initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<05. Leviticus*>

Capitulum 23

Numérotation du verset Lv. 23,1 
Locutusque est Dominus ad Moysen dicens

1 Locutusque] Locutus Weber
Numérotation du verset Lv. 23,2 
loquere filiis Israel et dices ad eos he sunt ferie Domini quas vocabitis sanctas
Numérotation du verset Lv. 23,3 
septem diebus facietis opus dies septimus quia sabbati requies est
interl.| interl.| ad imitationem Domini, ut in sabbato quiescatis||
marg.| marg.| HE SUNT  FERIE  DOMINI etc. Si subtiliter attendas presentia, invenies legislatorem etiam in littera spiritualia interponentem. Ait enim :  He sunt ferie Domini, quas vocabitis sanctas. Et addidit :  Sex diebus facietis opus, in quo ostendit quia prime ferie sunt in operibus bonis. Bona enim valde fecit Deus in  sex diebus. Secunda festivitas  septimi diei requies est quam nemo celebrare poterit, nisi opera bona et Deo digna fecerit. Non enim frustra premissum est.  Sex diebus facietis opus. Si quis enim ad imitationem Dei egerit, quod est  sex diebus operari,  requiescit sabbato intelligibili.||

septem] sex Weber
vocabitur sanctus omne opus non facietis in eo
interl.| interl.| in quo non est operandum, scilicet mercede operum fruendum||
sabbatum Domini est in cunctis habitationibus vestris
interl.| interl.| Presens vita peregrinatio est, ibi perpetua et vera habitatio est, quia : « In domo Patris mei mansiones multe sunt ».||

Io. 14, 2.
Numérotation du verset Lv. 23,4 
he sunt ferie Domini sancte
interl.| interl.| triumphantis||

sunt] + ergo Weber
quas celebrare debetis temporibus suis.
marg.| marg.| HE SUNT  FESTE  SANCTE etc. Non Domino, sicut alie omnes, sed  Domini proprie, quibus hoste devicto genus humanum salvavit, et a captivitate reduxit.||
marg.| marg.| Tempore Dominice passionis, unde mensis iste principium mensium erit in mensibus anni : principium enim nove vite, et conversationis sancte, vespera qua Dominus passus est. Unde : « Filioli, novissima hora est ».||

1Io. 2, 18.
Numérotation du verset Lv. 23,5 
Mense primo quarta decima die mensis ad vesperum Phase Domini est
interl.| interl.| Non dicit hoc de festivitatibus Iudeorum qui figuris serviunt, sed fidelium.||
marg.| marg.| QUARTA  DECIMA  DIE etc. Interrogemus Iudeos quare quarta decima die festivitatem agere non iussit, in qua figurale pascha constituit, sed memoriam eius faciens die azimorum, que post illam erat fieri definivit. Vult enim sciri quid sit inter figuram et veritatem. Memorat ergo quartam decimam, quem figuram habebat, sed festum agere precipit quinta decima, in qua pascha nostrum immolatus est Christus.||
marg.| marg.| PHASE  DOMINI  EST. Quia passus est Dominus, non mox tempora finivit, sed reliquias novissime hore et vespertine reliquit, ut in omnem terram exeat sonus eorum apostolorum, et in fines orbis terre verba eorum. Ad vesperum quoque vel in vespere medio, pascha proprium preveniens crucem suam celebravit, quia super mysticum, verum pascha discipulis tradidit. Nox ergo erat iam quando Iudas, accepta bucella, ad prodendum exivit. Sequenti die pascha complevit. Unde quinta decima die legislator hanc festivitatem constituit, et solemnitatem azimorum predicavit.||

Ps. 18, 5.
Numérotation du verset Lv. 23,6 
et quinta decima die huius sollemnitas Domini est azymorum septem diebus azyma comedetis
marg.| marg.| SEPTEM  DIEBUS etc. Si vere pascha celebrare volumus, septem diebus, id est semper, ab omni malicia azimi esse debemus, et maxime a Iudaico errore. Unde ait Apostolus : « Non in fermento veteri, neque in fermento malicie et nequicie : sed in azimis sinceritatis et veritatis ».||

1Cor. 5, 8.

