initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<16. *Liber Paralipomenon primus*>

Glossa ordinaria cum Biblia latina Martin Morard praesidente Fabio Gibiino edidit Marie-José Sorbet adiuvante Parisiis, 2016. [ 830 ] ejusdem, epistolæ glossatæ. 102 Arras, 564(441) Boulogne-sur-Mer, 113 Boulogne-sur-Mer, 118 Boulogne-sur-Mer, 184 Boulogne-sur-Mer, 189 _ London, MS Royal 2 E III _ Biblia - Evangelia (glossa)_ MS 813 Saint-Omer Biblia Saint-Omer, BM, ms. 063 Nicolaus de Lyra, Postilla litteralis Epcan. Saint-Omer, BM, ms. 039 _ Paul. Boulogne-sur-Mer, BM, ms. 24, Glossa media Gilleberti Paul. Saint-Omer, BM, ms. 036 , Magna Glosatura Paul. Saint-Omer, BM, ms. 212 _ Prophetae Saint-Omer, BM, ms. 014 Vetus Testamentum Saint-Omer, BM, ms. 009 cum glossa Livres historiquesParis, BnF, lat. 15488 ; prov. Sorbonne (Paris)0 Livres historiquesParis, BnF, lat. 15489 ; prov. Sorbonne (Paris)0 Livres historiquesParis, BnF, lat. 15490 ; prov. Sorbonne (Paris)0 Livres historiquesParis, BnF, lat. 15491 ; prov. Sorbonne (Paris)0 Gn. Saint-Omer, BM, ms. 177 _3 Gn.Dijon, BM, 22, 1186-12153 Gn.Douai, BM, ms. 0017/1, f. 1-131v, 13e 2/4, France. [f. 3=4 par erreur de pagination, sans manque dans le texte]3 Gn.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 031 (t. 1), origine Italie, 12e 2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale3 Gn.Paris, BnF, lat. 14398, origine groupe laonnois, avant 1140, vers 1120-1135; prov. St-Victor de Paris (1180-1200).3 Gn. Paris, BnF, lat. 15186 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20173 Gn.Paris, BnF, lat. 15187 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20173 Gn.Paris, BnF, lat. 15189 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20173 Gn.Paris, BnF, lat. 16289 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20173 Gn.Toulouse, BM, ms. 18, 13e s. 2/4; prov. Toulouse OP, f. 1 sqq3 Gn.Toulouse, BM, ms. 21, 13e s. 2/3; prov. Toulouse OESA, f. 1 sqq3 Gn.Tours, BM, ms. 86, 12e s. 4/4, f. 1r inc. [Glossa in Gn.] « Cum omnes divinos libros legimus… » ; f. 2v ; inc. : « Beda. In principio creavit Deus celum et terram : creationem mundi insinuans Scriptura, primo verbo eternitatem et Dei omnipotentiam ostendit... »3 PentateuqueParis, BnF, lat. 15480 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15481 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15482 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15483 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15484 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15485 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15486 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 PentateuqueParis, BnF, lat. 15487 ; prov. Sorbonne (Paris)3_7 Ex. Saint-Omer, BM, ms. 177 4 Ex.Dijon, BM, 22, 1186-12154 Ex.Dijon, BM, 23, 1186-12154 Ex.Grenoble, BM, ms. 0034 (463), origine et provenance Grande-Chartreuse, deuxième tiers (1150 c.) [Dominique Mielle de Becdelièvre, Prêcher en silence : enquête codicologique sur les manuscrits du xii e siècle provenant de la Grande Chartreuse, Saint-Étienne, 2004, p. 395]4 Ex.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 032 (t. 2) , origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale4 Ex.Paris, Arsenal, 47, origine Paris, 1140-1150; prov. Saint-Martin-des-Champs.4 Ex. Paris, Arsenal, 48, 1150-1170 [MM2017]; prol., manque Ex. 1-1-9 ; prov. Sozomène, chanoine de Pistoie.4 Ex.Paris, BnF, lat. 14400, origine non précisée, 12e 2/4 ? [MM2016]4 Ex.Paris, BnF, lat. 15186 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20174 Ex.Paris, BnF, lat. 15187 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20174 Ex.Paris, BnF, lat. 15189 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20174 Ex.Paris, BnF, lat. 16289 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20174 Ex.Soissons, BM, ms. 71, origine Paris, 1140-1150; prov. Saint-Jean-des-Vignes.4 Ex.Toulouse, BM, ms. 18, 13e s. 2/44 Ex.Tours, BM, ms. 86, 12e s., f. 167v ; expl. (Ex. 1-40, 18) : « Posuit et testamentum in archa.. ». Glosa [Raban] : « ...ad Adventum Domini sermo vel opus ad structuram Ecclesie conveniens per scriptores Veteris Testamenti colligitur, ut doctores Evangelii hiis utantur in confirmatione fidei et eorum vestigia sequantur »4 Ex. 1 à 40:17Douai, BM, ms. 0017/1, f. 132-254v (… imposito desuper o-) ; 13e 2/4 ; France.4 Lv. Saint-Omer, BM, ms. 171 5 Lv. Saint-Omer, BM, ms. 173 _ 5 Lv.Dijon, BM, 23, 1186-12155 Lv.Grenoble, BM, ms. 0035 (303), f. 1r-69r, origine et provenance Grande-Chartreuse, deuxième tiers (1150 c.) [Dominique Mielle de Becdelièvre, Prêcher en silence : enquête codicologique sur les manuscrits du xii e siècle provenant de la Grande Chartreuse, Saint-Étienne, 2004, p. 395.]5 Lv.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 033 (t. 3) , origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale5 Lv.Oxford, Trinity College, B.1.31 [MM2016]5 Lv.Paris, BnF, lat. 15186 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20175 Lv.Paris, BnF, lat. 15188 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20175 Lv.Paris, BnF, lat. 16270 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20175 Lv.Paris, BnF, lat. 16289 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20175 Lv.Rouen, BM, A 236, origine Paris, 1140-1150; prov. OSB (Fécamp).5 Nm. Saint-Omer, BM, ms. 178 6 Nm. Saint-Omer, BM, ms. 271 6 Nm.Grenoble, BM, ms. 0035 (303), f. 70r-164r, origine et provenance Grande-Chartreuse, deuxième tiers (1150 c.) [Dominique Mielle de Becdelièvre, Prêcher en silence : enquête codicologique sur les manuscrits du xii e siècle provenant de la Grande Chartreuse, Saint-Étienne, 2004, p. 395.]6 Nm.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 034 (t. 4) , origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale6 Nm.Paris, BnF, lat. 15186 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20176 Nm.Paris, BnF, lat. 15188 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20176 Nm.Paris, BnF, lat. 16289 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20176 Nm.Toulouse, BM, ms. 19, 13e s. 2/46 Num.Dijon, BM, 24, 1186-12156 Dt. Saint-Omer, BM, ms. 047 _ 7 Dt. Saint-Omer, BM, ms. 227 _ 7 Dt.Dijon, BM, 24, 1186-12157 Dt.Laon, BM 10, origine Paris, 1140-1150 (groupe d’Henri de France); prov. Vauclair (fondée 1134), OCist., dioc. de Laon.7 Dt.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 035 (t. 5), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale7 Dt.Oxford, Trinity College, B.1.14, 12e 4/3 ? [MM2016]7 Dt.Paris, BnF, lat. 00186, origine : peint par un artiste de Champagne méridionale, 1150 c.; prov. Chalons-sur-Marne : Cathédrale Saint-Etienne7 Dt.Paris, BnF, lat. 15186 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20177 Dt.Paris, BnF, lat. 15188 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20177 Dt.Paris, BnF, lat. 16289 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20177 Dt.Toulouse, BM, ms. 19, 13e s. 2/47 2Esr.Dijon, BM, 28, 1186-12158 Ios.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 036 (t. 6), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale8 Ios.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 1sqq8 Ios. etc.Paris, BnF, lat. 15190 ; 13e s., prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.20178_10 Idc.Dijon, BM, 28, 1186-12159 Idc.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 036 (t. 6), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale9 Rt.Paris, BnF, lat. 14781, origine Paris, 1140-1150 (groupe d’Henri de France); prov. OSA (St-Victor de Paris)10 Rt.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 271r sqq.10 1-4Rg.Dijon, BM, 25, 1186-121511_15 1-4Rg.Paris, BnF, lat. 15191 ; saec. 13 ½ ; prov. Sorbonne (Paris)11_15 1Rg.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 216, f. 1-67, origine Italie, 13e 1/2?; prov. Italie, Messine, cathédrale12 1Rg.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 217, f. 1-45, origine Italie, 12e 2/2 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale12 1-4Rg Saint-Omer, BM, ms. 149 12_15 1-4Rg.Oxford, Trinity College, B.4.30, 1170-1180 c.? [MM2016]12_15 2Rg.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 216, f. 67 sqq., origine Italie, 13ee 2/2 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale13 2Rg.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 217, f. 45r sqq., origine Italie, 12e 2/2 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale13 Par. (1-2).Avranches, BM, 10, après 1200.16 Par. (1-2).Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 139, 12e 3/3 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale.16_17 Par. (1-2).Oxford, Bodleian, E. Mus. 64, après 1200.16_17 Par. (1-2).Paris, BnF, lat. 15192 ; saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris)16_17 Par. (1-2).etc.Paris, BnF, lat. 15193 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201716_17 1Esr.Dijon, BM, 28, 1186-121518 1Esr.Durham, Cathedral Library, A.03 (III).0518 1Esr.Paris, Mazarine, 08518 1Esr.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 86v18 1Esr.Troyes, BM 0033, t. 2, f. 86r-109v, 13e s.; prov. OCist (Clairvaux)18 1Esr.Troyes, BM 0078, f. 149r-180r, 13e s.; prov. OCist (Clairvaux)18 1Esr.Troyes, BM 0104, f. 90r-116r, 13e s.; prov. OCist (Clairvaux)18 1Esr.Troyes, BM 0106, f. 70v-82v, 13e s.; prov. OCist (Clairvaux)18 1Esr.Troyes, BM 0113, f. 73r-91v, 13e s.; prov. OCist (Clairvaux)18 1Esr.Troyes, BM 0143, f. 122r-157v, 13e s.; prov. OCist (Clairvaux)18 2Esr.Paris, Mazarine, 08519 2Esr.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 113v19 Ios.Dijon, BM, 28, 1186-121519 Tb.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 137v22 Idt.Paris, Mazarine, 08523 Idt.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, 151r23 Est.Paris, Mazarine, 08524 Est.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 167v24 Iob.Avranches, BM 16, origine laonnoise non certaine, avant 1140.25 Iob.Laon, BM 51, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Saint-Nicolas-aux-Bois (f. 85v, xv e siècle) 25 Iob.Oxford, Bodleian Library, Rawlinson G 17, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135). 25 Iob.Oxford, Trinity College, 20. Signalé par B. Smalley, origine laonnoise éventuelle (Stirnemann), avant 1140. 25 Iob.Paris, BnF, lat. 14781, f. 127-207, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. OSA (St-Victor de Paris) (1180-1200) (suivie d’un autographe de Guillaume de Champeaux élève d’Anselme de Laon).25 Iob.Paris, BnF, lat. 15194  ; prov. Sorbonne (Paris) : legs de Robert de Sorbonne, Paris, 1240-1260 c. [MM2017]25 Iob.Paris, BnF, lat. 15195 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201725 Iob.Paris, BnF, lat. 15196 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201725 Iob.Paris, BnF, lat. 15197 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201725 Iob.Paris, BnF, lat. 15492 ; prov. Sorbonne (Paris)25 Iob.Paris, BnF, lat. 15493 ; prov. Sorbonne (Paris)25 Iob.Paris, BnF, lat. 15494 ; prov. Sorbonne (Paris)25 Iob.Paris, BnF, lat. 15495 ; prov. Sorbonne (Paris)25 Iob.Paris, BnF, lat. 15496 ; prov. Sorbonne (Paris)25 Iob.Paris, Mazarine, 08725 Ps. Saint-Omer, BM, ms. 282 26 Ps. 1-89 Saint-Omer, BM, ms. 269 26 Ps. Boulogne-sur-Mer, 20, Odbertus de St-Bertin, Glossa praevia 26 Ps.Douai, BM, ms. 0016, (12e 4/4) (GP, Magna Glosatura in Ps. cum scoliis)26 Ps.Grenoble, BM, ms. 0079 ; saec. 12 ; prov. Grande Chartreuse ; autre texte que la Glose ordinaire, à partir d’un commentaire du 12e siècle qui n’est pas celui attribué à Bruno le Chartreux [MM2016]26 Ps.Grenoble, BM, ms. 0080 ; saec. 12 ; prov. Grande Chartreuse  [MM2016]26 Ps.Köln, Dombibliothek, cod. 7, saec. 13 2/326 Ps. Laon, BM 29, France, 1160-1180 c.; prov. Vauclair 26 Ps.Le recensement des manuscrits pour la Glose sur le Psautier (Glose ordinaire et Magna Glosatura) est en cours par Martin Morard (IRHT). Voir liste provisoire dans FAMA26 Ps.Lunel, BM, ms. 1, 12e. 3/3; prov. Saint-Guilhem du Désert ; manque Ps. 118, 73-125 cum glossa (propter defectum fol. inter f. 95 et 96)26 Ps. Paris, BnF, lat. 106, origine Laon ou Champagne ?, Aisne ?, 1140-1150 c. [omet les titres bibliques] non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 14403, origine Paris, 1140-1150 (groupe d’Henri de France); prov. Saint-Victor.26 Ps.Paris, BnF, lat. 15199 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15200 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15201 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15202 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15203 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15204 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15205 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15206 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15207 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15208 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15209 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15210 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15498 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15499 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 15500 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 16273 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201726 Ps.Paris, BnF, lat. 17212, style de Chartres (Stirnemann), 1140-1145; prov. Paris (Petits-Pères 15).26 Ps. Paris, BnF, lat. 17213, origine Paris, 1140-1150; prov. Paris (Notre-Dame).26 Ps. Saint-Omer, BM, ms. 010 , Magna Glosatura 26 Ps. Saint-Omer, BM, ms. 016 , Magna Glosatura26 Ps. Saint-Omer, BM, ms. 032 , Magna Glosatura26 Ps. Saint-Omer, BM, ms. 035 , Magna Glosatura26 Ps. Tarragona, Bilb. publ., ms. 116 [inter f. 101 et 102 def. Ps. 62, 3 usque ad Ps. 72, 9]26 Ps. Troyes, BM 0726, origine Clairvaux, 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) ; version différente de la Glose ordinaire, enrichie de citations patristiques complétées26 Ps.Troyes, BM, ms. 0511, origine Paris (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France).26 Ps. Troyes, BM, ms. 815 : Gilbertus Pictaviensis, Glosa media in Ps26 Ps.Valenciennes, BM, 44 : Gilbertus Porretanus, Glosa Media in Psalmos26 Ps.Vatican, BAV, Reg. lat., 13, 12e s.26 Ps. 1-17Paris, BnF, lat. 15211, f. 1-22vb [interruptus] ; Paris, saec. 13 3/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Ps. 1-17, 1526 Ps. 1-73Oxford, Trinity College, B.5.4, Paris, 1272, Magna Glosatura, Herbert de Bosham.26 Ps. 1-79Paris, BnF, lat. 15212 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Nicolas de Gorran, In Ps. 1-79 (glosé)26 Ps. 42:4-118:11Cava de' Tirreni SA, Biblioteca della Badia, Cod. 3526 Ps. 74-150Oxford, Bodleian, Auct. E inf. 6. (SC2051), Magna Glosatura (lac. inter f. 103 et 104 = Ps. 118, 54-175 = PL192, 1069B-1133B), Herbert de Bosham, entre 1173 et 1176/1177 ; lien vers images26 Ps. 80-150Paris, BnF, lat. 15213 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Nicolas de Gorran, In Ps. 80-150 (glosé)26 Prv.Bamberg, SB, misc. bibl. 69, origine : Laon, avant 1140 (vers 1120-1135).28 Prv.Dijon, BM, 27, 1186-121528 Prv.Köln, Dombibliothek, cod. 6, f. 5r-50v, 1220-1230 c., avec scolies [MM2016]28 Prv.Laon, BM 57, origine laonnoise incertaine avant 1140; prov. Vauclair (fondée 1134), OCist., dioc. de Laon.28 Prv.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 037 (t. 7), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale28 Prv. Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 218, type parisien, v. 1240-1250 ; prov. Italie, Messine, cathédrale28 Prv.Oxford, Trinity College, B.1.13, 12e 2/3 ? [MM2016]28 Prv.Oxford, Trinity College, B.4.4, France, Par, 13e 2/3 [MM2016]28 Prv.Paris, BnF, lat. 119, f. 1r-102r, 12e s. 4/4, version de la Glose à préciser.28 Prv.Paris, BnF, lat. 14476, f. 2r-65r, prothemata ajouté par une main 13e, f. 1v ; Paris, 1150-1160 c. 28 Prv.Paris, BnF, lat. 15214 ; prov. Sorbonne (Paris); non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Paris, BnF, lat. 15215 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Paris, BnF, lat. 15216 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Paris, BnF, lat. 15217 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Paris, BnF, lat. 15218 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Paris, BnF, lat. 15612, f. 20  ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728 Prv.Troyes, BM 1169, origine indéterminée (Clairvaux ?), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).28 Prv.Troyes, BM 1481, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).28 SapientiauxParis, BnF, lat. 15525 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15501 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15502 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15503 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15504 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15505 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15506 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15507 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 SapientiauxParis, BnF, lat. 15508 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201728_32 Qo.Dijon, BM, 27, 1186-121529 Qo. (Ecl.)Bamberg, SB, misc. bibl. 69, origine : Laon, avant 1140 (vers 1120-1135).29 Qo. (Ecl.)Grenoble, BM, ms. 0032, origine laonnoise incertaine avant 1140.29 Qo. (Ecl.)Köln, Dombibliothek, cod. 6, f. 2r-3v (Qo. 1, 1-2, 5) ; f.173r (Qo. 2, 6-2, 12), autre origine que le reste du volume, saec. 13 2/2, avec scolies [MM2016]29 Qo. (Ecl.)Köln, Dombibliothek, cod. 6, f. 51r-66v, 1220-1230 c., avec scolies [MM2016]29 Qo. (Ecl.)Laon, BM 57, origine laonnoise incertaine, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Vauclair (fondée 1134), OCist., dioc. de Laon.29 Qo. (Ecl.)Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 037 (t. 7), f. 90v, origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale29 Qo. (Ecl.)Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 218, type parisien, v. 1240-1250 ; prov. Italie, Messine, cathédrale29 Qo. (Ecl.)Oxford, Trinity College, B.1.13, 12e 2/3 ? [MM2016]29 Qo. (Ecl.)Oxford, Trinity College, B.4.4, France, Par, 13e 2/3 [MM2016]29 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 119, f. 103r-137v, vac. 138), 12e s. 4/4, avec prologue, version de la Glose à préciser.29 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 14476, f. 66r-87r ; Paris, 1150-1160 c. 29 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 15214 ; prov. Sorbonne (Paris); non numérisé sur Gallica le 7.5.201729 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 15215 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201729 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 15216 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201729 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 15217 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201729 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 15218 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201729 Qo. (Ecl.)Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201729 Ct. Saint-Omer, BM, ms. 291 _ 30 Ct. Saint-Omer, BM, ms. 376, f. 13v-14r fragmenta30 Ct.Cambridge, Pembroke College, 47 [sigle B : CM170.22 Dove]30 Ct.Dijon, BM, 27, 1186-121530 Ct. Evreux, BM, 90, f. 2-6, origine laonnoise incertaine, avant 1140.30 Ct.Hereford, Cathedral Library, MS P I 8 ; [Angleterre, Hereford ?, 1135-1145 ; sigle H : CM170.22 Dove, p. 15]30 Ct.Köln, Dombibliothek, cod. 6, f. 67r-84v, 1220-1230 c., avec scolies [MM2016]30 Ct. Laon, BM 112, style de Chartres (Stirnemann), 1140-1145 c.; prov. Laon, Saint-Vincent.30 Ct.Laon, BM 278, f. 36r-57v, 1200 c.; prov. Laon, Saint-Vincent [CM170.22 Dove].30 Ct.Laon, BM 58, f. 60v-70v, Laon ?, 1150 c. selon Dove CM270.22, p. 5130 Ct. Laon, BM 74, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Saint-Vincent de Laon. [sigle L  : CM170.22 Dove]30 Ct.London, BL, Add. 18326, f. 2v-25v [Paris, 1160-1170 ; sigle N : CM170.22 Dove, p. 15]30 Ct.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 037 (t. 7), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale30 Ct. Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 218, type parisien, v. 1240-1250 ; prov. Italie, Messine, cathédrale30 Ct.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 377, f. 33 sq., origine France, 11e 4/4-12e1/4 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale.30 Ct.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS Vitr5/9, f. 1-27v, origine Espagne ou sud de la France, 11e 4/4-12e1/4 ?; prov. Tolède, cathédrale30 Ct.Oxford, Trinity College, B.4.4, France, Par, 13e 2/3 [MM2016]30 Ct.Paris, BnF, lat. 00245, f. 1r-43r non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 00246, f. 1r-56v30 Ct.Paris, BnF, lat. 00466, f. 59r-76v30 Ct.Paris, BnF, lat. 00467, f. 42r-59r30 Ct.Paris, BnF, lat. 00480, f. 1r-8r [alia Glosa]30 Ct.Paris, BnF, lat. 00483, f. 1r-14r ; St-Martial, saec. 12 ex.30 Ct.Paris, BnF, lat. 00567, f. 118r-127v ; St-Martial, saec. 12 ex.30 Ct.Paris, BnF, lat. 00571, f. 84r-91r ; France, Nord, saec. 12 ex.30 Ct.Paris, BnF, lat. 119, f. 139r-180r (180v vac.), 12e s. 4/4, avec proloques, version à préciser.30 Ct.Paris, BnF, lat. 124, f. 60v-79r ; France, 1200 c. non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 127, f. 63v-96v ; France, 1200 c. non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 128, f. 90v-136r ; Italie, 1200 c. non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 129, f. 95v-122r ; Paris ?, saec. 12 ex. non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 143, f. 85v-117r ; France, Nord-Ouest/Normandie, 1150 c. [Glosa ordinaria 1-3, 10] non numérisé sur Gallica le 7.5.2017 30 Ct.Paris, BnF, lat. 14405, f. 68v-87v, Paris, 1200 c.; prov. St-Victor30 Ct.Paris, BnF, lat. 14776, f. 90r-113r [France, Paris, 1150-1160; prov. St-Victor [Stirnemann 1987], sigle V : CM170.22 Dove, p. 20]30 Ct.Paris, BnF, lat. 14778, f. 1v-30v [sigle P : CM170.22 Dove]30 Ct.Paris, BnF, lat. 15214 ; prov. Sorbonne (Paris); non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 15215 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 15216 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 15217 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 15218 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Paris, BnF, lat. 15571, f. 57r-63v. Paris ?, saec. 13 inc.30 Ct.Paris, BnF, lat. 15612, f. 71 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201730 Ct.Rouen, BM, ms. A 16230 Ct.Rouen, BM, ms. A 22430 Ct.Rouen, BM, ms. A 25830 Ct.Rouen, BM, ms. A 44130 Ct.Rouen, BM, ms. A 57030 Ct.Sankt Gallen, Stiftsbibliothek, ms. 29 ; Paris 1150-1160 [Dove], plus probablement St-Gall [e-codices], texte et glose interlinéaire à l’encre noire, différente de la glose marginale et des initiales peintes typiques de la région de St-Gall (MM2017) ; prov. OSB (St. Gallen), sigle S : CM170.22 Dove, p. 18]30 Ct.Torino, Bibl. Naz. Univ., E IV 3 [sigle T : CM170.22 Dove] 30 Ct.Torino, Bibl. Naz. Univ., E V 45, f. 46r-75r; prov. OFM (Chieri), s. 12 4/430 Ct. Troyes, BM 1481, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).30 Ct.Troyes, BM, ms. 1378 [CM170.22 Dove]30 Ct.Troyes, BM, ms. 1380, f. 63v-78v ; France Nord-Ouest / Angleterre, saec. 12 3/4 [CM170.22 Dove]30 Ct.Valenciennes, BM, 73, 12e 2/3; prov. Saint-Amand, olim « K.9 ». Omis par Dove, CCCM170.22. [MM2017]30 Ct. Valenciennes, BM, 75, f. 95r sqq. ; origine et provenance Saint-Amand, 1140-1150. Omis par Dove, CCCM170.22. [MM2017]30 Ct.Vatican, BAV, Ottob. 83430 Ct.Vatican, BAV, Reg. lat., 630 Ct.Vatican, BAV, Reg. lat., 8230 Sap.Dijon, BM, 27, 1186-121531 Sap.Köln, Dombibliothek, cod. 6, f. 85r-107r, 1220-1230 c., avec scolies [MM2016]31 Sap.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 218, type parisien, v. 1240-1250 ; prov. Italie, Messine, cathédrale31 Sap.Oxford, Trinity College, B.4.4, France, Par, 13e 2/3 [MM2016]31 Sap.Paris, BnF, lat. 119, f. 181r-236v, 12e s. 4/4, version à préciser.31 Sap.Paris, BnF, lat. 15214 ; prov. Sorbonne (Paris); non numérisé sur Gallica le 7.5.201731 Sap.Paris, BnF, lat. 15215 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201731 Sap.Paris, BnF, lat. 15216 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201731 Sap.Paris, BnF, lat. 15217 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201731 Sap.Paris, BnF, lat. 15218 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201731 Sap.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201731 Sap. Saint-Omer, BM, ms. 142 _ Clarembaldus Atrebatensis (Tractatus super librum Boethii De trinitate) - Saint Augustin (Epistolae, De Genesi contra Manichaeos, De octo quaestionibus ex Veteri Testamento, De quantitate animae, De duabus animabus)31 Sir.Dijon, BM, 27, 1186-121532 Sir.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 038 (t. 8), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale32 Sir.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 218, f. 136 sqq., type parisien, v. 1240-1250 ; prov. Italie, Messine, cathédrale32 Sir.Paris, BnF, lat. 15214 ; prov. Sorbonne (Paris); non numérisé sur Gallica le 7.5.201732 Sir.Paris, BnF, lat. 15215 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201732 Sir.Paris, BnF, lat. 15216 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201732 Sir.Paris, BnF, lat. 15217 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201732 Sir.Paris, BnF, lat. 15218 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201732 Sir.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201732 Sir. (Eccli.)Köln, Dombibliothek, cod. 6, f. 107v-171r, 1220-1230 c., avec scolies [MM2016]32 Sir. (Eccli.)Oxford, Trinity College, B.4.4, France, Par, 13e 2/3 [MM2016]32 Sir. (Eccli.)Paris, BnF, lat. 119, f. 237r-, 12e s. 4/4, capitula 1-52 (om. OrSal.).32 Sir. (Eccli.)Troyes, BM 1481, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).32 Is. Saint-Omer, BM, ms. 038 33 Is.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 039 (t. 9), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale33 Is.Munich, Staatsbibliothek, Clm 13904, 1140-1150, origine indéterminée; prov. : Prüfening)33 Is.Paris, BnF, lat. 14780, origine Paris, 1140-1150; prov. Saint-Victor33 Is.Paris, BnF, lat. 15220, f. 1ra-62v ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; 33 Is.Paris, BnF, lat. 15221 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201733 Is.Paris, BnF, lat. 15222, f. 1ra-94rb ; prov. Sorbonne (Paris)33 Is.Paris, BnF, lat. 15223, f. 1r-72r- ; prov. Sorbonne (Paris)33 Is.Paris, Mazarine 098, origine indéterminée, 1140-1150.33 Is.Troyes, BM 1170, origine indéterminée, 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).33 Is. 1-4Paris, BnF, lat. 8876, f. 3-102 ; + Stephanus Langton in Is. ; 1200-1250 ; prov. Chaalis (O.Cist.) 33 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15510 ; prov. Sorbonne (Paris) ) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15511 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15512 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15514 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15515 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15516 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15517 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15518 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Prophètes à préciserParis, BnF, lat. 15519 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201733_51 Ier.Paris, BnF, lat. 8876, f. 103-204v ; 1200-1250 ; prov. Chaalis (O.Cist.) 34 Ier.Dijon, BM, 26, 1186-121534 Ier.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 040 (t. 10), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale34 Ier.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 206, f. 1-99v, origine France, quart Nord-Ouest ?, 12e 4/4 ?34 Ier.Oxford, Trinity College, B.1.1, Anglo-normand, 1180-1200 [MM2016]34 Ier.Paris, BnF, lat. 15220, f. 63r-120v  ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; 34 Ier.Paris, BnF, lat. 15222, f. 95ra-180rb ; prov. Sorbonne (Paris)34 Ier.Paris, BnF, lat. 15224, f. 1r-79v ; prov. Sorbonne (Paris)34 Ier.Paris, BnF, lat. 15509, f. 1-53v ; Paris, saec. 13 1/4 ; prov. Sorbonne (Paris) 34 Ier.Paris, BnF, lat. 15513, f. 3r-90v  ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris)34 Ier.Troyes, BM 1030, origine indéterminée (Clairvaux ?), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).34 Lam.Paris, BnF, lat. 8876, f. 204v-246r ; 1200-1250 ; prov. Chaalis (O.Cist.)35 Lam.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 206, f. 100, origine France, quart Nord-Ouest ?, 12e 4/4 ?35 Lam.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS Vitr5/9, f. 30r-67v, origine Espagne ou sud de la France, 11e 4/4-12e1/4 ?; prov. Tolède, cathédrale35 Lam.Oxford, Trinity College, B.1.1, Anglo-normand, 1180-1200 [MM2016]35 Lam.Paris, BnF, lat. 14781, origine Paris, 1140-1150 (groupe d’Henri de France); prov. OSA (St-Victor de Paris)35 Lam.Paris, BnF, lat. 15220, f. 120v-145r  ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; 35 Lam.Paris, BnF, lat. 15222, f. 180va-214vb ; prov. Sorbonne (Paris)35 Lam.Paris, BnF, lat. 15224, f. 80r-108r ; prov. Sorbonne (Paris)35 Lam.Paris, BnF, lat. 15509, f. 55r-82v ; Paris, saec. 13 1/4 ; prov. Sorbonne (Paris) 35 Lam.Paris, BnF, lat. 15513, f. 91r-126r ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris)35 Ez.Paris, BnF, lat. 15224, f. 108r-193v ; prov. Sorbonne (Paris)36 Ez.Paris, BnF, lat. 15225, f. 1r-109v ; prov. Sorbonne (Paris)36 Ez.Paris, BnF, lat. 15226 ; prov. Sorbonne (Paris) ) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201736 Dn. Paris, BnF, lat. 15223, f. 73r-104r ; prov. Sorbonne (Paris)37 Dn.Paris, BnF, lat. 15225, f. 109v-sqq. ; prov. Sorbonne (Paris)37 Dn.Paris, BnF, lat. 15226 ; prov. Sorbonne (Paris) ) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201737 Ez.Dijon, BM, 26, 1186-121537 Ez.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 041 (t. 11), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale37 Ez.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 253, origine France, Quart Nord/Ouest [channel style], 12e 4/4 ?37 Ez.Paris, BnF, lat. 15220, f. 145r-215r  ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; 37 12Proph.Paris, BnF, lat. 15223, f. 104v-191r ; prov. Sorbonne (Paris)38 12Proph.Paris, BnF, lat. 15226 ; prov. Sorbonne (Paris) ) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201738 12Proph.Paris, BnF, lat. 15227 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201738 Dn.Saint-Omer, BM, ms. 220  : Gilbertus Universalis, Glossae super Danielem ; prov. Saint-Bertin ; (liber non glossatus)38 Dn.Paris, BnF, lat. 15220, f. 216r-240v ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; 38 Dn.Laon, BM 10, origine Paris, 1140-1150 (groupe d’Henri de France); prov. Vauclair (fondée 1134), OCist., dioc. de Laon.38 Dn.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 206, f. 137v, origine France, quart Nord-Ouest ?, 12e 4/4 ?38 Dn.Paris, BnF, lat. 14781, origine Paris, 1140-1150 (groupe d’Henri de France); prov. OSA (St-Victor de Paris).38 12Proph.Saint-Omer, BM, ms. 220 : Gilbertus Universalis, Glossae super XII prophetas ; prov. Saint-Bertin ; (liber non glossatus) ;   Hab., f. 102va ; Soph. f. 109rb ; 39_51 12Proph.Saint-Omer, BM, ms. 230 39_51 12Proph.Laon, BM 42, origine indéterminée, 1140-1150; prov. Vauclair (fondée 1134), OCist., dioc. de Laon.39_51 12Proph.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 042 (t. 12), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale39_51 12Proph.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 253, origine France, Quart Nord/Ouest [channel style], 12e 4/4 ?39_51 12Proph.Paris, Arsenal, 34, origine Paris, 1140-1150; prov. Saint-Martin-des-Champs.39_51 12Proph.Paris, BnF, lat. 15220, f. 241r-314r ; Paris, saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ;39_51 12Proph. Troyes, BM 1028, origine Clairvaux, 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).39_51 12Proph. Troyes, BM 1035, origine Paris, 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).39_51 Mcc. (1-2)Paris, BnF, lat. 15192 ; saec. 13 2/4 ; prov. Sorbonne (Paris)52_53 Mcc. (1-2)Paris, BnF, lat. 17204, origine Paris après 1200; prov. Paris (Notre-Dame).52_53 Mcc. (1-2)Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/4, f. 179r sqq.52_53 Mt. [ 489 ] Glossa super Evangelium Mathæi. 152 54 Mt. Saint-Omer, BM, ms. 274 54 Mc. Saint-Omer, BM, ms. 210 _ 55 Mt.Canterbury, Cathedral, Lit. D. 6, Kent, 1140-1150 ? (Richard Gameson, The earliest Books of Canterbury Cathedral. Manuscripts and Fragments to c. 1200, London, 2008, no 25, p. 257-269 le date du second quart du xiie siècle).55 Mt.Douai, BM, ms. 0022, (13e 1/2) (Bible glosée en 11 volumes)55 Mt.Grenoble, BM, ms. 0037 (451), origine et provenance Grande-Chartreuse, deuxième tiers (1150 c.)[4]55 Mt.Laon, BM 73, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Saint Vincent de Laon. 55 Mt.Laon, BM 74, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Saint-Vincent de Laon. 55 Mt.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 043 (t. 13), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale55 Mt. Montpellier, Fac. de Méd., H-155 , origine Paris, (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France).55 Mt.Oxford, Trinity College, 20, origine laonnoise éventuelle (Stirnemann) peut-être avant 1140.55 Mt.Oxford, Trinity College, B.1.10, f. 1-81, 12 s. ½ [MM2016]55 Mt.Oxford, Trinity College, B.1.11, 1180-1200 ? pièces liminaires différentes de Rusch [MM2016]55 Mt.Oxford, Trinity College, B.5.3, 12e 4/4 [MM2016]55 Mt.Oxford, Trinity College, B.5.5, 1170-1180 [MM2016]55 Mt.Paris, BnF, lat. 15229 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201755 Mt.Paris, BnF, lat. 15230 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201755 Mt.Paris, Mazarine 113, origine laonnoise incertaine, avant 1140; prov. OP (Paris, Saint-Jacques).55 Mt.Rouen, BM A 405, origine laonnoise incertaine, avant 1140; prov. OSB (Jumièges).55 Mt.Saint-Omer, BM, ms. 040, f. 1-129, Angleterre ou France, Quart Nord-Ouest ? 1190-1230 c.; prov. OSB (Saint-Bertin ).55 Mt.Saint-Omer, BM, ms. 210, 13e s.55 Mt.Tours, BM, ms. 117, style de Chartres (Stirnemann), 1140-1145; prov. Tours, Saint-Paul de Cormery.55 Mt.Troyes, BM 1040, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).55 Mt.Valenciennes, BM, 73, f. 1-81r ; 12e 2/4; prov. Saint-Amand, olim « K.9 » [MM2016].55 Mt. Valenciennes, BM, 75, origine et provenance Saint-Amand, 1140-1150.55 Evang.Paris, BnF, lat. 15195 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15522 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15523 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15524 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15525 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15526 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15527 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15528 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15529 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15530 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15531 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15532 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15533 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15535 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15537 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15538 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15539 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15540 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15541 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15542 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15543 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15544 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Evang.Paris, BnF, lat. 15545 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201755_58 Mc.