia {6.1408} amati, ideo subditur.
marg.|
.13.
Quia
sicut ille
est.
Scilicet benefaciens de celo iustis, et iniustis.
marg.|
.14.
Et nos
sumus
.
Pro amore eius amicos, et inimicos diligendo secundum quod dicitur Mt. 5.g. Diligite inimicos vestros etc. et subditur. Ut sitis filii patris vestri, qui in celis est, qui Solem suum oriri facit super bonos, et malos, et pluit super iustos, et iniustos. Tertio, quia excludit timoris servilitatem, ideo dicit.
marg.|
.15.
Timor non est in
caritate
.
Quod intelligitur de servili timore, et inquantum servilis est.
marg.|
.16.
Sed
perfecta
etc. Caritas autem quecumque excludit timorem servilem, et ideo quod dicitur hic : Caritas perfecta est, id est perfectio caritatis etiam minime habet timorem excludere.
marg.|
.17.
Quoniam timor penam habet
.
id est timori servili debetur pena, quia facit cavere peccatum solummodo ne puniatur : non propter detestationem vitii, nec propter vitandam offensam Dei ; sicut mulier habens voluntatem adulterandi, abstinet aliquando timens a viro puniri.
marg.|
.18.
Qui autem
timet
.
Hoc modo.
marg.|
.19.
Non est
perfectus
in
caritate
id est non habet caritatem ipsum perficientem. Alio modo exponitur de timore initiali ; qui facit cavere peccatum partim propter penam, et partim propter offensam, tamen principaliter propter offensam Dei, et hic timor Dei. inquantum respicit penam ; semper minuitur crescente caritate, et ideo cum dicitur. Timor non est in {6.1409} caritate subintelligitur perfecta.
Numérotation du verset
1Io. 4,1
marg.|
.1.
Nos
ergo
.
Premissa caritatis commendatione, hic consequenter in ducit ad caritatem habendam, et primo ad caritatem Dei dicens. Nos ergo diligamus etc. Exponatur ut supra eo. ca. consequenter inducit ad caritatem proximi dicens.
marg.|
.2.
Si quis dixe,
etc.
mendax est.
Quia dilectio proximi includitur in dilectione Dei, et ad hoc inducit rationem. dicens.
marg.|
.3.
Qui enim non
diligit
.
Ad cuius intellectum sciendum quod dupliciter est aliquid causa dilectionis. Uno modo sicut id quod est ratio diligendi et hoc modo bonum alicuius est causa diligendi ipsum : nam. unum quodque diligitur inquantum bonum. Alio modo sicut id quod est vie quedam ad acquirendum dilectionem, et hoc modo visio alicuius est cause dilectionis eius, non tamen sic quod ea ratione sit diligibile, quia est visibile, sed quia per visionem huiusmodi ducitur quis ad dilectionem eius. igitur non oportet quod illud quod est magis visibile, sit magis diligibile, vel quod magis diligatur, sed bene est illud quod prius nobis occurrit {6.1410} ad diligendum. Et hoc modo arguit Apostolus quod proximus eo quod est magis nobis cognitus, occurrit magis nobis diligendus, propter quod si aliquis proximum non diligit arguit potest quod Deum non diligat, non quia proximus sit magis diligendus, sed quia nobis primo occurrit diligendus ut dictum est. Unde dicit Gregorius homel. 37. Ex his que animus novit, surgit ad incognita que non novit, ut per hoc quod sit notum diligere discat, et incognita amare. Et sic intelligitur quod dicitur hic. Qui enim non diligit fratrem suum quem videt. Et sic occurrit sibi primo diligendus ratione similitudinis in specie. Eccl. 13.c. Omne animal diligit sibi simile, etc.
marg.|
.4.
Deum quem non
videt
.
Et sic primo non occurrit diligendus.
marg.|
.5.
Quomodo potest
diligere ?
Quasi dicat non est probabile, quia dilectio proximi est quedam via ad dilectionem Dei, non tamen sequitur propter hoc quod sit maior vel perfectior, sed magis e converso. Nam illud quod est prius in via generationis, est posterius ordine perfectionis, sicut patet de pueritia, et de statu virili.
marg.|
.6.
Et hoc
mandatum habemus
a Deo.
Mt. 22. ubi preceptum de dilectione proximi coniungitur mandato de dilectione Dei.
prol.|
Numérotation du verset
1Io. 4,additio Burgensis
prol.|
{6.1409} In ca. 4. ubi dicitur in Postil. Quoniam Deus caritas est. Non est per hoc intelligendum, quod Deus sit caritas movens immediate voluntatem.
prol.|
Quamvis rationes quas tangit Postilla ad ostendendumquod non est intelligendum Deum esse caritatem moventem immediate voluntatem ad actum diligendi meritorium sine aliquo habitu medio, sicut efficaces, et communiter a doctoribus teneantur : tamen videndum est quid dicendum sit ad autoritates sanctorum precipue Aug. ex quibus videtur. quod Deus est illa dilectio qua homo diligit proximum, ut in 8. de trin. dicit, et in. 15. de tri. Quod ita dictum est. Deus Caritas est. sicut dicitur. Deus spiritus est. sed manifestum est quod Deus essentialiter dicitur {6.1410} spiritus. ergo et caritas est ipse Deus essentialiter. Ad quas autoritates respondendum est secundum sanctum Tho. secunde g. 23. ar. 2. in responsione primi argumenti, quod ipsa essentia divina caritas est, sicut, et sapientia est, sicut, et bonitas est. Unde sicut boni dicuntur bonitate que Deus est, et sapientes sapient a que Deus, quia bonitas qua formaliter boni sumus est participatio quedam divine bonitatis. et sapientia qua formaliter sapientes sumus, est participatio divine sapientie. Ita etiam caritas qua formaliter diligimus proximum est participatio quedam divine caritatis. Hic enim modus loquendi consuetus est apud Platonicos quorum doctrinis Augustinus fuit imbutus, quod quidam non advertentes, ex verbis eius sumpserunt occasionem errandi, hec ille.
Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (1Io. 4), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=79&chapitre=79_4)
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (1Io. 4), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=79&chapitre=79_4)
Notes :