die] + mensis Weber Domini est - azymorum] inv. Weber
Numérotation du verset Lv. 23,7 
dies primus erit vobis celeberrimus sanctusque omne opus servile non facietis in eo
marg.| marg.| {t. 1 : Erfurt, f. 130vb ; facsim., p. 262b} [Rusch, f. 130vb ] OMNE  OPUS etc. « Qui facit peccatum, servus est peccati ». Non debemus servire peccato, cum pascha celebramus, in quo a peccato nos liberavit Christus.||
marg.| marg.| SERVILE  NON  FACIETIS etc. Non permittit agere servilia aliis diebus quibus nos prohibuit. Unde subdit : « Sed offeretis sacrificium in igne Domino ».||

Io. 8, 34.
Numérotation du verset Lv. 23,8 
sed offeretis sacrificium in igne Domino {t. 1 : Erfurt, f. 130vb ; facsim., p. 262b} [Rusch, f. 130vb ] septem diebus
marg.| marg.| SACRIFICIUM IN  IGNE etc. Septuaginta :  holocaustomata , ubi innuitur quod ab omnibus cessare iubet servilibus ; preterea non solum primam, sed et septimam nominavit, ut totam comprehenderet vitam humanam, quia illa initium, hec finis in quo omnia possunt comprehendi.||
dies autem septimus erit celebrior et sanctior nullumque opus servile facietis in eo

opus servile facietis] servile opus fiet Weber
Numérotation du verset Lv. 23,9 
locutusque est Dominus ad Moysen dicens
Numérotation du verset Lv. 23,10 
loquere filiis Israel et dices ad eos cum ingressi fueritis terram
interl.| interl.| Evangelicam vitam vel doctrinam, cuius fructus primi et purissimi||
quam ego
interl.| interl.| non alius||
dabo vobis et messueritis segetem
interl.| interl.| Verbum suscipientes ; unde : « Messis quidem multa, operarii autem pauci ».||
interl.| interl.| docendo, convertendo, ad fidem colligendo||
interl.| interl.| proprio ore annunciando||

Mt. 9, 37 ; Lc. 10, 2.
feretisque manipulos spicarum primitias
interl.| interl.| Corpus Christi qui summa et primitie messis||

feretrisque] feretris Weber
messis
interl.| interl.| predicationis||
vestre ad sacerdotem
interl.| interl.| Christum, qui seipsum immolavit||
Numérotation du verset Lv. 23,11 
qui levabit
interl.| interl.| a mortuis suscitando||

levabit] elevabit Weber
fasciculum
interl.| interl.| corpus proprium : Christus enim resurrexit primitie dormientium.||

1Cor. 15, 20.
coram Domino ut acceptabile sit pro nobis altero die sabbati
interl.| interl.| resurrectionis, quia prima dies est Dominice passionis||
marg.| marg.| ALTERA  DIE etc. Potuit dicere secunda azimorum, sed ne ad sequentem  diem nostram duceret intentionem, scilicet in crastinum prime, dixit,  altera die significans resurrectionem que successit passioni, sicut  dies diei.||

nobis] vobis Weber
et sanctificabit illum
Numérotation du verset Lv. 23,12 
atque in eodem die quo manipulus consecratur cedetur agnus immaculatus anniculus in holocaustum Domini
interl.| interl.| mystice scilicet : mysticus agnus immoletur||
marg.| marg.| ATQUE IN  EODEM  DIE etc. Resurrectionis, id est elevationis manipuli, id est quando resurrectionem celebramus, Dominici sacrificii oblivisci non debemus, ex quo oblatus est manipulus.||
Numérotation du verset Lv. 23,13 
et libamenta offerentur cum eo
interl.| interl.| quia sine eo spiritualiter intelligi non possunt||
due decime simile consperse oleo in incensum Domini odoremque suavissimum
marg.| marg.| OLEO etc. Oportet enim perfectam humanitatem et perfectam divinitatem in unum convenire : in oleo, id est per eam quam circa nos habuit misericordiam ; sic enim sacrificium odor suavitatis Domino invenitur, si que de eo digna sunt intelligimus.||
liba quoque vini quarta pars hin.
marg.| marg.| LIBA  QUOQUE  VINI etc. Ecce intelligibilis oblatio Melchisedech, que in pane et vino perficitur : inde  quarta pars hyn offertur, ut per  quartam partem evangelica doctrina significetur ; per libationem vero sermo Dominicus, quo ait : Hic est meus sanguis, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum.||

Mt. 26, 28.
Numérotation du verset Lv. 23,14 
Panem
marg.| marg.| PANEM. Oblatio presentium donorum que est Christi mysterium reconciliavit nos Deo, et cibum preparavit novum.||
et polentam10 
marg.| marg.| POLENTAM. Septuaginta : Fricta  citrea non manducabitis. Precepta enim Christi non solum nova, sed  citrea, id est mollia. Unde : Iugum meum suave est etc. Vel manibus contrita et emundata : sic enim  citrea alii interpretantur, quia Christi precepta actionem et correctionem querunt.||

Mt. 11, 30.