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 232, 12e 1/2 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale.56 Mc.Oxford, Trinity College, B.1.11, 1180-1200 ? [MM2016]56 Mc.Oxford, Trinity College, B.5.3, 12e 4/4 [MM2016]56 Mc.Oxford, Trinity College, B.5.5, 1170-1180 [MM2016]56 Mc.Paris, BnF, lat. 15229 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201756 Mc.Paris, BnF, lat. 15230 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201756 Mc.Rouen, BM A 327, origine laonnoise possible (antériorité à 1140 incertaine); prov. OSB (Saint-Wandrille).56 Mc.Saint-Omer, BM, ms. 040, f. 130-202, Angleterre ou France, Quart Nord-Ouest ? 1190-1230 c.; prov. Abbaye de Saint-Bertin.56 Mc.Saint-Omer, BM, ms. 040, France, 1190-1230; prov. OSB (Saint-Bertin).56 Mc.Saint-Omer, BM, ms. 274; prov. OSB (Saint-Bertin )56 Mc. Troyes, BM, ms. 0871, origine Paris, (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France). 56 Lc.Grenoble, BM, ms. 0039 (434), origine et provenance Grande-Chartreuse, 1100-1133 [Dominique Mielle de Becdelièvre, Prêcher en silence : enquête codicologique sur les manuscrits du xii e siècle provenant de la Grande Chartreuse, Saint-Étienne, 2004, p. 334.]57 Lc.Grenoble, BM, ms. sup. 2514 (659), origine et provenance Grande-Chartreuse, 1100-1133 [Dominique Mielle de Becdelièvre, Prêcher en silence : enquête codicologique sur les manuscrits du xii e siècle provenant de la Grande Chartreuse, Saint-Étienne, 2004, p. 332.}57 Lc.Londres, British Library, Add. 35167, origine Paris, 1140-1150; prov. indéterminée.57 Lc.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 044 (t. 14), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale57 Lc.Oxford, Trinity College, B.1.12, 1160-1180 ? [MM2016]57 Lc.Oxford, Trinity College, B.5.3, 12e 4/4 [MM2016]57 Lc.Oxford, Trinity College, B.5.5, 1170-1180 [MM2016]57 Lc.Paris, BnF, lat. 15231 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201757 Lc.Paris, BnF, lat. 15232 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201757 Lc.Paris, BnF, lat. 15233 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201757 Lc.Paris, BnF, lat. 15534 ; Paris , saec. 13 1/4 ?, prov. Sorbonne (Paris), Glosa ordinaria surglosée avec autorités ajoutées [MM2017]57 Lc.Soisson, BM, ms. 78, peut-être d’origine laonnoise (antériorité à 1140 incertaine)57 Lc.Troyes, BM 1083, origine Paris, (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France) ; cf. Troyes, BM, 3196 (ex libris découpé).57 Lc.Troyes, BM 1214, peut-être d’origine laonnoise (antériorité à 1140 pas certaine); prov. St-Etienne de Troyes.57 Lc.Troyes, BM, ms. 2260, origine : Paris, (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France).57 Lc. 1-3, 13Paris, BnF, lat. 15211, f. 133r-141va [interruptus] ; Paris, saec. 13 3/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ;57 Io. Voir inventaire raisonné de quelque 210 manuscrits de la Glose laonnoise sur Jean dans Andrée (Alexander), « The Glossa ordinaria on the Gospel of John. A preliminary survey of the manuscripts with a presentation of the text and its sources »,  Revue Bénédictine, 118 (2008), p. 109-134, 289-333. 58 Io.Grenoble, BM, ms. sup. 2514 (659), origine et provenance Grande-Chartreuse, 1100-1133 [Dominique Mielle de Becdelièvre, Prêcher en silence : enquête codicologique sur les manuscrits du xii e siècle provenant de la Grande Chartreuse, Saint-Étienne, 2004, p. 333.}58 Io.Laon, BM 78, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Saint-Vincent de Laon, 58 Io.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 045 (t. 15), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale58 Io.Oxford, Trinity College, B.1.28, 12e 1/4 [MM2016]58 Io.Oxford, Trinity College, B.5.3, 12e 4/4 [MM2016]58 Io.Oxford, Trinity College, B.5.5, 1170-1180 [MM2016]58 Io.Oxford, Trinity College, O.9.20, 1200-1215 c. ? [MM2016]58 Io.Paris, BnF, lat. 15231 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201758 Io.Paris, BnF, lat. 15232 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201758 Io.Paris, BnF, lat. 15233 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201758 Io.Saint-Omer, BM, ms. 281; prov. OSB (Saint-Bertin )58 Io.Troyes, BM 1092, origine : Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. OCist (Clairvaux)58 Io.Troyes, BM 1181, origine indéterminée (Clairvaux ?), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).58 Io.Troyes, BM, ms. 1023bis, origine Paris, (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France).58 Io.Valenciennes, BM, 75, origine et provenance Saint-Amand, 1140-1150.58 Paul. (Rm.-1-2Cor.Oxford, Trinity College, B.5.6, 1172 c., Magna Glosatura, Herbert de Bosham, [MM2016]59_62 Paul.Le recensement des manuscrits pour la Glose aux épîtres pauliniennes est en cours par Francesco Siri. Voir liste dans FAMA59_73 Paul.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 044 (olim 118 Z 33)59_73 Paul.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 046 (t. 16), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale59_73 Paul.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 123, origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale59_73 Paul.Oxford, Christ Church, 95 peut-être laonnois (antériorité à 1140 incertaine).59_73 Paul.Oxford, Trinity College, B.1.6, 12e 2/3 ? [MM2016]59_73 Paul. Oxford, Trinity College, B.16.12, Magna Glosatura, Channel style, 1180 c. [MM2016]59_73 Paul. Oxford, Trinity College, B.5.20, 12e 4/4, Magna Glosatura, [MM2016]59_73 Paul.Oxford, Trinity College, O.5.8, 1180-1200 c. [MM2016]59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 00312, Italie, 12e s. 2/259_73 Paul.Paris, BnF, lat. 14409, origine Paris, 1140-1150; prov. Saint-Victor.59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15211, f. 23r-68rb; 70r-132va ; Paris, saec. 13 3/4 ; prov. Sorbonne (Paris) ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul (Rm. 1Cor. 1-11, [om. 2Cor.] Gal.-Hebr.)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15237 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ; Paris, saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15238 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ; Paris, saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15239 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ;1239 ; prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15240 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ;prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15241 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ;prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15242 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ;prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15243 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ;prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15244 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ; prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15245 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul. ; prov. Sorbonne (Paris)59_73 Paul. Paris, BnF, lat. 15525 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201759_73 Paul.Paris, BnF, lat. 15552 ; Pierre Lombard, Magna Glosatura in Paul ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201759_73 Paul. Paris, Mazarine, 125 , origine Laon (antériorité à 1140 incertaine).59_73 Paul.Reims, BM 195, origine incertaine ; allure germanique ou liégeoise (antériorité à 1140 incertaine).59_73 Paul.Reims, BM 196, origine incertaine (antériorité à 1140 incertaine), addition de gloses qui ne se trouvent pas dans la glosa ordinaria annoncées par dicetur aliquis. 59_73 Paul.Tours, BM, ms. 116, style de Chartres (Stirnemann); prov. Tours, Cathédrale Saint-Gatien59_73 Paul.Troyes, BM 0880, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).59_73 Paul.Troyes, BM, ms. 0512, origine Paris, (Stirnemann, groupe I), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux) (don d’Henri de France).59_73 Paul.Troyes, BM, ms. 1026, origine Clairvaux, 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux).59_73 Paul. à préciser Paris, BnF, lat. 15536 ; suite de P15602 ; postilles de Jean de la Rochelle ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201759_73 Paul. (Gal.-Hbr.)Oxford, Trinity College, B.5.7, 1172 c., Magna Glosatura, Herbert de Bosham, [MM2016]63_73 Act. Saint-Omer, BM, ms. 039 74 Act. Saint-Omer, BM, ms. 170 _ 74 Act.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 2r-86v, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]74 Act.Paris, BnF, lat. 15196 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act.Paris, BnF, lat. 15197 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act.Paris, BnF, lat. 15234 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201774 Act.Paris, BnF, lat. 15235 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201774 Act.Paris, BnF, lat. 15236 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201774 Act.Paris, BnF, lat. 15546 ; Paris, saec. 13 1/4 ; prov. Sorbonne (Paris)74 Act. Paris, BnF, lat. 15547 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act. Paris, BnF, lat. 15548 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act. Paris, BnF, lat. 15549 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act. Paris, BnF, lat. 15550 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act. Paris, BnF, lat. 15551 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act.Paris, BnF, lat. 16277 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act.Paris, BnF, lat. 16278 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201774 Act. Saint-Omer, BM, ms. 170, 13e s.74 Act. Saint-Omer, BM, ms. 172, 12e s. 4/474 Epcan.Laon, BM 78, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. Saint-Vincent de Laon. 75_82 Epcan.Oxford, Bodl. Laud. lat. 30, origine laonnoise incertaine, avant 1140.75_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 14789, 1175-1200 c. ?; prov. Paris, Saint-Victor.75_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 14790, 1160-1180 c. ?.75_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15196 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15197 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15234 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15235 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15236 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15246, f. 1 sqq. ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris)75_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15525 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15547 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15548 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15549 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15550 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15551 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, BnF, lat. 15553 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201775_82 Epcan.Paris, IRHT, NON RENSEIGNEE, Collection privée, CP 0424, f. 39v-129v, XIIe siècle 4/4, origine à préciser.75_82 Epcan. Saint-Omer, BM, ms. 358, origine laonnoise incertaine, avant 1140; prov. OCist (Clairmarais).75_82 Epcan. Troyes, BM 1132, origine Laon, avant 1140 (vers 1120-1135); prov. OCist (Clairvaux).75_82 Epcan.Troyes, BM 1228, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).75_82 Epcan.Troyes, BM 1481, origine Laon ou Champagne ?, 1140-1150 c.; prov. OCist (Clairvaux).75_82 Epcan.Troyes, BM, ms. 1620, orig. Paris ?, (Stirnemann, groupe II), 1140-1150; prov. OCist (Clairvaux), don d’Henri de France connu par une inscription du xve siècle 75_82 Epcan. prol.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 86v (non numérisé ?), Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]75_82 Iac.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 87r-99r, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]76 Iac.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale, f. 576 1Pt.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 99r-110v, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]77 1Pt.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17) , origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale f. 32v77 2Pt.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 110v-117v, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]78 2Pt.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale78 1Io.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 118r-129v, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]79 1Io. Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale f. 3279 2Io.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 129v-131r, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]80 2Io.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale80 3Io.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 131r-132r, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]81 Iud.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 132r-135r, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]82 Iud.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale82 Iud.Toulouse, BM, ms. 20, 13e s. 2/482 Ap. Saint-Omer, BM, ms. 039 _ 83 Ap. Saint-Omer, BM, ms. 233 _83 Ap. Saint-Omer, BM, ms. 376 fragmenta83 Apc.Köln, Dombibliothek, cod. 24, f. 136r-179v, Paris, 1215-1230 c., avec scolies [MM2016]83 Apc.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 047 (t. 17), origine Italie, 12e2/2; prov. Italie, Messine, cathédrale, f. 6983 Apc.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 298, f. 1-33, origine Italie, 12e 2/3; prov. Italie, Messine, cathédrale.83 Apc.Madrid, Biblioteca de la Universidad Complutense, BH MSS 377, f. 1-32, origine France, 11e 4/4-12e1/4 ?; prov. Italie, Messine, cathédrale.83 Apc. Oxford, Trinity College, 20 ?#, origine laonnoise possible (Stirnemann), avant 1140 [problème de cote ? il s’agit d’Ambroise sur le Ps 118].83 Apc.Paris, BnF, lat. 15196 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15197 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15219 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15234 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15235 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15236 ; prov. Sorbonne (Paris) ; non numérisé sur Gallica le 7.6.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15246, f. 58 sqq. ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris)83 Apc.Paris, BnF, lat. 15247 ; prov. Sorbonne (Paris)83 Apc.Paris, BnF, lat. 15547 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15548 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15549 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15550 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15551 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15553 ; saec. 13 ; prov. Sorbonne (Paris) non numérisé sur Gallica le 7.5.201783 Apc.Paris, BnF, lat. 15571, f. 73 sqq.83 Apc. Paris, IRHT, NON RENSEIGNEE, Collection privée, CP 0424, f. 1r-39v, XIIe siècle 4/4 avec ajouts plus tardifs, origine à préciser.83 Apc. Reims, BM 135, origine laonnoise incertaine, premier quart xiie siècle possible, sans doute le manuscrit le plus ancien du groupe primitif selon Stirnemann. (version primitive de la glose selon Lobrichon).83 Apc. Valenciennes, BM, 75 ; origine et provenance Saint-Amand, 1140-1150.83 Apc. Vatican, BAV, Reg. lat., 21, origine laonnoise incertaine, avant 1140.83 Corpus christianorum, continuatio medievalis Corpus christianorum, series latina Biblia Sixta-Clementina, iussu et auctorirate Clementis VIII, Romae 1592, 1593, 1598 Clavis patrum graecorum Clavis patrum latinorum Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum Hieronymus, Epistola 53 ad Paulinum [De studio Scripturarum] Ieronimus, De viris illustribus, c. 2, Texte und Untersuchungen zur Geschichte der Altchristlichen Literatur, 14, 1a, ed. E. Richardson, 1896, p. 7. Biblia sacra iuxta latinam vulgatam ad codicum fidem cura monachorum abbatiae Sancti Hieronymi in Urbe, Roma Weber dans l’apparat du texte Rusch (voir infra), exemplaire de UFB Erfurt/Gotha, FB Gotha <Inc 00083 (01-03), Mon.typ s.l.et a. 2° 00011 Rusch (voir infra), facsimile reprint, 4 vol., Brepols, 1992 [édition factice établies à partir de plusieurs exemplaires de l’incunable]. Patrologiæ cursus completus, series graeca, éd. J. P. Migne, Paris Patrologiæ cursus completus, serie latina, éd. J. P. Migne, Paris, 1844-1864 Patrologia latina, t. 29 Glossa ordinaria (Ps.), Patrologia latina, t. 113 Petrus Lombardus, In Ps , PL 191, loc. cit. Petrus Lombardus, Collectanea in omnes Pauli epistulas, PL 191-192, loc. cit. Patrologia latina, t. 22 Patrologia latina, t. 65 Patrologia latina, t. 68 Psalterium gallicanum, Edmaior. Psalterium iuxta Hebraeos, ed. H. de Sainte-Marie Psalterium Romanum, ed. Weber3 Biblia cum glossa ordinaria Walafridi Strabonis aliorumque et interlineari Anselmi Laudunensis [Strasbourg, Adolf Rusch pro Antonio Koberger, 1481 (23 septembre)], 4 vol. [GW 4282]. Dans les apparats de la présente édition, Rusch désigne le consensus de l’édition facsimile de Brepols (facsim.) et de l’exemplaire de Erfurt. Bibliorum sacrorum latinae versiones antiquae seu vetus italica… opera et studio D. Petri Sabatier, 3 vol., Reims, 1743. Stegmüller (Friedrich), Repertorium biblicum medii ævi, 11 vol., Madrid, 1940-1980. Biblia Sixtina, iussu et auctorirate Sixti V, Romae 1590 Weber (ed.), Biblia sacra iuxta Vulgatam versionem, Stuttgart 1969, réed. 1994 Novum testamentum domini nostri Iesu Christi latine secundum editionem sancti Hieronymi, Johannes Wordsworth et Henricus Iulianus White ed., [t. 1 (1889-1899) : Evangelia, t. 2 (1949) : Paul., t. 3 (1954) : Act. Epcan. Apc., Oxford. <16. *Liber Paralipomenon primus*> © Martin Morard edidit, Fabio Gibiino, Marie-José Sorbets, Isabelle Rava-Cordier collaborantibus, Parisiis, 2013-2017. Texte biblique de Rusch, leçons propres de Weber (Edminor. Edmaior.) en apparat. Rusch : t. 2 : Erfurt, f. 71va ; facsim. 181a-219b. Weber : Biblia vulgata, ed. Weber-Gryson, Stuttgart, 1994, p. 546-586. Fons principalis Hrabanus Maurus, Commentaria in Paralipomenon, PL 109, 279-540. <16.1> Prefatio sancti Hieronymi in librum Dabreiamin qui et Paralipomenon quod nos dicere possuus verba dierum incipit Prefatio sancti… dierum incipit Rusch] Incipit prologus sancti Hieronymi in libro Paralipomenon Weber {t. 2 : Erfurt, f. 91ra ; facsim., p. 181a} Sed si Sed si] Si Weber Septuaginta interpretum pura et ut ab eis in grecum versa est editio permaneret, superflue, mi mi] me praem. Weber Chromati, episcoporum sanctissime atque doctissime, impelleres, ut hebrea volumina latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat et nascentis Ecclesie roboraverat fidem, iustum erat etiam nostro silentio comprobari. Nunc vero cum pro varietate regionum diversa ferantur exemplaria et germana illa antiquaque translatio corrupta sit atque violata, nostri arbitrii putas, aut e pluribus iudicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere cudere] condere Weber , illudentibusque Iudeis “cornicum”, ut dicitur, “oculos configere”. Alexandria et Egyptus in Septuaginta suis Hesychium laudat auctorem, Constantinopolis usque Antiochiam Luciani martyris exemplaria probat, medie inter has provincie Palestinos codices legunt, quos ab Origene elaboratos Eusebius et Pamphilus Pamphilus] Pamphilius Weber vulgaverunt, totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria exemplaria] exempla Weber composuit quattuor editionum e regione singula verba describens, ut unus dissentiens statim ceteris inter se consentientibus arguatur, sed, quod maioris audacie est, in editione Septuaginta Theodotionis editionem miscuit, asteriscis designans que minus fuerint, et virgulis que ex superfluo videbantur videbantur] videantur Weber apposita. Si igitur aliis licuit non tenere quod semel susceperant, et post septuaginta cellulas, que vulgo sine auctore iactantur, singulas cellulas aperuere, hocque in Ecclesiis legitur quod Septuaginta nescierunt, cur me non suscipiant Latini mei, qui inviolata editione veteri ita novam condidi, ut laborem meum Hebreis et, quod his maius est, Apostolis auctoribus probem ? Scripsi nuper librum De optimo genere interpretandi Hieronymus, Epistulae, Ep. 57 § 7, CSEL 54, p. 514-515., ostendens illa de evangelio Mt. 2, 15 ; cf. Os. 11, 1.: “Ex Egypto vocavi filium meum” et Mt. 2, 23. : “Quoniam Nazareus vocabitur” et 1Cor. 2, 9. : “Videbunt in quem compunxerunt” et illud Apostoli 1Cor. 2, 9.: “Quod Quod] que Weber oculus non vidit, nec auris audivit, et in cor hominis non ascenderunt, que preparavit Deus diligentibus se” ceteraque his similia in Hebreorum libris inveniri. Certe Apostoli et evangeliste Septuaginta interpretes noverant, et unde eis hec hec] + dicere Weber que in Septuaginta interpretibus interpretibus] om. Weber non habentur ? Christus Dominus Dominus] Deus Weber noster utriusque Testamenti conditor in evangelio secundum Iohannem, “Qui credit”, inquit, “in me, sicut dicit dicit] dixit Weber Scriptura, flumina de ventre eius fluent aque vive”. Utique scriptum est quod Salvator scriptum esse testatur. Ubi scriptum est ? Septuaginta non habent, apocrypha nescit Ecclesia. Ad Hebreos igitur revertendum est, unde et Dominus loquitur et discipuli exempla presumunt. Hec pace veterum loquar loquor] loquar Weber et obtrectatoribus meis tantum respondeo, qui canino dente me rodunt, {t. 2 : Erfurt, f. 91rb ; facsim., p. 181b} in publico detrahentes et et] om. Weber legentes in angulis, idem idem] + et Weber accusatores et defensores, cum in aliis probent quod in me reprobant, quasi virtus et vitium non in rebus sit, sed cum auctore mutetur. Ceterum memini editionem Septuaginta translatorum olim de greco emendatam tribuisse me nostris, nec inimicum debere estimari eorum quos in conventu fratrum semper edissero. Et quod nunc Dabreiamin, id est Verba dierum, interpretatus sum, idcirco feci, ut inextricabiles mores mores] moram Weber et silvam nominum, que scriptorum confusa sunt vitio, sensuumque barbariem apertius et per versuum cola digererem, “mihimetipsi et meis” iuxta Hismenium “canens”, si aures surde sunt ceterorum. Explicit prologus. <16.2> Item alius prologus Eusebius Hieronymus, Domnioni et Rogatiano suis, in Christo Iesu salutem Codd. : Edmaior., t. 7, p. 7-10 ; Rusch ; om. Weber, p. 547. Cf. DeBruyne , Préfaces , Libri Paralipomenon, n° 2, p. 31-32 (sondages) ; Stegmüller, n°327. Eusebius... salutem] om. Bruyne . Quomodo Grecorum historias magis intelligunt qui Athenas viderint, et tertium Virgilii librum a a] qui Edmaior. Troade per Leucaten et Acroceraunia ad Siciliam et inde ad ostia Tiberis navigarint, ita sanctam Scripturam lucidius intuebitur qui Iudeam oculis contemplatus est et antiquarum urbium memorias locorumque vel eadem vocabula vel mutata cognoverit. Unde et nobis cure fuit cum eruditissimis Hebreorum hunc laborem subire, ut circumiremus provinciam quam universe Christi Ecclesie sonant. Fateor enim, mi Domnion et Rogatiane carissimi, numquam me in divinis voluminibus propriis viribus credidisse nec habuisse habuisse] + magistram Edmaior. opinionem meam, sed ea etiam ea etiam] inv. Edmaior. de quibus scire me arbitrabar interrogare me solitum. Quanto magis de his super quibus anceps eram. Denique cum a me nuper litteris flagitassetis, ut vobis Paralipomenon latino sermone transferrem, de Tiberiade legis quondam auctorem, qui apud Hebreos admirationi habebatur, assumpsi, et contuli cum eo a vertice, ut aiunt, usque ad extremum unguem, et sic comfirmatus ausus sum facere quod iubebatis. Libere enim vobis loquor, ita enim enim] et Edmaior. in grecis et et] + in Edmaior latinis codicibus hic nominum liber vitiosus est, ut non tam hebrea quam barbara quedam et sarmatica nomina coniecta coniecta] congesta Edmaior. arbitrandum sit. Nec hoc Septuaginta interpretibus, qui Spiritu sancto pleni ea que vera fuerant transtulerunt fuerant transtulerunt] fuerunt transtulerant Edmaior. , sed scriptorum culpe adscribendum, dum de inemendatis inemendata scriptitant, et sepe tria nomina, subtractis e medio syllabis, in unum vocabulum cogunt vel e regione unum nomen propter latitudinem suam in duo vel tria vocabula dividunt. Sed et ipse appellationes non homines, ut plerique estimant, sed urbes et regiones et saltus et provincias sonant, et oblique sub interpretatione et figura eorum quedam narrantur historie, de quibus in regnorum regnorum] + libro Edmaior. dicitur 3Rg. 14, 19 ; 3Rg. 15, 7 ; 3Rg. 15, 23 ; 3Rg. 15, 31 ; 3Rg. 16, 5 ; 3Rg. 16, 14 ; 3Rg. 16, 20 ; 3Rg. 16, 20 ; 3Rg. 16, 27 ; 3Rg. 22, 46 ; 4Rg. 8, 23 ; 4Rg. 10, 34 ; 4Rg. 12, 19 ; 4Rg. 15, 6 ; 4Rg. 15, 36 ; 4Rg. 23, 28. : “Nonne ecce hec scripta sunt in libro Verborum dierum regum Iuda ?” Que utique in nostris codicibus non habentur. Hoc primum sciendum quod apud Hebreos Paralipomenon liber unus liber unus] inv. Edmaior. sit et apud illos {t. 2 : Erfurt, f. 91va ; facsim., p. 182a} vocetur Dabreiamin, id est verba dierum; qui propter magnitudinem apud nos divisus est divisus est] + quod nonnulli etiam in bruto Ciceronis dialogo faciunt, ut eum in tres partes secent, cum unus a suo auctore sit editus Edmaior. . Deinde etiam illud attendendum quod frequenter nomina non vocabula hominum, sed rerum, ut dixi, significantias, sonent. Ad extremum, quod omnis eruditio Scripturarum in hoc libro continetur et historie, que vel que vel] inv. Edmaior. pretermisse sunt in suis locis vel perstricte leviter, hic per quedam verborum compendia explicentur. Orationum itaque vestrarum adiutus auxilio misi librum benevolis placiturum tamen tamen] tantum Edmaior. , invidis displiciturum esse non ambigo. Optima enim queque, ut ait Plinius, malunt contemnere contemnere] + videri Edmaior. plerique quam discere. Si quis in hac interpretatione voluerit aliquid aliquid] quid Edmaior. reprehendere, interroget Hebreos, suam conscientiam recolat, videat ordinem textumque sermonis, et tunc nostro labori, si potuerit, detrahat. Ubicumque ergo asteriscos, id est stellas, radiare in hoc volumine videritis, ibi sciatis de hebreo additum quod in latinis codicibus non habetur. Ubi vero obelus, transversa scilicet virga, preposita est, illic signatur signatur] significatur Edmaior. quid Septuaginta interpretes addiderunt addiderunt] addiderint Edmaior. vel ob decoris gratiam vel ob Spiritus sancti auctoritatem, licet licet] et Edmaior. in hebreis voluminibus non legatur. Hieronymus, Praefatio in libro Paralipomenon de graeco emendato, CPL 0591 M (A); 0591 a, Edmaior., t. 7, p. 7-10. <16.3 Prologus alius> Paralipomenon liber instrumenti veteris epitome tantus ac talis est ut absque illo si quis scientiam Scripturarum sibi voluerit arrogare semetipsum irrideat per singula quippe nomina iuncturasque verborum et pretermisse in libris Regum tanguntur historie et innumerabiles explicantur evangelii questiones. Hieronymus, Epistulae, Ep. 53 (Frater Ambrosius) § 8, CSEL 54, p. 461. Om. DeBruyne, Préfaces, Libri Paralipomenon, p. 31-32. Primi Paralipomenon capitulum 1 {t. 2 : Erfurt, f. 91va ; facsim., p. 182a} Adam, Seth, Enos, Cainan, Maleleel, Iareth Iareth Rusch] Iarech ΩS, Iared Weber , Enoch, Mathusalem Mathusalem] Matusale Weber , Lamech, Noe,   {t. 2 : Erfurt, f. 91va ; facsim., p. 182a} NOE. RA<BANUS>. Decimus ab Adam Noe, et in Genesi et in Paralipomenon monstratur et apte decimus quia perfectus est. Unde : « Noe vir iustus erat et perfectus in generationibus suis » Cf. Gn. 6, 9. etc. Hic genuit Sem, Cham, et Iaphet per quos post diluvium rediviva hominum dilatatur progenies. Sem, Cham Cham] Ham Weber et Iaphet. Filii Iaphet :  hi possederunt terram in Asia ab Amano et Thauro  hee septem gentes ad aquilonem habitant  FILII IAPHET. HIERONYMUS. Hi possederunt terram in Asia ab Amano, et Thauro Syrie Cheles, et Cilicie montibus usque ad flumen Thanaim. In Europa usque ad Gadara nomina locis, et gentibus relinquentes e quibus postea immutata sunt plurima permanent cetera. Gomer,  Galate Magog,  Schite Madai,  Medi et Iavan,  Iones qui et Greci, unde et mare Ionium Tubal  TUBAL. RABANUS. Hiberes qui et Hispani, a quibus Celtiberia, licet quidam Italos suspicentur. Mosoch,  Cappadoces  MOSOCH. RA<BANUS>. Cappadoces unde urbs eorum usque hodie Mazacha dicitur. Septuaginta vero interpretes Capthurim Cappadoces arbitrantur. Thiras.  Traces Porro filii Gomer : Aschenez Aschenez Weber] Ascenez Rusch  Sarmate hos Greci reginos vocant et Riphat,  Paphlagones Paphlagones] scrips., Paflagones Rusch et Thogorma.  Friges Filii autem Iavan : Elisa  a quo Elisei qui vocantur Eolides  FILII AUTEM IAVAN. GREGORIUS. Ab his divise sunt insule nationum, {t. 2 : Erfurt, f. 91vb ; facsim., p. 182b} lingue cognationes et gentes. De Ionibus, id est Grecis, nascuntur Elisei qui et Eolides. Unde ista lingua grecie Eolis dicitur. et Tharsis,  Cilices  THARSIS. RABANUS. Hos Iosephus Cilices arbitratur, unde et metropolis eorum Tharsis dicitur Paulo Apostolo gloriosa. Cethim  Cypri  CETHIM. RA<BANUS>. A quo Cithei alias Cici a quibus urbs Cypri Cithia, alias Cicium dicitur usque hodie. et Dodanim.  Rhodii   RABANUS. Dodanim Rhodii. Sic enim Septuaginta transtulerunt. Legamus Varronis de antiquitatibus libros, et Sinii Capitonis, et Grecum Flegonta ceterosque, et videbimus omnes pene insulas, et totius orbis litora, terrasque maritimas grecis accolis occupatas, qui ab Amano et Thauro omnia maritima usque ad oceanum possidere britannicum. {t. 2 : Erfurt, f. 91vb ; facsim., p. 182b} Filii Cham : Chus  Ethiopia ab Hebreis usque hodie Chus dicitur et Mesraim,  Egyptus Phut  a quo Libya Libya] corr., Libii Ruch  PHUT. RA<BANUS>. Libyes a quo et Mauritanie fluvius Phut dicitur et regio Phutensis. Multi autem scriptores tam Greci quam Latini huius rei testes sunt. Quare autem in una climatis parte antiquum Libye nomen permanet et reliqua terra dicatur Africa non est huius temporis disserere. et Chanaan.  hic obtinuit terram de qua in Dei Chananeos eiecerunt Filii autem Chus :  a quo Afri et Phenices Zaba Zaba] Saba Weber  a quo Zabei Arabes  ZABA. RA<BANUS>. A quo Zabei interpretatur nunc Zaba Arabia. Unde in Psalmo Ps. 71, 10. ubi habemus : « Reges Arabum et Saba », in hebreo habetur : « Reges Saba et Zaba » : primum per syn , secundum samech. et Evila,  Getuli in parte remotioris Africe eremo coherentes Sabatha,  a quo Sabatheni qui nunc Astobori vel Astabari nominantur et Regma et Sabathacha.  hec duo antiqua vocabula perdiderunt et que pro eis habeant ignoramus Porro filii Regma : Saba et Dadan.  gens Ethiopie in occidentali plaga Chus autem genuit Nemroth. Iste cepit esse potens in terra.  ISTE AUTEM autem] sic Rusch CEPIT. Quia insuetam tyrannidem primus arripuit. Hic fuit robustus venator coram Domino, quia homines a Dei cultura avertit. Unde Iosephus : Fecit autem eos elatos ad iniuriam Dei atque contemptum. Nemroth filius Cham, filii Noe qui cum esset audacior et manu fortissimus, suadebat hominibus ut non Deo suam felicitatem sed proprie virtuti ascriberent. Sic homines a Dei timore revocabat, ut spem in propria virtute ponerent. Ideoque putabant Deum interminari diluvium. Unde turrim edificari suadebant quam aqua non posset ascendere. Multitudo autem prompta erat ut obediret Nemroth, grave putans servitium obsequi Deo. Regnavit autem Nemroth in Babylone et in Areth. Hec est Edessa et in Acha que est Nisibis et in Chalamne, que a Seleuco rege Seleucia dicta est, vel que nunc Thesiphon dicitur. Mesraim vero genuit Ludim et Anamim Anamim ΩJ etc. Weber] Ananim ΩS etc. Rusch et Laabim et Nepthuim.  Libyes qui prius Phutei Parall. : Glossa ordinaria (Gn. 10, 13)  MESRAIM VERO etc. RABANUS. Exceptis Laabim a quibus Libyes nominati sunt, qui prius Phutei et Chaslium qui post Philistiim dicti sunt, quos nos corrupte Palestinos dicimus. Cetere gentes ignote sunt nobis, quia bello Ethiopico subverse in oblivionem preteritorum nominum pervenere. Possederunt autem terram a Gaza usque ad extremos fines Egypti. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Gn., lib. 2, cap. 11, PL 107, 528.43 et sqq. : « Exceptis Laabim a quibus Lybies postea nominati sunt, qui prius Phutei vocabantur, et Chasluim qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos nos corrupte Palaestinos dicimus, caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quia bello Ethiopico subversae usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenere. Possederunt autem terram a Gaza, usque ad extremos fines Egypti ». Phetrusim Phetrusim] Phethrosim Weber quoque et Chasluim  qui et Philistim quos corrupte Palestinos diximus de quibus egressi sunt Philistiim et Capthurim. Chanaan vero genuit Sidonem  a quo Sidon urbs in Phenice primogenitum suum suum] et Weber , Etheum Etheum] Heth Weber et et] om. Weber Iebuseum Iebuseum] + quoque Weber ,  a quo Iebusei quorum fuit Hierusalem et Amorreum, et Gergeseum, Eveum quoque Eveum quoque] Evheumque Weber  a quo Evei qui et Gabaonite a civitate Gabaon qui supplices venerunt ad Iesum et Aracheum Arac(h)eum Ω Ed1455 Rusch Clementina] Aruceum Weber  ARACHEUM Aracheum] scrips., Aratheum Rusch . Hic condidit arcas oppidum contra Tripolim in radicibus Libani, a quo haud procul, alia civitas fuit nomine Sim, que vario eventu subversa bellorum nomen tantum loco pristinum reservavit. et Asineum,  a quo Asinei Aradium quoque  ARADIUM QUOQUE. A quo Aradii qui Aradum insulam possederunt angusto angusto] a gusto cacogr. Rusch freto a Phenicis litore separatam. Hieronymus, Liber quaestionum hebraicarum in Gn., CCSL 72, p. 17.15 sqq. : « Aradii sunt, qui Aradum insulam possederunt, angusto freto a phoenicis litore separatam » = Beda Venerabilis, In principium Gn. usque ad natiuitatem Isaac etc. (CPL 1344), CCSL 118A, lib. 3, cap. 10.195 sqq. ; Hrabanus Maurus, Commentaria in Gn., lib. 2, cap. 11, PL 107, 529.1. et Samareum,  ET SAMAREUM. A quo Syrie Cheles Samaria civitas, nunc quoque tam a Syris quam ab Hebreis ut prius apud veteres appelatur. et Ematheum.  EMATHEUM. RA<BANUS>. A quo Emath civitas. Hanc Macedones qui post Alexandrum in oriente regnaverunt Epiphaniam nuncupaverunt. Alii Antiochiam ita dictam putant. Alii non vere opinionem suam verisimili vocabulo consolantes Emaus primam ab Antiocha mansionem Edessam pergentibus appellari putant, et eamdem apud veteres Emath. Revera Hieronymus, Liber quaestionum hebraicarum in Gn., CCSL 72, p. 17.17 sqq. : « Amath usque ad nostrum tempus tam a syris quam ab hebraeis ita, ut apud ueteres dicta fuerat, appellatur: hanc macedones, qui post Alexandrum in oriente regnauerunt, epiphaniam nuncupauerunt. non nulli Antiochiam ita appellatam putant. alii, licet non uere, tamen opinionem suam quasi ueri simili uocabulo consolantes, emas primam ab antiochia mansionem edessam pergentibus appellari putant et eandem esse, quae apud ueteres dicta sit Emath ». Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Gn., lib. 2, cap. 11, PL 107, 529.1 sqq. : « Samaraei quibus Edessa nobilis Coelesyriae civitas, Emath usque ad nostrum tempus, tam a Syriis quam ab Hebraeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnarunt, Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant. Alii licet non vere, tamen opinionem suam quasi verisimili vocabulo consolantes, Emath primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant; et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emath ». Filii Sem :  FILII SEM. Hi ab Euphrate partes Asie usque ad indicum oceanum tenent est autem {t. 2 : Erfurt, f. 92ra ; facsim., p. 183a} Elam a quo principes perfidis. Elam  a quo Elamite et Assur  qui Ninivem urbem condidit  a quo Assyriorum pullulavit regnum et Arphaxat,  a quo Chaldei Lud Lud] et praem. Weber  a quo Lidii et Aran Aran Rusch cum ΩS etc.] Aram Weber .  