10  polentam Rusch] pulentam Weber
et pultes non comedetis ex segete usque ad diem qua offeratis ex ea Domino11  Deo vestro preceptum est sempiternum
interl.| interl.| Nec locus nec tempus mutat Christi misterium.||

11  Domino] om. Weber
in generationibus vestris12  cunctisque habitaculis vestris

12  vestris] om. Weber
Numérotation du verset Lv. 23,15 
numerabitis ergo ab altera13  die14 
interl.| interl.| Dominico : hic est enim altera dies sabbati in qua resurrectio.||

13  altera] altero Weber 14  die] + sabbati Weber
in quo obtulistis manipulos15  primitiarum septem hebdomadas plenas
interl.| interl.| quibus finitis, Sancti Spiritus adventum meruimus.||

15  manipulos] manipulum Weber
Numérotation du verset Lv. 23,16 
usque ad alteram diem expletionis hebdomade septime id est quinquaginta dies
marg.| marg.| QUINQUAGINTA  DIES. Hec dies Dominica est, in qua Pentecostes festivitatem celebramus, quam Iudei nec secundum litteram, nec secundum spiritum celebrant, qui nec dies secundum legem numerant.||
et16  offeretis novum sacrificium17 
interl.| interl.| Tanquam vetera excludit sacrificia, legis Evangelium introducit.||

16  et] + sic Weber 17  novum sacrificium] inv. Weber
Domino
marg.| marg.| OFFERETIS  NOVUM  SACRIFICIUM etc. Novum, non vetus, non seculare. Adveniens siquidem Spiritus totam vitam humanam renovavit, quia Christi institutionem {t. 1 : Erfurt, f. 131ra ; facsim., p. 263a} [Rusch, f. 131ra ] confirmavit, et vite confirmationem in illis perfecit. Unde : « De meo accipiet, et annunciabit vobis ». Ideo non in alia die advenit, sed in qua resurrectio fuit, et oblatus manipulus intelligibilis, ut ostendat quia nova conversatio resurrectione Christi et adventu Spiritus sancti perfecta est.||

Io. 16, 14.
Numérotation du verset Lv. 23,17 
interl.| interl.| Ecclesiis||
vestris
marg.| marg.| HABITACULIS  VESTRIS etc. Quia est habitaculum precipuum, de quo dicitur : « Beati qui habitunt in domo tua, Domine ». Et alibi : « Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem » etc.||

Ps. 83, 5.
Ps. 26, 4.
panes
interl.| interl.| Septuaginta : separati, quia omni sapientia precipui, et a seculari separati.||
primitiarum duos
interl.| interl.| Legem et Evangelium, qui cibum continent animarum.||
marg.| marg.| PANES  PRIMITIARUM etc.18  Prius enim Dominus Evangelium cum lege perfecit et docuit. Audistis quia dictum est antiquis : Non occides. Ego autem dico vobis: Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio. Hic enim legem coniunxit Evangelio. Hinc Lucas ait : « Que cepit Iesus facere et docere » etc.||

Mt. 5, 21-22.
Act. 1, 1.
18  primitiarum] primitias cacogr. Rusch
de duabus decimis simile fermentate quos coquetis
marg.| marg.| DE DUABUS  DECIMIS etc. De doctrina scilicet, que per divinitatem et perfectam humanitatem docet, nec aliter possunt  coqui nisi per talem doctrinam.||
in primitias Domino19 

19  Domino] Domini Weber
Numérotation du verset Lv. 23,18 
offeretisque cum panibus septem agnos
marg.| marg.| SEPTEM  AGNOS. Pro  septem donis Spiritus sancti, que vocat  agnos, quia Spiritus sanctus unum est cum Christo, de quo scriptum est : « Ecce  agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi20   » ; ideo : « Nemo potest dicere Dominus Ihesus, nisi in Spiritu sancto ».||