a quo Syri quorum metropolis Damascus {t. 2 : Erfurt, f. 92ra ; facsim., p. 183a} Filii autem Aran Filii…Aran] om. Weber : Hus Hus] et praem. Weber  vel Us  HUS. Vel Us Traconitidis et Damasci conditor inter Palestinam et Chelen Syriam tenuit principatum a quo terra Hus. Unde secundum Septuaginta Cf. Iob. 1, 1 (LXX) : « ῎Ανθρωπός τις ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αυσίτιδι, ᾧ ὄνομα Ιωβ ». : “Vir erat in regione Ausitide nomine Iob”, quasi Husitide. et Hul  a quo Armeni et Gether Gether] Gothor Weber  a quo Carnani vel Carii et Mes Mes] Mosoch Weber .  qui nunc Meones vocantur, antea vero Mes Arphaxat  a quo Chaldei autem genuit Sale Sale] Sala Weber  a quo Bactriani qui et ipse genuit Heber.  a quo Hebrei Porro Heber nati sunt duo filii. Nomen uni Phalech Phalech] Phaleg Weber quia in diebus eius divisa est terra, et nomen fratris eius Iectan.  a quo Indorum gens  PHALECH. Vaticinio quodam. Phalech enim divisio, quia in diebus eius lingue in Babylone divise sunt. Narrat autem Philo, in libro questionum super Genesim, quia ex tribus filiis Noe adhuc ipso vivente nati sunt quattuordecim millia virorum et centum extra mulieres et parvulos habentes super se duces. Filii Sem Iectan ducem, filii Cham Nemroth, filii Iaphet Suphene. Post obitum vero Noe convenerunt duces cum agminibus suis in campum Sennaar, ut ibi turrim construerent Cf. Gn. 11, 4.. Cum autem edificarent, divisit Deus linguas eorum, et mutavit effigies et non cognovit quisque fratrem suum, nec audivit linguam proximi sui. Cum vero magistri lapides querebant ministri aquam afferebant, et cum illi querebant aquam illi afferebant stipulam. Sicque frustrata cogitatione cessaverunt edificare, et dispersi sunt super faciem terre. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 284C-D : « Heber, a quo Hebraei vocati sunt, vaticinio quodam filio suo Phaleg nomen imposuit, qui interpretatur divisio, ab eo quod in diebus eius linguae in Babylone divisae sunt. Narrat autem Philo, in libro Quaestionum suarum super Genesim, quod ex tribus filiis Noe, adhuc ipso vivente nati sint nongenta quatuordecim millia virorum et centum, extra mulieres et parvulos, habentes super se duces constitutos, hoc est, filii Sem Iectan ducem; filii Cham Nemrod; filii autem Iapheth sub Phenet duce fuerunt constituti. Porro post obitum Noe convenerunt undique omnes hi duces cum agminibus suis subiectis in campum Sennaar, ibi denique turrim construere conati sunt. Cum autem initiassent aedificare turrim, divisit Deus linguas eorum, et mutavit eorum effigies, et non cognovit unusquisque fratrem suum, nec audiebant singuli quique linguam proximi sui. Sicque factum est, ut dum aedificatores ministris suis iuberent afferre lapides, illi afferrent aquam; et si deposcerent aquam, illi afferrent stipulam; et sic, intercisa cogitatione eorum, cessaverunt aedificare civitatem: dispersit eos Dominus in superficiem totius terrae ». Cf. Philo (pseudo), Liber Antiquitatum Biblicarum, 7, 5, ed. Guido Kisch, Notre Dame Ind., 1949, p. 132. Iectan autem genuit Elmodad Elmodad] Helmodad Weber et Saleph et Asormoth Asormoth] Asermoth Weber et Iare.  IECTAN AUTEM. HIERONIMUS. Harum gentium posteriora nomina, invenire non potui, sed usque in presens quia procul a nobis sunt, vel ita vocantur ut primum vel que mutata sunt ignorantur, possederunt autem a Cofene fluvio omnem Indie regionem que vocatur Hieria. Aduram quoque et Uzal et Deda Deda] Decla Weber Cf. Gn. 10, 27.. Ebal etiam et Abimael et Saba, necnon et Ophir et Evila et Iobab. Omnes isti filii Iectan : Sem, Arphaxat, Sale,  SEM ARPHAXAT RA<BANUS>. Sicut in principio ab Adam usque Noe decem generationes posuit, ita a Sem usque Abraham non sine sacramenti mysterio. Heber, Phalech, Ragan Ragan] Raau Weber Seruch Seruch] Serug Weber Nachor Nachor] Nahor Weber Thare. Abram iste est Abraham Abraham] Abraam Weber . Filii autem Abraham : Isaac et Ismael. Et he generationes eorum. Primogenitus Ismaelis : Nabaioth et Cedar et Abdeel et Mabsan Mabsan Ed1455 Rusch] Mapsam ΩJM, Mapsan ΩS, Mabsam Weber ,  PRIMOGENITUS ISMAELIS. HIERONIMUS. Duodecim filii nascuntur Ismaeli : primogenitus Nabaioth a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabaiothena dicitur que pars est Arabie. Nam familie ipsorum oppidaque, et pagi, ac minuta castella et tribus horum appellatione celebrantur ab uno ex eis Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Thebaran ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam. Cf. Hieronymus, Liber quaestionum hebraicarum in Gn., CCSL 72, p. 40.6 sqq. : « Duodecim filii nascuntur ismahelo, e quibus primogenitus fuit Nabaioth, a quo omnis regio ab euphrate usque ad mare rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quae pars arabiae est. Nam et familiae eorum oppida que et pagi ac minuta castella et tribus eorum appellatione celebrantur ab uno quoque: ex his Cedar in deserto et duma alia regio et theman ad austrum et cedema ad orientem plaga dicitur ». et et] om. Weber Masma, et Duma, Massa, Adad et Thema, Itur Itur] scrips. cum Gn. 25, 15 ; Iathur Rusch Weber , Naphis, Cedma. Hi sunt filii Ismaelis. Filii autem Cethure concubine Abraham quos genuit : Zamram, Iecsan,  vel Iacsan Madan, Madian, Iesboch et Iesboch ΩJ] Iesboc Rusch Weber, Iesboe ΩS , Sesboc Amiat. ΩM| et] om. Weber Sue. Porro filii Iecsan : Saba et Dadan. Filii autem Dadan : Assurim  negotiatores et Lathusim  eris ferrique metalla cudentes et Laomim Filii autem Dadan… Laomim Rusch Clementina cum Weber (C Σ Λ) ] om. Weber  vel Lomim  filargus, id est principes multarum tribuum Filii autem {t. 2 : Erfurt, f. 92rb ; facsim., p. 183b} Madian : Epha et Epher Epher] Apher Weber et Enoch et Abida et Eldaa. Omnes hi filii Cethure.  CETHURE. R<ABANUS>. [a] Quasi copulate. Unde suspicantur Hebrei eam esse Agar que mortua Sara de concubina transierit in uxorem ne senex novis arguatur nuptiis lascivisse.  RA<BANUS>. [b] Filii autem Cethure iuxta historicos Hebreorum occupaverunt Trochoditen alii Traconitidem et Arabiam que nunc vocatur Eidormo usque ad maris Rubri terminos.  ASSURIM. [d] Ab Assurim : Syros quidam vocatos contendunt et a plerisque filiis Abrahe de Cethura occupatos esse Indie regiones.  EPHER. RA<BANUS>. [c] Hic dicitur contra Libyam exercitum duxisse ibi victor consedisse posterosque ex nomine eius Africam nuncupasse. Hrabanus Maurus, Commentaria in Gn., lib. 3, cap. 7, PL 107, 579.26-45 : « [a] Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur aut coniuncta. Quam ob causam suspicantur Hebraei, mutato nomine, eamdem esse Agar quae, Sara mortua, de concubina transierit in uxorem. Et videtur decrepiti iam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris vetulae novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de [b] Cetura nati filii Abraham iuxta historicos Hebraeorum, occupaverunt Τρωγλοδύτην et Arabiam, quae nunc vocatur Εὐδαίμων, usque ad maris Rubri terminos . [c] Dicitur autem unus ex posteris Abrahae qui appellatur Apher duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi victis hostibus consedisse, eius que posteros ex nomine atavi, Africam nuncupasse […] [d] Alii ab hoc Assurim vocatos Syros esse contendunt, et a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiones ». Genuit genuit] generavit Weber autem Abraham Isaac,  qui de Sara solus ex repromissione Cf. Gn. 17, 21. cuius fuerunt filii Esau et Israel.  ex uno concubitu Rebecce Gn. 25, 24. Filii Esau : Eliphaz,  quem peperit Ada Rahuel Rahuel] Rauhel Weber ,  quem genuit Basemath Iebus Iebus] Iaus Weber , Ielon Ielon] Ialam Weber , Chore.  hi tres filii Oolibame Filii Eliphaz :  cuius mentio fuit in Iob Theman, Omar Omar Ed1455 Rusch Clementina] Omer Weber , Sephi Sephi ΩS Clementina] Sepphi Φ Θ ΩJ, Zepphi Ed1455, Cepphi Rusch, Sepphu Weber (Cava Amiat. Σ T) , Gothan Gothan] Gethem Weber , Cenez, Thamna, Amalech. marg.|   {t. 2 : Erfurt, f. 92rb ; facsim., p. 183b} THAMNA. Queritur cum Thamna in Genesi legatur, concubina esse Eliphaz Cf. Gn. 36, 12. de genere Horreorum, qui apud Idumeos habitaverunt in terra Seir, que peperit ei Amalech, quomodo inter filios numeretur, cum in sequentibus legatur ipsa Thamna soror Lotan filii Seir qui et Edom. Sed Seir hebraice pilosus dicitur qui fuit in modum pellis hispidus. Edom autem hebraice rubeus vel fulvus. Ab eo igitur quod rubeo cibo vendidit primogenita sua Edom vocatus est. Hebrei vero ita solvunt : dicunt Thamnam concubinam fuisse Eliphaz et generasse ei Amalech Cf. Gn. 36, 12. sed tamquam filiam inter filios ab ipso fuisse educatam. Alian , qui de genere Horreorum est, in Genesi Cf. Gn. 36, 23. scribitur Aluan Aluan Rusch Weber (Gn. 36, 40)] Aluhan Rusch (Gn. 36, 23) id est exaltatus; in Paralipomenon Cf. 1Par. 1, 40. vero Alian , id est eiectus significans, quia Horrei exaltati sunt antequam Edom terram eorum caperet post vero eiecti. || Filii Rahuel Rahuel] Rauhel Weber : Naath, Zara, Samma, Meza Meza] Maza Weber . Filii Seir : Lothan, Sobal, Sebeon, Ana, Dison, Eser, Disan. Filii Lothan : Horri Ahohimam Ahohimam] Humam Weber . Soror autem Lothan fuit Thamna. Filii Sobal : Alian et Manaath et Ebal Ebal] + et Weber , Sephi Sephi] Sepphi Weber  Sephi. HIERONYMUS. id est unipes. In Genesi Cf. Gn. 36, 11. Sepho, id est bipes. Utrumque tamen per syn litteram. Bipes autem dicitur qui a processu temporis multitudine sobolis maiorem efficaciam habuerit quam in primis. et Onam. Filii Sebeon : Ahaia Ahaia] Aia Weber et Ana, filius Filius] Filii Weber Ana : Dison.  de quo in Genesi Gn. 36, 24. dicitur quia « invenit aquas callidas in solitudine cum pasceret asinas patris sui Sebeon » Filii Dison : Hamaran Hamaran Ω Ed1455] Amdan Cava Σ T cum multis codd., Amaran Weber  Hamaran : in Paralipomenon Hamaran, id est rubricatus sordibus vel temulentus. In Genesi Gn. 36, 26 : « Amdan » (Amadam = ΩS) : « Amadan », id est concupiscibilis sed utraque unius hominis nomina sunt. et Esaban Esaban Rusch] Eseban Weber et Iethran Ietrhan Rusch Weber] Lectran ΩM, Lethian ΩS et Charran Charran Ed1455 Rusch] Charan Ω Weber Cf. Gn. 36, 28.. Filii Eser : Balaan et Zaban et Iacham Iacham] Iacan Weber .  IACHAM. R<ABANUS>. Iacham Iacham] scrips., Iachan Rusch filius Aser de genere Horreorum, in Genesi Zachan nominatur id est tribulator. In Paralipomenon Iacham, id est tribulatus variis enim eventibus nomina comutantur, ut varia mysteria significentur. Filii Disan Disan] Dison Weber : Hus Hus] Us Weber et Aran. Isti sunt reges qui imperaverunt in terra Edom antequam esset rex super filios Israel. Bale filius Beor et nomen civitatis eius Denaba.  vel Dennaba, alii Dannaba  DENABA. Civitas Bale filii Beor regis Edom post quem regnavit Iobab est tamen usque hodie villa Denaba, id est octavo milliario Areopoleos pergentibus Armonem, et altera Denaba super montem Phegor, in septimo lapide Hiebus, Hieronymus de Iesbii. Mortuus est autem Bale, et regnavit pro eo Iobab filius Zare Zare Weber] Sare Rusch de Bosra.  BOSRA. Que est Bosor civitas in deserto trans Iordanem in tribu Ruben. Appellatur et alia Bosor civitas Esau in montibus Idumee de qua dicitur Cf. Is. 63, 1 : « Quis est iste, qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra ? » fluida vestimenta eius ex Bosra. Cumque cumque] + et Weber Iobab fuisset mortuus,  IOBAB. Filius Zare quem Iob esse suspicantur, sed Hebrei asserunt eum de stirpe Nachor esse progenitum. Philo autem, in libro questionum super Genesim, narrat his temporibus eum fuisse et accepisse uxorem Dinam filiam Iacob, et ante temptationis sue certamen dicit eam septem filios et tres filias illi generasse, qui extincti sunt in temptatione. Sed ei sanato reddidit Dominus omnia duplicia, et item septem filios et tres filias predicta uxor genuit, quorum nomina eadem fuerunt que priorum id est Eliphaz, Armoe, Diasath, Philasias, Diphar, Celuth, Thelon. Filiarum vero Meru, Lizath, Zeli. regnavit pro eo Husam de terra Themanorum.  THEMANORUM. Theman regio a Themam filio Eliphaz sortita vocabulum. Est usque hodie villa Theman, distans distans] distaus cacogr. Rusch ab urbe Petra quinque millibus, et ubi {t. 2 : Erfurt, f. 92va ; facsim., p. 184a} Romanorum militum presidium sedit, de quo loco fuit Eliphaz rex Themanorum. Unus quoque filiorum Ismael appellabatur Theman. Sciendum autem quod omnis australis regio hebraice Themam dicitur. Obiit quoque et Husam et regnavit pro eo {t. 2 : Erfurt, f. 92va ; facsim., p. 184a} Adad filius Badad, qui percussit Madian in terra Moab. Et nomen civitatis eius Avith.  vicus in terra Basan iuxta montem Galaad in tribu Manasse  MADIAN. Civitas a minimo filiorum Abraham, et Cethure sic vocata. Est autem trans Arabiam in deserto Saracenorum contra orientem maris Rubri, unde vocantur Madianei et Madianea regio. Filie quoque soceri Moysi filie Madian dicuntur. Sed hec alia civitas est Ononimos eius iuxta Armorem, et Aeroplim cuius adhuc ruine monstrantur. Cumque et Adad fuisset mortuus, regnavit pro eo Semla de Masereca Masereca] Masreca Weber .  civitas regni Edom est circa Gebalenen Sed et Semla mortuus est, et regnavit pro eo Saul de Rooboth que iuxta amnem sita est.  ROOBOTH. Urbs est iuxta fluvium Cf. Gn. 36, 37 ( LXX ): « Ροωβωθ τῆς παρὰ ποταμόν ». ubi erat rex Edom et usque hodie est presidium in regione Gabalena et vicus grandis qui sic vocatur. Mortuo quoque Saul, regnavit pro eo Balaana Balaana] Baalanan Weber filius Achobor. Sed et hic mortuus est et regnavit pro eo Adad,  precipuus cuius urbis fuit nomen Phou,  Adad hic condidit urbem Phou in regione Gabaletica et appellata est uxor eius Mechabel Mechabel] Mehetabel Weber  benignitas Domini filia Matred,  dispensatricis filie Mezaab.  aurificis  MATRED FILIE MEZAAB. Due matres hic numerantur ad significandum mysterium, ut aurifex genuisset dispensatricem, et dispensatrix Domini benignitatem, quia ex profunditate sensus nascitur facunda locutio, que fidem munda gratia Dei promeretur gignere in cordibus auditorum. Adad autem mortuo duces pro regibus in Edom esse ceperunt.  DUCES PRO REGIBUS. Notandum quod prius reges dixit de Edom postea duces, cum prius duces fuerunt quorum quasdam matres nominat ut Oolibama et Thamna. Dux Thamna Thamna Rusch Weber Edmaior. , dux Aliha Aliha ΩM Rusch (Glose)] Aliba cacogr. Rusch (textus), Alia ΩS Ed1455, Aula Edmaior. (D) Φ ΨD Alva Weber ; cf. Gn. 36, 40 : Aluha ,  DUX ALIHA. Alua in Genesi Cf. Gn. 36, 40 : Aluha (Rusch), Alva (Weber). legitur cuius interpretatio elevatio, in Paralipomenon Aliha, id est super eam. dux Ietheth, dux Oolibama, dux Ela, dux Phinon, dux Cenez, dux Theman, dux Mapsar Mapsar ΩJ Ed1455 Rusch] Mabsar Weber , dux Magdiel, dux Hiram. Hi duces Edom. Capitulum 2 Filii autem Israel :  duodecim filii Iacob Ruben, Simeon, Levi, Iuda, Isachar, et Zabulon, Dan, Ioseph, Beniamin, Neptalim, Gad et et] om. Weber Aser. Filii Iuda :  de his in Genesi Cf. Gn. 38, 1 et sqq. plenissime scriptum est Her, Onan Onan] Aunan Weber  vel Aunan et et] om. Weber Sela. Hi hi] om. Weber tres nati sunt ei de filia Sue Chananitidis. Fuit autem Her primogenitus Iuda, malus coram Domino, et occidit eum. Thamar autem nurus eius peperit ei Phares et Zara.  de his quoque in Genesi Cf. Gn. 38, 30. multa scripta sunt Omnes ergo filii Iuda quinque. Filii autem Phares : Esrom et Chamul Chamul] Hamul Weber .  vel : Hamul Filii quoque Zare : Zamri Zamri Ω Ed1455 Clementina Rusch Weber] Zambri Weber (Amiatinus C ΛL ΨD) et Ethan et Heman, Chalchal quoque et Daram Daram] scrips cf. Ios. 15, 3., Daran Rusch, Darda Weber ,  alias : Darda  alias : Daman simul quinque. Filii Charmi Achar qui turbavit Israel et peccavit in furto anathematis.  ACHAR QUI TURBAVIT. Achar, qui et Achan Achan] scrips., Acha<m> Rusch in Iosue Cf. Ios. 7, 1. Acham alias Achan. dicitur, id est coluber insidians. Achar turbatus, quia per avaritiam insidiabatur furto aliquid rapere de anathamate, deprehensus in scelere, turbatus est in ultione. Mystice innuens, quia qui post fidei indumentum conversationis secularis cultum inducit, quasi pallium de anathemate tollit. Ille quoque de anathemate tollit Hiericho {t. 2 : Erfurt, f. 92vb ; facsim., p. 184b} qui hereticorum dogmata vel secularium litterarum superstitiosa in Ecclesiam inducit. Hec est enim regula aurea luculento sermone aptata. Hanc furati sunt Arius, Marcion, et alii qui philosophorum sectam non rectam conati sunt inducere in Ecclesiam, ut multi per eos perirent. Ideo abiecti acervo lapidum, id est multitudine peccatorum extincti sunt. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 291B-C : « Achan autem coluber insidians interpretatur; Achar, turbatus; hoc demonstrante veritate nominum quod is qui per avaritiam insidiabatur de anathemate aliquid rapere, captus in scelere, turbatus est in sceleris ultione. mystice nobis innuens quod ille qui post fidei indumentum conversationis saecularis cultum inducit, quasi pallium de anathemate tollit. Sed et ille de anathemate Iericho fraudat, qui in ecclesiam haereticorum infert dogmata, vel superstitiosa saecularium litterarum studia. Haec enim est regula aurea, luculento sermone aptata. Hanc fraudati sunt Arius, Marcion et Basilides; furati sunt enim isti regulas aureas de Iericho, et philosophorum sectam non rectam in Ecclesiam conati sunt introducere, et maculare omnem Ecclesiam Domini, ita ut perderentur multi per eos. Ideoque abiecti pro anathemate, quasi acervo lapidum, ita multitudine peccatorum suorum oppressi atque exstincti sunt ». Filii Etham Etham Edmaior. (Amiat. ΦRVP P Q ΨD ΩM ) Rusch] Ethan Edmaior. (ΩS plerique codd. et edd.)  vel Ethan Azarias. Filii autem Esrom qui nati sunt ei : Ierameel et Ram et Calubi Calubi] Chalubi Weber  ; hic est Caleph hic...Caleph Rusch] om. Weber ; ab hinc ubique scripsimus Caleb .  vel Caleb  calubi id est ‘canis meus’ qui et Caleb Caleb] sic Rusch , id est canis, unus de exploratoribus. Esrom quoque et Iephone idem est. Unde Caleb filius Esrom et aliquando filius Iephone legitur. {t. 2 : Erfurt, f. 92vb ; facsim., p. 184b} Porro Ram genuit Aminadab. Aminadab autem genuit Naasson principem filiorum Iuda. Naasson quoque genuit Salma,  id est pax ; in Ruth Rt. 4, 13. vero dicitur Salmon, id est pacificus de quo ortus est Booz Booz] Boez Weber . Booz vero genuit Obed qui et ipse genuit Isai. Isai autem genuit  ISAI AUTEM GENUIT. In libro Regum dicitur habere Isai octo filios ; in Paralipomenon non amplius quam septem. Sed dicunt Hebrei Nathan prophetam filium Samaa (vel Sammaa, vel Symmaha) filii Isai quem in locum filii educavit et nutrivit, inter filios numeratum. Inter filios quoque Isai Nathan adductus est ad Samuelem, qui et Ionatham qui percussit leonem. Et sciendum quia ubi propheta vocatur, Nathan scribitur non Ionatham. primogenitum Eliab Eliab] Heliab Weber ,  vel Heliab secundum Aminadab Aminadab] Abinadab Weber , tertium Symmaha Symmaha] Samaa Weber ,  vel Samma  vel Sammaa  vel Samaa quartum Nathanael, quintum Raddai, sextum Asom Asom Weber] Ason Ed1455 Rusch septimum David. Quorum sorores fuerunt : Sarvia et Abigail. Filii Sarvie : Abisai, Ioab et Asael, tres. Abigail autem genuit Amasa, cuius pater fuit Iether Ismaelites.  IETHER. In Regum Iethra Israelites, sed meritorum qualitas diversitatem nominum facit, nam Iethra rediduum interpretatur, Iether vero modicum residuum, et residuo iungitur Israelitis modico residuo Ismaelitis. Caleb vero filius Esrom accepit uxorem nomine Azuba, de qua genuit Hierioth Hierioth] Ierioth Weber . Fueruntque quoque quoque] om. Weber filii eius Iaser Iaser] Iesar Weber et Sobab et Ardon. Cumque mortua fuisset Azuba, accepit uxorem Caleb Ephrata EphrataRusch] Ephrath Weber que peperit ei Hur Hur Cava X ΨD ΩSM Clementina] Ur Rusch Weber .  postquam mortua est Azuba de Ephrata nati sunt filii  EPHRATA. Hec est Maria soror Moysi, mater Hur patris Uri Avi Beseleel. Hur vero est qui cum Aaron sustinebat manus Moysi pugnante Iosue Cf. Ex. 17, 10.. Porro Hur Hur Cava X ΨD ΩSM Clementina] Ur Rusch Weber genuit Uri et Uri genuit Beseleel Beseleel ΩSJ Rusch] Bezeleel Clementina, Beselehel Weber . Post hec ingressus est Esrom ad filiam Machir patris Galaad  filii Manasse filii Ioseph, qui ultra Iordanem accepit hereditatem in terra Galaath Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 292D. et accepit eam cum esset annorum sexaginta que peperit ei Segub, sed et Segub genuit Iair,  IAIR. Hic iudex fuit post Thola et iudicavit Israel viginti duo annis, habens filios triginta principes civitatum triginta que ab ipso nominate sunt, sicut in libro Iudicum legitur Cf. Idc. 10, 1-4.. et possedit viginti tres civitates in terra Galaad. Cepitque Gessur et Aram  vel Aran oppida Iair et Canath et viculos eius sexaginta civitatum. Omnes isti filii Machir patris Galaad. Cum autem mortuus esset Esrom, ingressus est Caleb ad Ephrata.  post mortem patris Caleb sociavit sibi Ephratam, sed utrum in Egypto an in deserto non apparet Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 293A. Habuit quoque Esrom uxorem Abia  utrum inter ceteras an post ceteras uxores non evidenter ostendit Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 293A. que peperit ei Assur patremThechue Thechue] Thecue Weber .  civitas Nati sunt autem filii Ierameel primogeniti Esrom, Ram primogenitus eius et Buna et Aram Aram] Aran Weber et Asom et Achia.  NATI SUNT. Hactenus scriptor historie texuit generationem duorum filiorum Esrom duorum posteriorum, id est Aram et Calubi, de quibus prius narravit, {t. 2 : Erfurt, f. 93ra ; facsim., p. 185a} quia regiam et sacerdotalem quoquomodo voluit innotescere dignitatem. Nunc autem ad primogeniti, id est Ierameel genealogiam redit. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 293B : « Hactenus ergo scriptor historiae texuit generationem duorum filiorum Hesron posteriorum, hoc est Ram et Caleb. De quibus ideo prius narravit, quia regiam et sacerdotalem aliquo modo innotescere voluit dignitatem. Nunc autem ad primogeniti, hoc est, Ierameel genealogiam, quam antea tacuit, redit exprimendam ». Duxit quoque uxorem alteram Ierameel nomine Atthara Atthara] Atara Weber que fuit {t. 2 : Erfurt, f. 93ra ; facsim., p. 185a} mater Onam.  ONAM. Hic ab Onan filio Iude nomen accepit sed differunt, quia per Nun filius Iude, filius Ierameel per mem scribitur. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 293C : « Onam filius Ierameel, filii Hesron, nomen accepit ab Onan filio Iudae, qui mortuus est; sed in eo differunt, quod filius Iudae in Hebraeo per Nun, filius vero Ierameel per Onem scribuntur ». Sed et filii Ram primogeniti Ierameel fuerunt, Moos et Iamin,  alias Ioamin, alias Ioanim et Achar. Onam autem habuit filios Semei et Iadan Iadan ] Iada Weber . Filii autem Semei : Nadab et Abisur. Nomen vero uxoris Abisur Abiail Abiail hic et ubique Weber] Abiahil Edmaior. (ΣT E ΘH ) Ed1455 Rusch etc., Abuail ΩJ ; cum hebr., cf. LXX : Abigahil Weber (Q), Abigail ΩM, Abygail ΩS, Abihail Clementina  vel Abigail que peperit Ahobban  alias Achabon, alias Aahobbam et Molid. Filii autem Nadab fuerunt Saled et Apphaim. Mortuus est autem Saled absque liberis. Filius vero Apphaim Iesi, qui Iesi Iesi] Yesi ΩS genuit Sesan.  SESAN. Hunc Hebrei dicunt esse Elimelech virum Noemi patrem Maalon et Chelio, et ideo scriptum in sequentibus innuit, quod Sesan non habuerit filios sed filias, quia duo filii eius absque liberis mortui sunt. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 293C-D : « Denique istum Oholai filium Esau Sesan, qui fuit filius Iesi, filii Apphaim, filii Nadab, filii Semei, filii Onam, filii Ierameel primogeniti Hesron, filii Phares, filii Iuda, dicunt Hebraei esse Elimelech, virum Noemi, patrem Maalon et Celion; et ideo scriptum in sequentibus, quod Sesan non habuit filium, sed filios, quoniam duo memorati sui filii absque liberis mortui sunt ». Porro Sesan genuit Ohooli Ohooli] Oholi Weber .  alias Ahalai, alias Oali Filii autem Iuda Iuda] Iada Weber fratris Semei : Iether et Ionathan. Sed et Iether mortuus est absque liberis. Porro Ionathan genuit Phalath Phalath] Phaleth Weber et Sisa. Isti fuerunt filii Ierameel primogeniti Esrom Primogeniti Esrom] om. Weber . Sesan autem non habuit filios sed filias et servum Egyptium nomine Ieraa. Deditque ei filiam suam uxorem que peperit ei Ethei Ethei] Eththei Weber . Ethei Ethei] Eththei Weber autem genuit Nathan et Nathan genuit Zabab Zabab] Zabad Weber, Zabat(h) U* ΨD; Zabuth : cf. 3Rg. 4, 5. .  vel Zabuth, alias Zabad Zabab Zabab] Zabad Weber autem autem] om. Weber quoque genuit Ophal Ophal] Ophial ΩSM, Ophlal Weber  vel Ophel Ophel] sic Rusch, om. Edminor., forte pro Opher ; cf. Glossa ordinaria (4Rg. 14, 25) : « Ophel vel Ophal ». , alias Ophial et Ophal Ophal] Ophial ΩSM, Ophlal Weber genuit Obed. Obed genuit Iehu. Iehu genuit Azariam. Azarias genuit Helles. Helles genuit Helesa Helesa] Elasa Weber . Helesa Helesa] Elasa Weber genuit Zizamoi. Zizamoi Zizamoi bis Rusch tantum] Sisamoi bis Weber genuit Sellum. Sellum genuit Ithamian Ithamian Ed1455 Rusch] Iehaniã ΩS, Icamian Weber . Ithamia Ithamia Ed1455 Rusch] Iehaniã ΩS, Icamian Weber autem autem ΩM Ed1455 Rusch Clementina] om. Weber genuit Elisama. Filii autem Caleb fratris Ierameel Ierameel] scrips. hic et ubique, Ieramehel hic et ubique Weber  vel Ieramel, vel Ierameli, vel Ieramuhel, vel Ieramuheli, vel Ieramehel Mesa Mesa] Mosa Weber  alias Mosa primogenitus eius. Ipse est pater Ziph  nomen loci a quo Ziphei qui dixerunt Sauli : « Nonne David absconditus est apud nos ? » 1Rg. (1Sm.) 33, 19. et filii Maresa patris Hebron.  civitas  HEBRON. Civitas in qua regnavit David septem annis Cf. 2Rg. (2sm.) 5, 5., antequam regnavit in Hierusalem Cf. 2Rg. (2sm.) 5, 6.. Significat hec loca nomina accepisse a posteris Caleb, qui Hebron et suburbana eius in sortem accepit. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 293D : « Similiter et Hebron locus ubi regnavit David septem annis, antequam regnaret in Ierusalem. Namque dicit de Mesa primogenito Ierameel: Ipse est pater Ziph et filiis Maresa patris Hebron: significat praedicta loca postmodum nomina accepisse a posteris Caleb, quia, sicut in Iesu Nave legitur (Ios. XIV), idem Caleb Hebron et suburbana eius in sortem recepit; et filius Enacim inde eiecit ». Porro filii Hebron Chore et Taphau Taphau Rusch tantum (hapax)] Taphua Ed1455 Clementina, Thaphiphu ΨD ΩJ, Thaphphu Cava, Thapphu Weber  alias : Taphua, alias : Taphephu Non inveni in apparatibus Edmaior. [MM2017] et Recem et Samma. Samma autem genuit Raam patrem Ierchaam Ierchaam] Iercaam Weber  alias : Hierthaam et Recem genuit {t. 2 : Erfurt, f. 93rb ; facsim., p. 185b} Semei. Filius Semei Maon, et Maon pater Bethsur. Epha autem concubina Caleb peperit Aran et Musa  vel Mosa et Gezez. Porro Aran genuit Iezen Iezen] Iezan ΩS, Gezem ΨD ΩJM, Gezez Weber  alias : Gezen Filii Iahaddai Iahaddai] Iadai Weber  : Regom et Ioathan et Gesan Gesan] Gesum Weber  alias : Zesum  hic interpretatur tonsor, unde putatur a Iudeis esse Nabal Carmeli qui tondens oves suas nuntios David contumeliis affecit Cf. 1Rg. (1Sm.) 25, 4-12. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 294A : « Gezez interpretatur tonsor. Unde a Iudaeis putatur ipse esse Nabal Carmelus, qui quando tondebat oves suas, nuntios David ad se missos ingrate suscepit ». et Phalech Phalech] Phaleth Weber et Epha et Saaph. Concubina Caleb Maacha peperit Saber et Tharana. Genuit autem Saaph pater Madmena Sue patrem Machbena et patrem Gabaa. Filia vero Caleb fuit Achsa. Hi erant filii Caleb filii Hur primogeniti Ephrata, Sobal pater Chariathiarim.  HI ERANT FILII. Recapitulat generationem Caleb de Ephrata, quam ante dimisit quando Hur de Ephrata, id est Maria sorore Moysi, genitum narravit. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 294A : « Tunc recapitulat iterum generationem Caleb de Ephrata, quam ante dimisit, quando Hur de se genitum de Ephrata, hoc est, Maria sorore Moysi, narravit ». Salma pater Bethleem, Ariph pater Bethgader.  quia ab eo nomen accepit Fuerunt autem filii Sobal patris Chariathiarim  CHARIATHIARIM. Que et Chariathbaal, id est civitas saltuum una de urbibus Gabaonitarum in nono milliario euntibus ab Elia Diospolim in tribu Iuda. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 294B : « Nam Cariathiarim, quae et Cariadbal dicitur, hoc est civitas saltuum, una est de urbibus Gabaonitarum, pertinens ad tribum Iuda, euntibus ab Elia Diospolim in milliario nono ». qui dividebat dividebat] videbat Rusch  alias videbat dimidium requietionum, et de cognatione Chariathiarim, Iethrei, et Aphutei Aphutei] Apphutei Weber et Semathei et Maserei. Ex his egressi sunt Saraite et Esthaolite. Filii Salma patris patris] om. Weber Bethleem  BETHLEEM. Civitas David in tribu Iude, in qua Dominus natus est Cf. Mt. 2, 1. in septimo ab Elia milliario contra meridialem plagam iuxta viam que ducit Hebron, ubi sepulcrum Iesse et David ostenditur, et mille circiter passibus procul turris Ader, id est turris gregis, quodam vaticinio pastores dominice nativitatis conscios ante significans. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 294B : « Sic et Bethlehem civitas est David in sorte tribus Iudae, in qua Dominus noster et Salvator natus est, in sexto ab Elia milliario contra Meriadianam plagam, iuxta viam quae ducit Hebron, ubi et sepulcrum Iesse et David ostenditur, et mille circiter passibus procul turris Adar, quae interpretatur turris gregis: quondam vaticinio pastores nativitatis Dominicae conscios ante significans ». et Netophati corone domus Ioab,  quia mutua societate in preliis utebantur Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 295C : « Qui idcirco scribuntur coronae esse domus Ioab, propter societatem, qua mutuo in praeliis utebantur ». et dimidium requietionis Sarai.  significat eos in loco qui dicitur sepulcrum Sarai possessionis habere, unde supra dictum est quia Saraite et Esthaolite nomina locorum sortiti sunt Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 295C : « Quod autem subditur de Bethlehem et Netophati, quod fuerunt dimidium requietionis Sarai, significat eos in loco qui dicitur sepulcrum Sarai, possessiones habere. De quo loco supra commemoratum est, quia Saraitae et Esthaolitae nomina locorum sortiti sunt ».  QUI DIVIDEBAT DIMIDIUM REQUIETIONUM. Dimidium requietionum, id est sortes Madian, iuxta sepulcra patriarcharum que sunt in Chariatharbe accepit, et huius filii fuerunt Ietrei etc. Seraite et Esthaolite nomina locorum sortiti sunt, qui sunt Sarai et Esthaol, ubi sepultus est Samson. Requietio enim sepulcrum dicitur. Alii dimidium requietionis tempus dimidium intelligunt, quo filii Israel ceperunt terram promissionis possidere ab eo, scilicet tempore quo Moyses dedit terram Galaath ultra Iordanem, Ruben et Gad Gad] scrips., Gath Rusch et dimidie tribui Manasse, usquequo cetere tribus sortes suas acceperunt. In huius temporis {t. 2 : Erfurt, f. 93rb ; facsim., p. 185b} medietate dicunt Sobal esse mortuum, et ita dimidium requietionum vidisse, id est ad medietatem illius temporis pervenisse. Mystice autem Sobal, id est vana vetustas, vel vectis ad portandum, Iudeos significat qui antiquitus populus Dei vocabantur, et legem littere primi acceperunt, qui libros legis et prophetarum ferebant, sed mysterium incarnationis Christi non intelligebant. Unde dimidium requietionum, id est historiam viderunt. Ille autem plenitudinem requietionum possidet, qui post opera bona valde in eterna quiete gaudet. Vel dimidium requiei videt, qui post presentis vite laborem anime quietem habet, tunc autem perfectionem requietionum videbit, cum et anima et corpore perfruetur perfectione quietis. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 294C-295B. Cognationes quoque scribarum habitantium in Iabes Iabes] Iabis Weber canentes atque resonantes et in tabernaculis commorantes.  quia non habent hic manentem civitatem Hi sunt Cinei qui venerunt de calore patris domus Rechab.  quia de stirpe Rechab fuerunt de quibus narrat Ieremias Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 295D.  HABITANTIUM IN IABES. Tradunt Hebrei Iabes fuisse doctorem legis peritissimum in cuius conspectu sedebant filii Cinei qui et Iobab cognati Moysi. Scribe igitur dicuntur canentes atque resonantes quia assidue in legis Dei locutione versabantur. In tabernaculis quoque commoratos Regum narrat historia. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 295C-D : « Iabes, filium Zobeda, de quo in sequentibus Scriptura refert, tradunt Hebraei doctorem esse legis Dei peritissimum, in cuius conspectu sedebant filii Cinaei, qui et Obab dicitur, cognati Moysi. Hi ergo in libro scribae vocantur, ideoque canentes et resonantes scribuntur, quia assidue in lege Dei, et in prophetarum lectione versabantur. In tabernaculis eos commemorasse, et Regum historia narrat ».  Iabes Christum significat verum magistrum sanctorum laudes Deo canentium. Iabes enim interpretatur exsiccans. Christus autem fluxus carnalium cupiditatum in suis fidelibus exsiccavit. Cinei id est possessio vel possidentes sunt omnes electi de quibus dicitur Is. 19, 5. : « Hereditas mea Israel » et « quorum possessio Dominus est » Cf. Dt. 10, 9.. Rechab interpretatur auriga vel ascendens. Hi autem venerunt de calore patrie domus Rechab, quia a Patre luminum gratia spiritus inflammati per quadrigam virtutum in celos ascendunt, de quibus dicitur Rm. 8, 14. : « Quicumque spiritu Dei aguntur hi filii Dei sunt ». Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 2, PL 109, 295D-296B : « Mystice autem Iabes iste magister scribarum atque cantorum quem melius significare potest quam Redemptorem nostrum, qui est verus magister sanctorum doctorum, et rite Deo laudes canentium? Interpretatur autem Iabes exsiccans . Et quis melius exsiccans dici potest quam idem Mediator Dei et hominum, qui per evangelium suum et Spiritus sancti gratiam fluxum carnalium cupiditatum in fidelibus suis exsiccavit atque restinxit? Cuius ope inspirati sunt prophetae, edocti sunt apostoli, eruditi sunt evangelistae, et omnes qui aliquid de Deo rite sentiunt, atque salubriter proferre possunt, eius scholastici dicuntur. Cinaei, hoc est, possessio sive possidentes , omnes videlicet electi, qui sunt in Ecclesia catholica per totum orbem diffusa, de qua ipse Dominus per Isaiam prophetam ait: Haereditas mea Israel. Et ad quem alius propheta ex persona ipsius Ecclesiae ait : Pars mea Dominus, dixit anima mea. Et Psalmista : Portio, inquit, mea, Domine, dixi, custodire legem tuam. Possidet quippe ille Ecclesiam, quia eius sponsa et haereditas est; possidetur ab ipsa, quia eius futura in coelis sanctorum remuneratio erit perpetua. Isti quoque venisse dicuntur de calore domus patris Rechab. Rechab enim interpretatur quadriga , sive ascendentes , quia a Patre luminum gratia Spiritus sancti flammati atque illustrati, per quadrigam virtutum in coelos ascendere nituntur, quatenus ibi adunetur capiti suo, cuius sanguine se redemptos esse agnoscunt ». Capitulum 3 David vero hos habuit filios qui ei nati sunt in Hebron :  [a] DAVID VERO etc. Redit ad explicandam progeniem David quam ante dimisit cum sobolem Amram filii Esrom enumerans pervenit ad Isai et ad filios eius quorum David novissimus. primogenitum Ammon Ammon] Amnon Weber.  vel Amnon ex Achinoem Gezraelitide Achinoem Gezraelitide] Achinaam Iezrahelitide Weber ,  [b] GEZRAELITIDE. R<ABANUS>. Gezrael civitas est in qua habitavit Naboth quem occidit. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 3, PL 109, 296C-D : « [a] Nunc redit ad explicandam progeniem, quam ante dimisit, quando sobolem Ram, filii Hesron, filii Phares, filii Iuda, enumeravit; et pervenit usque ad Isai, et eius filios septem, quorum novissimus fuit David, qui primogenitum habuit Amnon ex Achinoam Iezrahelitide. [b] Iezrahel enim locus est, in quo habitabat Naboth, quem occidere iussit impia Iezabel, uxor Achab regis Israel ». secundum Daniel de Abigail Carmelitide,  que fuit uxor Nabal Carmeli  DANIEL. RA<BANUS>. Daniel qui in libro Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 3, 3. Cheleab Cheleab] scrips. cf. 3 Rg. 3, 3; Zelaab Rusch , id est vindicans patrem, quia {t. 2 : Erfurt, f. 93va ; facsim., p. 186a} secundum Hebreos disceptans cum Miphiboseth de questionibus legis victor apparuit et patrem in eo ulcisci visus est, ne irridetur in disputando ab homine debili vir bellicosus. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 3, PL 109, 296D : « Hunc enim Daniel in libro Regum appellat Cheleab, qui interpretatur judicans patrem . Quem Hebraei ideo ita nuncupatum autumant, eo quod disceptans cum Miphiboseth de quaestionibus legis victor appareret, et patrem in eo ulcisci videbatur, ne irrideretur in disputando ab homine debili vir bellicosus ». Cf. Quaestiones hebraicae in libros Regum et Paralipomenon (1Par. 2, 55), PL 23, 1370B : « Achinoam uxor David Jezraelitis. Hic Iezrael locus est, in quo Naboth habitavit. In Paralipomenon, Daniel: in Regum, Chilaab, id est, vindicans patrem: eo quod disceptans cum Miphiboseth quaestionibus Legis, et victor apparebat, et patrem ulcisci videbatur ». [MM2017] {t. 2 : Erfurt, f. 93va ; facsim., p. 186a} tertium Absalom filium Maacha filie Ptolomai Ptolomai] Tholmei Weber  vel Tholomei, vel Ptholomei regis Iessur Iessur] Gessur Weber , quartum Adoniam filium Agith, quintum Saphatiam Saphatiam U ΩM Weber] Saphaciam ΩS Ed1455 Rusch, Saphathiam Amiat. Θ ΩJ ex Abithal Abithal] Abital Weber , sextum Iethraam Iethraam Weber] Iethraham Rusch ; cf. 2Rg. 3, 5 de Egla uxore sua.  DE EGLA UXORE. Queritur cur hec Egla sola uxor David dicatur. Sed hec est Michol que inter multas sola uxor dicitur, quia eam in adolescentia primam accepit uxorem que in partu occubuisse dicitur. Egla vero interpretatur vitula, que significat Synagogam que legis iugum suscepit, sed lasciviendo corrupit, unde Os. 10, 11. : « Ephraim vitula docta diligere trituram ». Hanc noster David accepit, quando eam sibi in testamento dato copulavit. In partu occubuit, quia apparente verbo Dei in carne et evangelium predicante, cum per fidem bonorum operum sobolem gignere debuit, scandalizata in passione eius sibi mortem eternam ascivit. Sex ergo nati sunt ei in Hebron, ubi regnavit septem annis et sex mensibus.  IN HEBRON UBI. Quid per regnum David in Hebron vel in Hierusalem accipiatur, librum Regum exponendo perstrinximus.  Scriptum est in sequentibus omne tempus quo regnavit David quadraginta anni regnavit in Hebron septem annis in Hierusalem triginta tres Cf. 2Rg. (2Sm.) 5, 5.. Unde queritur cur non in summa quadraginta anni et sex menses numerentur, Hebrei autem dicunt quia David Absalom filium suum fugerit sex mensibus, eosque merito a summo regni eius exclusos. Dicunt etiam quod sex mensibus in Hebron infirmitate corporis laboraverit et ideo in regno non recte computari. Ex tunc enim dicunt eum regnasse in Hebron ex quo victis Amalechitis de spoliis eorum misit senioribus Iuda, his scilicet qui erant in Hebron et aliis. Triginta autem et tribus annis regnavit in Hierusalem. Porro in Hierusalem nati sunt ei filii : Samaa et Sobab et Nathan et Salomon, quattuor de Bersabee Bersabee] Bethsabee Weber  alias Bethsabee filia Ammiel. Iebaar quoque Iebaar quoque Weber] Iebar quoque Rusch, Iabaar quoque ΩM, Iabaarque ΩS et Elisama, et Eliphalech Eliphalec(h) ΩJ ΩS Rusch] Eliphaleth ΩM Ed1455 Clementina Weber et Noge et Napheg et Iaphie,  hi duo non numerantur in Libro Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 5, 14-16. necnon Elisama et Eliade Eliade] Heliade Weber et Eliphalech Eliphalech ΩJ ΩS] Eliphaleg Ed1455 Rusch, Eliphaleph ΩM, Eliphaleth Edmaior., Eliphalet Weber : novem. Omnes hi filii David  quia omnes filii Christi eternam palmam exspectant  OMNES HI FILII DAVID. Quia omnes filii Christi eternam palmam expectant, sed excipiuntur filii concubinarum qui nominatim inter ceteros non meruerunt numerari. Iudei enim heretici vel schismatici huius societatis consortium habere non possunt. Celestis enim regni gloria filios David de nobili tantum coniugio expectat. Non enim heres erit filius ancille cum filio libere. absque filiis concubinarum, habuerunt sororem Thamar. Filius autem Salomonis :  generationem David numerat per regum sucessionem usque ad transmigrationem Babilonis sicut in Libro Regum Roboam cuius Abia filius genuit Asa. De hoc quoque natus est Iosaphat, pater Ioram. Qui Ioram genuit Ochoziam Ochoziam] Ohoziam Weber ex quo ortus est Ioas, et huius Amasias filius genuit Azariam. Porro Azarie filius Ioathan procreavit Achaz patrem Ezechie de quo natus est Manasses, sed et Manasses genuit Ammon Ammon] Amon Weber patrem Iosie. Filii autem Iosie  FILII AUTEM IOSIE. RA<BANUS>. Quattuor filii Iosie leguntur hic, sed in fine huius libri et in libro Regum ubi successio regum Cf. 4Rg. 23-24., numerantur tres tantum primus Ioathan, secundus Eliachim quem Nechao rex Egypti - verso nomine - vocavit Ioachim, tertius Sedechias. Iohanam et Sellum non leguntur ibi. Unde Hebrei opinantur quod Iohanam filius primogenitus Iosie Ioachaz et Sellum dictus sit. Unde Ieremias Ier. 22, 11. : « Hec dicit Dominus Deus ad Sellum filium Iosie regem Iuda, quia egressus est de loco isto non revertetur » etc. Sellum namque interpretatur translatus, quod autem dicit de Ioachim {t. 2 : Erfurt, f. 93vb ; facsim., p. 186b} natum Iechoniam et Sedechiam. Iechonias idem est qui et Ioachin, qui post patrem Ioachim regnavit in Hierusalem mensibus tribus et diebus decem. Sed Ioachim qui et Eliachim Nabuchodonosor catenatum duxit in Babylonem cum parte vasorum domus Domini, cum quo Ezechiel adhuc puer translatus est ut Iosephus testatur. Daniel quoque et Ananias et Azarias et Misael, sicut in principio Danielis ostenditur. Licet quidam eos cum Iechonia filio Ioachim translatos esse affirment quia et hunc Nabuchodonosor transtulit in Babylonem cum reliqua parte vasorum Domini, et thesauris domus regie, et matrem regis, et eunuchos eius et iudices terre et omnes fortes exercitus decem millia, pro quo substitutus est Mathatias qui et Sedechias patruus eius filius Iosie qui et similiter translatus est in Chaldeos. {t. 2 : Erfurt, f. 93vb ; facsim., p. 186b} fuerunt primogenitus Iohannan, secundus Ioachim, tertius Sedechias, quartus Sellum. De Ioachim natus est Iechonias et Sedechias. Filii Iechonie fuerunt : Asir qui Salathiel,  ASIR QUI SALATHIEL PHADAIA. Hec vero nomina unius hominis sunt - ut Hebrei volunt - ipse est Phadaia pater Zorobabel et Semei. Unde in Esdra Cf. Esr. 3, 2. et in Mattheo Cf. Mt. 1, 12. Zorobabel Salathiel scribitur. Et interpretatur Phadaia redemptus Domini, Asir carceratus, Salathiel frutex domini, que omnia conveniunt doctoribus sanctis, quorum officio ecclesiasticus populus generatur, qui diversis afflictionibus castigati per gratiam Domini redempti germina virtutum tam in se quam in subditis proferunt. Melchiram, Phadaia, Sennaser,  SENNASER. Ipse est Sesbasar cui Cyrus annumeravit vasa domus Domini sicut in Esdra Cf. Esr. 1, 7. dicitur. Est autem Sennaser plasmatus, Sesbasar tribulatus que custodibus vasorum Dei congruunt, id est sanctarum animarum quibus Christo - quem Cyrus nomine et absolutione significavit - cui dicitur Ps. 2, 8. : « Postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam » et qui captivitatem humani generis relaxavit sanctas animas custodiendas annumeravit que sunt vasa Domini numerata, quia « novit Dominus qui eius sunt » 2Tim. 2, 19.. et Iecemia, Sama et Nadabia. De Phadaia orti sunt Zorobabel et Semei. Zorobabel genuit Mosollam, Ananiam et Salomith. Sororem eorum : Asabam quoque Asabam quoque] Asabamque Weber et Ochol Ochol Φ ΨD ΩJ Rusch ] Iochol ΩM, Iccol ΩS, Ohol Weber ,  alias Iochol et Barachiam, et Asadiam Iosabeseth Iosabeseth ΩSJ Ed1455 Rusch] Iosabesed Weber quinque. Filius autem Ananie Phaltias pater Hieseie Hieseie] Ieseie Weber cuius filius fuit fuit] om. Weber Raphaia. Huius quoque filius Arnan Arnan] Arnam Weber de quo natus est Obdia Obdia Φ ΨD ΩJ Ed1455 Rusch Clementina] Abdia Weber ,  vel Aboia cuius filius fuit Sechenias Sechenias] Sechenia Weber . Filius Sechenie : Semeia cuius filii Attus Attus ΩJ Ed1455 Rusch Weber] Archus ΩS ΩM, Hattus Clementina  vel Archtus et Iegaal Iegaal] Iegal Weber  alias Egiaal, alias Ioagal et BaariaBaaria Φ Ω Rusch] Baria Weber et Naaria et Saphat et Sesa et Sesa] om. Weber sex numero.  filii Semechie cum patre suo Semeia, filii enim eius tantum quinque sunt Filius Naarie : Helioenai et Ezechias et Ezricam, tres. Filii Helioenai : Oduia et Eliasub et Pheleia Pheleia Rusch Weber] Pelia ΩM et Accub et Iohannan et Dalaia et Anan Anan] scrips, Annan Ed1455 Rusch, Anani Weber ,  vel Anani septem. Capitulum 4 Filii Iuda : Phares, Esrom et Charmi et Ur et Sobal Sobal] Subal Weber . marg.| Quomodo Phares et Esrom et tres qui sequuntur filii Iude esse dicuntur, cum alibi Phares et Zaram filios Iude, Esrom filium Phares legimus. Sed Hebrei asserunt mutatis nominibus eosdem filios Iude quos Scriptura aliis nominibus alibi nominat hic esse expressos. Aiunt enim Phares qui interpretatur divisio, suum nomen proprium hic habere. Esrom autem esse Zaram, sed Esrom interpretatur atrium, Zaram ortus,Charmi quoque esse Heber. Nam Charmi interpretatur vinea mea, Her vigilans. Ur autem dicunt esse Onam, sed Ur interpretatur sinistra, Onam murmuratio, Sobal vero esse Sela minimum filiorum Iude quos peperit ei Sue. Interpretatur autem Sobal spica vel vana vetustas, Sela missus vel umbra eius.|| Rahia Rahia] Reaia Weber vero filius Sobal Sobal] Subal Weber genuit Geth Geth] Ieth Weber de quo nati sunt Achimai et Laad Laad] Laed Weber .  alias Alech He cognationes Sarathi. {t. 2 : Erfurt, f. 94ra ; facsim., p. 187a} Ista quoque stirps Etham Etham Rusch] Ethan = ΩSM Ed1455, Hetam Weber : Iezrael  a quo civitas Iethrael et Iesema et Iedebos. Nomen quoque Nomen quoque ΩS Ed1455 Rusch Clementina] Nomenque Weber sororis eorum Asahel Phuni Asahel Phuni ΨD etc. Rusch] Asalelphuni Ω Ed1455 Clementina Weber .   {t. 2 : Erfurt, f. 94ra ; facsim., p. 187a} ASAHEL. RA<BANUS>. Hanc suscipicantur esse matrem Samsonis, de stirpe Iude generatam, cuius maritus Manue de tribu Dan qui et de Saraba in libro Iudicum esse legitur Cf. Idc. 13, 2.. Phuniel autem pater Geddor Geddor] Gedor Weber , et Ezer  alias Ozer pater Osa.  GEDDOR ET EZER. RA<BANUS>. Loca sunt a filiis Ur possessa, sed mirum quod hic dicunt Ur patrem Bethleem, cum superius Salma dictus sit pater eius nisi forte patrem hic appellet parentem, quia Ur fuit pater Salma, qui fuit pater Bethleem. Isti sunt filii Ur primogeniti  sororis Moysi et Aaron Ephrata patris Bethleem. Assur  filii Esrom et Abie fratris Caleb vero patris Thecue erant due uxores Alaa Alaa] Halaa Weber et Naara. Peperit autem ei Naara Oozam, et Epher,  alias Opher Cf. Vigouroux, Dictionnaire de la Bible, t. 2, col. 1830-1831 ; t.4, col. 1828. et Theman Theman] Themani Weber , et Asthari Asthari Weber] Aastari Rusch . Isti sunt filii Naara. Porro filii Alaa Alaa] Halaa Weber Sereth, Isaar et Ethan Ethan Φ Ω Rusch] Ethnan Weber . Chus Chus] Cos Weber autem genuit Anob et Sobaba et cognationem Aharel Aharel Ed1455 Rusch] Aharehel Clementina, Aral Weber  alias Aral filii Arim Arim Ω Rusch] Arum Ed1455 Weber . Fuit autem Iabes inclitus pre fratribus suis,  quia redemptor noster super omnem altitudinem sanctorum potentia virtutis eminuit, unde Ps. 44, 3. : « Speciosus forma pre filiis hominum » etc. et Ps. 44, 8. : « unxit te Dominus Deus tuus oleo letitie pre consortibus tuis »  FUIT AUTEM IABES. RA<BANUS>. Videtur ordo confusus, quia numeratis filiis Haala et Naara, subito inducit cognationem Arahel filii Aran et consequentur narrat de Iabes. Sed Hebrei dicunt quod Assur de Haala genuit Ethan, et ille Chus, Chus autem Sobaba, et Sobaba Iabes qui fuit doctor scribarum. Inter Chus et Iabes inseruntur cognationes Arahel - vel Aharahel alias Aral - quia ipse est Obab filius Aram, id est Ietro cognati Moysi et quia Iabes docebat eos inserti sunt in eius progenie quasi a maioribus eius geniti. et mater eius vocavit nomen illius Iabes dicens : Quia peperi eum in dolore.  ET MATER EIUS. Synagoga de qua Christus natus est, que peperit eum in dolore, quia de adventu eius popter infidelitatem doluit. Unde Iudei invidentes dicebant Io. 11, 48. : « Si dimittimus eum sic omnes credent in eum ». Invocavit vero Iabes Deum Israel dicens :  INVOCAVIT VERO IABES. Hoc convenit Christo quem Pater sanctificavit et misit in mundum. De quo dicitur Cf. Io. 1, 29. : « Ecce agnus Dei qui tollit peccatum mundi » etc. Hunc bene dixit Deus multiplicatione filiorum, quos per aquam baptismi sacro sancta parit Ecclesia. Dilatavit terminos eius, quia omnium gentium dedit ei hereditatem, et possessionem eius extendit usque ad terminos terre. Cum quo fuit manus Domini, quia potentia deitatis per eum virtutes et miracula fecit : « Ipse quoque est virtus Dei et sapientia » Cf. 1Cor. 1, 24. per quem Pater condidit omnia que in celis et in terra, cui malitia iudeorum nocere non potuit qui de se ait Cf. Io. 14, 30. : « Venit princeps huius mundi et me non habet quicquam ». Per eum quoque benedicuntur membra eius id est Ecclesia cui per Isaiam dicitur Is. 54, 2. : « Dilata locum tentorii tui » etc. Cum eo est manus Domini, quia in ipsa operatur Filius Dei qui est brachium et dextra Patris « et porte inferi non prevalebunt adversus eum » Cf. Mt. 16, 18., nec diabolus dominabitur ei, quia « data est potestas super omnem virtutem inimici » Cf. Lc. 10, 19.. Si benedicens benedixeris mihi, et dilataveris terminos meos, et fuerit manus tua mecum, et feceris me a malitia non opprimi, et prestitit Deus que precatus est. Caleb autem frater Sua Sua Cava ΨD ΩM Ed1455 Ruch Clementina] Suaa Weber genuit Machir, qui fuit pater Esthon.  CALEB AUTEM FRATER. RABANUS. Legimus supra Caleb esse filium Esrom, cuius fratres fuerunt Ram et Ierameel. Aiunt ergo Hebrei Ram Caleb fratrem Suam hic appellari. Et interpretatur Ram excelsus, Sua humilis quod iudaico populo convenit, quia excelsus fuit in cultu unius Dei et potentia regni, sed quia Dei filium suscipere noluit, humilis factus est atque vilis ut fiant primi novissimi. Porro Esthon Esthon Weber] Hesthon Rusch genuit Betharapha Betharapha] Bethrapha Weber , et Phesse, et Thena patrem urbis Naas.  Bethleem scilicet, vel matris Isai qui alibi Naias dicitur Cf. 2Rg. (2Sm.) 17, 25. Hi sunt {t. 2 : Erfurt, f. 94rb ; facsim., p. 187b} viri Recha.  RECHA. RA<BANUS>. Quidam putant Recha nomine David nuncupari. Est enim {t. 2 : Erfurt, f. 94rb ; facsim., p. 187b} Recha tener. Unde David de se ait 2Rg. (2Sm.) 3, 39. : « Ego sum tener et unctus rex ». Ipse quoque quasi vermiculus ligni tener esse dicitur. Ideo autem viri Recha dicuntur, quia propter exprimendam genealogiam David hic annotati sunt. Filii autem Cenez Othoniel et Saraia. Porro filii Othoniel : Athat Athat Edmaior. (P U) Φ ΨD Ed1455 Rusch] Atthath ΩJ, Hathath Clementina, Athath Weber ,  vel Atthat Maonathi Maonathi] om. Weber . Maonathi Maonathi] et praem. Weber genuit Ophra. Saraias autem genuit Ioab patrem vallis Artificum. Ibi quippe artifices erant.  SARAIAS AUTEM GENUIT IOAB. De Saraia dicitur Ioab prodisse, qui iuxta nominis interpretationem pater vallis artificium, quia de filiis eius fuerunt architecti qui edificaverunt domum Domini. Artifices vero qui in valle habitant possunt dici doctores legis quos « scientia non inflat, sed caritas edificat » 1Cor. 8, 1 quos modestia et humilitas exaltat ut Gamaliel et Paulus eius discipulus Cf. Act. 22, 3.. Filii vero Caleb filii Iephone Hir et Ela et Nachem Nachem] Nahem Weber . Filiique Ela : Cenez Cenez] et praem. Weber . Filii quoque Ialelel Ialelel] Iallelel Weber : Ziph et Zipha Thiria et Asrael. et filii Ezra Ezra Weber] Esra Rusch Iether et Mered Mered Weber] Mereth Rusch et Epher et Ialon Ialon Rusch (Ialô) Weber ] Ialom Cava Θ, Iaalô ΩJ, Iahalon Ed1455 .  EZRA. RA<BANUS>. HIERONIMUS. Aiunt Hebrei Ezram qui interpretatur auxiliator, esse Amram patrem Moysi et Aaron Iether, id est auxilium esse Aaron, et Mered qui rebellans esse Moysen, Epher quoque, vel Opher, id est pulverem Heldad fuisse, Ialon vero Meldach qui duo de Septuaginta senioribus fuerunt quos Moyses a Deo accepit ad regendi populi auxilium. Tradunt enim Moysen post acceptam legem in eremo patri suasisse ut matrem dimitteret, eo quod ipsius amica esset, fuit enim filia Levi postquam Amram duxit aliam ex qua habuit Heldad et Meldad Heldad... Meldad] scrips., Heldach... Meldach Rusch   Cf. Nm. 11, 26. Genuitque Mariam et Sammai et Iesba, patrem Esthamo.  GENUITQUE MARIAM. RA<BANUS>. Samai Moysen intelligi volunt qui interpretatur celestis. Iesba Aaron qui interpretatur collaudatio patrem Esthamo, id est ignis manentis, quia filii Aaron sacrificia igne adolebant. Nomina vero que continuatim sequuntur omnia Moysi esse vocabula ; intelliguntur propter diversos actus : Iared Iared] scrips., Iareth Rusch vocatur id est descendens, eo quod de monte descenderit cum tabulis lapideis. Pater Geddor, id est sepis, quia quasi sepe populum lege circumdedit. Heber, id est victor, quia populum Dei servitio iunxerit pater Zocho id est prophetie, quia prophetarum doctor fuit Icuthiel id est sperans in Deum, quia spem habuit ut de Egypto populum liberare pater Ionaa qui interpretatur gubernator, quia populum in eremo gubernavit et doctrina sua quotidie gubernat. Uxor quoque eius Iudaia  hanc dicunt esse Iochabeth matrem Moysi et Aaron peperit Iared Iared Ω Rusch Clementina] Iareth Ed1455 patrem Gedor, et Heber patrem Socho Socho] Soccho Weber et Ichutiel Ichutiel] Hicuthihel Weber patrem Zanoa Zanoa] Zano Weber . Hi autem filii Bithie Bithie] Beththie Weber filie Pharaonis, quam accepit Mered.  FILIE PHARAONIS. RA<BANUS>. Filiam Pharaonis matrem Moysi vocat, que etiam secundum proprietatem nominis filia Domini nuncupatur, quia bonam scilicet voluntatem in nutriendo puero habuit, et a Mered id est Moyse accepta dicitur, quia relictis idolis ad Dei cultum conversa est. Et filii uxoris Odaite Odaite] Odaie Clementina Weber  alias Odaie sororis Nathan Nathan] Naham Weber patris Ceila, Garmi Garmi Weber (Carmi Ed1455, Garini ΩS)] Garim cacogr. Rusch et Esthamo Esthamo Weber] Eschama Rusch tantum  vel Eschamoa Non inveni in apparatibus Edmaior. qui fuit de Machati Machati ΩSM Ed1455 Rusch] Machathi Weber . Filii quoque Simon Ammon Ammon] Amnon Weber , et Rena filius Anan, et Thilon.  alias Ethilon Et filii Iesi Iesi Weber] Iasi Rusch tantum : Zoeth et Benzoeth. Filii Sela filii Iude Iude] Iuda Weber , Her  hic ponitur in memoria pristini nominis illius qui propter impietatem a Domino percussus est pater Lecha et Laada,  HER PATER. RA<BANUS>. Redit ad progeniem phares de qua ortus est David, ut progeniem Iuda de qua orta est tribus regia in David terminaret. Tradunt enim hunc fuisse Elimelech virum Noemi in cuius tempore propter prevaricatores legis sol stetit, ut viso miraculo, converterentur ad Dominum, quod quia contempserunt invaluit fames et qui in tribu Iuda prior videbatur inopia cogente cum uxore et filiis patria pulsus in peregrinatione cum filiis mortuus est. pater Maresa  qui cum Beseleel opus tabernaculi expleverunt Cf. Ex. 36, 1. et cognationes Domus operantium byssum in domo Iuramenti,  tabernaculo federis et qui stare fecit solem virique Mendacii, et Securus, et {t. 2 : Erfurt, f. 94va ; facsim., p. 188a} Incendens, qui principes fuerunt in Moab,  SECURUS ET INCEDENS. RABANUS. Maalon et Chelion qui hic securus {t. 2 : Erfurt, f. 94va ; facsim., p. 188a} et incedens dicuntur fuisse in Moab, quia uxores moabithides duxerunt. Unde in hebreo non principes sed mariti dicuntur, sicut illius lingue doctores tradunt. et qui reversi sunt in Lehem Lehem ΨD Ed1455 Rusch] Bethleem ΩSM, Lahem Clementina, Leem Weber .  panem Hec autem verba vetera.  quia hec historia in Ruth scribitur  QUE que] sic Rusch REVERSE. Noemi et Ruth que reverse sunt in Bethleem audita panis ubertate Cf. Rt. 1, 22.. Hi sunt figuli habitantes in plantationibus  FIGULI HABITANTES. Figulos qui in plantationibus et sepibus laborant, doctores intelligimus qui formant et componunt vasa Domini, fingere enim componere dicimus. Unde compositores luti figulos vocamus. Hi vineam Domini doctrina plantant et excolunt, exhortando et orando muniunt. Hi apud regem in operibus suis morantur, quia in fide Christi manentes quidquid dicunt quidquid agunt ad gloriam Dei faciunt.  HABITANTES IN PLANTATIONIBUS. Progenies Ruth que in ipsis sepibus et plantationibus habitasse dicitur, quando ad regiam dignitatem et munimentum plebis hec plantatio pervenit. et in sepibus sepibus] presepibus Weber apud regem in operibus eius.  quia ex eis rex David ortus est cuius opera nimiis efferuntur preconiis Commoratique sunt ibi.  in Bethleem  COMMORATIQUE SUNT IBI FILII SIMEON. In Genesi Cf. Gn. 46, 10. sex scribuntur sed hic Sober pretermittitur quia nulla de eo progenies. Sed quedam nomina mutantur suis rationibus. In Genesi enim Gemuel id est mare Dei, hic Nabuel id est legens cum Deo. Quidam in Genesi vocatur Echa, hic autem Iarib id est litigans, quia de eo exivit Zambri Nm. 25, 14. qui cum Madianite fornicans a Phinee sacerdote peremptus est. Iachim in Genesi id est preparatio hic vero nominatur Zara, id est ortus. Filii Simeon : Namuel et Iamin, Iarib, Zara, Saul. Sellum filius eius, Mabsam Mabsam Rusch Weber] Mabsã ΩSJ, Mapsam Clementina filius eius, Masma filius eius. Filii Masma : Amuel filius eius, Zachur filius eius, Semei filius eius. Filii Semei sedecim et filie sex. Fratres autem eius non habuerunt filios multos, et universa cognatio non potuit adequare summam filiorum Iuda.  ET UNIVERSA COGNATIO NON POTUIT ADEQUARE. Quia Simeon non habuit tantam sobolem quantam Iudas. Unde in Iosue Ios. 19, 1-9. dicitur Simeon per cognationes suas accepisse hereditatem in medio filiorum Iuda. Habitaverunt autem  he civitates ex maxima parte pertinent ad tribum Iude in Bersabee et Molada et Apharsual Apharsual] Asarsual Weber et in Ballaa et in Asomech Asomech] Asom Weber et in Tholad Cf. Ios. 15, 29., et in Bathuel Bathuel] Bathuhel Weber et in Horma Horma Rusch] Orma Weber et in Siceleg Siceleg] scrips. hic et ubique cum Clementina Weber, quandoque ΩJ ΩS Rusch, Sichelech Rusch  vel Siccileg et in Bethmarchaboth et in Asarsasusim Asarsasusim] Asarsusim Weber et in Bethberai et in Saarim. He civitates eorum usque ad regem David.  HE CIVITATES. Quia Sychelech et Bersabee que Iude fuerunt et a Symeone invase sunt a David in pristinam Iude hereditatem redierunt. Ville quoque eorum Ethan Ethan] Etham Weber et Enet Enet] Aen Weber et Remmon et Thocen Thocen] Thochen Weber et Asan civitates quinque, et universi viculi eorum per circuitum civitatum istarum usque ad Baal.  locus qui alibi Cariathbaal Cf. Ios. 15, 60. Hec est habitatio eorum et sedum distributio. Mosobab Mosobab] Masobab Weber quoque et Iemlech et Iosa filius Amasie, et Ioel et Iehu filius Iosabie, filii Saraie, filii Asiel et Helioenai et Iacoba et Suchua Suchua] Isuaia Weber et Asaia et Adihiel Adihiel] Adihel Weber et Isimiel et Banaia. Sisa quoque filius Sephei, filii Allon, filii Idaia, filii Semri, filii Samaia. Isti sunt nominati principes in cognationibus suis et in domo affinitatum suarum {t. 2 : Erfurt, f. 94vb ; facsim., p. 188b} multiplicati sunt vehementer.  ISTI SUNT PRINCIPES NOMINATI. Descripta stirpe Symeonis et actibus eorum, mystice signatur quia doctores sancti, id est Ecclesie principes, gregibus Christi pascua providentes {t. 2 : Erfurt, f. 94vb ; facsim., p. 188b} proficiscuntur in Gador vel Gader que interpretatur sepes eius. Hec est Ecclesia que est fidelium defensio, ibi sunt pascua usque ad orientem vallis, id est incarnationem verbi qui « semetipsum exinanivit servi formam accipiens » Phil. 2, 7.. In eo inveniuntur pascua. Ipse enim ait Io. 10, 9. : « Per me si quis introierit ingredietur et egredietur et pascua inveniet » virtutes scilicet. In eo terra latissima et quieta, id est gratia Spiritus sancti copiosa, in qua ante habitaverant de stirpe Cham, significat gentium multitudinem idolare reliquisse, et ad unius Dei cultum confluxisse. Hi ergo venerunt quos supra descripsimus nominatim in diebus Ezechie regis Iuda, hoc est in adventu Christi. Ipse est enim Christus Dei virtus, quem Ezechias scilicet fortitudo Domini significat . Percusserunt tabernacula eorum etc. Percutit fide tabernacula impiorum et habitatores impiorum quando abnegans impietatem omnem et secularia desideria per Christi baptismum a sordibus abluitur peccatorum, postea studens sobrie iuste et pie vivere in hoc seculo ut fiat quod scriptum est et erit in loco ubi autem dictum est Rm. 9, 26 ; Os. 2, 24. : « Non plebs mea vos ibi vocabuntur filii Dei ». Et profecti sunt ut ingrederentur in Gador usque ad  alias : in orientem vallis et ut quererent pascua gregibus  vel ovibus suis. Inveneruntque pascuas uberes et valde bonas, et terram latissimam et quietam et fertilem, in qua ante habitaverunt de stirpe Cham Cham] Ham Weber . Hi ergo venerunt quos supra descripsimus nominatim in diebus Ezechie regis Iuda, et percusserunt tabernacula eorum, et habitatores qui inventi fuerant ibi, et deleverunt eos usque in  vel ad presentem diem, habitaveruntque pro eis, quoniam uberrimas pascuas ibidem pascuas ibidem] inv. Weber repererunt. De filiis quoque Simeon abierunt in montem Seir viri quingenti,  VIRI QUINGENTI. Patres novi Testamenti qui abierunt in monte Seir et percusserunt reliquias Amalechitarum, quia superbia huius mundi conculcantes deformitatem vitiorum comprimunt, hi quattuor dicuntur, quia evangelica doctrina veraciter instructi, spirituale bellum contra demones convenienter gerunt, percussis reliquiis Amalechitarum ibi habitabant, quia expulsis demonibus in loco vitiorum virtutes substituunt, quarum possessio hominem efficit beatum usque ad diem hunc, quod semper dici potest usque ad finem mundi, quia Ecclesia usque ad finem mundi permanet in qua quotidie antiquus hostis triumphatur. habentes principes Phaltiam et Naariam Naariam] Nahariam Weber et Raphaiam Raphaiam Weber] Raphiam cacogr. Rusch et Oziel filios Iesi, et percusserunt reliquias que evadere potuerant Amalechitarum et habitaverunt ibi pro eis usque ad diem hanc. Capitulum 5 Filii quoque Ruben primogeniti Israel. Ipse quippe fuit primogenitus eius, sed cum violasset thorum patris sui, data sunt primogenita eius filiis Ioseph, filii Israel et non est ille reputatus in primogenitum.  SED CUM VIOLASSET THORUM etc. Ideo ablata sunt Ruben primogenita, quia « dormivit cum Bala concubina patris sui » Gn. 35, 22.. Et data sunt Ioseph filio iuniori cuius progenies multiplicatur  {t. 2 : Erfurt, f. 95ra ; facsim., p. 189a}  et excedit potentiam regni inter decem tribus. Mystice autem significat ruinam prioris populi, qui ut primogenitus debebat sacerdotium et regnum accipere, sed quia maculavit stratum patris sui, id est corpus Christi in quo erat « plenitudo divinitati » Col. 2, 9., in cruce suspendit, et occidit primogeniti dignitas ad spiritualem Ioseph, id est Christum et Ecclesie populum translata est ad quem Pater : « Tu es sacerdos in eternum secundum ordinem Melchisedech » Ps. 109,4 ; Hbr. 5, 6 ; Hbr. 7, 17 ; Hbr. 7, 21.. Porro Iudas  Christus de quo : « Non auferetur sceptrum de Iuda, donec veniat qui mittendus est et ipse erit exspectatio gentium » Cf. Gn. 49, 10. qui erat fortissimus  quia « unxit eum Deus oleo letitie pre » Cf. Ps. 44, 8 : « Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo letitie pre consortibus tuis ». etc. inter fratres suos, de stirpe eius principes  apostoli et doctores novi Testamenti de quibus dicitur Ps. 44, 17. : « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram » germinati sunt. Primogenita autem reputata sunt Ioseph.  primogeniti dignitas et principatus regni ad Christum pertinent qui est : « Primogenitus mortuorum et princeps regum terre » Apc. 1, 5. Filii ergo Ruben primogeniti Israel : Enoch et {t. 2 : Erfurt, f. 95ra ; facsim., p. 189a} Phallu, Esrom, et Charmi. Filii Ioel : Samaia filius eius, Gog filius eius, Semei filius eius, Micha filius eius, Reehia Reehia] Reeia Weber filius eius, Baal filius eius, Beera filius eius,  hunc dicunt esse patrem Osee prophete quem rex Assyriorum cum decem tribubus captivavit quem captivum duxit Theglathphalasar Theglathphalasar] scrips., Theglathphalaasar Rusch, Theglathphalnasar Weber cum textu greco rex Assyriorum et fuit princeps in tribu Ruben. Fratres autem eius et universa cognatio quando numerabantur per familias suas. Habuerunt principes Ieiel et Zachariam. Porro Bala filius Azaz, filii Samma, filii Ioel, ipse habitavit in Aroer usque ad Nebo et Beelmeon. Contra orientalem quoque plagam habitavit usque ad introitum eremi et flumen Euphraten. Multum quippe iumentorum numerum possidebat in terra Galaad. In diebus autem Saul preliati sunt contra Agarenos Agarenos] Agareos Weber  CONTRA AGARENOS. Verisimile est Agar fuisse Cethuram Cf. Gn. 25, 1., cum in sequentibus dicat Ios. 22, 1. « Rubenitas et Gaditas et dimidiam tribum Manasse » cum Ageneris pugnasse, et prebuisse illis auxilium Itureos, Napheos et Nodab filios Ismaelis Cf. 1Par. 5, 19.. Nodab autem est - ut videtur - qui in Genesi Cf. Gn. 25, 15. Cedma dicitur, id est antiquorum vel antecedens. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 5, PL 109, 310A-B. Cf. Hieronymus (pseudo), Quaestiones hebraicae in 1Par. 5, 19, PL. 23, 1374B. et interfecerunt illos. Habitaveruntque pro eis in tabernaculis eorum in omni plaga que respicit ad orientem Galaad. Filii vero Gad e regione eorum habitaverunt in terra Basan usque Selcha. Ioel in capite, et Saphan secundus, Ianai autem et Saphat in Basan. Fratres vero eorum, secundum domos cognationum suarum : Michael et Mosollam et Sebe et Iori et Iacham Iacham] scrips., Iachã Rusch, Iachan Weber et Zie et Heber septem. Hi filii Abiail, filii Uri, filii Iara Iara] Iaro Weber ,  alias : Iora, alias : Ioara filii Galaad, filii Michael,filii Iesesi Iesesi Rusch Weber] Iesei ΩS , filii Ieddo,  alias : Ieddu, alias : Geddo filii Buz, fratres quoque filii Abdiel filii Guni  vel Goni princeps domus in familiis suis, et habitaverunt in Galaad et in Basan et in viculis eius, et in cunctis suburbanis Saron usque ad terminos eorum eorum] om. Weber . Omnes hi numerati sunt in diebus Ioathan regis Iuda et in diebus Ieroboam {t. 2 : Erfurt, f. 95rb ; facsim., p. 189b} regis Israel. Filii Ruben et Gad et dimidie tribus Manasse, viri bellatores scuta portantes et gladios, et tendentes arcum, eruditique ad prelia quadraginta quattuor millia et septingenti sexaginta procedentes ad pugnam. Dimicaverunt contra Agarenos. Iturei vero et Naphei et Nodab prebuerunt eis auxilium. Traditique sunt in manus eorum Agareni et universi qui fuerant cum eis, quia Deum invocaverunt cum preliarentur et exaudivit eos, eo quod credidissent in eum.  dum filii Israel Deo servierunt habuerunt eum propitium et defensorem contra hostes suos, cum autem eo relicto idola coluerunt, senserunt ultorem quem habuerant protectorem Ceperuntque omnia que possederant, camelorum quinquaginta millia, et ovium ducenta quinquaginta millia, asinos duo millia, et animas hominum centum millia. Vulnerati autem multi corruerunt. Fuit enim bellum Domini,  id est ad internicionem hostium auxilio Dei peractum habitaveruntque pro eis usque ad transmigrationem.  donec scilicet pro peccatis suis traditi sunt Assyriis Filii quoque dimidie tribus Manasse possederunt terram a finibus Basan usque ad ad] om. Weber Baal Hermon et Sanir et montem Hermon. Ingens quippe numerus erat. Et hi fuerant fuerant] fuerunt Weber principes domus cognationis eorum : Epher, Iesi Iesi] et praem. Weber et Heliel et et] om. Weber Ezriel  alias : Zerihel et Ieremia et Odaia Odaia] Odoia Clementina Weber  vel Odoia et Iediel viri fortissimi et potentens, et nominati duces in familiis suis. Reliquerunt autem Deum patrum suorum, et fornicati sunt post deos populorum terre quos abstulit Dominus coram eis, et suscitavit Deus Israel spiritum Phul regis Assyriorum,   {t. 2 : Erfurt, f. 95rb ; facsim., p. 189b} ET SUSCITAVIT DEUS ISRAEL etc. Notandum est quod in Regum Cf. 4Rg. (2Rg.) 15, 19-20. dicitur Phul regem Assyriorum a Manahem filio Gaddi rege Israel accepisse mille talenta argenti, ut esset ei auxilio et firmaret regnum eius, non quod eum transtulerit in Assyrios, et quod Theglathphalasar rex Assur in diebus Phacee regis Israel cepit Ahion et Abel domum Macha, et Ianoe, et Cedes, et {t. 2 : Erfurt, f. 95va ; facsim., p. 190a} Asor, et Galaad, et Galileam, et universam terram Neptalim et transtulit eos in Assyrios. Postremo narrat Cf. 4Rg. (2Rg.) 17, 3-6. quod Salmanasar rex Assyriorum, Osee, filium Ela, regem Israel, obsidendo tribus annis Samariam, cepit et transtulit Israel in Assyrios, et posuit eos in Hayla et in Abor iuxta fluvium Goram, in civitatibus Medorum. Unde queritur quomodo in Paralipomenon dicamus Phul et Theglathphalasar reges Assyriorum transtulisse Ruben et Gad, et dimidiam tribum Manasse in Haylam et Abor et Aram et fluvium Gozan, cum Malachim narret hoc Salmanasar fecisse qui transtulit Israel in Assyrios, et posuit in locis supradictis ? Sed reges Assyriorum priores hoc fecisse dicuntur, quia ceperunt cum gente Assyriorum quod eadem gens in posteris perfecit. Aram quam Paralipomenon memorat, Malachim pretermittit. Autumant Hebrei esse reges reges] correx., rages cacogr. Rusch civitatem Medorum. et spiritum Theglathphalasar regis Assur, et transtulit Ruben et Gad et dimidiam tribum dimidiam tribum] dimidium tribus Weber Manasse et adduxit eos in {t. 2 : Erfurt, f. 95va ; facsim., p. 190a} Ale  vel Ala et Abor et Aara Aara] Ara Weber et fluvium Gozan usque ad diem hanc. Capitulum 6 Filii Levi : Gerson, Caath et et] om. Weber Merari. Filii Caath : Amram, Isaar, Hebron et Oziel. Filii Amram : Aaron, Moyses et Maria. Filii Aaron : Nadab et Abiu, Eleazar et Ithamar. Eleazar genuit Phinees et Phinees  vel Finees genuit Abisue. Abisue vero genuit Bocci et Bocci genuit Ozi. Ozi Ozi] + autem ΩJ genuit Zaraiam Zaraiam Rusch Weber] Zarazam Amiat. E Θ H2A2  vel Zarazam et Zaraias Zaraias Rusch Weber] Zarazas Amiat. E Θ A  vel Zarazas genuit Meraioth. Porro Meraioth genuit Amariam et Amarias genuit Achitob Achitob genuit Sadoc. Sadoc genuit Achimaas. Achimaas genuit Azariam. Azarias genuit Iohannan.  IOHANNAN. Pretermissis aliis filiis Levi qui similiter sacerdotes fuerunt in domo Domini Iohannan specialiter laudatur, quia viriliter restitit Ozie regi per se sacrificare volenti, et constantia animi et zelo legis explevit officium sacerdotis Cf. 2Par. 26, 21-23.. Iohannan genuit Azariam. Ipse est qui sacerdotio functus est in domo quam edificavit Salomon in Hierusalem. Genuit autem Azarias Amariam et Amarias genuit Achitob. Achitob genuit Sadoc et Sadoc genuit Sellum. Sellum genuit Helchiam Helchiam] Helciam Weber et Helchias Helchias] Helcias Weber genuit Azariam. Azarias genuit Zaraiam Zaraiam] Saraiam Weber et Zaraias Zaraias] Saraias Weber genuit Iosedech Iosedech] Iosedec Weber . Porro Iosedech Iosedech] Iosedec Weber egressus est quando transtulit Dominus Iudam et Hierusalem per manus Nabuchodonosor.  PORRO IOSEDECH. Iosedech dicunt esse Esdram sacerdotem, qui reversus a Babylone cum Zorobabel et filiis Iuda restauravit templum Domini et civitatem Hierusalem, quod in libro suo videtur demonstrare cum dicit Esr. 7, 1-4.: « Post hec in regno Artaxerxis regis Persarum Esdras, filius Saraie, filii Azarie, filii Helchie, filii Sellum, filii Sadoc, filii Achitob, filii Amarie, filii Azarie, filii Maraioth, filii Zaraie, filii Ozi, filii Bocci, filii Abisue, filii Phinees, filii Eleazar, filii Aaron ». Tradunt etiam Esdram esse Malachiam prophetam De Bruyne, Préfaces, XI : Prophetae minores, n° 11, p. 149. Cf. Stegmüller, Repertorium biblicum, n° 504. Non inveni nec in LLT (cross database), nec in Patrologia latina database [MM2016]., quia plura que in libro eius continentur hic etiam commemorat dicens Cf. Mal. 2, 7.  {t. 2 : Erfurt, f. 95vb ; facsim., p. 190b}  : « Labia sacerdotis custodiunt scientiam et legem requirunt de ore eius » etc. Alii asserunt Iosedech esse patrem Iesu sacerdotis magni. Esdram Esdram] scrips., Ezram Rusch vero esse sacerdotem virum iustum et gloriosum. Filii ergo Levi : Gerson, Caath et Merari. Et hec nomina filiorum Gerson :  de his in Numeri Cf. Nm. 3, 18. Lobeni  vel Lobni et Semei. Filii Caath : Amram, et Isaar, et Hebron, et Oziel. Filii Merari : Mooli et Musi.  vel Mosi He autem generationes generationes] cognationes Weber  vel cognationes Levi secundum familias eorum. Gerson : Lobeni  vel Lobni, vel Lobena filius eius, Iaath filius eius, Zamma filius eius, Ioaa filius eius, Addo filius eius, Zara filius eius, Iethrai filius eius. {t. 2 : Erfurt, f. 95vb ; facsim., p. 190b} Filii Caath : Aminadab filius eius, Chore filius eius, Asir filius eius, Helchana filius eius, Abiasaph filius eius, Asir filius eius, Caath Caath Ed1455 Rusch tantum, Chaath pr. m. (!) ΩS] Thaath ΩS² ΩJ Weber (cett.) filius eius, Uriel filius eius, Ozias filius eius, Saul filius eius. Filii Helchana : Amasai et Achimoth Achimoth] Ahimoth Weber et Helchana Helchana] om. Weber . Filii Helchana : Sophai filius eius, Naath filius eius, Eliab filius eius, Ieroam filius eius, Helchana filius eius. Filii Samuel : primogenitus Vasseni  qui in Libro Regum Ioel Cf. 1Rg. (1Sm.) 8, 1. et Abia.  ABIA. Hic ut Hebrei tradunt iudex constitutus munera accipiebat, quod Ioel qui et vas seni senior eius filius sciens non corrigebat. Ideo uterque peccasse dicitur secundum Hebreos. Unde 1Rg. (1Sm.) 8, 1. : « Factum est cum senuisset Samuel posuit filios suos iudices Israel » etc. Filii autem Merari : Mooli, Lobeni  vel Lobeni filius eius, Semei filius eius, Oza filius eius, Samaa filius eius, Aggia filius eius, Asaia filius eius. Isti sunt quos constituit David super cantores domus Domini ex quo collocata est arca.  ISTI SUNT QUOS. Anticipando de officiis cantorum David qui organis musicis laudes Deo canebant, cum eorum genealogiam narraret prelibavit, suo autem ordine quomodo id fecissent demonstrabit. Et ministrabant coram tabernaculo testimonii canentes donec edificaret Salomon domum Domini in Hierusalem. Stabant autem iuxta ordinem suum in ministerio. Hi vero sunt qui assistebant cum filiis suis : de filiis Caath, Heman cantor filius Ioel, filii Samuel, filii Helchana, filii Ieroam, filii Heliel Eliel] scrips., Heliel Rusch, Helihel Weber , filii Thou,  vel Thau filii Suph, filii Helchana, filii Ioel filii Ioel] om. Weber , filii Maath, filii Amasai,  alias : : Masai filii Helchana, filii Ioel, filii Azarie, filii Sophonie, filii Thaath, filii Asir Asir Rusch Weber] Aser Φ P* ΨD , filii Abiasaph, filii Chore, filii Isaar, filii Caath, filii Levi, filii Israel. Et fratres eius Asaph  cognatione scriptura enim propinquos fratres appellat qui stabat a dextris eius. Asaph filius Barachie, filii Samaa, filii Michael, filii Basie, filii Melchie, filii Athanai Athanai] Athnai Weber ,  alias : Athnai filii Zara, filii Adaia, filii Ethan, filii Zamma, filii Semei, filii Ieth, filii Gerson, filii Levi. Filii autem Merari fratres eorum ad sinistram : Ethan {t. 2 : Erfurt, f. 96ra ; facsim., p. 191a} filius Chusi Chusi] Cusi Weber , filii Abdi, filii Maloch,  ETHAN FILIUS CHUSI. Ethan unus de cantoribus tribus, qui coram David in cymbalis laudem Dei concrepabant. Et notandum quod sicut {t. 2 : Erfurt, f. 96ra ; facsim., p. 191a} fuerunt tres filii Levi - Caath, Gerson et Merari - ita tres cantores Heman de Caath, Asaph de Gerson, Ethan de Merari. Mystice autem significat sanctos doctores qui sancte Trinitatis fide imbuti secundum dispensationem veri David predicationem evangelii toti mundo annuntiant. filii Asabie, filii Amasie, filii Helchie Helchie] Helcie Weber , filii Amasai, filii Bonni, filii Somer, filii Mooli, filii Musi, filii Merari, filii Levi. Fratres quoque eorum levite qui ordinati sunt in cunctum ministerium tabernaculi domus Domini.  LEVITE QUI ORDINATI etc. Quia omnis ordo ecclesiasticus secundum apostolorum traditionem et qui primatum tenent t,otum ministerium agant in Ecclesia Dei. Unde6 I Thim. 3, 15. : « Ut scias quomodo oporteat te conversari in domo Dei que est Ecclesia Ecclesia] Eccelesia cacogr. Rusch Dei vivi » etc. Aaron  AARON. Christum significat, filii eius Ecclesie populum cui dicitur Cf. 1Pt. 2, 9. : « Vos estis genus electum, regale sacerdotium » etc. quem summus pontifex docuit super altare fidei holocaustum bonorum operum, et incensum orationis offerre, et ut precaretur pro Israel, id est pro statu Ecclesie secundum precepta legis per Moysen date. Reperit autem genealogiam Aaron usque ad Achimaas, quod pro laude eius factum videtur, quia fidelis fuit David in omnibus. vero et filii eius adolebant incensum super altare holocausti et super altare thimiamatis in omne opus sancti sanctorum, et ut precarentur pro Israel iuxta omnia que preceperat preceperat] precepit Weber Moyses servus Dei. Hi sunt autem filii Aaron : Eleazar filius eius, Phinees filius eius, Abisue filius eius, Bocci filius eius, Ozi filius eius, Zaraia filius eius, Meraioth filius eius, Amaria filius eius, Achitob filius eius, Sadoc filius eius, Achimaas filius eius. Et hec habitacula eorum per vicos atque confinia filiorum scilicet Aaron iuxta cognationes Caathitarum. Ipsis enim sorte contigerant contigerant] contigerat Weber . Dederunt igitur eis Hebron in terra Iuda, et suburbana eius per circuitum, agros autem civitatis et villas Caleb filio Iephone. Porro filiis Aaron dederunt civitates ad confugiendum Hebron et Lobna et suburbana eius. Iether quoque et Esthemo Esthemo] Esthmo Weber  vel Esthoma cum suburbanis suis, sed et Helon et Dabir cum suburbanis suis, Asan quoque et Bethsemes  vel Bethsames et suburbana eorum. De tribu autem Beniamin Gabea Gabea] Gabee Weber et suburbana eorum eorum] eius Weber et Almath cum suburbanis suis, Anathoth quoque cum suburbanis suburbanis] + suis Weber . Omnes civitates tredecim cum suburbanis suis cum suburbanis suis] om. Weber per cognationes suas. Filiis autem Caath residuis de cognatione {t. 2 : Erfurt, f. 96rb ; facsim., p. 191b} sua, dederunt ex dimidia tribu Manasse in possessionem urbes decem. Porro filiis Gerson per cognationes suas de tribu Isachar et de tribu Aser et de tribu Neptali, et de tribu Manasse in Basan urbes tredecim. Filiis autem Merari per cognationes suas de tribu Ruben, et de tribu Gad et de tribu Zabulon dederunt sorte civitates duodecim. Dederunt quoque filii Israel levitis civitates et suburbana eorum eorum] earum Weber . Dederuntque per sortem ex tribu filiorum Iuda, et ex tribu filiorum Simeon, et ex tribu filiorum Beniamin urbes has quas vocaverunt nominibus suis, et his  alias : et ex his qui erant ex cognatione filiorum Caath. Fueruntque civitates in terminis eorum de tribu Ephraim. Dederunt ergo eis urbes ad confugiendum, Sichem cum suburbanis suis in monte Ephraim, et Gazer cum suburbanis suis. Hicmaam Hicmaan ΩS Rusch Weber] Iechmaam Rusch (glosa), Iecmaam Ed1455 Clementina  alias : Iechmaam quoque cum suburbanis suis et Bethoron similiter, necnon et Helon cum suburbanis suis et Iethremmon Iethremmon scrips. cum Rusch (Ios. 19, 45 et passim)] Gethremmon Rusch Weber in eundem modum. Porro ex dimidia tribu Manasse Aner et suburbana eius, Balaam  alias : Baalam et suburbana eius. His videlicet qui de cognatione filiorum Caath reliqui erant, filiis autem Gerson de cognatione dimidie tribus Manasse, Gaulon in Basan, et suburbana eius et Astharoth cum suburbanis suis. De tribu Isachar, Cedes et suburbana eius, et Dabereth Dabereth Weber] Daberith Rusch cum suburbanis suis. Ramoth quoque et suburbana eius eius] illius Weber et Anem cum suburbanis suis. De tribu vero Aser : Masal cum {t. 2 : Erfurt, f. 96va ; facsim., p. 192a} suburbanis suis, et Abdon similiter, Asach Asach] Acac Weber quoque et suburbana eius et Roob cum suburbanis suis. Porro de tribu Neptalim Neptalim] Nepthali Weber Cedes in Galilea et suburbana eius. Amon cum suburbanis suis et Chariathaim et suburbana eius. Filiis autem Merari residuis. De tribu Zabulon Remmono et suburbana eius, et Thabor cum suburbanis suis. Trans Iordanem quoque ex adverso Hiericho contra orientem Iordanis. De tribu Ruben Bosor in solitudine cum suburbanis suis et Iasa Iasa Rusch Weber] Iassa Ed1455 Clementina  vel Iassa cum suburbanis suis. Cademoth quoque et suburbana eius et Miphaath cum suburbanis suis, necnon de tribu Gad Ramoth in Galaad et suburbana eius, et Manaim cum suburbanis suis, sed et Esbon cum suburbanis eius, et Iezer cum suburbanis suis. Capitulum 7 Porro filii Isachar : Thola, et Phua, Iasub, et Samaron,  alias : Samrom quattuor. Filii Thola : Ozi et Raphaia et Ieriel,  alias : Hieriel et Iemai, et Ipsem Ipsem] Iebsem Weber , et Samuel principes per domos cognationum suarum. De stirpe Thola viri fortissimi numerati sunt in diebus David viginti duo millia sexcenti. Filii Ozi : et et] om. Weber Iezraia de quo nati sunt Michael et Obadia et Ioel et Iesia  alias : Isai quinque omnes principes.  annumerato patre qui unicus fuit patris sui Et cum et cum] cumque Weber eis per familias et populos suos accincti ad prelium viri fortissimi triginta sex millia. Multas enim habuere uxores et filios, fratresque eorum per omnem cognationem Isachar, robustissimi {t. 2 : Erfurt, f. 96vb ; facsim., p. 192b} ad pugnandum octoginta septem millia numerati sunt. Filii Filii] om. Weber Beniamin : Bale et Bochor et Iadiel, tres. Filii Bale : Esbon, et Ozi, et Oziel et Ierimoth et Urai quinque, principes familiarum et ad pugnandum robustissimi. Numerus autem eorum viginti duo millia et triginta quattuor. Porro filii Bochor : Zamira, et Ioas, et Eliezer et Helioenai et Amri et Ieriomoth, et Abia et Anathoth, et Almathan. Omnes hi filii Bochor.   {t. 2 : Erfurt, f. 96vb ; facsim., p. 192b} OMNES HI FILII. Ubicumque in lege scribitur : Omnes hi filii istius vel illius aut pro meritorum excellentia est, aut pro meritorum deterioratione ut eius dicantur esse filii cuius fuerunt imitatores. Numerati sunt autem per familias suas principes cognationum ad bella fortissimi viginti millia et ducenti. Porro filii Iediel Iediel] Iedihel Rusch, Iadihel Weber  alias : Iadihel Balan. Filii autem Balan : Iehus Iehus Clementina] Iheus Cava Ed1455 Rusch, Ieus ΩM, Hieus Weber et Beniamin  a quo egressi sunt Beniamite qui nefario concubitu occiderunt uxorem levite et Ahoth et Chanana et Iothan  alias : Iona et Tharsis et Chaissar Chaissar] Haisaar Weber . Omnes hi filii Iadiel  vel : Iedihel principes cognationum suarum viri fortissimi decem et septem millia et ducenti ad prelium procedentes. Sephan quoque et Aphan Aphan] Apham Weber filii Hir et Asim filii Aher Aher] Aer Weber  alias : Aser Filii Filii] + autem Weber Neptalim Neptalim] Nepthali Weber : Iasiel et Guni et Aser Aser ΩS Ed1455 Rusch ] Aiar ΩM, Gesar ΩJ, Asar Weber, Ieser Clementina et Sellum filii Bala Bala] Balaa Weber  concubine Iacob, ancille Rachelis, matris Neptalim a quo isti sunt generati Cf. Gn. 30, 1-8. Porro filius Manasse Esriel Esriel ΩM, Esrihel ΩJ Weber ; cf. Rusch (Ios. 17, 2 : Hesrihel) ] Ezriel ΩS, Ezrihel Rusch Cf. Ios. 17, 2 ; Asriel nuncupatus in Nm. 26, 31.. Concubinaque eius syra peperit Machir patrem Galaad.  CONCUBINAQUE EIUS etc. Hec dicitur fuisse filia filii Balan, que in Egyptum fame cogente a patre venalis ducta, a Manasse - qui horreis preerat cibariis patri datis in coniugium - misericorditer suscepta est. Machir autem accepit uxores filiis suis : Happron Happron] Happhim Weber  alias Happhim et Sephan Sephan] Sepham Weber et habuit sororem nomine Maacha, nomen autem secundi filii filii] om. Weber Salphaat Salphaat] Salphaad Weber . Nateque sunt Salphaat Salphaat] Salphaad Weber filie.  que in Libro Numerorum petunt a Moyse hereditatem inter fratres suos  HAPPHRON ET SEPHAN. Prioris filii Machir hec duo nomina esse dicuntur, sed secundum esse Salphaat et eorum sororem Maachan, quam Esrom cum sexaginta esset annorum accepit uxorem que peperit ei filium Segub sicut supra dictum est. Et peperit Maacha uxor Machir filium, vocavitque nomen eius Phares. Porro nomen fratris eius Sares, et filii eius Ulam et Recem  alias Reben Filius autem Ulam Badan. Hi sunt filii Galaad, filii Machir, filii Manasse. Soror {t. 2 : Erfurt, f. 97ra ; facsim., p. 193a} autem eius Regina Regina] regma cacogr. Rusch peperit virum Decorum et Abiezer et Moola.  SOROR AUTEM EIUS. Soror Ulam filii Phares, filii Machir, ut predictum est, hanc quidam tradunt fuisse matrem Iesu {t. 2 : Erfurt, f. 97ra ; facsim., p. 193a} filii Nave, qui vir decorus nuncupatur, ob insigne virtutis et principatus. Alii dicunt Deboram uxorem Lapidoth prophetissam. Erant autem filii Semida Ahin et Sichem Sichem Edmaior. (U) ΨD ΩJM Rusch] Sicchen ΩS, Sechem Weber et Lechi Lechi] Leci Weber et Aniam. Filii autem Ephraim : Suthala, Bareth filius eius, Thaath filius eius, Elada  alias : Eladan filius eius, Thahad Thahad Rusch tantum] Thaad Edmaior. (N ΨD) ΩM, Thaath Weber  alias Thaath filius eius et huius filius Zadab Zadab Edmaior. (C ΣT ΦG ΦV ΦP) Ω (-a ΩS) Ed1455] Zabad Weber ,  alias Zadaph Non attestatur in apparitibus Vulgatae (Edmaior.)  FILII AUTEM EPHRAIM. Fabulantur Hebrei quod filii Ephraim congregata multitudine vivente patre conati sunt ad terram promissionis reverti et in Geth Palestinorum occisi sunt. Unde cetere tribus per desertum adducuntur, ne viderent ossa fratrum suorum et in psalmo dicitur Ps. 77, 9. : « Filii Ephrem conversi sunt in die belli ». et huius filius Suthala, et huius filius Ezer et Elad. Occiderunt autem eos viri Geth indigene, quia descenderant ut invaderent possessiones eorum. Luxit igitur Ephraim pater eorum multis diebus, et venerunt fratres eius  patriarche qui adhuc supererant, vel cognati qui sepe fratres dicuntur ut consolarentur eum. Ingressusque est ad uxorem suam que concepit et peperit filium et vocavit nomen eius Beria, eo quod in malis domus eius ortus esset. Filia autem eius fuit Sara que edificavit Bethoron inferiorem et superiorem et Ozensara. Porro filius eius Rapha, et Reseph, et Thale, de quo natus est Thaan, qui genuit Laadan. Huius quoque filius Ammiud genuit Elisama. De quo ortus est Nun qui habuit filium Iosue. Possessio autem eorum et habitatio Bethel cum filiabus suis, et contra orientem Noran ad occidentalem plagam Gazer et filie eius. Sichem quoque cum filiabus suis usque ad ad] om. Weber Aza cum filiabus cum filiabus] et filias Weber eius. Iuxta filios quoque Manasse Bethsan, et filias eius, Thanach Thanach Weber] Thanath Rusch  alias Thanaz et filias eius, Mageddo et filias eius, Dor et filias eius. In his habitaverunt filii Ioseph, filii Israel. Filii Aser : Iomna Iomma Rusch Weber] Iemna Ed1455 Clementina, Lombna ΩJ ,  alias Iemna et Iesua et Isui et Baria et Sara soror eorum. Filii autem Baria : Heber et Melchiel ipse est pater Barzait Barzait] Barzaith Weber . Heber autem genuit Iephlat et Somer et Otham,  alias Iotham et Sua Sua Cava ΨD ΩM Ed1455 Ruch Clementina] Suaa Weber sororem eorum. Filii Iephlat Phosech, {t. 2 : Erfurt, f. 97rb ; facsim., p. 193b} et Chamaal et Asoph Asoph] Asoth Weber . Hi filii Iephlat. Porro filii Somer Achi et Roaga et Iaba et Aram. Filii autem Helem fratris eius Supha et Iemna et Selles et Amal. Filii Supha : Sue Arnaphed et Sual et Beri et Iaram Iaram Edmaior. (Q) Rusch ] Zamra Φ ΩJ, Imara Amiat. Θ, Iamra Weber et et] om. Weber Bosor et Odor Odor] Od Weber ,  alias : Od et Sama Sama] Samma Weber et Salusa et Iethran et Bera. Filii Iether : Iephone et Phaspha et Ara. Filii autem Olla : Arec Arec] Aree Weber et Aniel et Resia. Omnes hi filii Aser, principes cognationum electi atque fortissimi duces ducum. Numerus autem eorum etatis que apta esset ad bellum viginti sex millia. Capitulum 8 Beniamin autem genuit Bale primogenitum suum, Asbal secundum, Ahara Ahara] Ohora Weber tertium, Noaha Noaha] Nuaha Weber  alias : Nabua quartum et Rapha quintum. Fueruntque filii Bale : Addoar Addoar] Addaor Weber et Gera et Abiud, Abisue quoque et Neman et Ahoe,  alias Achoe sed et Gera, et Sephuphan, et Uram. Hi sunt filii Ahod Ahod ΩJ Ed1455 Rusch Clementina] Aoth ΩM, Aod Weber  alias : Aoth Cf. Idc. 3, 15 sqq. : Aioth principes cognationum habitantium in Gabaa qui translati sunt in Manath.  sepulchrum   {t. 2 : Erfurt, f. 97rb ; facsim., p. 193b} QUI TRANSLATI SUNT IN MANATH. Quando pro scelere in uxorem levite gladio corruerunt, et sexcenti tantum remanserunt. Naman Naman] Nooman Weber  alias : Nooman autem et Achia  alias Haia  NAMAN AUTEM ET ACHIA. Principes fuerunt, sed Gera se subdiderunt. Unde singulariter dicitur : Ipse transtulit eos, de quo exiit progenies Gera qui fuit pater Semei. et Gera, ipse transtulit eos, et genuit Oza et Abiud Abiud] Ahiud Weber . Porro Saarim  alias Saarahim genuit in regione Moab postquam dimisit Usim et Bara uxores suas. Genuit autem de Edes uxore sua Iobab et Sebia et Musa Musa Rusch tantum] Mosa Weber (omnes codd. Ed1455 et edd.)  vel Mosa et Melchom Melchom Rusch tantum] Molchom Weber (omnes codd. Ed1455 et edd.) ,  alias Molchom Iebus Iebus] Iechus ΩJ, Iehus Ed1455 Weber quoque et Sethia Sethia Ed1455 Rusch] Sechia ΩJ Weber et Marma.  alias Mar math Hi sunt filii eius principes in familiis suis suis Rusch Weber] eius Φ P ΨD ΩJ Ed1455 , Mehusim Mehusim Ed1455 Rusch Clementina] De usim ΩJ, Meusim Weber vero genuit Abitob et Elphaal. Porro filii Elphaal : Heber et Misaam et Sama Sama] Samad Weber .  alias : Samad Hic edificavit Ono et Loth Loth C X ΣT Q ΨD ΩS Rusch tantum] Lod Weber etc.  alias : Lod et filias eius. Bara  alias : Bar autem et Sama Sama] Samma Weber principes cognationum habitantium in Ahialon Ahialon Ed1455 Rusch] Haylon ΩSJ, Aialon Clementina Weber . Hi fugaverunt habitatores Geth.  quia ulti sunt fratres suos filios Ephraim {t. 2 : Erfurt, f. 97va ; facsim., p. 194a} Et Haio  alias : Hio et Sesac Sesac] Sesah Weber et Ierimoth et Zabadia et Arod et Heder, Michael quoque et Iespha et Ioaa et filia et filia] filii Weber Baria, et Zabadia Zabadia] Zadabia cacogr. Rusch et Mosollam et Ezeci Ezeci Ed1455 Rusch Weber] Ezechi ΣT P Q Φ Ω, Hezechi Clementina et Heber, et Iesamari et Iezlia et Iobab filii Elphaal, et Iacim et Zechri Zechri Weber] Zecri Edmaior. (Φ P U ΨD) ΩJ Rusch  alias Zacri Non inveni in apparatibus Edmaior. et Zabdi et Helioenai et Selethai et Eliel Eliel sic Rusch] Helihel Weber et Adaia et Baraia et Samarath filii Semei, et Iesphan et Heber et Eliel Eliel] scrips., Helihel Rusch Weber et Abdon et Zechri et Hanan  alias : Chanan et Anania et Ailam  alias Alam et Anathothia et Iephdaia et Phanuel filii Sesac et Samsari et Sooria et Otholia et Iersia et Elia et Zechri filii Ieroam. Hi patriarche et cognationum principes qui habitaverunt in Hierusalem. In Gabaon autem habitaverunt Abigabaon, et nomen uxoris eius Maacha, filiusque eius primogenitus Abdon et Sur et Cis et Baal et Nadab Gedur Gedur] Gedor Weber quoque et Ahio et Zacher et Macelloth. Et Macelloth Et Macelloth] om. Weber genuit Samaa. Habitaveruntque ex adverso fratrum suorum in Hierusalem cum fratribus suis. Ner autem genuit Cis. Et Cis genuit Saul. Porro Saul genuit Ionathan et Melchisue et Abinadab,  alias : Aminadab et Esbaal Esbaal Rusch] Hisbaal Φ ΩS, Hesbaal Ed1455, Isbaal ΨD ΩJM .  alias : Hisbaal Filius autem Ionathan Meribbaal Meribaal ΩJM Rusch] Mifibaal ΩS, Miphibaal Φ ΨD ,  alias : Miphibaal genuit genuit] et Meribbaal praem. Weber Micham Micham Ω Rusch] Micha Weber . Filii Micha : Phiton et Melech et Thara et Achaz. Et Achaz genuit Ioiada Ioiada] Ioada Weber et Ioiada Ioiada] Ioada Weber genuit Almoth et Azmoth Azmoth Weber] Asmoth Rusch et Zamri. Porro Zamri Zamri... Zamri Ω Ed1455 Rusch etc.] Zamari... Zamari Weber genuit Moosa, et Moosa genuit Baana, cuius filius fuit Rapha,  alias Raphaia de quo ortus est Elasa Elasa Rusch Weber] Elesa Φ E P Q ΩJ ΩM qui genuit Asel. Porro Asel sex filii fuere his nominibus : Ezricam, Bochru, Ismael, Saria, Abadia, Anan. Omnes hi filii Asel. Filii autem Esech Esech] Esec Weber  alias : Asech Fratris eius Ulam {t. 2 : Erfurt, f. 97vb ; facsim., p. 194b} primogenitus, et Us et Us Rusch Weber] et Hus Cava ΦP Ω Ed1455, et Iehus Clementina, eius et Hus ΨD etc.  alias : Ieus secundus, et Eliphalech Eliphalech] Eliphalet Weber tertius. Fueruntque filii Ulam viri robustissimi et magno robore tendentes arcum, et multos habentes filios ac nepotes usque ad centum quinquaginta quinque millia quinque millia] om. Weber .  numerus refertur ad filios Ulam ut sit sensus: fuerunt filii Ulam centum quinquaginta per hiperbaton Omnes hi filii Beniamin. Capitulum 9 Universus ergo Israel dinumeratus est  per David vel per Salomonem vel per quemlibet alium regem et summa eorum scripta est in libro Regum Israel et Iuda. Translatique sunt in Babylonem  partim per Teglatphalasar, partim per Nabuchodonosor propter delictum suum. Qui autem habitaverunt primi in possessionibus et in urbibus suis Israel et sacerdotes, levite et Nathinnei.   {t. 2 : Erfurt, f. 97vb ; facsim., p. 194b} NATHINNEI. Donum vel in humilitate servientes. Hi sunt Gabaonite quos Iosue vite donavit et servitio templi deputavit ut aquas et ligna portarent Cf. Ios. 9, 27.. Commorati sunt in Hierusalem de filiis Iuda et de filiis Beniamin, de filiis quoque Ephraim, et Manasse. Othei filius Amiud, filius Semri Semri] Emri Weber , filii Omroi Omroi] Omrai Weber ,  alias : Omrai filii Bonni, de filiis Phares filii Iuda. Et de Siloni : Asaia primogenitus, et filii eius. De filiis autem Zara, Iehuel Iehuel] Ieuhel Weber et fratres eorum sexcenti nonaginta. Porro de filiis Beniamin : Salo filius Mosollam, filii Oduia Oduia Rusch Weber] Odoia Φ ΨD Ω, filii Asana, et Iobania filius Ieroam, et Ela  vel Elam filius Ozi, filii Mochori, et Mosollam filius Saphatie Saphatie ΨD ΩM Weber] Saphathie ΩJ Rusch, Saphacie ΩS Ed1455 , filii Rahuel, filii Iebanie, et fratres eorum per familias suas, nongenti quinquaginta sex. Omnes hi principes cognationum per domos patrum suorum. De sacerdotibus autem : Iedaia, Ioiarib et Iachin Ioiarib Rusch Weber] Ioarib Edmaior. (X H U Ψ D) | Iachin Rusch Weber] Iachim Amiat. Cava etc. ΩSM , Azarias quoque filius Helchie Helchie] Helcie Weber ,  HELCHIE. Hic fuit sacerdos magnus qui Deuteronomium invenit in templo Domini Cf. 4Rg. (2Rg.) 22, 8. in tempore Iosue et dicitur Ier. 1, 1. pater fuisse Ieremie prophete. filii Mosollam, filii Sadoc, filii Maraioth, filii Achitob pontifex domus Dei. Porro Adaias filius Ieroam, filii Phasor, filii Melchia, et Masaia Masaia Rusch Weber] Maasia Ed1455, Maasai Clementina  alias Maasia, alias Masa filius {t. 2 : Erfurt, f. 98ra ; facsim., p. 195a} Adiel filii Iezra, filii Mosollam, filii Mosollamoth, filii Emmer. Fratres quoque eorum principes per familias suas, mille septingenti sexaginta fortissimi robore ad faciendum opus ministerii in domo Dei. De Levitis autem Semeia filius Assub filii Ezricam, filii Asebiu  alias : Asebia de filiis Merari. Bachachar Bachachar] Bacbacar Weber  alias : Bacbacar quoque carpentarius  qui artificio suo fungebatur in domo Domini et erat de tribu Levi et Galal, et Mathania filius Micha, filii Zechri, filii Asaph. Et Obdias Obdias Φ ΨD Ω Rusch] Obdia Weber filius Semeie, filii Galal,  alias Calaal filii Idithun Idithun] scrips. cum Rusch (frequenter) Weber, Idithum hic et locatim Rusch .   {t. 2 : Erfurt, f. 98ra ; facsim., p. 195a} IDITHUN. Cantoris David scilicet. Observabant enim in porta regis ad Orientem de filiis Levi per vices suas cantores et vicissim ad psallendum cum David conveniebant, quia antequam templum edificaretur in palatio erat arca testamenti et ibi serviebant editui. Et Barachia filius Asa, filii Helchana qui habitavit in atriis Netophathi.  nomen loci et interpretatur inclitus ubi habitabat Caleb filius Bara Ianitores autem Sellum et Accub Accub] scrips., Achub ΩS ΩM Ed1455, Acub ΩJ Edmaior. et Thelmon Thelmon] Telmon Weber et Ahiman  alias : Chiman et frater eorum Sellum princeps. Usque enim enim] om. Weber ad illud tempus in porta Regis ad Orientem observabant per vices suas de filiis Levi. Sellum vero filius Chora Chora] Core Weber ,  SELLUM VERO FILIUS CHORA. Prior Chora per aleph scribitur et sonat Chora, secundus per he et sonat Chore. Chora : clamans, Chore: calvus interpretatur, hoc est qui in Numeris Cf. Nm. 16, 2 sqq. seditionem movit contra Moysen. filii Abiasaph, filii Chore cum fratribus suis et domo patris sui. Hi sunt Chorite super opera ministerii custodes vestibulorum tabernaculi, et familia familia] familie Weber eorum per vices castrorum Domini custodientes introitum.  CUSTODES VESTIBULORUM. Quia custodiebant exterius ostium tabernaculi. Patres vero eorum qui subter scribuntur et qui in Psalterio titulos habent custodiebant interius ostium et cantores erant. Phinees autem filius Eleazari Eleazari] Eleazar Weber erat dux eorum coram Domino.  PHINEES. Nepos Aaron qui adhuc vivebat ut tradunt Hebrei et vices ministrorum ordinabat. Sunt autem vices viginti quattuor quas David ordinavit ad ministerium tabernaculi. Unde in evangelio Lc. 1, 5. : « Zacharias de vice Abia ». Porro Zacharias filius Mosollamia, ianitor porte tabernaculi testimonii. Omnes hi electi in ostiarios per portas ducenti duodecim et descripti in villis propriis quos constituerunt David et Samuel videns in fide sua, tam ipsos quam filios eorum in ostiis domus Domini, et in tabernaculo vicibus suis. Per quattuor ventos erant ostiarii, id est ad Orientem et ad occidentem, ad aquilonem et ad austrum. {t. 2 : Erfurt, f. 98rb ; facsim., p. 195b} Fratres autem eorum in viculis morabantur, et veniebant in sabbatis suis de tempore usque ad tempus. His quattuor levitis creditus erat omnis numerus ianitorum et erant super exedras et thesauros domus Domini.  HIS QUATTUOR LEVITIS ETC. Qui fuerunt hi quattuor levite quibus omnis numerus creditus erat ianitorum demonstratur cum dicitur 1Par. 26, 10. : « De Osa autem id est de filiis Merari Semri princeps » etc., ut habetur in capitulo vicesimo sexto. Quattuor principes ianitorum sancti doctores sunt, qui quattuor evangeliis ostium fidei servantes patefaciunt credentibus et concludunt blasphemantibus quibus cum Petro claves celi commisse sunt Cf. Mt. 16, 19.. Hi per quattuor ventos ostia {t. 2 : Erfurt, f. 98rb ; facsim., p. 195b} custodiunt, quia per quattuor plagas mundi gentes ad fidem vocant et Ecclesiam vigilanter servant. Per gyrum quoque templi Domini morabantur in custodiis suis, ut cum tempus fuisset ipsi mane aperirent fores. De horum genere genere] grege Weber  congregatione levitarum erant et super vasa ministerii. Ad numerum enim et inferebantur vasa et efferebantur.  DE HORUM GENERE ERANT ET SUPER VASA MINISTERII. Mystice de cetu sanctorum predicatorum ordinantur, qui super vasa Domini, id est animas fidelium in quibus voluntas Dei quotidie ministratur, pervigilem habent custodiam. Sub eorum custodia est simila vinum et oleum, quibus sacramenta corporis et sanguinis Domini conficiuntur et Spiritus sancti gratia spirituali unctione traditur. Ipsi thus orationum et aromata virtutum in Ecclesia componunt et in conspectu Domini vinum acceptabile reddunt. De ipsis et qui credita habebant utensilia sanctuarii, preerant  que ad sacrificia pertinebant simile et vino, et oleo, et thuri et aromatibus.  quibus conficiebantur unguenta et thimiamata Filii autem sacerdotum unguenta ex aromatibus conficiebant. Et Mathathias  Christus « primogenitus mortuorum et princeps regum terre » Apc. 1, 5. Levites  Domini Dei primogenitus Sellum  evulsio vel divisio  dissipans vel disperdens Chorite prefectus erat eorum que in sartagine frigebantur.  MATHATHIAS PREFECTUS ERAT EORUM QUE IN SARTAGINE FRIGEBANTUR. Quia Christus auctor est sacramentorum celestium, ubi quotidie panis et vinum in memoria passionis eius offeruntur et caput omnium qui carnem suam eius exemplo crucifigunt et passioni pro eius nomine tradunt Cf. Gal. 5, 24.. Porro de filiis Caath fratribus eorum super panes erant propositionis, ut semper novos per singula sabbata prepararent.  PANES ERANT. Duo et duo divisim coquebantur ante sabbatum secundum Iosephum, et sabbato mane super mensam ponebantur de quibus in Levitico Cf. Lv. 24, 7. plenius diximus. Hi sunt principes cantorum per familias levitarum qui in exedris morabantur, ita ut die et nocte iugiter suo ministerio deservirent. Capita levitarum per familias suas principes manserunt in Hierusalem.  CAPITA LEVITARUM PER FAMILIAS SUAS PRINCIPES MANSERUNT IN HIERUSALEM. Dignum est ut quanto quis prelatus est ceteris, tanto devotior sit in divinis officiis. Ille bene principatum ministerii servat qui studet manere in Hierusalem, id est in visione pacis ut tumultus seculi et voluptates carnis fugiat et quietem mentis in contemplatione Dei habeat dicens cum psalmista Ps. 121, 1. : « Letatus sum in his que dicta sunt mihi ». In Gabaon autem commorati sunt pater Gabaon Iaiel Iaiel ΩS] scrips. hic et ubique, Iahihel ΩJ, Iehiel Clementina, Iaihel Weber , et nomen uxoris eius Maacha.  IAIEL. Qui in Regum Cf. 1Rg. (1Sm.) 9, 1. Abiel, pater Cis patris Saul, et interpretatur pater meus Deus. Iaiel desertus Dei, forte pro meritorum distantia. Et notandum quod inter filios Iaiel Cis et Ner fratres vocantur et sunt et in Regum ita habetur 1Rg. (1Sm.) 14, 51.. In sequentibus vero dicitur quod Ner genuit Cis. Non quod genuerit sed quod educaverit. Filius primogenitus eius Abdon, et Sur, et Cis, et Baal, et Ner, et Nadab, Gedor quoque, et Ahio, et Zacharias, et Macelloth. Porro Macelloth genuit Semmaa Semmaa] Semmaam Weber . Isti habitaverunt e regione fratrum suorum in Hierusalem cum fratribus suis.  quia vicini et propinqui quamvis foris Ner autem genuit Cis, et Cis genuit {t. 2 : Erfurt, f. 98va ; facsim., p. 196a} Saul, et Saul genuit Ionathan, et Melchisue, et Abinadab,   {t. 2 : Erfurt, f. 98va ; facsim., p. 196a} ABINADAB. Hic ut in Regum Cf. 1Rg. (1Sm.) 31, 2. cum patre occisus narratur Aminadab vocatur. Et interpretatur Abinadab pater meus votum ; Aminadab populus meus votum. et Esbaal.  ignis maritus  ESBAAL. Ignis maritus, hic est Isbosed Cf. 2Rg. (2Sm.) 2, 10. id est vir confusionis. Filius autem Ionathan Meribbaal,  litigans in maritum  MERIBBAAL. Litigans in maritum, hic est Miphiboseth Cf. 2Rg. (2Sm.) 4, 4. qui interpretatur de ore ignominia. et Meribbaal genuit Micha Cf. 2Rg. (2Sm.) 9, 12.. Porro filii Micha : Phiton, et Melech Melech] Malech Weber ,  alias: Malech et Thara et Achaz et Achaz] om. Weber . Achaz autem genuit Iara, Iara Iara] et praem. Weber genuit Alamath et Azmoth et Zamri. Zamri autem Zamri autem Ed1455... Rusch Clementina] et Zamri ΩM ΩJ Weber, om. ΩS ; cf. Zamari Weber (1Par. 8, 36) genuit Moosa. Moosa vero genuit Baana cuius filius Raphaia genuit Elesa Elesa ΩS2J Rusch ] Eleisa ΩSM, Elasa Weber  alias Elasa de quo ortus est Esel  alias : Asel Porro Esel sex filios habuit, his nominibus : Ezricam, Bochru, Ismael, Saria, Obdia, Anan. Hi filii Esel.  alias Hesel Capitulum 10  Multis omissis que in libro Samuelis de Samuele et Saule narrat historia, casum Saul et familie eius commemorat. Mystice innuens quia non est necesse vitam eius describere cuius impia conversatio finem celerem meruit accipere et figurate regni Iudeorum et sacerdotii veteris finem demonstrat. Ad David se transtulit cuius facta et dispensationem regni contexit, qui typum tenet veri David regnum celi et terre possidentis. Quo imminente Philistiim more suo pugnant contra Israel et vincunt, quia appropinquante gratia gentiles sicut ante castitatem Israelitice fidei oppugnabant, nunc mala opera, nunc idololatrie cultum ostendendo sicut Balaam docebat Balach Balach] scrips., Balac Rusch mittere scandalum coram filiis Israel edere et fornicari. Philistiim autem pugnabant contra Israel, fugeruntque viri Israel Philisteos Philisteos] Palestinos Weber  vel Palestinos et ceciderunt vulnerati in monte  superbia Gelboe.  luxuria Gelboe enim lubricum significat  FUGERUNTQUE VIRI etc. Qui fortes videbantur in Dei contemplatione, dum incaute opera gentilium et doctrinam sequuntur, hereticorum quoque perditionem non parum iuvit secularis scientia. Unde quidam ait : Philosophi patriarche hereticorum Ecclesie puritatem perversa maculavere doctrina Philosophi…doctrina] Cf. Hieronymus, Epistulae, Ep. 133, 2, CSEL 56, p. 243.1-3.. Cumque appropinquassent Philistei  CUMQUE APPROPINQUASSENT. Irruerunt gentiles undique, in regnum Iude et filios eius, et corruperunt sacerdotes scribas et Phariseos filios, scilicet et seductores illius regni hereticos quoque, ne simpliciter gratiam Spiritus sancti predicarent aut colerent, vetuerunt. persequentes Saul et filios eius percusserunt Ionathan  columbe domum et Abinadab,  vel Aminadab  ABINADAB. Ne patrem qui nos sibi adoptavit spirituali dono digna confessione laudaremus, quod significat interfectio Abinadab, id est patris mei spontanei. et Melchisue filios Saul.  MELCHISUE. Ne in Christi regno salutem futuram credamus. Melchisue enim interpretatur rex meus salus. Philosophus qui Arium seduxit quasi Melchisue occidit, qui Macedonium Ionatham, qui Manicheum Abinadab, quia hunc veri regis Christi omnipotentiam negare illum Spiritus sancti donis derogare, istum summi patris bonitatem blasphemare magister corruptionis edocuit. Et aggravatum est prelium contra Saul.  totis viribus agebant gentiles ut regnum Iude tolleretur Inveneruntque eum sagittarii  viri dolosi et astuti et vulneraverunt iaculis.  occultis deceptionibus  non gladiis, id est aperta impugnatione Et dixit Saul ad armigerum suum :  ET DIXIT SAUL AD ARMIGERUM etc. Hunc Hebrei Doech Idumeum dicunt esse, qui videns Saul esse mortuum, timens David seipsum interfecit. Puerum vero quia diadema et armillam Saul attulit ad David esse filium Doech et ipsum Doech esse puerum cum quo Saul querebat asinas patris sui.  AD ARMIGERUM. Legis doctores, sicut enim arma et sagitte Philistiim pravorum deceptiones, sic Israelitarum arma doctrine spiritualis verba qua se populus Dei {t. 2 : Erfurt, f. 98vb ; facsim., p. 196b} debuit munire a periculis. Saul usque ad desperationem vulneratus, maluit armigeri sui quam incircumcisorum gladio perire, quia principes Iudeorum arrepto semel proposito in peccatis moriendi, maluerunt a doctoribus suis mandata legis solventibus perimi, quam gentilium consortio pollui. Unde Io. 18, 28. : « Non introierunt in pretorium ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha ». Evagina gladium {t. 2 : Erfurt, f. 98vb ; facsim., p. 196b} tuum et interfice me, ne forte veniant incircumcisi isti et illudant mihi. Noluit autem armiger eius hoc facere timore perterritus. Arripuit igitur Saul ensem et irruit in eum.  NOLUIT AUTEM ARMI etc. Non est ambigendum inter reprobos legis doctores fuisse aliquos, qui verbi acumen ad occidendos auditores pervertere nollent, et tamen ipsos auditores qui recte dicta a magistris acceperant despiciendo vel blasphemando in suam vertisse perniciem, quorum visa morte, id est peccandi obstinatione et ipsos verbi ministros per tempora deterioratos, testimonia legis que male interpretari timuerant sibi occasionem fecisse ruine. Heretici quoque peccatorum suorum iaculis cruentati, cum verba divina in argumentum sui erroris trahunt, arma sua contra pectus suum morituri invertunt. Quilibet etiam catholicus cum artem quam pro communi utilitate didicit superbie, cenodoxie, philargyrie, vel cuiuslibet vitii contagione polluit suo se gladio confodit, quia quo defendi ab hoste debuit ipsum irruit. Quod cum vidisset armiger eius videlicet mortuum esse Saul, irruit etiam ipse in gladium suum et mortuus est.  