Io. 1, 29.
1Cor. 12, 3.
20  peccatum] scrips., pec. Rusch
immaculatos anniculos et vitulum
interl.| interl.| Christum||
de armento
interl.| interl.| Patriarcharum : de his enim secundum carnem natus est.||
unum et arietes duos
marg.| marg.| ET ARIETES  DUOS etc. Quibus inimicus ventilatur. Hec sunt superiora mandata, et virtutes, quas alie sequuntur ut oves (verbi gratia) : Vade et vende omnia que habes, et da pauperibus.||

Mt. 19, 21.
et erunt in holocausto cum libamentis suis
marg.| marg.| CUM  LIBAMENTIS etc. Que sunt scientia et correctio. Unde : Deo autem gratias ago, qui odorem scientie sue manifestat per nos, quia Christi bonus odor sumus etc.||

2Cor. 2, 14-15.
in odorem suavissimum Domino
Numérotation du verset Lv. 23,19 
facietis
interl.| interl.| quia Spiritus sancti festivitas est, qui consumat omnia et perfecta vult esse sacrificia omnia.||
et hircum
interl.| interl.| penitentie sermonem inducit||
pro peccato duosque agnos anniculos hostias pacificorum
marg.| marg.| DUOSQUE  AGNOS etc. Mandata pacis et sanctimonie. Unde : « Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam » etc. Hec quia apostolico sermone dicta sunt, precipit offerri cum panibus primitiarum, qui doctrinam Christi significant. Unde in sequentibus : « Cumque elevaverit eos sacerdos cum panibus primitiarum ».||

Hbr. 12, 14.
Lv. 23, 20.
Numérotation du verset Lv. 23,20 
cumque elevaverit eos sacerdos cum panibus primitiarum
interl.| interl.| pro refectione animarum||
coram Domino cedent in usum eius
marg.| marg.| CEDENT IN  USUM etc.  In usum eius sacerdotis, id est Christi, qui est sacerdos noster et Dominus noster ; ipsius sunt panes primitiarum, et agni mandatorum, ipse in Paulo loquebatur, ipse omnia que dicta sunt obtulit ; primus pacem discipulis annunciavit, et sanctimoniam custodivit, sicut sanctus sanctorum.||
Numérotation du verset Lv. 23,21 
et vocabitis hunc diem celeberrimum
interl.| interl.| Hic nota excellentiam eius.||
marg.| marg.| CELEBERRIMUM. In quo gentium vocatio non modo predicta est, sed impleta: quando Parthi et Medi et Elamite, et cetere gentes audierunt apostolos loquentes variis linguis magnalia Dei.||

Cf. Act. 2, 9-11.
atque sanctissimum
interl.| interl.| ALII : sanctum vel  sancti ||
omne opus servile
interl.| interl.| quod serviat peccato||
non facietis in eo
interl.| interl.| In quo Spiritus advenit quia : Ubi Spiritus, ibi libertas.||

2Cor. 3, 17.
legitimum sempiternum erit in cunctis habitaculis et generationibus vestris.
Numérotation du verset Lv. 23,22 
Postquam autem messueritis segetem terre vestre,
interl.| interl.| quia hic pietate plena sunt, etiam ad litteram custodienda sunt||
non secabitis eam usque ad solum
interl.| interl.| Ea significat que nobis ad plenam et perfectam scientiam desunt.||
marg.| marg.| POSTQUAM etc. Eadem superius dixisse videtur, sed ibi :  Non  complebitis   messionem vestram ; hic autem ait :  Non secabitis eam usque ad solum, et differentiam innuit ipsa mutatio verborum.| ||
marg.| marg.| {t. 1 : Erfurt, f. 131rb ; facsim., p. 263b} [Rusch, f. 131rb ] SEGETEM  TERRE etc. Conversationis cuius messio post resurrectionem Christi, et adventum Spiritus sancti, non tamen omnem scientiam quam in futuro sumus habitur tradit verbum predicationis. Sunt enim que nunc non possunt nobis revelari. Unde in predictis festivitatibus hanc legem interposuit. | ||