QUOD CUM VIDISSET ARMIGER. Videntes indocti vere humilitatis medicamina, lavacrumque baptismi ignorantes in Iudea magistros suos certamine spirituali victos, et vulgus non paucum eorum auditui proximum persequente adversario a prisca constantie sue sede fugatum, maiorum ruina turbati, opera virtutum et munimina scientie spiritualis que habuerant amiserant, veneruntque peccata gentilium et cuncta Iudeis incredulis studia virtutum perversa habitatione corruperunt. Venerunt immundi spiritus, et corda que fidei constantia deseruit occupaverunt. Venerunt gentes et optima quondam Iudeorum studia credendo sua fecerunt. Unde : « Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructum eius » Mt. 21, 43.. Interiit ergo Saul et tres filii eius, et omnis domus illius pariter concidit.  ne amplius regnaret et gentem Iudeorum regnum amisisse monstraret Quod cum vidissent viri Israel qui habitabant in campestribus, fugerunt, et Saul ac filiis eius mortuis dereliquerunt urbes suas et huc illucque dispersi sunt. Veneruntque Philistiim, et habitaverunt in eis. Die igitur altero detrahentes Philistiim spolia cesorum, invenerunt Saul et filios eius iacentes in monte Gelboe. Cumque spoliassent eum et amputassent caput, armisque nudassent, miserunt in terram suam, ut circumferretur et ostenderetur idolorum templis et populis. Arma autem eius conservaverunt conservaverunt] consecraverunt Weber in fano dei sui et caput affixerunt in templo Dagon.  ET CAPUT AFFIXERUNT IN TEMPLO DAGON. Caput Saulis in templo Dagon Philistei affixerunt, cum maligni spiritus animam in peccatis mortuam, in abyssum inferni demergunt. Interpretatur enim Dagon piscis tristitie. Piscis autem tristitie merito dicitur, qui in infernum demersus eterno dolore cruciatur. Usque adeo hostes visibiles vel invisibiles Iudeam impietatis armis persecuti sunt, ut primatum regni radicitus auferrent et munimina sacre legis eriperent. Cuius deiectionem signum triumphi et causam letitie longe lateque complicibus suis divulgarunt, et celestis militie armaturam Iudeis exempta laribus suis, id est demoniorum doctrinis equiperarunt vel spiritualia carnaliter interpretando, vel divinas litteras quasi communes pro voluntate ventilando. Gentem vero ipsam regno privatam quasi ad nihilum redactam sub potestate inimicorum in derisum et publicum posuere proverbium, quod est corpus Saulis truncum in muro Bethsan, id est {t. 2 : Erfurt, f. 99ra ; facsim., p. 197a} domus inimici ostentatui suspendisse hereticos quoque peccatorum sagittis stratos cum presidio caritatis - que est ars virtutum - fraudant. Quasi caput Saul immundi spiritus truncant, cum suum magis quam sacre Scripture sensum sequi persuadent. Armis spoliant, cum divina eloquia demoniaco spiritu pervertunt. Arma Saulis in templo Astharoth ponunt qui interpretatur factura exploratorum, et significat doctrinam demonum qui circumeunt querentes quem devorent, cum opera quibus fideles servierant ad sue malignitatis obsequium permutant, membra nimium sine luce et vita in muro domus inimici suspendunt.  Prius caput ei affixerunt, postea vero miserunt in terram suam ut circumferretur ostentandi causa. In Regum autem dicitur quod « corpus Saul suspenderunt in muro Bethsan » Cf. 1Rg.(1Sm.) 31, 10. sed Hebrei tradunt Bethsan vocari domum Dagon, que interpretatur domus dormientis. Ibique caput et corpus Saul suspensum esse. Alia est enim Bethsan in Iudicum Idc. 1, 27. et Iosue Cf. Ios. 17, 11. que interpretatur domus securitatis. {t. 2 : Erfurt, f. 99ra ; facsim., p. 197a} Hoc cum audissent viri Iabesgalaad, omnia scilicet que Philistiim fecerunt super Saul,  HOC CUM AUDISSENT VIRI etc. Viri scilicet Ecclesie - Iudeam de qua sibi predicatores inissos esse meminerant a gentibus derisam - surrexerunt viriliter agentes et inter errantium tenebras virtutum inter ambulantes prohibuerunt gentes de eius irrisione letari dicentes : « Si delibatio sancta est et massa, et si radix sancta, et rami » Rm. 11, 16., « Noli gloriari adversum fractos ramos » Rm. 11, 18.. Cadavera carnales sunt, vel quelibet carnalia ossa fortes vel virtutum opera. Ossa in nemore Iabes sepeliunt, cum que in infirmis virtutis vel firmitatis inveniunt, non quasi nihil despiciunt, sed fructuosis sanctorum operibus adiungunt, si quos inter carnales virtutibus studere noverint, sanctorum consortio annumerant. Per nemus enim bonorum fructus exprimitur. Quod vero in Regum Cf. 1Rg. (1Sm.) 31, 12. legitur quia combusserunt viri Iabes cadavera Saul et filiorum eius, significat sanctos Iudeorum casum superno relinquere iudicio. Unde : « O altitudo divitiarum sapientie et scientie Dei » Rm. 11, 33. etc. Iuxta illud : « Si quid residum fuerit comburatur ».  GALAAD. Que interpretatur exsiccata et Ecclesiam significat, quam fervor solis iustitie ab omni concupiscentie fluxu exsiccavit. Unde in monte sita describitur qui Galaad id est acervus testimonii vocatur, ut significet vitam sanctorum sublimen idoneis Scripturarum testimoniis firmatam. Hec est civitas quam primis regni sui auspiciis Saul ab hostium obsidione liberavit. consurrexerunt singuli virorum fortium, et tulerunt cadavera Saul et filiorum eius, attuleruntque ea in Iabes, et sepelierunt ossa eorum subter quercum que erat in Iabes, et ieiunaverunt septem diebus.   {t. 2 : Erfurt, f. 99rb ; facsim., p. 197b} ET IEIUNAVERUNT SEPTEM DIEBUS. Ut ad requiem perveniant. Post sex enim huius seculi etates quibus in carne laboramus sequitur septima quietis animarum. Mystice de cecitate Iudeorum sabbatum carnaliter observantium contribules sui, id est fideles continue dolent et quasi septem diebus ieiunant. Percepto autem mysterio octave diei resurrectionis, utrique perpetua festivitate gaudebunt.  Moraliter autem viri sancti detestantur mortem impiorum, et exempla eorum sepulture oblivionis tradunt. Septem dies ieiunant, id est omne tempus huius vite quod septenario dierum numero volvitur, in continentia ducunt, et abstinent ab omni malo ne similiter moriantur. Mortuus est ergo Saul propter iniquitates suas,  finitum est regnum Iudeorum quia legem sepe transgressi sunt et ydola coluerunt eo quod prevaricatus sit  vel prevaricasset mandatum Domini quod preceperat, et non custodierit illud, sed insuper etiam pythonissam consuluerit, nec speraverit in Domino, propter quod et interfecit eum et transtulit regnum eius ad David filium Isai Isai vel aliter Iesse, cf. Sir. 45, 31 : « Et testamentum David regi filio Iesse de tribu Iuda… » ; Is. 11, 10..  ad David Christum et christianum populum Capitulum 11 Congregatus est igitur omnis Israel  fideles ad David  Christum in Hebron dicens : Os tuum sumus et caro tua.  naturam suam in Christo fideles diligunt et venerantur. Unde PS. 21, 28.: « Adorabunt in conspectu eius universe familie gentium » etc. Heri quoque et nudius tertius cum adhuc regnaret Saul. Tu eras qui educebas et introducebas Israel. Tibi enim dixit Dominus Deus tuus : Tu pasces populum meum Israel et tu eris princeps super eum. Venerunt ergo omnes maiores natu Israel ad regem in Hebron, et iniit David cum eis {t. 2 : Erfurt, f. 99rb ; facsim., p. 197b} fedus  iustitie observationis mandatorum et remunerationis future  MAIORES. Prophete, apostoli pari devotione ad Christum concurrunt, unde Ps. 46, 10. : « Principes populi convenerunt in unum cum Deo Abraham ». coram Domino. Unxeruntque eum regem super Israel  quia omnium credentium una est confessio et una est militie religio iuxta sermonem Domini quem locutus est in manu Samuel. Abiit quoque David et omnis Israel in Hierusalem. Hec est Iebus  hec sub Abraam Solima vocabatur, quidam vero dicunt quod Homerus postea Hierosolimam vocavit ubi erant Iebusei habitatores terre. Dixeruntque qui habitabant in Iebus ad David : Non ingredieris huc. Porro David cepit arcem Sion que est civitas David.  DIXERUNTQUE etc. Cecos et claudos et leprosos ad contemptum regis statuentes super muros et dicentes quia prohibuerunt eum ceci et claudi.  Mystice David Iebuseum de Hierusalem eiiciens significat Christum demones expellentem a cordibus fidelium ,et ibidem mansionem suam statuentem. Iebuseus enim interpretatur conculcatus, Hierusalem visio pacis. Unde et discipulis suis ait Cf. Lc. 10, 19. : « Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes » etc. Bene ergo in Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 5, 6-8. scriptum est quod eiectis cecis et claudis qui odiebant animam David cepit arcem Sion suamque civitatem vocavit, quia dum Christus malignos spiritus et turbam vitiorum de anima expellit, illuminans eam sapientia, merito arx Sion, id est speculationis et visio pacis vocatur, de qua recte dicitur Ps. 75, 2-3. : « Notus in Iudea Deus et in Israel magnum nomen eius. Et factus est in pace locus eius ». Dixitque : Omnis qui percusserit Iebuseum in primis, erit princeps et dux. Ascendit igitur primus Ioab filius Sarvie et factus est princeps. Habitavit autem David in arce et idcirco appellata est civitas David. Edificavitque urbem  quia muris eam munivit in circuitu a Mello usque ad gyrum. Ioab autem reliqua urbis extruxit.  IOAB AUTEM. Per industriam enim militis civitatem munivit. Iosephus tamen dicit David superiorem civitatem munisse eique copulando arcem unum corpus effecisse et cuncta muro circumdedisse. Super autem opus murorum constituisse Ioab expulisse Iebuseos et Hierosolymam vocasse. Iero enim Hebraice munitio est. Christus quoque in Iudea primum evangelium predicavit et Ecclesiam fidei sue munitione firmavit. Ioab qui reliqua urbis extruxit significat apostolos et apostolicos viros qui post ascensionem Domini plurimos de gentibus converterunt. Unde 1Cor. 3, 9. : « Dei adiutores sumus, Dei agricultura estis ». Proficiebatque David vadens et crescens et Dominus exercituum erat cum eo. Hi principes virorum fortium David qui adiuverunt eum ut rex fieret super omnem Israel iuxta verbum Domini quod locutus est ad Israel. Et iste numerus robustorum David. Iesbaam Iesbaam Weber] Iesbaan Rusch filius Achamoni Achamoni Weber] Ahamoni Φ Ed1455 Rusch (alibi Achamoni) princeps inter triginta. Iste levavit hastam {t. 2 : Erfurt, f. 99va ; facsim., p. 198a} suam super trecentos vulneratos una vice.  IESBAAM. Hunc Iosephus Eusebium nominat et filium dicunt Achimee {t. 2 : Erfurt, f. 99va ; facsim., p. 198a} qui aciem hostium frequenter irrumpens non cessabat donec octingentos occiderat. Alii hunc David intelligunt, quia Iesbaam interpretatur sedens in populo ; Achamoni vero sapientissimus, unde in Regum 2Rg. (2Sm.) 23, 8. scribitur : « Sedens in cathedra sapientissimus ». Sed ibi vermiculo ligni comparatur quia minuebatur illi sapientia propter peccatum quod in Uriam commiserat Cf. 2Rg. (2Sm.) 11, 1-26.. Unde ibi octingentos uno impetu interfecisse hic autem trecentos pro peccato enim minorata est fama. Et post eum Eleazar filius patrui eius Ahoites qui erat inter tres potentes.  AHOITES. Ahoi ut Hebrei tradunt frater fuit Isai patris David, cuius filius fuit Eleazar qui fuit inter tres potentissimus quos Iosephus dicit esse Eusebium filium Achimee, et Eleazar filium Addi et Semeiam filium Eli. Iste fuit cum David in Aphec Domini Aphec Domini] Aphesdommim Weber quando Philistiim congregati sunt ad locum illum in prelium. Et erat ager regionis illius plenus hordeo. Fugeratque populus a facie Philistinorum. Hic stetit in medio agri et defendit eum. Cumque percussissent percussissent ΩJ Ed1455 Ed1462 Rusch Clementina] percussisset Weber Philisteos, dedit Dominus salutem magnam populo suo. Descenderunt autem tres de triginta principibus ad petram in qua erat David ad speluncam Odollam, quando Philistiim fuerant castrametati in valle Raphaim. Porro David erat in presidio et statio Philistinorum in Bethleem. Desideravit igitur David aquam aquam] om. Weber et dixit : O si quis daret mihi aquam de cisterna Bethleem que est in porta.  DESIDERAVIT IGITUR DAVID. GREGORIUS. Moraliter. Cogitandum summopere est ut qui se illicita meminit commisisse a quibusdam etiam licitis studeat abstinere, ut qui commisit prohibitum sibi abscidat etiam concessa et se reprehendat in minimis qui deliquit in maximis. Lex vetus alienam uxorem concupiscere vetuit, a rege fortia iuberi militibus, vel desidari aquam non penaliter vetat. David concupiscentie mucrone transfixus, alienam uxorem abstulit et malum quod perpetravit per penitentie lamenta correxit qui cum longe post contra hostium cuneos sederet. Aquam bibere ex eorum cisterna desideravit quam electi milites inter hostium catervas erumpentes illesi attulerunt. Sed flagellis eruditus se protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, et eam Domino libavit, quia in sacrificium aqua effusa conversa est. Culpam enim concupiscentie mactavit per penitentiam sue reprehensionis, qui ergo quondam alienam coniugem concupiscere non timuit post etiam quia aquam concupivit expavit. Qui enim se illicita perpetrasse meminerat contra se rigidus etiam a licitis abstinebat. Cf. Gregorius Magnus, Homiliae in evangelia, lib. 2, homilia 34, par. 16, CCSL 141, p. 315.427-448: « Nam cogitandum summopere est ut qui se illicita meminit commississe a quibusdam etiam licitis studeat abstinere, quatenus per hoc conditori suo satisfaciat, ut qui commisit prohibita sibimetipsi abscindere debeat etiam concessa, et se reprehendat in minimis quem meminit in maximis deliquisse. Nimia sunt quae loquor, si haec ex sacri eloquii testimonio non affirmo. Lex certe ueteris Testamenti alienam uxorem concupisci prohibet; a rege uero fortia iuberi militibus, uel desiderari aquam, non poenaliter uetat. Et cuncti nouimus quod Dauid concupiscentiae mucrone transfixus, alienam coniugem et appetiuit et abstulit. Cuius culpam digna uerbera sunt secuta, et malum quod perpetrauit per paenitentiae lamenta correxit. Qui cum longe post contra hostium cuneos sederet, aquam bibere ex eorum cisterna ex desiderio uoluit. Cuius electi milites inter cateruas aduersantium medias erumpentes, aquam quam rex desiderauerat illaesi detulerunt. Sed uir flagellis eruditus semetipsum protinus cum periculo militum aquam desiderasse reprehendit, eam que Domino fundens libauit, sicut illic scriptum est: Libauit eam Domino. In sacrificio quippe Domini effusa aqua conuersa est, quia culpam concupiscentiae mactauit per paenitentiam reprehensionis suae. Qui ergo quondam concupiscere alienam coniugem nequaquam timuit, post etiam quia aquam concupisset expauit. Quia enim se illicita perpetrasse meminerat, contra semetipsum iam rigidus, etiam a licitis abstinebat ». Tres ergo isti per media castra Philistinorum perrexerunt et hauserunt aquam de cisterna Bethleem que erat in porta, et attulerunt ad David ut biberet qui noluit, sed magis libavit illam Domino, dicens : Absit ut in conspectu Dei mei hoc faciam, et sanguinem virorum istorum bibam, quia in periculo animarum suarum attulerunt mihi aquam, et ob hanc causam noluit bibere. Hec fecerunt tres robustissimi. Abisai quoque frater Ioab {t. 2 : Erfurt, f. 99vb ; facsim., p. 198b} ipse erat princeps trium, et ipse levavit hastam suam contra trecentos vulneratos, et ipse erat inter tres nominatissimus, inter tres secundos, inclitus et princeps eorum. Verumtamen usque ad tres primos non pervenerat.  VERUMTAMEN USQUE AD TRES PRIMOS etc. Hic apparet quod Abisai princeps erat inter tres sequentes sed ad tres primos non pervenit Iesbaam Iesbaam] scrips., Iesbaan Rusch Eleazarum et Seminaa. Mystice autem significatur quod nemo sanctorum licet virtutibus emineat ad equalitatem potentie Patris et Filii et Spiritus sancti perveniat : « Quoniam quis in nubibus {t. 2 : Erfurt, f. 99vb ; facsim., p. 198b} equabitur Domino ? » Ps. 88, 7. etc. Bananias Bananias] Banaia Weber filius Ioiade viri robustissimi qui multa opera perpetrarat de Capseel Capseel] Capsehel Weber ipse percussit  provocatus ab illis duos Ariel Moab.  leones Dei  ARIEL MOAB. Id est leones sicut in Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 23, 20. dicitur viros scilicet fortissimos in regno Moab tamquam leones. Et ipse descendit et interfecit leonem in media cisterna  qui nescius inciderat in cisternam nivibus plenam  INTERFECIT LEONEM. Hebreus hunc leonem Ioab arbitratur qui in domo Domini tenens cornua altaris occisus est. Altare enim cisterna dicitur, quia sicut aqua cisterne mundat, ita sanctuarium Dei hominum expiat peccata. Virum Egyptium quem liber Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 23, 21. dignum spectaculo dicit Semei filium Gera qui maledixit David Cf. 2Rg. (2Sm.) 16, 7., qui fuit de Baurim, id est de electis. Egyptius dictus, quia Egyptium blasphemantem Deum quem Moyses interfecit imitatus est Cf. Lv. 24, 16.. Ille Deum, iste regem et prophetam blasphemavit. Dignus spectaculo, quia spectabatur ut si Hierusalem egrederetur interficeretur habens in manu hastam, id est legem Dei, quam si meditatus esset permanendo in Hierusalem non periret. Sed quia preceptum regis irritum fecit et exiit Banaias in virga, id est rectitudine iustitie descendit et hastam quam non recte tenebat extorsit. tempore nivis,  TEMPORE NIVIS. Qua potest gratia Christi que mundo resplenduit et frigus caritatis quo refrigescunt homines significari. Bananias vero qui edificator Dominus interpretatur, Christum significat de quo dicitur Ps. 146, 2. : « Edificans Hierusalem Dominus » etc. Hic multa opera perpetravit qui ait Io. 5, 17. : « Pater meus usque modo operatur et ego operor ». Hic est de Capseel, id est de congregatione Domini, quia ad eum omnis sanctorum cetus pertinet, qui descendens de celis, et factus homo leonem, id est diabolum qui infidelitatis sue frigore torpentem mundum possedebat, morte sua interficiens in infernum demersit. Hic Egyptum, id est Antichristum peccatis nigerrimum, id est quinque sensibus corporis abutentem ad scelera per virgam crucis superans, propria reum nequitia virtute damnavit perpetua. In diebus nivis, quia per mortem peccatum expiavit. Unde Ps. 50, 9. : « Lavabis me et super nivem dealbabor ». et ipse percussit virum Egyptium cuius statura erat quinque cubitorum, et habebat lanceam ut liciatorium texentium. Descendit igitur igitur] ergo Weber ad eum cum virga, et rapuit hastam quam tenebat manu, et interfecit eum hasta sua. Hec fecit Banaias Banaias] Banaia Weber filius Ioiade Ioiade] Ioiada Weber qui erat inter tres robustos nominatissimus,  dignus nominari  INTER TRES. Abisai et Sobochai et Ionathan, quibus viribus equabatur qui erat super triginta sicut Hebreus affirmat. inter triginta primus. Verumtamen ad tres usque non pervenerat. Posuit autem eum David ad auriculam suam.  tanquam familiarem et fidelem consiliarium Porro fortissimi viri viri] om. Weber in exercitu : Asael frater Ioab, et Eleanan Eleanan Rusch Weber] Elchanan Clementina filius patrui eius de Bethleem, Semmoth Arodites Arodites] Arorites Weber ,  vel Arothites Helles Phallonites Phal(l)onites C U ΨD Rusch Clementina Weber] Plonites ΩJ Ed1455 , Hiras Hiras] Iras Weber (cf. 2Rg. 23, 26 : Hira), Ira Clementina filius Acces Thecuites, Abiezer Anathothites, Sobochai Usathites Usathites] Asothites Weber , Ilai Ahoites,  alias : Ahothites Marai Netophathites, Heleth Heleth] Heled Weber filius Baana Netophathites, Ethai filius Rebai Rebai] Ribai Weber  vel Ribai de Gabaath filiorum Beniamin, Banaia Pharathonites, Hurai Hurai] Uri Weber de torrente Gaas, Abiel Abiel] Abial Weber  vel Aliel Arabathites, Azrimoth Azrimoth] Azmoth Weber {t. 2 : Erfurt, f. 100ra ; facsim., p. 199a} Bauranites Bauranites] Bauramites Weber , Eliaba Salabonites, filii Asom  alias Assen Gezonites, Ionathan filius Sega  alias : Saga, alias : Saie Ararites, Achiam Achiam] Ahiam hic et ubique Weber  alias Ahiam filius Sachar Ararites, Eliphal filius Ur, Apher  alias : Epher Mechurathites,  alias : Meherathites Ahia Phellonites, Asrahi Asrahi] Asrai Weber  alias Ezro Carmelites, Noorari Noorari] Noorai Weber  alias Naara filius Azbi, Ioel frater Nathan, Mabar  alias Mibaar filius Agarai, Selech Selech ΩSM Ed1455 ; cf. 2Rg. 23, 37 ] Sellech Φ ΩJ Rusch, Selec Clementina, Sellec Weber Ammonites, Noorahi Noorahi] Noorai Weber  alias : Naarai Berothites, armigeri armigeri] armiger Weber Ioab filii Sarvie, Iras Iethreus, Gareb  alias : Iareb Iethreus, Urias Etheus Etheus] Ettheus Weber , Zabad filius Ooli, Adina filius Segar  alias : Sechar Rubenithes Segar Rubenithes] Seza Rubenites Weber princeps Rubenitarum et cum eo triginta, Hanan Hanan Rusch Weber] Haanan Weber (Y) Ed1455  alias : Haanan filius Maacha, et Iosaphat Mathanites, Ozias Astharothites, Semma et Iaiel Iaiel] scrips., Iahihel Rusch, Iaihel Weber filii Hotham Hotham] Hotam Weber Aroerites,  alias : Araorites Iediel filius Samri, et Ioha frater eius Thosaites, Eliel Mahumites Eliel Clementina] Helihel ΩSJ Ed1455 Rusch] Heiel ΩM , Elihel Weber | Mahumites Rusch] Maanites Ω Maumites Weber et et] om. Ω Ieribai et Iosaia filii Elnaen Elnaen] Elnaem Weber , et Iethma Moabites, Eliel Eliel] Elihel Weber et Obed, et Iasiel de Masobia. Capitulum 12 Hi quoque venerunt ad David in Siceleg Siceleg ΩJ* Weber] scrips. hic et ubique cum Clementina Weber, quandoque ΩJ ΩS Rusch; hic : Sicelech ΨD Rusch, Sicheleg ΩM, Sichelech ΩJ2 ,   {t. 2 : Erfurt, f. 100ra ; facsim., p. 199a} HI QUOQUE VENERUNT. Hucusque enumeravit fortes David qui adiuverunt eum ut regnaret super Israel. cum adhuc fugeret Saul filium Cis qui erant fortissimi et egregii pugnatores  QUI ERANT FORTISSIMI ET EGREGII PUGNATORES. Secundum litteram significat eos agiles esse, et strenuos omni genere bellandi. Mystice vero milites Christi non segnes sed studiosos describit in prosperis et in adversis, a dextris et a sinistris. tendentes arcum, et utraque manu fundis saxa iacientes, et dirigentes sagittas. De fratribus Saul ex Beniamin princeps Abiezer Abiezer] Ahiezer Weber et Ioas filii Samaa Gabaathites Samaa Gabaathites ΩM Ed1455 Rusch Clementina] Amaa G. Φ ΩJ, Sammaa Gabathites Weber et Iaziel Iaziel ΩSM Clementina ] Iasihel Ed1455, Iazihel Rusch Weber et Phalleth Phalleth] Phallet Weber filii Azmoth et Barachia Barachia] Baracha Weber et Iehu Anathothites. Samaias quoque Gabaonites fortissimus inter triginta, et super triginta Ieremias et Hieziel Hieziel] Iezihel Weber et Iohannan et Iezabas Iezabas] Iezbad Weber  alias Zozabad Gaderothites, Eluzai et Ierimuth et Baalia et Samaria et Saphatia Saphatia Ed1455 Clementina Weber] scrips., Saphathia Θ Rusch, Sapthia D ΦRGV ΨD, Saphaia ΩJ*, Saphia ΩMSJ2  alias Sapthia Araphites Araphites D Φ ΨD Ω Ed1455 Rusch] Aruphites Weber , Elchana Elchana] Helcana Weber ,  vel Helchana et Iesia et Azrael Azra(h)el ΩM ΩJ Rusch Weber] Azzahel ΩS, Azareel Clementina et {t. 2 : Erfurt, f. 100rb ; facsim., p. 199b} Ioezer, et Iesbaam de Careim. Ioela Ioela] Ioeela Weber  alias : Ioelam quoque et Zabadia filii Ieroam,  alias : Ioroam de Gedor. Sed et de Gaddi  de tribu Gad transfugerunt ad David cum lateret in deserto viri robustissimi et pugnatores optimi, tenentes clipeum et hastam, facies eorum quasi facies leonis  fortitudine mentis et veloces, quasi capree in montibus.   {t. 2 : Erfurt, f. 100rb ; facsim., p. 199b} VELOCES. Dicit pro sensus acumine, vel corporis agilitate. Mystice vero qui Christi militiam profitentur, non debent esse parvuli sensu sed providere bona, non tantum coram Deo sed etiam coram omnibus hominibus. Ezer princeps, Obdias secundus, Eliab tertius, Masmana quartus, Ieremias quintus, Ethi Ethi] Hetthi Weber sextus, Eliel septimus, Iohannan octavus, Helzebad nonus, Ieremias decimus, Bachanai Bachanai] Bachannai Weber undecimus. Hi de filiis Gad principes exercitus, novissimus  doctor ecclesiasticus qui novissimus pro humilitate dicitur centum militibus  Christi qui perfectorum student virtutum preerat et maximus mille.  qui scientia pollet et verbo et exemplo docet eterna beatitudine dignus qua millenario designatur  NOVISSIMUS ET MAXIMUS. Hic significat doctores Iudeorum et gentilium de quibus Paulus ex tribu Beniamin ait Cf. Gal. 2, 9. : « Petrus Iacobus et Iohannes qui videbantur columne esse dextras mihi dederunt et Barnabe societatis » etc. Hi ad Christum venientes per omnia explorati sunt. Unde Lc. 9, 20. : « Vos autem quem me esse dicitis ? » Respondit Petrus pro omnibus : « Tu es Christus filius Dei vivi » Mt. 16, 16.. Cui Dominus Mt. 16, 18. : « Tu es Petrus et super hanc petram edificabo Ecclesiam meam ». Et alibi Io. 20, 22-23. : Accipite Spiritum Sanctum quorum remiseritis peccata remittuntur eis ». Isti sunt qui transierunt Iordanem mense primo quando inundare consuevit super ripas suas  TRANSIERUNT IORDANEM. Iordanis in quo Christus baptizatus est baptismum significat, hunc transeunt doctores mense primo quando inundare consuevit super ripas, quia Domino in carne apparente, et annum acceptabilem consecrante postquam baptismum suo baptismate consecravit ipsum predicando, et baptizando toto orbe diffuderunt. et omnes fugaverunt qui morabantur in vallibus ad orientalem plagam et occidentalem.  nolentes ad arcem virtutum et sapientie culmen accedere  ET OMNES FUGAVERUNT etc. Quia Iudeos quos orientalis plaga propter ortum scientie legis significat, vel gentiles in quibus naturalis prudentia occidit, dum cultum Dei attribuunt idolis evangelii predicatione fugaverunt. Unde Ps. 17, 41. : « Inimicos meos dedisti mihi dorsum et odientes me disperdidisti ». Venerunt autem et de Beniamin et de Iuda ad presidium in quo morabatur David. Egressusque est David obviam eis et ait : Si pacifici pacifici] pacifice Weber venistis ad me ut auxiliemini mihi, cor meum iungatur vobis. Si autem insidiamini mihi pro adversariis meis, cum ego iniquitatem in manibus non habeam, videat Deus patrum nostrorum et iudicet. Spiritus vero Domini Domini] om. Weber induit Abisai Abisai] Amessai Weber principem inter triginta et ait : Tui sumus, o David, et tecum fili Isai pax. Pax tibi et pax adiutoribus tuis. Te enim adiuvat Deus tuus. Suscepit ergo eos David et constituit principes turme. Porro de Manasse transfugerunt ad David, quando {t. 2 : Erfurt, f. 100va ; facsim., p. 200a} veniebat cum Philistiim ut ut – adversum Saul] inv. Weber adversum Saul pugnaret, et non dimicavit cum eis, quia inito consilio remiserunt eum principes Philistinorum dicentes : Periculo capitis nostri revertetur ad dominum suum Saul.  PORRO DE MANASSE. Hi scilicet septem principes qui de Manasse venerunt significant primos Ecclesie doctores de Iudea venientes, qui septiformi spiritu {t. 2 : Erfurt, f. 100va ; facsim., p. 200a} illustrati, adiuvant nostrum David contra latrunculos, id est hereticos vel spiritus malignos qui non cessant de Ecclesia rapere et captivare quos possunt. Unde : « Deo autem gratias qui semper triumphat nos in Christo Iesu » 2Cor. 2, 14.. Quando igitur reversus est in Siceleg.  a Philisteis remissus euntibus contra Saul Transfugerunt ad eum de Manasse Ednas, et Iozabab Iozabab] Iozabad Weber ,  alias : Iosabaath et Ieddi  alias : Iediel Heled Ieddi Heled] Iedihel Weber ,  alias : Heleth Michael Michael] et praem. Weber et Ednas et Ednas] om. Weber et Iozabath Iozabath] Iozabad Weber et Heliu et Salathi principes millium in Manasse. Hi prebuerunt auxilium David adversum latrunculos.  qui vastaverunt Siceleg et uxores eius captivas abduxerunt Omnes enim erant viri fortissimi, et facti sunt principes in exercitu, sed et per singulos dies veniebant ad David ad auxiliandum ei usque dum fieret grandis numerus quasi exercitus Dei.  EXERCITUS DEI. Qui scilicet egressus est de Egypto, id est sexcenta millia sic exponunt Hebrei. Sed mystice in exercitu nostri David quotidie numerus fidelium crescit, donec compleantur qui ad vitam predestinati sunt eternam. Iste quoque est numerus principum exercitus qui venerunt ad David cum esset in Hebron ut transferrent regnum Saul ad eum iuxta verbum Domini.  UT TRANSFERRENT REGNUM. Quia sancti doctores maxime desiderant, ut veteris legis cultus in spiritualem intelligentiam evangelii transferantur et fiant omnia nova Cf. 2Cor. 5, 17.. Filii Iuda portantes clipeum et hastam sex millia, octingenti expediti ad prelium. De filiis Simeon virorum fortissimorum ad pugnandum septem millia centum, De filiis Levi quattuor millia sexcenti, Ioiada quoque princeps de stirpe Aaron et cum eo tria millia septingenti,  IOIADA QUOQUE PRINCEPS. Hunc tradunt Hebrei fuisse Finees filium Eleazari, ad cuius comparationem Sadoc puer vocatus tamquam etate et merito minor. Sadoc etiam puer egregie indolis, et domus patris eius principes viginti duo.  numerum sacerdotum significat qui in domo patris Sadoc, id est Levitici ordinati sunt De filiis autem Beniamin fratribus Saul tria millia. Magna enim pars eorum adhuc sequebatur domum Saul. Porro de filiis Ephraim viginti millia octingenti fortissimi robore, viri nominati in cognationibus suis. Et ex dimidia parte tribus Manasse, decem et octo millia singuli per nomina sua, venerunt {t. 2 : Erfurt, f. 100vb ; facsim., p. 200b} ut constituerent regem David. De filiis quoque Isachar viri eruditi qui noverant noverant] norant Weber singula tempora ad precipiendum quid facere deberet Israel principes ducenti. Omnis autem reliqua tribus eorum consilium sequebatur.   {t. 2 : Erfurt, f. 100vb ; facsim., p. 200b} DE FILIIS QUOQUE ISACHAR. Doctores legis in tribu Isachar fuisse tradunt, qui singula tempora cerimoniarum observanda docebant, et quid facere deberet Israel prescribebant. Hi doctores Ecclesie significant quorum preceptis subditi obtemperant. Porro de Zabulon qui egrediebantur ad prelium, et stabant in acie instructi armis bellicis quinquaginta millia, venerunt in auxilium non in corde duplici. Et de Neptalim Neptalim] Nepthali Weber principes mille, et cum eis instructa clipeo et hasta triginta septem millia. De Dan etiam preparata ad prelium viginti octo millia sexcenti sexcenti] sexcentorum Weber . Et de Aser egredientes ad pugnam et in acie provocantes quadraginta millia, trans Iordanem autem de filiis Ruben et Gad et dimidia parte tribus Manasse instructi instructi] instructa Weber armis bellicis centum viginti millia. Omnes isti viri  predictis scilicet bellatores et expediti ad pugnandum corde perfecto venerunt in Hebron, ut constituerent regem David super universum Israel, sed et omnes reliqui ex Israel uno corde erant ut rex fieret David,  VIRI BELLATORES. Apostoli scilicet et apostolici viri ad nostrum David conveniunt, et ei spiritualiter copulantur, et alii tam ex Iudeis quam gentibus uno corde et pari voto certantes, ut fiat rex David et ipsi sint regnum Christi. fueruntque ibi apud David tribus diebus comedentes et bibentes, preparaverunt enim eis fratres sui,  TRIBUS DIEBUS. Omni tempore scilicet fidem Trinitatis tenentes et qui primi doctores id est apostoli ex divina Scriptura alimenta alimenta] almenta cacogr. Rusch preparaverant, accipientes et omnium bonorum largitioni gratias agentes. sed et qui iuxta eos erant, usque ad Isachar et Zabulon et Neptalim afferebant panes in asinis, et camelis, et mulis, et bobus ad vescendum, farinam, palatas, uvam passam, vinum, oleum, boves, arietes, ad omnem copiam. Gaudium quippe erat in Israel. Capitulum 13 Iniit  disposuit autem consilium David,  Christus cum tribunis et centurionibus et universis {t. 2 : Erfurt, f. 101ra ; facsim., p. 201a} principibus,  CUM TRIBUNIS ET CENTURIONIBUS. Apostolis evangelistis qui fidem incarnationis a Iudeis ad salutem gentium transtulerunt. Hoc est {t. 2 : Erfurt, f. 101ra ; facsim., p. 201a} enim de colle Chariathiarim que est in Iuda et interpretatur civitas silvarum, ad se arcam Domini transferre de eminentia scilicet Scripturarum apud Iudeos posita - ubi umbra nemorosa figurarum abundat - ad intellectum gentilis populi ubi fundatur Ecclesia fidem Domini perducere. et ait ad omnem cetum Israel : Si placet vobis et a Domino Deo nostro egredietur egredietur] egreditur Weber sermo quem loquor, mittamus ad fratres nostros reliquos in universas regiones Israel, et ad sacerdotes et levitas qui habitant in suburbanis urbium, ut congregentur ad nos et reducamus arcam Dei nostri ad nos. Non enim requisivimus eam in diebus Saul.  NON REQUISIVIMUS. Quia interpretatur veteris Testamenti spiritualem sensum qui latebat populus ille aperire non potuit, sicut nunc revelatus est apostolis et prophetis gentes, scilicet esse « coheredes et comparticipes promissionis Domini » Eph. 3, 6.. Et respondit universa multitudo ut ita fieret. Placuerat enim sermo omni populo. Congregavit ergo David cunctum Israel a Sior Egypti,  A SIOR. Sior fluvius Egypti est, quia Nilo ut ferunt derivatur, et interpretatur firmamentum novum et turbidum. Unde Ier. 2, 18. : « Quid nunc tibi vis in via Egypti ut bibas aquam turbidam ? » usque dum ingrediaris Emath ut adduceret arcam Dei de Chariathiarim.  Chariathiarim : civitas Damasci, que in Amos Emathabaal Cf. Am. 1, 12., id est Emath magna que nunc Epiphania nuncupatur. Per Sior autem et Emath totam terram promissionis comprehendit. Per Sior rivum scilicet vel torrentem significat Egypti australem partem, per Emath vero septentrionalem.  Chariathiarim que alibi Chariathabaal civitas saltuum, una de urbibus Gabaonitarum in tribu Iuda in nono milliario ab Elia euntibus Diospolim, de qua fuit Urias propheta quem interfecit Ioachim in Hierusalem secundum Ieremiam Cf. Ier. 26, 20-23.. Filius quoque Sobal Chariathiarim dicitur sicut superius ostenditur. Et ascendit David et omnis vir Israel  OMNIS ISRAEL. Electus nobilior. Numerus autem horum virorum in Regum comprehensus est ubi legitur Cf. 2Rg. (2Sm.) 6, 1. : « Congregavit autem David omnes electos ex Israel triginta millia ». ad collem Chariathiarim que est in Iuda, ut afferrent inde arcam Domini Dei Domini Dei] inv. Weber sedentis super cherubin ubi invocatum est nomen eius. Imposueruntque arcam Dei super plaustrum novum de domo Aminadab, Oza autem et fratres eius minabant plaustrum. Porro David et universus Israel ludebant coram Deo omni virtute in canticis, et et] + in Weber citharis, et psalteriis, et tympanis, et cymbalis, et tubis. Cum autem pervenissent ad aream Chidon,  in Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 6, 6 “Postquam autem venerunt ad aream Nachon” [Nachor Ω etc.] Nachor, pro quo Aquila, interpretatur aream preparata. Chidon autem interpretatur clipeus et dicitur esse locus ubi dictum est Iosue Cf. Ios. 8, 18. : « Leva clipeum contra urbem Hai »  CUM AUTEM PERVENISSENT AD AREAM CHIDON. Ventum est ad aream Chidon, id est clipeum, quia in Ecclesia certa est Dei protectio. Unde Ps. 5, 13. : « Domine ut scuto bone voluntatis tue coronasti nos ». Ubi sacerdos incautius arcam tangens a Domino percussus est, hic et populus Iudeorum qui gentibus invidet - et dum legem vult evangelio miscere - utrumque perdit. Occiso sacerdote, divertit David arcam Domini in domo Obededom Gethei, quia respuentibus Iudeis verbum Dei, apostoli conversi sunt ad gentes Cf. Act. 13, 2.. Unde et {t. 2 : Erfurt, f. 101rb ; facsim., p. 201b} locus aree Nachor que gentium preparationem demonstrat percussio Oza dicitur, quia relicto illo, salus gentibus facta est. Obededom, qui interpretatur serviens homo, populum gentilem significat de quo dicitur Ps. 17, 45. : « Populus quem non cognovi servivi mihi ». Abiecto quoque Iudeorum quasi percussio Oze permittitur sic Ps. 17, 44. : « Eripies me de contradictionibus populi ». Geth, que interpretatur torcular, crucem significat in qua vitis vera calcata est et expressa. Unde gentium populus potest dici Getheus tamquam dicat Gal. 6, 14. : « Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi ». tetendit Oza manum suam ut sustentaret arcam. Bos quippe lasciviens paululum inclinaverat eam, iratus est itaque Dominus contra Ozam, et percussit eum eo quod contigisset arcam, et mortuus est ibi coram Domino Domino] Deo Weber . Contristatusque est est] om. Weber {t. 2 : Erfurt, f. 101rb ; facsim., p. 201b} David eo quod divisisset Dominus Ozam, vocavit locum illum Divisio Oze Oze] Oza Weber usque in presentem diem,  EO QUOD DIVISISSET DOMINUS OZAM. Tradunt Hebrei, Aminadab sacerdotem iussisse filiis suis Oza et Haio, ut portarent arcam humeris secundum preceptum legis. Sed quia non portaverunt, nec Caathitis Caathitis] scrips., Chaathitis Rusch portandam dederunt, percussit Dominus Ozam et divisit. Aruit enim ut aiunt brachium et humeris quibus arca portanda fuit et facta est distinctio obedientie et inobedientie. et timuit Dominum Dominum] Deum Weber tunc temporis dicens : Quomodo possum ad me introducere arcam Dei ? Et ob hanc causam non eam adduxit ad se, hoc est in civitate civitate] civitatem Weber David, sed avertit in domum Obededom Gethei Gethei] Getthei Weber .  IN DOMUM OBEDEDOM GETHEI etc. Quia et ipse levita. Cognita autem causa pro qua Oza percussus est, iussit David arcam portari propriis levitarum humeris, sicut patet in sequenti. Notandum quantum delinquat qui corpus Domini indigne accipit, si devotus sacerdos interiit qui arcam dominici figuram corporis minori quam debuit veneratione corripuit. Allegorice autem David Christum, arca Ecclesiam significat quam vult Christus in civitatem suam adducere. Unde Mt. 15, 24. : « Non sum missus nisi ad oves que perierunt domus Israel ». Et alibi Rm. 11, 25. : « Cecitas ex parte contigit in Israel » etc. Mansit ergo arca Dei in domo Obededom tribus mensibus  fide, spe et caritate et benedixit Dominus domui eius et omnibus que habebat. Capitulum 14 Misit quoque Hiram rex Tyri nuntios ad David, et ligna cedrina et artifices parietum lignorumque ut edificarent ei domum. Cognovitque David eo quod confirmasset eum Dominus in regem super Israel, et sublevatum esset regnum suum super populum eius Israel. Accepit quoque David alias uxores in Hierusalem, genuitque filios et filias.  ACCEPIT QUOQUE DAVID ALIAS UXORES. Multe uxores David multas gentes significant, que per fidem Christi copulantur. Concubine hereticorum Ecclesias que christiani nominis titulo gloriantur. Sed quia propter carnalia lucra Christum sequuntur, non coniuges sed concubine dicuntur. Nunc reges si plures habeant uxores crimen est, quia figure transierunt. Et hec nomina eorum qui nati sunt ei in Hierusalem : Samma Samma] Sammu Weber , et Sobab, Nathan, et Salomon, Iebar et Elisu Elisu] Helisu Weber et Eliphaleth, Noga quoque, et Napheg, et Iaphie, Elisama et Baliada et Eliphalech Eliphalech ΩJ Ed1455 Rusch] Eliphaleth Weber . Audientes autem Philistiim eo quod unctus esset David in regem super universum Israel, ascenderunt omnes ut quererent eum. interl.| non fidei devotione sed dolo nequitie, ideo non metuerunt venire, quia scilicet noluerunt credere||  AUDIENTES AUTEM PHILISTIIM. Diffamata evangelium gratia et regno Christi ubique predicato, gentes undique surrexerunt contradicentes evangelio pacis. Quod cum audisset David egressus est obviam eis. interl.| beneficii sui munera ostendens, sed qui ingratus fuit mortem sibi acquisivit|| Porro Philistiim venientes diffusi {t. 2 : Erfurt, f. 101va ; facsim., p. 202a} sunt in valle Raphaim. Consuluitque David Dominum Dominum] Deum Weber dicens : Si ascendam ad Philisteos, et et] om .Weber si trades eos in manu mea. Et dixit ei Dominus : Ascende et tradam eos in manu tua. Cumque illi ascendissent in Baalpharasim, percussit eos ibi David et dixit : Divisit Deus inimicos meos  cum fideles sibi per electionem gratie coniunxit et infideles expulit per manum meam sicuti dividuntur aque. Et idcirco vocatum est nomen loci illius Baalpharasim. Dereliqueruntque ibi deos suos quos David iussit exuri. Alia etiam vice Philistiim irruerunt et diffusi sunt in valle. Consuluitque rursum David Deum et dixit ei Deus : Non ascendes ascendes] ascendas Weber post eos, recede ab eis, et venies contra illos ex adverso pirorum. Cumque audieris sonitum gradientis in cacumine pirorum, tunc egredieris ad bellum. Egressus est enim Deus ante te, ut percutiat castra Philistiim.   {t. 2 : Erfurt, f. 101va ; facsim., p. 202a}  IN CACUMINE PIRORUM. In Hebreo vero flentium, id est idolorum venire iubet in quibus confidebant quia ad fletum eternum ducunt. Cum audieris inquit sonitum gradientis in cacumine flentium, id est cum audieris ab angelis paganorum idola destrui in quibus est omnis fortutudo eorum, tunc inibis prelium, quia Dominus ante te percutiet castra Philistinorum.  Invisibilis Deus qui in maiestate sua preminet universis per invisibilia presentiam suam ostendit. Unde Rm. 1, 20. : « Invisibilia ipsius a creatura mundi per ea que facta sunt intellecta conspiciuntur ». Innuitur quoque fidelibus, ut auxilium Dei querant in omnibus et proficere se in certamine confidant, cum Domini adventum sibi adesse sentiant. Cacumina vero pirorum significant altitudinem sanctorum. Dat Deus signum doctoribus sanctis ad predicandum missis, ut sequantur scilicet devotionis ministerio quos Spiritus sanctus dirigit premonendo. Fecit ergo David  Christus sicut preceperat ei Deus  Pater et percussit castra Philistinorum  demonum vel mundi principatum de Gabaon  collis vel sublimitas usque Gazera.  sepem eius vel divisionem  DE GABAON USQUE GAZERA. Percutit Christus, qui in colle superbie consistunt et conterit sepem duritie eorum dividens pertinaciam, ut solus dominetur in orbe terrarum. Unde sequitur : Divulgatumque est nomen David etc. Divulgatumque est nomen David  « Dedit illi nomen quod est super omne nomen » Phil. 2, 9 . in universis regionibus, et Dominus dedit pavorem eius super omnes gentes. Capitulum 15 Fecit quoque sibi domos  Ecclesias in civitate David  catholica Ecclesia toto orbe diffusa et edificavit locum arce Dei,  quia in presenti Ecclesia incarnationis et passionis mysterium commendat tetenditque ei tabernaculum. Tunc dixit David : Illicitum est ut a quocumque portetur arca Dei, nisi a levitis quos elegit Dominus ad portandum eam, et ad ministrandum sibi usque in eternum.  TUNC DIXIT DAVID ILLICITUM EST etc. Non vult Christus ut indigni ecclesiastico fungantur officio, sed eruditi scientia et morum honestate spectati portent arcam Dei, id est Ecclesiam humeris pii laboris et exaltent. Unde 2Tim. 4, 5. : « Fac opus evangeliste, ministerium tuum imple ». {t. 2 : Erfurt, f. 101vb ; facsim., p. 202b} Congregavitque universum Israel  omnes fideles in Hierusalem,  Ecclesiam ut ibi scilicet incarnationis mysteria venerentur  CONGREGAVIT UNIVERSUM ISRAEL IN HIERUSALEM. Non solum David sed etiam omnes prophete in Ecclesia Christi dictis {t. 2 : Erfurt, f. 101vb ; facsim., p. 202b} et factis incarnationi prebuere locum ut citius adveniens susciperetur, cum fuisset ante prophetatus. ut afferretur arca Dei in locum suum quem preparaverat ei, necnon et filios Aaron  prelatos et levitas.  minoris dignitatis De filiis Caath Uriel princeps fuit et fratres eius ducenti ducenti] centum Weber viginti. De filiis Merari : Asia Asia Weber (ΨD) Rusch] Asaia ΩS Weber, Ysaia ΩM princeps et fratres eius ducenti triginta triginta] viginti Weber . De filiis Elisaphan : Semeias princeps et fratres eius ducenti. De filiis Gerson : Ioel princeps et fratres eius centum triginta De filiis Gerson…triginta-De filiis Elisaphan…ducenti] inv. Weber . De filiis Hebron : Eliel princeps et fratres eius octoginta. De filiis Oziel : Aminadab princeps et fratres eius centum duodecim. Vocavitque David Sadoc et Abiathar sacerdotes et levitas Uriel et et] om. Weber Asaiam, Ioel, Semeiam, Eliel et Aminadab. Et dixit ad eos : Vos qui estis principes familiarum leviticarum, sanctificamini cum fratribus vestris et afferte arcam Domini Dei Israel ad locum qui ei preparatus est, ne ut a principio quia non eratis presentes, percussit nos Dominus, sic et nunc fiat illicitum quid nobis agentibus. Sanctificati sunt ergo sacerdotes et levite, ut portarent arcam Domini Dei Israel.  SANCTIFICATI SUNT ERGO SACERDOTES. Ministri novi Testamenti vita et doctrina debent esse mundi, quibus dicitur Cf. Lv. 11, 44 ; Lv. 19, 2. : « Sancti estote quoniam ego sanctus sum ». Qui recte fidei verbis, et exemplo operis debent fidelibus commendare incarnationem Christi et redemptionem humani generis, etc. Et tulerunt filii Levi arcam Domini Domini] Dei Weber sicut preceperat Moyses Cf. Dt. 31, 9. iuxta verbum Domini humeris suis in vectibus. Dixitque dixitque] dixit quoque Weber David principibus levitarum ut constituerent de fratribus suis cantores in organis musicorum, nablis videlicet,  NABLIS VIDELICET. Nablum hebraice, psalterium grece, laudatorium latine. Habet psalterium ventrem obesum in superioribus ut cordarum fila religata disciplinabiliter percussa suavissimam reddant cantilenam. Huic cithara videtur contraria que in imo continet quod psalterium in capite. Psalterium cum decem cordis Ecclesia est cum Decalogo legis. Huic opposita est cithara que viginti quattuor cordis in modum delte littere componitur - ut peritissimi tradunt - et per digitos in diversos modos concitatur. Hec Ecclesiam significat que cum viginti quattuor seniorum dogmatibus trinam habet formam in modum delte littere et fidem sancte Trinitatis significat. Per manus autem apostolorum et evangelistarum in diversos modulos veteris et novi Testamenti aliter in littera, aliter in sensu concitatur figuraliter. lyris lyris] et praem. Weber et cymbalis, ut resonaret in excelsum sonitus letitie.  LYRIS. Lyra dicitur apo to lirin, id est a varietate vocum eo quod diversos faciat sonos. Hec Ecclesiam significat que in varietate diversarum disciplinarum historice, allegorice, tropologice, et per anagogen suavem sonum exprimit, sed a symphonie simplicitate non recedit. Cymbala autem ad invicem percussa sonum faciunt. Unde Ps. 150, 5. : « Laudate eum in cymbalis bene sonantibus » etc. Cymbala bene sonantia sunt labia nostra, que percussa ad invicem suavem humane vocis armoniam reddunt. Constitueruntque levitas Heman filium Ioel, et de fratribus eius Asaph, filium Barachie. De filiis vero Merari fratribus {t. 2 : Erfurt, f. 102ra ; facsim., p. 203a} eorum, Ethan filium Chasaie, et cum eis fratres eorum. In secundo ordine Zachariam et Ben et Iaziel et Semiramoth et Iehiel Iehiel] Iahihel Weber ,  vel Iahiel| et Ani Eliab et Banaiam et Maasiam et Mathathiam et Eliphalu et Macheniam, et Obededom et Iehiel ianitores. Porro cantores Heman, Asaph et Ethan in cymbalis aeneis concrepantes, Zacharias autem et Oziel et Semiramoth et Iaiel Iaiel] Iahibel Rusch, Iahihel Weber et Ani, Eliab Eliab] et praem. Weber et Maasias et Banaias in nablis arcana cantabant.  in psalterio salvatoris adventum predicabant, quem mirabili secreto divinitatis pro hominum salute disposuit. Porro Mathathias et Eliphalu et Macenias Macenias] Machenias Weber , et Obededom, et Ieiel, et Ozaziu in citharis pro octava canebant epinichion epinichion] epinikion Weber .  victori Deo triumphus et palma   {t. 2 : Erfurt, f. 102ra ; facsim., p. 203a} PRO OCTAVA. In die scilicet iudicii adventum Domini significabant, in quo finita seculi hebdomade veniet ad iudicium. Unde sextus Psalmus Cf. Ps. 6, 1. qui cum tremore iudicii cantatur tali titulo prenotatur. Hic autem numerus magna continet sacramenta. Octo anime ingresse sunt in arcam Noe et mundo pereunte salvate Cf. Gn. 7, 13.. Octavus filius Iesse fuit David quem Dominus elegit 1Rg. (1Sm.) 16, 12.. Die octavo purificat circumcisio Gn. 17, 12 ; Lc. 1, 59., die octavo id est dominico surrexit Christus Cf. Mt. 28, 1; Mc. 16, 2 ; Lc. 24, 1 ; Io. 20, 1.. Chonenias autem princeps levitarum prophetie preerat ad precinendam melodiam. interl.|  quia spiritu prophetie plenus melodias et verba cantoribus ad memoriam revocabat || Erat quippe valde sapiens. Et Barachias et Helchana ianitores arce. Porro Sebenias et Iosaphat, et Nathanael, et Amasa Amasa] Amasai Weber , et Zacharias, et Banaias, et Eliezer sacerdotes  PORRO SEBENIAS ET IOSIAS etc. Hi septem sacerdotes coram arca tubis canentes sancti predicatores sunt, septiformi spiritus gratia pleni, qui evangelium in Ecclesia Christi predicant et sacramentum incarnationis auditoribus predicant. clangebant tubis coram arca Dei, et Obededom et Ahias erant ianitores arce.  CLANGEBANT TUBIS. Aliter fit tuba congregandi populi, aliter conductionis, aliter victorie, aliter persequendi inimicos, aliter conclusionis civitatum etc. Tuba autem consuetudinaria apud rerum peritos hoc modo formatur, ut tribus fistulis aereis in capite angusto inspiretur, sicut per quattuor vociducas aereas que per ereum fundamentum quaternas voces producunt, mugitum vehementissimum proferant, que significant evangelium trina confessione Trium personarum in capite angusto, id est in nativitate Christi divinitus inspiratum per quattuor vociducas aereas, id est per quattuor evangelistas aereo, id est stabili fidei et operis est fundamento in orbe vocem vehementissimam quasi tube congregantis vocem emittere. Igitur  postquam “plenitudo gentium intraverit” Cf. Rm. 11, 25. ad fidem revertetur arca Dei in civitatem David, id est ad Iudeos predicantibus Elia et Enoch gratia Christi convertetur David et omnes omnes] om. Weber maiores natu Israel et tribuni, ierunt ad deportandam {t. 2 : Erfurt, f. 102rb ; facsim., p. 203b} arcam federis Domini  martyrio coronati de domo Obededom cum letitia. Cumque adiuvisset Dominus Dominus] Deus Weber levitas qui portabant arcam federis Domini  martyrio coronati immolabantur septem tauri  triturante arcam Dei septiformi Spiritu pleni et septem arietes.  duces dominici gregis Porro David erat indutus stola byssina et universi levite qui portabant arcam cantoresque et Chonenias princeps prophetie inter cantores. David autem indutus erat etiam ephod lineo.  DAVID AUTEM INDUTUS ERAT EPHOD LINEO. Christus incarnationis sue et passionis exemplum antea a iudeis occultum manifestat linum namque de terra ortum multiplici labore ad candorem vestis perveniens veritatem humane carnis inter flagella triumphantis ostendit, et hoc : Est David erat indutus ephod lineo.   GREGORIUS. Libet intueri quanta virtutum munera David perceperat et in omnibus quam fortem se humilitate servabat, quem non extolleret ora leonum frangere, ursorum brachia dissipare Cf. 1Rg. (1Sm.) 17, 34-36., despectis fratribus eligi Cf. 1Rg. (1Sm.) 16, 11-13., reprobato rege in regem ungui, horrendum Goliam uno lapide sternere Cf. 1Rg. (1Sm.) 17, 49., a rege proposita extinctis allophilis numerosa preputia reportare Cf. 1Rg. (1Sm.) 18, 25-27. , promissum tandem regnum percipere Cf. 2Rg. (2Sm.) 5, 1-4., totum Israelem sine contradictione possidere. Cum tamen arcam Dei Hierusalem revocat, oblitus se prelatum omnibus populis admixtus ante arcam saltat Cf. 2Rg. (2Sm.) 6, 14. . Et quia coram arca saltare - ut creditur - mos vulgi fuerat, in divino obsequo se per saltum rotat. Ecce quem Dominus cunctis pretulit, se sub Domino exequando minimis {t. 2 : Erfurt, f. 102rb ; facsim., p. 203b} et abiecta exhibendo comtemnit. Non potestas regni ad memoriam reducitur non subiectis valescere metuit, non se honore prelatum ante eius arcam qui honorem dederat recognoscit. Coram Domino egit debilia vel extrema, ut illa humilitate se solidaret qui coram omnibus gesserat fortia. Quid alii sentiant ignoro. Ego David saltantem plus stupeo quam pugnantem. Pugnando hostem subdidit saltando seipsum. Quem cum filia Saul adhuc tumore regii generis in sana eum humiliatum despiceret dicens 2Rg. (2Sm.) 6, 20. : « Quam gloriosus fuit hodie rex Israel discooperiens se ante ancillas servorum suorum, et nudatus quasi unus de scurris », audivit 2Rg. (2Sm.) 6, 21. : « Ludam ante Dominum qui elegit me potius quam patrem tuum », et paulo post 2Rg. (2Sm.) 6, 22.  : « Ludam et vilior fiam plusquam factus sum » etc. Quasi vilescere coram hominibus appeto quia servare mihi coram Domino per humilitatem regnum quero. Sunt qui de se humilia sentiunt et in honoribus positi nihil se esse nisi pulverem perpendunt, sed hominibus viles apparere refugiunt et quod interius cogitant rigida exterius venustate palliant. Sunt qui viles hominibus videri appetunt et omnino quod sunt deiectos se exhibendo contemnunt sed intus ex merito ostense vilitatis intumescunt et tanto corde elati sunt quanto in specie elationem premunt. Utraque elationis bella magna David circumspectione deprehendit, mira virtute superavit. Qui enim de se intus humilia sentiens honorem exterius non querit dicit 2Rg. (2Sm.) 6, 22.  : « Ludam et vilior fiam ». Et quia per hoc quod vilem se exterius prebuit interius vero non intumescit adiungit : « Eroque humilis in oculis meis ». Quasi : qualem me exterius despiciens exhibeo talem interius attendo. Cf. Gregorius Magnus, Moralia in Iob, lib. 27, par. 46, CCSL 143B, p. 1390.48-1391.97. Universusque Israel deducebat deducebat] deducebant Weber arcam federis Domini in iubilo et sonitu bucine et tubis et cymbalis, et nablis, et citharis concrepantes. Cumque pervenisset arca federis Domini usque ad civitatem David, Michol filia Saul prospiciens per fenestram vidit regem David saltantem atque ludentem, et despexit eum in corde suo.  MICHOL FILIA SAUL. Cunctis exultantibus et ad arce introitum hymnis resonantibus, sola Michol filia Saul abest, immo in speculis David hunc humiliatum despicit, quia credentibus in fine Iudeis quidam Christum professione Antichristum sequuntur opere, quibus congruit quod Michol que ad figurandam carnalium instabilitatem aqua omnis interpretatur, non uxor David sed filia Saul dicitur. Qui enim Christo specietenus serviunt, non cum illo coronantur sed cum persecutoribus quos imitati sunt damnantur. Quamvis autem pravi humilitatem contemnant Ecclesie, nihilominus arca Dei in locum suum pervenit. Capitulum 16 Et tulerunt et tulerunt] attulerunt Weber igitur arcam Dei et constituerunt eam in medio tabernaculi quod tetenderat ei David, et obtulerunt holocausta et pacifica coram Deo.  ET CONSTITUERUNT IN MEDIO. Ponitur arca in medio tabernaculi quod tetenderat ei David, id est fides Ecclesie predicatur proficit et inseritur cordibus fidelium quos Deus ad vitam preordinavit eternam. Cumque complesset David offerens holocausta et pacifica, {t. 2 : Erfurt, f. 102va ; facsim., p. 204a} benedixit populo in nomine Domini,   {t. 2 : Erfurt, f. 102va ; facsim., p. 204a} BENEDIXIT POPULUM. Christus fidem et devotionem Ecclesie commendat Patri qui etiam “ad dextram Patris interpellat pro nobis” Cf. Rm. 8, 34. et tamquam verus David benedicit et salutaris mysterii pascit alimentis. et divisit universis per singulos a viro usque ad mulierem,  ET DIVISIT UNIVERSIS. Hec munera fideles accipiunt, quando unus panis et unum corpus multi in Christo carnis sue lasciviam castigantes et servituti subiicientes sancti Spiritus igne decoquunt, et fructus bonorum operum oleo misericordie piguissimos compassione proximi fervere faciunt. At contra filia Saul frustra cubiculum regis ingressa non fructificat, quia qui verbum Dei auretenus percipiunt sine boni operis prole moriuntur. tortam  unam, quia « unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium » Eph. 4, 5-6. etc. panis,  « qui de celo descendit et dat vitam mundo » Io. 6, 33. et partem asse carnis,  vituli saginati igne passionis assati bubule, et frixam oleo similam.  FRIXAM OLEO SIMILAM. Carnem a peccati sale, scilicet mundissimam ob humane salutis causam crucis sartagine tostam, oleo caritatis plenam : « Sic enim Deus dilexit mundum ut filium unigenitum daret » Io. 3, 16. qui ex caritate passus est. Constituitque coram arca Domini de levitis qui ministrarent,  cor mundum cum pura conversatione exhibentes et recordarentur operum eius,  meditantes in lege Dei secundum regulam fidei die ac nocte Cf. Ps. 1, 2. et glorificarent  predicatione iubilatione et opere atque laudarent  digne Dominum Deum Israel, Asaph principem, et secundum eius Zachariam. Porro Iehiel, et Semiramoth, et Ieiel, et Mathathiam, et Eliab, et Banaiam, et Obededom et Ieiel super organa psalterii et lyras. Asaph autem ut cymbalis personaret. Banaiam vero et Aziel sacerdotes canere tuba iugiter coram arca federis Domini. In illo die fecit David principem ad confitendum Domino Asaph et fratres eius :  IN DIE ILLO FECIT etc. Quia Christus ordinem doctorum in culmine ecclesiastice dignitatis constituit. Asaph enim congregans interpretatur. Asaph ergo et fratres eius sunt apostoli et apostolici viri ad congregandos fideles constituti de quibus dicitur Ps. 44, 17. : « Constitues eos principes super omnem terram ». Modum autem laudationis quem ipse David composuit scriptor historie inseruit dicens : Confitemini Domino etc. Confitemini Domino et et] om. Weber invocate nomen eius, notas facite in populis adinventiones eius eius] illius Weber .  CONFITEMINI DOMINO ET. Alleluia huic Psalmo Ps. 104, 1. pretitulatum est et secundum Hieronymum neutri generis est. Allelu  : laudate, ia invisibilem Deum significat. Quod est unum de decem Dei nominibus, sicut in epistola ad Marcellam tradit Hieronymus Cf. Hieronymus, Epistulae, Ep. 26 ad Marcellam, CSEL 54, p. 221. 16-17.. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 2, cap. 16, PL 109, 352D-353A. Cantate cantate] canite Weber ei et psallite, et narrate omnia mirabilia eius. Laudate nomen sanctum eius, letetur cor querentium Dominum. Querite Dominum et virtutem eius, querite faciem eius semper. Recordamini mirabilium eius que fecit, signorum illius et iudiciorum oris eius. Semen Israel servi eius, filii Iacob electi illius. Ipse Dominus Deus noster in universa terra iudicia eius. Recordamini in sempiternum pacti eius, sermonis quem precepit in mille generationes, quem precepit precepit] pepigit Weber cum Abraham et iuramenti illius cum Isaac. Et constituit illud Iacob in preceptum, et Israel in pactum sempiternum, dicens : Tibi dabo {t. 2 : Erfurt, f. 102vb ; facsim., p. 204b} terram Chanaan, funiculum hereditatis vestre. Cum essent pauci numero parvi et coloni eius. Et transierunt de gente in gentem, et de regno ad populum alterum. Non dimisit quemquam calumniari eos, sed increpavit increpavit] increpuit Weber pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari, Cantate Cantate] canite Weber Domino omnis terra, annuntiate ex die in diem salutare eius. Narrate in gentibus gloriam eius et et] om. Weber in cunctis populis mirabilia eius eius] illius Weber , quia magnus Dominus et laudabilis nimis, et horribilis super omnes deos. Omnes enim dii populorum idola, Dominus autem celos fecit. Confessio et magnificentia coram eo, fortitudo et gaudium in loco eius. Afferte Domino familie populorum, afferte Domino gloriam et imperium. Date Domino gloriam nomini eius. Levate sacrificium et venite in conspectu eius, et adorate Dominum in decore sancto. Commoveatur a facie illius omnis terra, ipse enim fundavit orbem inmobilem. Letentur celi et exultet terra et dicant in nationibus : Dominus regnavit. Tonet mare et plenitudo eius. Exultent agri et omnia que in eis sunt. Tunc laudabunt ligna saltus coram Domino quia venit iudicare terram. Confitemini Domino quoniam bonus, quoniam in eternum misericordia eius. Et dicite : Salva nos Deus salvator noster et congrega nos, et erue de gentibus ut confiteamur nomini sancto tuo et exultemus in carminibus tuis. Benedictus Dominus Deus Israel ab eterno usque in eternum et dicat omnis {t. 2 : Erfurt, f. 103ra ; facsim., p. 205a} populus amen et hymnum hymnum] hymnus Weber  predictum Deo Deo] Domino Weber .   {t. 2 : Erfurt, f. 102vb ; facsim., p204b} ET DICAT OMNIS POPULUS AMEN. Gentilis scilicet, qui adhuc infidelis erat quando iste canebat, qui tamen prophetie virtute introductus est ut amore universitatis diceret {t. 2 : Erfurt, f. 103ra ; facsim., p. 205a}  amen amen, id est fiat fiat, sicut hodie orantibus sacerdotibus respondetur amen, ut concordet in precibus pia sacerdotum intentio et populi sana devotio secundum illud Mt. 18, 19. : « Amen amen dico vobis, quia si duo ex vobis consenserint super terram, ex omni re quamcumque petierint fiet illis » etc. Dereliquit itaque ibi coram arca federis Domini Asaph et fratres eius ut ministrarent in conspectu arce iugiter per singulos dies  nemo, militans Deo, implicat se secularibus negotiis et vices suas.  secundum qualitatem auditorum quisque sua vice ministret Porro Obededom et fratres eius sexaginta octo, et Obededom filium Idithun et Osa constituit ianitores. Sadoc autem sacerdotem et fratres  consanguineos illius sacerdotes coram tabernaculo Domini in excelso quod erat in Gabaon,  IN EXCELSO QUOD ERAT IN GABAON etc. Alii dicunt tabernaculum Dei postquam filii Israel intraverunt in terram Chanaan primum fuisse in Silo, deinde in Nobe, post in Gabaon tandem in Sion. Alii locum esse in Hierusalem appellatum Gabaon, ibique David tabernaculum et arcam collocasse. Gabaon enim collis interpretatur. Excelsum autem locum dictum esse existimant pro dignitate divini cultus. Sed in libro Locorum Cf. Hieronymus, De situ et nominibus locorum hebraicorum, PL 23, 900B-C. legimus : Gabaon metropolim esse Eveorum in tribu Beniamin. Et nunc ostenditur villa eiusdem nominis in quarto milliario Bethleem ad occidentem iuxta Rama et Ramon ubi Salomon hostiis immolatis divinum meruit oraculum. Fuit autem separata levitis. ut offerrent holocausta Domino super altare holocaustomatis iugiter mane et vespere, iuxta omnia que scripta sunt in lege Domini quam precepit Israeli. Et post eum Heman et Idithun et reliquos elitos unumquemque vocabulo suo ad confitendum Domino quoniam in eternum misericordia eius. Heman quoque et Idithun canentes tuba et quatientes cymbala et omnia musicorum organa ad canendum Deo, filios autem Idithun fecit esse portarios. Reversusque est omnis populus in domum suam et David ut benediceret etiam domui sue.  UT BENEDICERET. Generationi filiorum vacaret alii per antifrasim benedictionem accipiunt. Domum autem Michol filiam Saul quam increpabat David, quia despexit eum saltantem coram arca Domini Cf. 2Rg. (2Sm.) 6, 16.. Capitulum 17 Cum autem habitaret David in domo sua dixit ad Nathan prophetam : Ecce ego habito in domo cedrina, arca autem federis Domini sub pellibus est. Et ait Nathan ad David : Omnia que in corde tuo sunt fac, Deus enim tecum est.  ET AIT NATHAN etc. Patet quod prophetie spiritus non semper prophetarum mentes irradiat. Unde Eliseus Cf. 4Rg. (2Rg.) 4, 27. : « Dimitte eam quia animus eius in amaritudine est et Dominus celavit a me » etc. Quod divina dispensatione fit ut accipientes spiritum inveniant quid de Deo fuit et amittentes quid de ipsis. Igitur nocte illa factus est sermo Dei ad Nathan dicens : vade {t. 2 : Erfurt, f. 103rb ; facsim., p. 205b} et loquere David servo meo, hec dicit Dominus : Non edificabis tu mihi domum ad habitandum,  NON EDIFICABIS, « quia vir sanguinum es » 2Rg. (2Sm.) 16, 8.. Debet enim in se mundus esse qui aliena corrigere vult, ut terrena desideria fugiat et tanto perspicacius fugienda videat, quanto ipse hec per scientiam et vitam verius declinat. Superiectas sordes manus detergere non valeret que lutum tenet. Quod iuxta antique translationis seriem bene ad David erga exteriora bella laborantem per significationem et divina voce dicitur : Non tu edificabis {t. 2 : Erfurt, f. 103rb ; facsim., p. 205b} mihi templum, quia « vir sanguinum es » 2Rg. (2Sm.) 16, 8.. Templum Domini edificat qui corrigendis proximorum mentibus vacat. « Templum Dei sumus » Cf. 2Cor. 6, 16. qui ad veram vitam ex eius habitatione constituimur. Unde Cf. 1Cor. 3, 17. : « Templum Dei sanctum est quod estis vos ». Vir sanguinum templum Dei non edificat. Qui enim adhuc carnalibus incubat necesse est ut instruere proximorum mentes erubescat. neque enim mansi in domo ex eo tempore quo eduxi Israel de terra Egypti de…Egypti] om. Weber usque ad hanc diem, sed fui semper mutans loca tabernaculi et in tentorio manens cum omni Israel. Numquid locutus sum saltem uni iudicum Israel quibus preceperam ut pascerent populum meum interl.| a nullo iudicum sibi domum cedrinam edificari iussit qui contra hostes pugnaverunt et omnes viri sanguinum fuerunt|| et dixi : Quare non edificastis mihi domum cedrinam ? Nunc itaque sic loqueris ad servum meum David : Hec dicit Dominus exercituum. Ego tuli te cum in pascuis sequereris gregem, ut esses dux populi mei Israel, et fui tecum quocumque perrexisti, et interfeci omnes inimicos tuos coram te, fecique tibi nomen quasi unius magnorum qui celebrantur in terra. interl.| Abraam, Isaac, Iacob, Moysi et Iosue, quorum nomina famosa|| Et dedi locum populo meo Israel, plantabitur et habitabit in eo, et ultra non commovebitur. Nec filii iniquitatis atterent eos sicut a principio  NEC FILII INIQUITATIS etc. Hostes alienigene per intervalla temporum sicut olim prius pax modo bellum. Inveniuntur tamen ibi prolixiora tempora pacis quam Salomon habuit. Sub Ahoth enim octuaginta anni pacis fuerunt. Absit ergo ut de Salomone hec accipiantur. ex diebus quibus dedi iudices populo meo Israel, et humiliavi inimicos tuos universos inimicos tuos-universos] inv. Weber . Annuntio tibi ergo tibi ergo] inv. Weber quod edificaturus sit tibi Dominus domum tibi...domum] domum tibi Dominus Weber . Cumque impleveris dies tuos ut vadas ad patres tuos ? Suscitabo semen tuum interl.| « David germen iustum » Ier. 23, 5. etc.|| post te quod erit de filiis tuis et stabiliam regnum eius.  CUMQUE IMPLEVERIS etc. SUSCITABO SEMEN etc. Salomon autem regnante patre regnare cepit Cf. 3Rg. (Arg.) 1, 33-34. quod nulli illorum regum contigit, ut ipsum non esse appareat quem prophetia ista presignat. Christus vero verus pacificus, post mortem David vere regnavit.   AUG<USTINUS>. Hanc promissionem qui putat in Salomone completam errat. Attendat quod dictum est hic edificabit mihi domum quia Salomon nobile templum extruxit et non attendit quod dicitur fidelis erit domus eius etc. Attendit ergo Salomonis domum plenam mulieribus alienigenis colentibus deos falsos et ipsum regem quondam sapientem ad eandam idolatriam seductum. Nec audeat estimare Deum vel hoc mendaciter dixisse vel promisisse et talem Salomonis domum non prescisse. In Christo autem qui factus est ex semine David secundum carnem videmus ista completa non alium querimus sicut iudei. Ipsi enim hunc filium David promissum Salomonem non intelligunt sed eo qui promissus est declarato alium se sperare dicunt. Precessit quidem aliqua imago rei future in Salomone qui templum edificavit et secundum nomen suum pacem habuit et in exordio regni sui laudabilis fuit. Cf. Augustinus Hipponensis, De ciuitate Dei, lib. 17, cap. 8, CCSL 48, linea : 33 sqq. Ipse edificabit mihi domum, interl.| de vivis lapidibus|| et firmabo solium eius usque in eternum.  EDIFICABIT MIHI DOMUM. Domum, id est Ecclesiam, domus David propter genus, domum Dei propter templum Dei de hominibus factum, non de lapidibus ubi populus {t. 2 : Erfurt, f. 103va ; facsim., p. 206a} in eternum habitet cum Deo et in Deo, et Deus cum populo et in populo. Ideo cum secundum Septuaginta dictum sit per Nathan : « Et nuntiabit tibi Dominus quoniam domum edificabis ipsi », postea per David dicitur Cf. 2Reg. 7, 27. : « Quoniam tu Deus Israel revelasti aurem servi tui dicens : Domum edificabo tibi » Hanc enim domum et nos edificamus bene vivendo et Deus iuvando. Unde Ps. 126, 1. : « Nisi Dominus edificaverit domum in vanum laboraverunt qui edificant eam ». Ego ero ei in patrem et ipse erit mihi in filium, et misericordiam meam non auferam ab eo, sicut {t. 2 : Erfurt, f. 103va ; facsim., p. 206a} abstuli ab eo qui ante te fuit. Et statuam eum in domo mea, et in regno meo usque in sempiternum, et thronus eius erit firmissimus in perpetuum,  ET THRONUS EIUS ERIT FIRMISSIMUS. Hyperbolice de filio Isai accipi potest. At vero Christus qui de semine David natus est, exaltatus, est « super omnem principatum, et potestatem, et virtutem » Eph. 1, 21. cui « Pater donavit nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur » Cf. Phil. 2, 9-10.. iuxta omnia verba hec, et iuxta universam visionem istam. Sic locutus est Nathan ad David. Cumque venisset rex David et sedisset coram Domino dixit : Quis ego sum, Domine Deus, et que domus mea ut prestares mihi talia ? Sed et hoc parum visum est in conspectu tuo, ideoque locutus es super domum servi tui etiam in futurum, et fecisti me spectabilem super omnes homines Domine Deus meus. Quid ultra addere potest David, cum ita glorificaveris servum tuum et cognoveris eum, Domine, propter famulum tuum iuxta cor tuum fecisti omnem magnificentiam hanc, et nota esse voluisti universa magnalia. Domine, non est similis tui et non est alius deus absque te ex omnibus quos audivimus auribus nostris. Quis autem est alius ut populus tuus  christianus Israel ? Gens una in terra ad quam perrexit Deus  homo factus ut liberaret  a potestate diaboli et faceret populum sibi,  acceptabilem et magnitudine sua atque terroribus  miraculis eiceret gentes gentes] nationes Weber  alias : nationes a facie eius quem de Egypto  spirituali liberarat ? Et posuisti populum tuum Israel tibi in populum usque in eternum, et tu, Domine, factus es Deus eius. Nunc igitur Domine sermo quem locutus es famulo tuo et super domum eius confirmetur in perpetuum et fac sicut locutus es famulo tuo famulo tuo] om. Weber , permaneatque et magnificetur nomen tuum usque in sempiternum, et dicatur : Dominus exercituum Deus Israel et domus David servi eius permanens {t. 2 : Erfurt, f. 103vb ; facsim., p. 206b} cum cum] coram Weber  alias : coram eo. Tu enim Domine Deus meus revelasti auriculam  cordis interioris servi tui ut edificares ei domum,  progeniem scilicet multiplicando, ideo dedisti ei fiduciam loquendi de te, et gloriam tuam predicare et idcirco invenit invenit] + servus tuus Weber fiduciam ut oraret oraret] oret Weber coram te. Nunc ergo Domine tu es Deus, et locutus es ad servum tuum tanta beneficia. Et cepisti benedicere domui servi tui ut sit semper coram te. Te enim enim] + Domine Weber benedicente benedicta erit in perpetuum. Capitulum 18 Factum est autem post hec ut percuteret David Philistiim et humiliaret eos et tolleret Geth et filias eius de manu Philistiim.  ET FILIAS EIUS. Minores civitates ad metropolim pertinentes quinque enim erant insignes civitates Philistinorum : Azotus, Gaza, Ascalon, Geth et Accaron. Que quia in terra promissionis erant et filiis Israel deputate erant {t. 2 : Erfurt, f. 103vb ; facsim., p. 206b} sed ab eis usque ad David minime possesse, immo sepe cogebant Israel sibi servire. David autem humiliavit eas et fecit tributarias. He quinque civitates quinque sensus corporis significant, quia regnante in nobis vetustate variis tormentis nos affligunt. Sed cum verus David regnat in nobis fiunt tributarii et caro cogitur servire spiritui. Percuteretque Moab et fierent Moabite servi David offerentes ei munera.  de Christo aut dicitur Ps. 71, 11. : « Adorabunt eum omnes reges terre » Eo tempore percussit David etiam Adadezer regem Soba Soba] Suba Weber regionis Emath,  civitatem Syrie pertinentem ad Emath metropolim que et Epiphania, quod autem David Syriam vastaverit Iosephus ostendit  ADADEZER. Qui interpretatur decorum auxilium, rex Soba qui interpretatur incensa vel convertens signat gentilitatis vitia naturali fervore accensa, contra que Christus confligit et vincit « gladio spiritus quod est verbum Dei » Cf. Eph. 6, 17.. quando perrexit ut dilataret imperium suum usque ad flumen Euphraten. Cepit ergo David mille quadrigas eius et septem millia equitum equitum] equites Weber , ac viginti millia virorum peditum subnervavitque omnes equos curruum exceptis centum quadrigis quas reservavit sibi.  SUBNERVAVITQUE OMNES. Subnervat Christus repugnantem sibi superbia mundi altitudinem humane sapientie, quod tamen opportunum et aptum predicationi reperit, reservat sibi. Supervenit autem et Syrus Damascenus ut auxilium preberet Adadezer regi Soba Soba] Suba Weber sed et huius percussit David viginti duo millia virorum. Et posuit milites in Damasco, ut Syria quoque serviret sibi,et offerret munera. Adiuvitque eum Dominus in cunctis ad que perrexerat.  