Non complebitis messionem vestram : Lv. 19, 9 (Vetus latina cum LXX : οὐ συντελέσετε τὸν θερισμὸν ὑμῶν ; cf. Sabatier, t. 1, p. 249 = Augustinus Hipponensis, Locutionum in heptateuchum, lib. 3 (Lv.), locutio 46, CCSL 33, lin. 207 : « Et permetentibus vobis messem terre vestre non perficietis messem vestram agri tui permetere »). Edmaior. (cum hebr. : שָׂדְךָ֖ פְּאַ֥תתְכַלֶּ֛הלֹ֧א) : « Cumque messueris segetes terræ tuæ, non tondebis usque ad solum superficiem terræ, nec remanentes spicas colliges ».
Fons : Rabanus Maurus, In Lv., lib. 2, cap. 21, PL 108, 508B-C : « Quia pietate plena sunt quae nunc lege praecipiuntur apertum est, propter quod ea custodiri et secundum litteram oportet, sed majus eorum lucrum contemplatio possidet. Tu autem hoc in eis nota, quia cum similia his superius praecepisset, non tamen eadem sancivit. [508C] Hoc autem verborum ipsa immutatio demonstrat. Ibi etenim ait: Non complebitis messionem vestram. Hic autem: Non secabitis eam usque ad solum, ut differentiam ipsam ex permutatione verborum intelligamus » =<< Hesychius, In Lv., lib. 6 (Lv. 23, 22), PG 93, 1089C . [MM2018]
Fons : Rabanus Maurus, In Lv., lib. 2, cap. 21, PL 108, 508C : « Terram fidelium esse praedictam a lege Dei conversationem, frequenter ostendimus. Hujus messio post resurrectionem Salvatoris a mortuis et adventum sancti Spiritus floruit. Et non quidem omnem scientiam quam habituri sumus, quando ad ipsum Deum venerimus, tradit verbum praedicationis. Sunt autem quae relinquit, ut pote quae nunc nobis relevari non possunt, et propterea legem hanc in praedictis festivitatibus interposuit, et ait: Postquam messueritis segetem terrae vestrae, non secabitis eam usque ad solum. In eo quod dicit, non secabitis [508D] eam usque ad solum, ea significavit quae nobis ad plenam scientiam et perfectam desunt, propter quod et subdidit: Nec remanentes spicas colliges [colligetis PG93], ut non contendamus, neque frustra conemur ea quae nostram fugiunt scientiam ». =<< Hesychius, In Lv., lib. 6 (Lv. 23, 22), PG 93, 1089C . [MM2018]
nec remantes21  spicas colligetis
interl.| interl.| id est : que nostram fugiunt scientiam, quasi decidentia de manu messoris, colligere non tentetis.||

21  remantes] remanentes Weber
sed pauperibus et peregrinis
interl.| interl.| Christo, qui pauper et peregrinus pro nobis factus est.||
dimittetis eas
marg.| marg.| PAUPERIBUS ET  PEREGRINIS etc. Septuaginta :  pauperi et proselito , id est Christo qui non habuit ubi caput reclinaret, et « in propria venit, et sui eum non receperunt »aa  . Hic solus intelligit qui remanent. Undeab   : O altitudo sapientie et scientie, quam incomprehensibilia sunt eius iudicia etc.||

Cf. Mt. 8, 20 ; Lc. 9, 58.
aa  Io. 1, 11.
ab  Rm. 11, 33.
Numérotation du verset Lv. 23,23 
locutusque est Dominus ad Moysen dicens
Numérotation du verset Lv. 23,24 
loquere filiis Israel mense septimo prima die mensis
interl.| interl.| id est : consummationis principio||
erit vobis sabbatum memoriale22 
marg.| marg.| MENSE  SEPTIMO  PRIMA  DIE  MENSIS. Septenarius consummationem vel spiritualem vel generalem significat. Hinc Deus die septimo requievit, et sua requie nostram significavit. Undeac   : Qui ingressus est in illam requiem, requievit ab operibus suis, sicut Deus a suis. Initium vero consummationis temporum, adventus Domini est. Undead   : « Filioli23  , novissima hora est ». Hoc tempus appellat primam septimi mensis, sicut principium consummationis nobis requies etiam est, quos ab operibus malis cessare fecit, et a iugo gravi liberavit. Undeae   : Venite, omnes qui laboratis et onerati estis etc. Et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris.||

ac  Hbr. 4, 10.
ad  1Io. 2, 18.
ae  Mt. 11, 28-29.

22  memoriale] memorabile Weber
23  Filioli] Fioli cacogr. Rusch
clangentibus tubis et vocabitur sanctum
interl.| interl.| quia in eo vocati et adoptati  sanctificantur||
marg.| marg.| CLANGENTIBUS  TUBIS etc. Quia predicat Salvatoris resurrectionem, que memoriale est generalis resurrectionis, que secundum Apostolum erit « in voce archangeli, et in tuba Dei »af  .||

af  1Th. 4, 16.
Numérotation du verset Lv. 23,25 
omne opus servile non facietis in eo
marg.| marg.| OMNE  OPUS  SERVILE etc.Quasi non est opus servilia agendi, que ante fecistis. Sed sicut exhibuistis membra vestra iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibete servire iustitie in sanctificationemag    : hoc est enim verum holocaustum.||

ag  Cf. Rm. 6, 19.
et offeretis holocaustum Domino
Numérotation du verset Lv. 23,26 
locutusque est Dominus ad Moysen dicens
Numérotation du verset Lv. 23,27 
decimo die mensis huius septimi dies expiationum
interl.| interl.| a peccatis||
erit celeberrimus
interl.| interl.| omnium||
et vocabitur sanctus
interl.| interl.| sanctorum||
affligetisque animas vestras in eo
interl.| interl.| penitendo||
interl.| interl.| ut sanetis||
et offeretis
interl.| interl.| bona perfecta superedificando||
holocaustum
interl.| interl.| vitam consummatam||
Domino.
marg.| marg.| 
marg.| marg.| DECIMO  DIE etc. Propiciationem et a peccatis liberationem acquiri in humilitate anime et afflictione ex his intelligimus. Hanc debemus agere a vespere, id est a penitentia incipere quam fecit Christus initium predicationis sue : penitentie superedificanda est vita bona, et virtutibus consummata. Unde adiecit : Et offeretis holocaustum Domino.||
Numérotation du verset Lv. 23,28 
omne opus non facietis
interl.| interl.| a malis cessabitis||
in tempore diei huius quia dies propitiationis
marg.| marg.| DIES  PROPICIATIONIS. Duo significat, quia in hoc tempore propiciationem suscipiemus, et ideo in illo ab omni malo abstinere debemus.||
est ut propitietur vobis Dominus Deus vester
Numérotation du verset Lv. 23,29 
omnis anima que afflicta non fuerit die hoc peribit de populis suis
interl.| interl.| Quia non sequitur humilitatem Christi, qui se ipsum humiliavit usque ad mortemah  .||

ah  Phil. 2, 8.
Numérotation du verset Lv. 23,30 
et que operis quippiam
interl.| interl.| terreni||
fecerit delebo eam de populo suo
interl.| interl.| sanctorum||
Numérotation du verset Lv. 23,31 
nihil ergo operis facietis in eo
marg.| marg.| NIHIL  ERGO  OPERIS 24  etc. Semper a malis et superfluis significat esse cessandum. Unde et Dominus nec causam dicere concedit, nec cogitare quid comedatur, aut quid bibatur, aut induatur : verum enim et sabbatum sabbatorum annuntiavit25  .||
24  operis] corr., oderis cacogr. Rusch 25  annuntiavit] annutiavit cacogr. Rusch
legitimum sempiternum erit vobis in cunctis generationibus et habitationibus vestris.
Numérotation du verset Lv. 23,32 
Sabbatum
interl.| interl.| Septuaginta : Sabbatum sabbatorum, ut scilicet intelligamus illud quod excedit infirmitatem Iudeorum.||
requietionis est, et26  affligetis animas vestras
marg.| marg.| AFFLIGETIS etc. Recapitulatio est humilitatis, que est fundamentum et basis virtutum. Unde Dominus aitai   : Quicumque se humiliaverit sicut parvulus iste, hic est maior in regno celorum.||

ai  T. 18, 4.

26  et] om. Weber
die nono mensis septimi27  a vespero {t. 1 : Erfurt, f. 131va ; facsim., p. 264a} [Rusch, f. 131va ] usque ad vesperum celebrabitis sabbata vestra

27  septimi] om. Weber
Numérotation du verset Lv. 23,33 
et locutus est Dominus ad Moysen dicens
Numérotation du verset Lv. 23,34 
loquere filiis Israel a quinto decimo die mensis huius septimi erunt ferie tabernaculorum
interl.| interl.| ut in hac vita a malis feriemur, in qua sicut in  tabernaculis esse debemus||
septem diebus Domino
Numérotation du verset Lv. 23,35 
dies primus vocabitur celeberrimus atque sanctissimus
interl.| interl.| Qui novit presentibus in tabernaculo uti, prima dies, id est initium a sanctificatione vocationis incipit ei.||
marg.| marg.| {t. 1 : Erfurt, f. 131va ; facsim., p. 264a} [Rusch, f. 131va ] A QUINTO  DECIMO  DIE etc. Hoc numero inchoatur festivitas, qui ex septem et octo compositus est, quorum unus presens seculum, alter numerus significat futurum : ideo festivitatem septem diebus consummari precipiens, alterum diem celeberrimum atque sanctissimum commemoravit, nec cum septem annunciavit, sed separatim posuit, futurum nanque seculum presens sequitur tanquam aliud. Septem ergo diebus festivitatem tabernaculorum indixit. Quicumque enim presenti mundo utitur ut tabernaculo, in eo potest festivitatem habere et letari spe futuri seculi. Si enim terrena domus dissoluitur, edificatio non manufacta in celis habetur.||
omne opus servile non facietis in eo28 
interl.| interl.| Quia nulli in seculo serviunt, qui que in eo sunt transitoria intelligunt.||

28  in eo] om. Weber
Numérotation du verset Lv. 23,36 
et septem diebus
interl.| interl.| omni tempore||
offeretis holocausta
interl.| interl.| perfectam conversationem||
Domino
interl.| interl.| a quo est||
dies quoque octavus
interl.| interl.| futura vita||
erit celeberrimus
interl.| interl.| predicta agentibus||
atque sanctissimus
interl.| interl.| quia sancti vocabuntur in preperata habitacula||
marg.| marg.| DIES  QUOQUE etc. Nota eadem de primo et de octavo dici, quia scilicet resurrectionis dies secunda est, et initium futuri seculi. Primus, in Christo est conversationis principium et futurorum exordium ; octavus vero presenti succedit seculo, quod significatur in septimo. Preterea sancti habent requiem suam, et vitam futuram in hac vita. Unde apostolis dictum estaj   : « Regnum Dei intra vos est ».||

aj  Lc. 17, 21.
et offeretis holocaustum
interl.| interl.| quod scilicet hic preparastis, id est vos ipsos||
Domino est enim cetus
marg.| marg.| CETUS. Septuaginta :  Egressus, quia hinc exitus, ibi habitatio. Undeak   : Cupio dissolvi et esse cum Christo.||

ak  Phil. 1, 23.
atque collecte
interl.| interl.| congregatis undique sanctis omnibus||
interl.| interl.| Omnes enim eritis sciut angeli Dei.||
omne opus servile non facietis in eo
Numérotation du verset Lv. 23,37 
he sunt ferie Domini quas vocabitis celeberrimas atque29  sanctissimas offeretisque in eis oblationes Domino holocausta
interl.| interl.| « Morticate membra vestra »al  .||

al  Col. 3, 5.

29  atque] et Weber
et libamenta
interl.| interl.| orationes continuas||
iuxta ritum uniuscuiusque diei
Numérotation du verset Lv. 23,38 
Exceptis sabbatis
interl.| interl.| quibus declinamus a malo||
Domini donisque vestris et que offertis ex voto
interl.| interl.| quod solet fieri periculo||
vel que sponte
interl.| interl.| sola voluntate||
tribuitis Domino.
marg.| marg.| HE SUNT  FERIE  DOMINI etc. Legislatori consonat Paulus dicensam   : « Semper gaudete. Sine intermissione orate. In omnibus gratias agite ». Moyses quoque festivitates celeberrimas atque sanctissimas exponens quotidiana libamenta et sacrificia permiscuit. Ideo festivitates illas nominibus expressit, sed statum subdidit :  Offeretisque in eis oblationes Domino etc. Voluit enim nos « semper gaudere » an  et festivitatem agere et orare. Hec enim est quotidiana libatio et holocaustum, que tunc offerimus cum corpora nostra hostiam viventem Deo exhibemus, et cum Apostolo dicimusao   : « Ego enim iam delibor, et tempus resolutionis mee instat » ; ideo subiungit :  Exceptis sabbatis Domini etc. Quia cum a malo declinaverimus, etiam super iustitias quas secundum tempus Deo promittimus : aliquando enim ieiunium, aliquando oblationem passionum, vel in periculis vel voluntarie promittimus.||

am  1Thes. 5, 16-18.
an  1Thes. 5, 16.
ao  2Tim. 4, 6.
Numérotation du verset Lv. 23,39 
A quinto decimo ergo die mensis septimi
interl.| interl.| plenitudinis temporum||
marg.| marg.| A QUINTO  DECIMO etc. Quintus decimus ex septem et octo compositus, Evangelicam predicationem significat, que consistit ex presenti vita et futura : hanc componit, illam preparat.||
quando congregaveritis omnes fructus terre vestre celebrabitis ferias Domini
interl.| interl.| a malis vacantes||
septem diebus
interl.| interl.| quandiu vivitis||
die primo
interl.| interl.| quia resurrectionem significat||
et die octavo
interl.| interl.| non iam septimo||
erit sabbatum id est requies.
marg.| marg.| DIE  PRIMO. Qui est octavus ; est et primus seculi, preterea primus quo predicatio dispensatur, et a peccatis cessatur, in finem requiem eternam largitur. {t. 1 : Erfurt, f. 131vb ; facsim., p. 264b} [Rusch, f. 131vb ] Deinde cum festivitatem septem diebus predicasset, primum diem requiem appellavit, sequentes tacet, ut virtutum operam dandam significet, transfert ad octavam diem requiem, quia fidelibus legem facientibus requies in futuro servatur.||
Numérotation du verset Lv. 23,40 
Sumetis30  vobis die primo fructus arboris pulcherrime
marg.| marg.| DIE  PRIMO  FRUCTUS etc. Fructus est Christus. Undeap   : « Egredietur virga de radice Iesse » etc., qui aptat virtutes suo tempore. « Erit tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo »aq  .||

ap  Is. 11, 1.
aq  Ps. 1, 3.

30  Sumetis] sumetisque Weber
spatulasque
interl.| interl.| iuvenes ramos||
marg.| marg.| ET RAMOS  LIGNI. Omnes scilicet virtutum fructus, sed maxime misericordiam, quam oportet esse continuam et permanentem. Undear   : Oleum de capite tuo non deficiet.||

ar  Qo. 9, 8.
densarum frondium
marg.| marg.| SPATULASQUE  PALMARUM etc. Iuvenescentia iustitie germina, quiaas   : « Iustus ut palma florebit », quia de palma nihil respuitur, nec de his qui iuste vivunt, addit : « et ramos ligni densarum frondium » etc.||

as  Ps. 91, 13.
et salices
interl.| interl.| ramos scilicet continentie et casti coniugii. Salix enim fructus non facit.||
de torrente
marg.| marg.| DE TORRENTE. De presenti scilicet vita, que fluit tanquam torrens, tentationibus et tribulationibus ebulliens. Undeat   : De torrente in via bibit, propterea exaltabit caput, in cruce scilicet pendens.||

at  Ps. 109, 7.
et letabimini coram Domino Deo vestro.
interl.| interl.| in eum credendo, pro eo patiendo||
Numérotation du verset Lv. 23,41 
Celebrabitisque sollemnitatem eius
interl.| interl.| Non est impiis gaudere, dicit Dominusau  .||

au  Cf. Is. 48, 22 ; 57, 21.
septem diebus per annum legitimum
interl.| interl.| id est : preceptum et institutum Domini, quod semper est observandum||
sempiternum erit in generationibus vestris mense septimo festa celebrabitis.
Numérotation du verset Lv. 23,42 
et habitabitis in umbraculis septem diebus
interl.| interl.| ut tota presens vita pro umbraculo habeatur scilicet||
omnis qui de genere Israel est31  manebit in tabernaculis
interl.| interl.| Verus Israelita que cum Abraam reliquit omnia, et in tabernaculis cum Ysaac coheredibus promissionis habitat. ||

31  Israel est] inv. Weber
Numérotation du verset Lv. 23,43 
ut discant posteri vestri quod in tabernaculis habitare fecerim filios Israel
interl.| interl.| quasi : Non obliviscantur beneficii mei, et Egyptie servitutis et liberationis.||
interl.| interl.| Moraliter, ut imitentur eum qui aitav   : Vulpes foveas habent, et volucres celi nidos : Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet.||

av  Mt. 8, 20 ; Lc. 9, 58.
cum educerem eos de terra Egypti
interl.| interl.| de terrenitate mundi, de servitute Pharaonis||
ego Dominus Deus vester
Numérotation du verset Lv. 23,44 
locutusque est Moyses super sollemnitatibus Domini ad filios Israel.




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Lv. 23), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 16/09/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber05.xml&chapitre=05_23)