IN DAMASCO. Damascus nobilis civitas Phenicis, sanguinis poculum interpretatur. Syria sublimis vel humecta. Gentilitas enim prius libidine fluida et spiritu superba sanguinem humanum sitiebat, nunc baptismate Christi mundata, profectu virtutum exaltata sanguinis eius poculum desiderat. Tulit quoque David  Christus pharetras aureas quas habuerant servi Adadezer et attulit eas in Hierusalem,  PHARETRAS etc. Dogmata gentilium quibus discipline liberales continentur, quas Christus a gentilitate abstulit et in servitium Ecclesie convertit, prosunt enim ad expugnationem erroris et confirmationem veritatis. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 2, cap. 18, PL 109, 369A-B. necnon et et] om. Weber de Thebath et Chun urbibus Adadezer eris plurimum, de quo fecit Salomon mare aeneum et columnas et vasa aenea.  SALOMON etc. Quia ergo rex noster pacificus, vetustatem elocutionis de humilitate everse gentilitatis ad emundandam gratiam baptismi et firmamentum fidei per predicationem pii dogmatis in usum Ecclesie convertit. Thebath enim interpretatur parvulus venit, et Chun pulcritudo. Qui enim parvulum se agnoscit pulcher et speciosus in decore virtutum efficitur. {t. 2 : Erfurt, f. 104ra ; facsim., p. 207a} Quod cum audisset Thou rex Emath percussisse, videlicet David omnem exercitum Adadezer regis Soba Soba] Suba Weber , misit Aduram filium suum ad regem David, ut postularet ab eo pacem, et congratularetur ei eo quod expugnasset et percussisset Adadezer. Adversarius quippe Thou erat Adadezer. Sed et omnia vasa aurea, et argentea, et aenea consecravit rex David Domino,  Christus omnes quos de gentibus vocat alios sensu preclaros, alios eloquentia splendidos, alios predicatione sonoros sanctificat Domino, ut in tabernaculo eius fideliter serviant Et  vel cum Argentum  vel argento et aurum et…auru] cum argento et auro Weber  vel auro quod tulerat rex rex] om. Weber ex universis gentibus, tam de Idumea et Moab et filiis Ammon quam de Philistiim et Amalech. Abisai vero filius Sarvie percussit  sicut vir fortissimus Edom in valle Salinarum   {t. 2 : Erfurt, f. 104ra ; facsim., p. 207a} IN VALLE SALINARUM. In Regum 2Reg. (2Sm.) 8, 13. ita scriptum est : « Fecit sibi David nomen cum reverteretur capta Syria in valle Salinarum cesis decem et octo millibus », quia scilicet erexit sibi fornicem triumphalem, fecit etiam sibi nomen, quia victa Syria Damasci et Syria Sobal alterum erexisse dicitur. decem et octo millia,  DECEM ET OCTO MILLIA. In quibusdam autem codicibus invenitur David non viginti octo millia in valle Salinarum occidisse quod vitio scriptorum factum est. Ioab vero duodecim millia prostravit sicut in titulo quinquaginta octo Psalmi Ps. 59, 1. scribitur. Hic autem decem et octo Abisai interfecisse perhibetur, sed pro dignitate regia ascripta est David victoria. Et quia Christus examinis sui districtione in his qui de eo prava sentiunt stultitiam immoderati saporis extinguit. Unde Prov. 17, 20. : « Qui vertit linguam suam incidet in malum ». et constituit in Edom presidium ut serviret Idumea David. Salvavitque Dominus David in cunctis ad que perrexerat. Regnavit ergo David super universum Israel et faciebat iudicium atque iustitiam cuncto populo suo. Porro Ioab filius Sarvie erat super exercitum et Iosaphat filius Achilud Achilud ΦR] Ahiluth ΩJ ΩS (Ailuth) Ed1455 Rusch , Abiud ΩM, Ahilud Weber a commentariis.  a commentariis, id est commemoratores fuerunt qui causas annotatas regi ad memoriam reducebant Sadoc autem filius Achitob et Achimelech  frater meus rex  qui in Regum 2Rg. (2Sm.) 8, 17. Abimelech, id est pater meus rex filius Abiathar sacerdotes et Susa scriba.  qui in Regum 2Rg. (2Sm.) 8, 17. Saraia interpretatur, autem Susa gaudium, Saraia princeps Domini  ACHIMELECH. Id est frater meus rex, qui in Regum 2Rg. (2Sm.) 8, 17. Abimelech, id est pater meus rex Ecclesie, sacerdotes instruit ut qui per ordinem dignitatis patris tenent locum per humilitatem fratres censeantur et non dominentur in clero. Bananias Bananias] Banaias Weber quoque quoque] vero Weber filius Ioiada super legiones Cerethi et Phelethi.  exterminatores  PHELETHI. Admirabiles vel vivificatores, quos quidam dicunt fuisse septuaginta iudices more eorum quos Moyse Domino precipiente in eremo elegit. Alii dicunt Ceretheos ad hoc deputatos ut reos punirent, Pheletheos vero ut insontes defenderent. Porro filii David primi ad manum regis.  in Regum 2Rg. (2Sm.) 8, 18. legitur vel scriptum est quia « filii David sacerdotes erant », sed et hic primi et illic sacerdotes dicuntur propter nobilitatem et prioratum  PORRO FILII DAVID. Filii David, id est Christi sunt fideles quos ei sancta parit Ecclesia, qui sunt « genus electum, regale sacerdotium » 1Pt. 2, 9. primi ad manum regis, quia bonis operibus merentur sibi regnum celi, tanto Deo viciniores quanto sanctiores. Capitulum 19 Accidit autem ut moreretur Naas rex filiorum Ammon  quem primum expugnavit Saul in defensione Iabes Galaad et quia inimicus Saul erat, David gratiam prestabat quando ad se veniebat Cf. 2Rg. (2Sm.) 10, 1. et regnaret Anon Anon] om. Weber filius eius pro eo.  ANON qui interpretatur dolor eorum significat diabolum qui Ammonitarum, id est demonum, rector esse videtur, populi scilicet meroris et in angustia {t. 2 : Erfurt, f. 104rb ; facsim., p. 207b} constituti. Hic radit dimidiam barbam nuntiorum David predicatorum sermonem vel conversationem maculando, prescidit tunicas usque ad genua vel inguina, cum turpia facta que persuaserat in oculis hominum revelat. Hi sedent in Ierico donec crescant barbe eorum, opprobrium scilicet et ignominia aliorum et effecti anathema omnium donec per bonum studium barbarum, id est virtutum species renascantur ut presentia regis sui digni habeantur cuius « vultus est super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum » Ps. 33, 17.. Dixitque David : Faciam misericordiam cum Anon filio Naas. {t. 2 : Erfurt, f. 104rb ; facsim., p. 207b} Prestitit enim pater eius mihi misericordiam misericordiam] gratiam Weber . Misitque David nuntios ad consolandum eum super morte patris sui. Qui cum pervenissent in terram filiorum Ammon ut consolarentur Anon. Dixerunt principes filiorum Ammon ad Anon : Tu forsitan putas quod David honoris causa in patrem tuum miserit qui consolentur te, nec animadvertis quod ut explorent, et investigent et scrutentur terram tuam venerint ad te servi eius. Igitur Anon pueros David decalvavit et rasit, et prescidit prescidit] precidit Weber tunicas eorum a natibus usque ad pedes et dimisit eos.  in Regum 2Rg. (2Sm.) 10, 4.. scriptum est quod : « rasit dimidiam partem barbe eorum et prescidit vestes medias usque ad nates », sed nondum diversum quia quod hic deest, ibi habetur Qui cum abissent et hoc mandassent David misit in occursum eorum, grandem enim contumeliam sustinerunt sustinerunt] sustinuerant Weber et precepit ut manerent in Hiericho donec cresceret barba eorum et tunc reverterentur. Videntes autem filii Ammon quod iniuriam fecissent David tam Anon quam reliquus populus, miserunt mille talenta argenti, ut conducerent sibi de Mesopotamia et de Syria Macha et de Soba Soba] Suba Weber currus et equites. Conduxeruntque triginta duo millia curruum et regem Maacha Maacha] Macha Weber cum populo eius. Qui cum venissent castrametati sunt e regione Medaba, filii quoque Ammon congregati de urbibus suis, venerunt ad bellum. Quod cum audisset David misit Ioab et omnem exercitum virorum fortium. Egressique filii Ammon direxerunt aciem iuxta portam civitatis, reges autem qui ad auxilium venerant separatim in agro steterunt. Igitur Ioab intelligens bellum et ex {t. 2 : Erfurt, f. 104va ; facsim., p. 208a} adverso et post tergum contra se fieri elegit viros fortissimos de universo Israel et perrexit contra Syrum. Reliquam autem partem populi dedit sub manu Abisai fratris sui, et perrexerunt contra filios Ammon. Dixitque : Si vicerit me Syrus auxilio eris mihi, sin autem superaverint te filii Ammon ero tibi in presidium. Confortare et agamus viriliter pro populo nostro, et pro urbibus Dei nostri, Dominus autem quod in conspectu suo bonum est faciet. Perrexitque Perrexitque] Perrexit Weber Ioab Ioab] ergo praem. Weber et populus qui cum eo erat contra Syrum ad prelium et fugavit eos. Porro filii Ammon videntes quod fugisset Syrus, ipsi quoque fugerunt Abisai fratrem eius, et ingressi sunt civitatem. Reversusque est etiam Ioab in Hierusalem. Videns autem Syrus quod cecidisset coram Israel, misit nuntios et adduxit Syrum qui erat trans Fluvium. Sophat Sophat] Sophach Weber autem princeps militie Adadezer erat dux eorum. Quod cum nuntiatum esset David, congregavit universum Israel et transivit Iordanem, irruitque in eos, et direxit ex adverso aciem illis contra pugnantibus. Fugit autem Syrus Israel et interfecit David de Syris septem millia curruum et quadraginta millia peditum et Sophat Sophat] Sophach Weber exercitus principem. Videntes autem servi Adadezer se ab Israel esse superatos ad David transfugerunt ad David- transfugerunt] inv. Weber et servierunt ei. Noluitque ultra Syria auxilium prebere filiis Ammon. Capitulum 20 Factum est autem post anni circulum eo tempore {t. 2 : Erfurt, f. 104vb ; facsim., p. 208b} quo solent reges ad bella procedere,  in hebreo : quo reges ad bella processerant, contra David scilicet congregavit Ioab exercitum et robur militie, et vastavit terram filiorum Ammon.   {t. 2 : Erfurt, f. 104va ; facsim., p. 208a} CONGREGAVIT IOAB EXERCITUM. Ioab bellum inchoavit, David perfecit. Christus enim bellum agit cum predicatorum ordo contra mundi potentes scutum fidei opponit, sed finis certaminis et triumphus ad Christum refertur qui « operatur in nobis velle et perficere » Phil. 2, 13.. Qui coronam quam diabolo abstulit sibi aptavit fideles, scilicet qui quasi corona eum ambiunt. Unde Ps. 64, 12. : « Benedices corone anni benignitatis tue ».  Coronam fecitque sibi diadema quia conflando purgavit secundum legem. Tradunt autem Hebrei quia illicitum erat homini Iudeo de idolis aliquid auri vel argenti accipere, quia lex idololatriam vetat. Ethai Etheum, qui de Philisteis ad David venerat, coronam de capite Melchon {t. 2 : Erfurt, f. 104vb ; facsim., p. 208b} rapuisse ut liceret Iudeo de manu hominis capere quod de capite idoli non licebat. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 2, cap. 20, PL 109, 372D-373A. Perrexitque et obsedit Rabbath Rabbath Rusch] Rabath ΩSM, Rabba Weber .  civitas regni Ammon que nunc Philadelphia dicitur. Interpretatur autem Rabbath multi, quia « multi venient ab Oriente et occidente et recumbent cum Abraam, Isaac, et Iacob in regno celorum » Mt. 8, 11. Porro David manebat in Hierusalem quando Ioab percussit Rabbath Rabbath Rusch ] Rabath ΩSM, Rabba Weber et destruxit eam. Tulit autem David coronam Melchon Melchon] Melchom Weber de capite eius,  idoli quod interpretatur rex eorum et invenit in ea auri pondo talentum, et pretiosissimas gemmas. Fecitque sibi inde diadema, manubias  id est spolia quoque urbis plurimas tulit. Populum autem qui erat in ea eduxit, et fecit super eos tribulos tribulos] tribulas Weber et trahas et ferrata carpenta transire, ita ut dissecarentur dissecarentur] dissicarentur Weber et contererentur, sic fecit David cunctis urbibus filiorum Ammon, et reversus est cum omni populo suo in Hierusalem. Post hec initum est bellum in Gazer  in Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 21, 18. Gob id est lacus vel locusta, Gazer autem ordinatio, quia sicut locuste herbam, ita filii Araphe delebant filios Israel adversus Philisteos, in quo percussit Sobochai  in Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 21, 20. de stirpe Arapha, quia filii erant Orphe, nurus Noemi de terra Moab Cf. Rt. 1, 4. Usathithes Usathithes] Usathites Weber Saphai de genere Raphaim et humiliavit eos. Post hec initum est bellum in Gazer adversus Philisteos in quo percussit Sobbochai Usathites Saphai de genere Raphaim et humiliavit eos  BELLUM. Notandum quod in Paralipomenon tria bella David principaliter leguntur, in Regum quattuor. Ibi enim quartum bellum est ubi David contra Philisteos preliante Iesbidenob qui fuit de genere Arapha, cuius hasta trecenti uncias appendebat, et accinctus erat ense novo, nisus est percutere David, presidio fuit ei Abisai filius Sarvie, et percussum Philisteum interfecit. Sed et tres sunt distinctiones temporum : preteritum, presens, et futurum et quattuor vicissitudines : ver, estas, autumnus, hiems. Et bellum Christi omni tempore vite contra visibiles vel invisibiles hostes agitur in membris suis, et triumphatur in ipso. Unde Cf. Ps. 59, 14. : « In Deo faciemus virtutes et ipse ad nihilum deducet tribulantes nos ». Aliud quoque bellum gestum est adversum Philisteos, in quo percussit Adeodatus filius Saltus Bethleemites Bethleemites] Lehemites Weber fratrem Goliath Gethei Gethei] Getthei Weber , cuius haste lignum erat quasi liciatorium texentium. Sed et aliud bellum accidit in Geth, in quo fuit homo longissimus habens digitos senos, id est simul viginti quattuor qui et ipse de Raphaim Raphaim] Rapha Weber . Fuerat stirpe generatus. marg.| SED ET ALIUD BELLUM ACCIDIT IN GETH. In Regum libro 2Rg. (2Sm.) 21, 19. ita : « Tertium fuit in Gob contra Philisteos in quo percussit Adeodatus filius Saltus, polymitarius Bethleemites Goliath Getheum » etc. Gob lacus interpretatur, quia sicut in lacum leonum misit se David contra Goliam, qui est adeodatus, id est in regnum electus. Filius saltus in quo scilicet oves pascebat, polymitarius quia de genere Beseleel fuit mater eius. Bethleemites, quia de Bethleem in qua panis causa Ruth Booz nota est. Unde locus domus panis vocatus est. Quod adeo datus ipse David sit patet ubi dicitur 2Rg. (2Sm.) 21, 22. : « Hi nati sunt de Arapha in Geth et ceciderunt in manu David et servorum eius ». Hebrei vero Arapham matrem gigantium, Orpham nurum Noemi arbitrantur.|| Hic blasphemavit Israel et percussit eum Ionathan filius Samaa Samaa] Sammaa Weber fratris David. Hi sunt filii Raphaim Raphaim] Rapha Weber in Geth qui ceciderunt in manu David et servorum eius. Capitulum 21 {t. 2 : Erfurt, f. 105ra ; facsim., p. 209a} Consurrexit autem Satan contra Israel, et incitavit David ut numeraret Israel. Dixitque David ad Ioab et ad principes populi : Ite et numerate Israel a Bersabee usque Dan, et afferte mihi numerum ut sciam. Responditque Ioab : Augeat Dominus populum suum centuplum quam sunt. Nonne, domine mi rex, omnes servi tui sunt ? Quare hoc querit dominus meus quod in peccatum reputetur Israeli ? Sed sermo regis magis prevaluit. Egressusque est Ioab, et circumivit circumivit] circuivit Weber universum Israel, et reversus est Hierusalem. Deditque David numerum eorum quos circumierat, et inventus est omnis numerus Israel numerus Israel] inv. Weber mille millia, et centum millia virorum educentium gladium. De Iuda autem quadrigenta quadrigenta] trecenta Weber septuaginta millia bellatorum. {t. 2 : Erfurt, f. 105ra ; facsim., p. 209a} ET INVENTUS EST OMNIS NUMERUS ISRAEL MILLE MILLIA. In Regum ita 2Rg. (2Sm.) 24, 9. : « Quod inventa sunt de Israel octingenta millia virorum fortium et de Iuda quinquaginta millia pugnatorum ». Asserunt autem Hebrei hunc numerum ab Ioab inventum esse, sed scriptorem voluisse ostendere nisi quantum in Samuelis libris scribitur, in quo tantum cedi superstites continentur. Nam Levi  pro dignitate sacerdotii et Beniamin  quia nuper usque ad internicionem pene corruerant non numeravit, eo quod invitus exequeretur exequeretur] exsequeretur Weber regis imperium. Displicuit autem Deo quod iussum erat et percussit Israel.  ET PERCUSSIT ISRAEL. Mortem que primum causa peccati veni hec in populo grassata est, quia sepe pro malo gregis delinquit vita pastoris. Tumore elatus David populum numerando peccavit, et populus penam suscepit, quia secundum merita plebium disponuntur corda rectorum. Iustus vero iudex ex ipsorum animadversione corripuit peccantis vitium ex quorum causa peccavit. Sed quia voluntate sua superbiens a culpa alienus non fuit, vindictam culpe suscepit. Ira enim que corporaliter populum perculit rectorem cordis dolore prostravit. Dixitque David ad Deum : Peccavi nimis ut hoc facerem. Obsecro aufer iniquitatem servi tui, quia insipienter egi.  PECCAVI NIMIS. In Regum 2Rg. (2Sm.) 24, 10. ita: « Peccavi valde in hoc facto. Sed precor Domine ut transferas iniquitatem servi tui quia stulte egi ». In quo notandum est quia David numerando populum offendit, quia legis precepta non observavit. In libro enim Numerorum precipit Dominus Moysi Nm. 1, 2. : « Tollite summam filiorum Israel per cognationes suas quidquid sexus est masculini a vicesimo anno et supra » etc. Quia vero David generaliter omnes iussit numerari incurrit indignationem Dei. In Exodo Ex. 30, 12. quoque ait Dominus Moysi : « Quando tuleris summam filiorum Israel iuxta numerum, dabunt singuli pretium Domino pro animabus suis » etc. Hoc oblitus facere David Deum offendit. Et locutus est Dominus ad Gad videntem David dicens : Vade et loquere ad David et dic ei ei] om. Weber : Hec dicit Dominus. Trium tibi optionem do, unum quod volueris elige et faciam tibi. Cumque venisset Gad ad David dixit ei : Hec dicit Dominus. Elige quod volueris, aut tribus annis pestilentiam, aut tribus mensibus fugere te hostes tuos, et gladium eorum non posse evadere, aut tribus diebus gladium Domini et mortem versari in terra, et {t. 2 : Erfurt, f. 105rb ; facsim., p. 209b} angelum Domini interficere in universis finibus Israel. Nunc igitur vide quid respondeam ei qui misit me. Et dixit David ad Gad : Ex omni parte me angustie premunt, sed melius mihi est ut incidam in manus Domini, quia multe sunt miserationes eius quam in manus hominum.   {t. 2 : Erfurt, f. 105rb ; facsim., p. 209b} ET DIXIT DAVID. Si famem eligeret contra alios facere videretur, quia habens multa frumenta inopiam cum aliis non pateretur. Si vinci ab hostibus per tres menses eligeret, habens ipse circa se viros fortissimos nihil metueret cum exercitus neci subiaceret. Communem ergo sibi et aliis passionem elegit in qua timor omnibus esset equalis. Misit ergo Dominus pestilentiam in Israel et ceciderunt de Israel septuaginta millia virorum.  SEPTUAGINTA MILLIA VIRORUM. Capita tantum plebis et seniores numerati sunt. Ceterum de omni populo tot millia interfecta Hebrei affirmant, quot millibus numerus in Paralipomenon scriptus numerum qui in Regum est excedit. Aiunt enim quod in Paralipomenon et qui remanserant et qui interfecti sunt, numerati sunt. In Regum vero tantummodo vivi. Misit quoque angelum in Hierusalem ut percuteret eam.  diversis et occultis infirmitatibus Cumque percuteretur, vidit Dominus et misertus est  Sadoch ut aiunt sacerdote pro populo orante super magnitudinem mali et imperavit angelo qui percutiebat : Sufficit. Iam cesset manus tua. Porro angelus Domini stabat iuxta aream Ornam Ornam scrips. cum Rusch (alibi) ΩM] Ornan ΩJ etc. Weber, Hornan ΩS Rusch, Areunae ΘA , Ornan Areune ΘH* Iebusei.  Areuna Iebusei. Areuna Areuna] scrips. cf. 2Rg. 24, 16, Areuma Rusch enim area interpretatur, et Ornam Ornam] scrips.,Horna Rusch latine resonat lumen nobis Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 1, cap. 21, PL 109, 379B : « ‘Angelus autem Domini praecepit Gad, ut diceret David, ut ascenderet, exstrueretque altare Domino Deo in area Ornan Iebuzaei’, etc. [1Par. 21, 18] In Regum quoque ita scriptum est: Erat autem angelus Domini iuxta aream Iebusaei, etc. [2Rg. 24, 16]. Denique Areauna interpretatur arca, et Ornan latine resonat: lumen nobis. » Hrabanus Maurus, Commentaria in 1-4Rg., lib. 2, cap. 24, PL 109, 122D-123A : « ‘Erat autem angelus Domini iuxta Areuna Iebusaei’ [2Rg. 24, 16]. In Paralipomenon quoque ita scriptum est: Porro angelus Domini stabat juxta aream Ornan Jebusaei. […] Denique Areuna interpretatur area , et Ornan latine resonat :lumen nobis ». Cf. Interpretationes, Aaz apprehendens (ΩS f. 613ra) : « Ornan: lumen nobis vel illuminatio nostra ». Id. (Köln, Dombibliothek, cod. 2, f. 337va, 1270-1280 circa) : « Ornam : lumen nobis ». Levansque David oculos suos, vidit angelum Domini stantem inter celum et terram celum-et-terram] inv. Weber et evaginatum gladium in manu eius et versum contra Hierusalem, et ceciderunt tam ipse quam maiores natu vestiti ciliciis et proni in terram. Dixitque David ad Deum : Nonne ego sum qui iussi ut numeraretur populus ? Ego qui peccavi, ego qui malum feci. Iste grex quid commeruit ? Domine Deus meus, vertatur obsecro manus tua in me et in domum patris mei. Populus autem tuus non percutiatur. Angelus autem Domini precepit Gad ut diceret David ut ut] et Weber ascenderet extrueretque altare Domino Deo in area Ornam Ornam] Hornan Rusch Iebusei.  hec est Hierusalem  EXTRUERETQUE ALTARE. Bene David cum Dominum placare vellet altare iubetur in area Areume Cf. 2Rg. (2Sm.) 24, 18. vel Horne construere, quia non placatur Deus ab homine nisi in arca cordis per lumen recte fidei et vere dilectionis constituat illi altare humilitatis, in quo offerat sacrificium laudis. Ascendit ergo David iuxta sermonem Gad quem locutus fuerat in in] ex Weber nomine Domini. Porro Ornan cum suspexisset et vidisset angelum, quattuorque filii eius cum eo absconderunt se. Nam eo tempore terebat in area triticum. Igitur cum veniret veniret] venisset Weber David ad Ornan conspexit eum {t. 2 : Erfurt, f. 105va ; facsim., p. 210a} Ornan, et processit ei obviam de area et adoravit illum pronus in terram. Dixitque ei David : Da mihi locum aree tue ut edificem in ea altare Domino Domino] Domini Weber , ita ut quantum valet argenti accipias, et cesset plaga a populo. Dixit autem Ornan ad David : Tolle et faciat dominus meus rex quodcumque ei placet. Sed et boves do in holocaustum, et tribulas in ligna, et triticum in sacrificium. Omnia libens prebeo. Dixitque ei rex David : Nequaquam ita fiet sed argentum dabo quantum valet. Neque enim tibi auferre debeo et sic offerre Domino holocausta gratuita. Dedit ergo David Ornan pro loco siclos auri iustissimi ponderis sexcentos.   {t. 2 : Erfurt, f. 105va ; facsim., p. 210a} DEDIT ERGO DAVID etc. In Regum 2Rg. (2Sm.) 24, 24. ita : « Emit ergo David aream et boves argenti siclis quinquaginta ». Unde autumant Hebrei boves argenti siclis quinquaginta. Aream vero sexcentis aureis esse emptam. Alii autem estimant aream emptam quinquaginta siclis exprimere locum altaris ubi holocausta obtulit, aream vero emptam sexcentis siclis esse locum totius templi quod postea Salomon edificavit et atria eius Cf. 3Rg. (1Rg.) 6, 1.. Et edificavit ibi altare Domino. Obtulitque holocausta et pacifica, et invocavit Dominum, et exaudivit eum in igne de celo super altare holocausti.  sub Moyse, David, Salomone, et Elia super altare descendit ignis de celo. Sub Manue autem angelus de petra flammam eduxit Cf. Idc. 13, 20. Precepitque Dominus angelo et convertit gladium suum in vaginam. Protinus ergo David videns quod exaudisset eum Dominus in area Ornan Iebusei, immolavit ibi victimas. Tabernaculum autem Domini quod fecerat Moyses in deserto, et altare holocaustorum ea tempestate erat in excelso Gabaon, et non prevaluit David  sicut preceptum est in lege, sed spatium illuc eundi non habuit vel forsitan in mentem ei non occurrit ire ad altare ut ibi obsecraret Dominum Dominum] Deum Weber . Nimio enim fuerat timore perterritus videns gladium angeli Domini.  plagam mortis illatam ministerio angeli sicut in Egypto factum est Cf. Ex. 12, 23. Capitulum 22 Dixitque David : Hec est domus Dei et hoc altare in holocaustum Israel.  hunc putavit esse locum in quo Abraam pro filio arietem immolavit Cf. Gn. 22, 1-18. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 2, cap. 22, PL 109,380C. Et precepit ut congregarentur congregarentur] tongregarentur cacogr. Rusch omnes proselyti {t. 2 : Erfurt, f. 105vb ; facsim., p. 210b} de terra Israel, et constituit ex eis latomos ad cedendos lapides et poliendos, ut edificaretur domus Domini Domini] Dei Weber ,  vel Dei  UT CONGREGARENTUR. De Ecclesia Christus artifices domus sue elegit, qui inconditos mores hominum dolarent et polirent ut in edificatione spirituali per {t. 2 : Erfurt, f. 105vb ; facsim., p. 210b} diversas iuncturas fidei et caritatis sibi convenirent. Unde Cf. Os. 6, 5. : « Propter hoc dolavi in prophetis et occidi eos in verbis oris mei » etc. ferrum quoque plurimum ad claves claves] clavos Weber ianuarum,  FERRUM. Fidei firmitatem sacris dogmatibus ordinavit ut intrantes in Ecclesiam timoris aculeis configerentur, et sic per dilectionis et societatis fidem mutuo necterentur. Unde Ps. 118, 120. : « Confige timore tuo carnes meas ». Et alibi Ps. 121, 3. : « Hierusalem que edificatur ut civitas cuius participatio eius in » etc. et ad commissuras atque iuncturas preparavit David et aeris pondus innumerabile.  AERIS. Lectiones sonoras et cantica spiritualia que sancti patres ad instructionem Ecclesie Christo vero pacifico prepararunt. Ligna quoque cedrina non poterant estimari,  CEDRINA LIGNA. Viros virtutibus claros quos ad exemplum instruxerunt vel Scripturis suis inseruerunt. que Sidonii et Tyrii deportaverant ad David.  SIDONII ET TYRII. Quia per predicatores qui de gentibus electi sunt tales viri ad notitiam Ecclesie pervenerunt. Et dixit David : Salomon filius meus puer parvulus est et delicatus.  PARVULUS EST ET DELICATUS. Tempore veteris testamenti obscura fuit notitia incarnationis Christi, parvus quoque numerus fidelium qui sunt membra Christi. Domus autem quam edificare edificare] edificari Weber volo Domino talis esse debet, ut in cunctis regionibus nominetur. Preparabo ergo ei necessaria, et ob hanc causam ante mortem suam omnes paravit impensas.  PREPARAVIT IMPENSAS. Moyses impensas domus Domini preparavit dicens Cf. Dt. 10, 12. : « O Israel quid Dominus Deus tuus petit a te nisi ut timeas Dominum Deum tuum et ambules in viis eius » etc. et aliis similibus. Vocavitque Salomonem filium suum, et precepit ei ut edificaret domum Domino Deo Israel. Dixitque David ad Salomonem : Fili mi, voluntatis mee fuit ut edificarem domum nomini Domini Dei mei, sed factus est ad me sermo Domini dicens : Multum sanguinem effudisti et plurima bella bellasti. Non poteris edificare domum nomini meo, tanto effuso sanguine coram me.  MULTUM SANGUINEM FUDISTI. Significat Iudeos propter carnalem legis observantiam et sanguinolenta opera non posse spirituale edificium Domino preparare. Vel quia pollutas manus habebant sanguine Christi et prophetarum. Unde Mt. 23, 37. : « Hierusalem que occidis prophetas et lapidas eos qui ad te missi sunt » etc. Filius  Christus qui nascetur tibi  de semine tuo et erit vir quietissimus. Faciam enim eum requiescere ab omnibus inimicis suis per circuitum et ob hanc causam pacificus vocabitur,  « Orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis » Ps. 71, 7. et pacem  « Ipse enim est pax nostra » Eph. 2, 14. et otium dabo in Israel cunctis diebus eius. Ipse edificabit domum  Ecclesiam nomini meo, et ipse erit mihi in filium et ego ero ei in patrem.  « Ipse invocabit me : Pater meus tu, et ego primogenitum ponam illum » Cf. Ps. 88, 27. Firmaboque solium regni eius super Israel in eternum. Nunc ergo fili mi sit Dominus tecum, et prosperare et edifica domum Domino Deo tuo sicut locutus est de te. Det quoque {t. 2 : Erfurt, f. 106ra ; facsim., p. 211a} tibi Dominus prudentiam et sensum, ut regere possis Israel, et custodire legem Domini Dei tui. Tunc enim proficere poteris si custodieris mandata et iudicia que precepit Dominus Moysi ut doceret Israel. Confortare viriliter age, ne timeas, neque paveas. Ecce ego in paupertaticula paupertaticula] paupertatula Weber mea  paupertatem legalis littere significat, “lex enim habens umbram futurorum” Cf. Hbr. 10, 1. nihil ad perfectum adduxit preparavi impensas domus Domini, auri talenta centum millia,  in perfectis numeris perfectio designatur  AURI. Patres veteris Testamenti in Scripturis suis sensus profunditatem et eloquii venustatem inserebant. et argenti mille millia talentorum, aeris vero et ferri non est pondus.  quia divinorum testimoniorum firmatas inestimabilis est unde Lc. 21, 33. : « Celum et terra transibunt verba autem mea non transibunt » Vincitur enim numerus magnitudine. Ligna  mente elatos et lapides  duritia lapideos preparavi ad universa impendia.  TALENTORUM. Talentum ceteris precellit ponderibus et rei magnitudinem et perfectionem significat. Habes quoque plurimos artifices, latomos et cementarios, artificesque lignorum, et omnium artium ad faciendum opus prudentissimos.  ARTIFICES. Predicatores qui latomi cementarii et artifices lignorum et multis aliis modis dicuntur, quia iuxta qualitatem auditorum formatur doctrina predicatorum. Aliter enim sapientes, aliter insipientes, aliter superbi, aliter humiles docendi sunt. In auro et argento, aere et ferro cuius non est numerus. Surge igitur et fac, et erit Dominus tecum. Precepit quoque David cunctis principibus Israel ut adiuvarent Salomonem filium suum.  PRECEPIT QUOQUE DAVID CUNCTIS PRINCIPIBUS UT ADIUVARENT. Significat legem et prophetas firma auctoritate docere, ubi qui sanctitate et virtute in Ecclesia principantur adiuvent verum Salomonem in edificio eius docendo scilicet et operando. Unde Ps. 28, 2 ; Ps. 95, 9. : « Adorate Dominum in atrio sancto eius ». Cernitis inquiens quod Dominus Deus vester vobiscum sit, et dederit vobis requiem per circuitum et tradiderit omnes omnes] inimicos Weber in manu  vel manus vestra  vel vestras et subiecta sit terra coram Domino et coram populo eius. Prebete igitur corda vestra et animas vestras et et] ut Weber  alias : ut queratis Dominum Deum vestrum et consurgite et edificate sanctuarium Domino Deo,  « Templum Domini sanctum est quod estis vos » 1Cor. 3, 17.  SANCTUARIUM. [b] « Anima iusti sedes est sapientie » Sententia Augustino, Cassiodoro et sequacibus frequenter laudata, aliquando iisdem et aliis Scripturae tributa. Cf. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, I, Ps. 34 § 2, CCSL 38, p. 301.46 ; Ps. 46 § 10, CCSL 38, p. 535.19 : « Anima iusti sedes sapientie » ; Ps. 79 § 2, p. 1112.21 : « Audi quid dicat Scriptura ? Anima iusti sedes est sapientie » et passim. Eucherius Lugdunensis, Formularum spiritalis intelligentiae ad uranium liber unus, cap. 1, PL 50, 734D : « In Proverbiis quippe Salomonis scriptum est : Anima eius sedes sapientiae; sapientia vero Dei Patris Christus est [1Cor. 1, 24], qui in animis sanctorum dicitur sedere ». Gregorius Magnus, Moralia in Iob, lib. 29, cap. 28, CCSL 143B, p. 1473.14-15 : « Caelum mihi sedes est [Is. 66, 1]. De qua sede alias scriptum est : Anima iusti sedes sapientie ». Gregorius Magnus, Homiliae in evangelia, hom. 38 § 2, CCSL 141, p. 360.24. Cf. ad sensum Prv. 12, 23 ; Sap. 7, 28. Parall. : Glossa ordinaria (Is. 66, 1 marg.).. [a] In hac domo requiescit arca, id est fides incarnationis Christi. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 2, cap. 22, PL 109, 387B-C : « Simili modo et caeteri prophetae hoc dicebant dictis, hocque persuadebant exemplis, ut Salvatori venienti quisque cordis habitaculum praepararet, et in mente sua sanctuarium Domini recta fide et bona voluntate construeret, quatenus illis [a] introduceretur arca foederis Domini, hoc est, fides incarnationis Christi, vasaque Domino consecrata, sanctorum virorum utique exemplum, et mirifica facta. Vasa enim Dei sunt animae sanctorum, in quibus sapientia divina consistit, ac diversa Spiritus sancti charismata continentur. Unde per quemdam Sapientem dicitur: [b] Anima iusti sedes est sapientiae. Et item: Spiritus, inquit, Domini replevit orbem terrarum, et hoc, quod continet omnia, scientiam habet vocis ». [FG2017 MM2017] ut introducatur arca federis Domini et vasa Domino consecrata in domum que edificatur nomini Domini. Capitulum 23 Igitur David senex et plenus dierum regem constituit Salomonem filium suum super {t. 2 : Erfurt, f. 106rb ; facsim., p. 211b} Israel.  IGITUR DAVID SENEX. Post completionem veteris Testamenti successit incarnatio salvatoris cuius regni non erit finis. Unde Gal. 4, 4. : « Ubi venit plenitudo temporis misit Deus filium suum ». Et congregavit omnes principes Israel et sacerdotes atque levitas.  singuli ordines diversorum officiorum ad Christi congregantur officium Numeratique sunt levite a viginti viginti] triginta Weber annis et supra, et inventa sunt triginta octo millia virorum.   {t. 2 : Erfurt, f. 106rb ; facsim., p. 211b} NUMERATI SUNT LEVITE. Qui ministerio Domini funguntur, fidem sancte Trinitatis et mandatorum impletionem servare debent. Unde : Inventa sunt triginta octo millia virorum. Quisquis enim sana fide et recto opere usque ad finem Deo servit, et ad resurrectionis gratiam et beatitudinem eternam que in octonario signantur perveniet. Ex his electi sunt et distributi in ministerium domus Domini viginti quattuor millia prepositorum autem et iudicum sex millia.  VIGINTI QUATTUOR MILLIA. Quia veri ministri lucis debent instare et a via iustitie non declinare. Nam viginti quattuor horis totus per circulum orbis illustratur et tenebrarum umbra pellitur. Unde septuaginta duo discipuli ad predicandum missi Cf. Lc. 10, 17., quia fides sancte Trinitatis cum operibus lucis ad iustitiam sufficit ter enim viceni et quater terni septuaginta duo fiunt. Quo numero linguarum diversitas et librorum utriusque testamenti series comprehenditur.  PREPOSITORUM. Quia nemo huius ordinis dignitatem appetere debet, nisi qui perfectioni et doctrine suadet. Senario enim numero mundus factus est et homo sexto die creatus Cf. Gn. 1, 26., qua et redemptus est. Porro quattuor millia ianitores  qui enim ianitoris vel psalte officium digne vult agere evangelicam doctrinam debet custodire et totidem psaltes psaltes] psalte Weber canentes Domino in organis que fecerat ad canendum. Et distribuit eos David per vices filiorum Levi, Gerson videlicet et Caath et Merari.  ET DISTRIBUIT EOS DAVID. Quia lex et prophete his qui assumpti sunt per gratiam et additi numero fidelium sancte Trinitatis fidem et virtutum executionem insinuant. Levi enim interpretatur additus vel assumptus, Gerson : advena ibi vel eiectio eorum, Caath molares dentes vel patientes, Merari amaricans vel amaritudo. Qui enim per gratiam assumptus est et additus fidelibus eiicere debet omnem vitiorum immunditiam ut fiat propheta advena et peregrinus, deinde moralitatis discretionem habeat et quadriga virtutum vitam suam ad celestia provebat que sunt prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia et patienter toleret omnia amarus et iratus peccatis suis. Filii filii] om. Weber Gerson : et et] om. Weber Leedan et Semei. Filii Leedan princeps : Ieiel, et Zethan Zethan] Zetham Weber , et Ioel, tres. Filii Semei : Salomith et Oziel Oziel Weber] Ozziel Rusch tantum et Aran. Tres isti principes familiarum Leedan. Porro filii Semei : Ieeth et Sisa et Iaus et Baria. Isti filii Semei quattuor. Erat autem Ieeth prior, Sisa secundus. Porro Iaus et Baria non habuerunt plurimos filios, et idcirco in una familia unaque domo computati sunt. Filii Caath : Amram et Isaar, Hebron et Oziel, quattuor. Filii Amram : Aaron  Christus et Moyses. Separatusque est Aaron  Christus  accedens per semetipsum ad Deum semper veniens ut interpellat pro nobis Cf. Rm. 8, 34. ut ministraret  quia solus « sine peccato » Hbr. 9, 28. in sancta sancta] sancto Weber sanctorum  quia « penetravit celos » Hbr. 4, 14. ipse et filii eius  membra Christi in sempiternum et adoleret incensum Domino secundum ritum suum,  orationis scilicet unde : « Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo » Ps. 140, 2. ac benediceret nomini eius in sempiternum sempiternum] perpetuum Weber . Moysi quoque  quia plures de priori populo ad ecclesiasticum pertinent sacerdotium hominis Dei filii annumerati sunt in tribu Levi. Filii Moysi : Gersan Gersan] sic Rusch, Gersom Weber et Eliezer. Filii Gersan Gersan] sic Rusch, Gersom Weber Subuel primus. Fuerunt autem filii Eliezer : Roobia primus, et non erant Eliezer filii alii. Porro filii Roobia multiplicati {t. 2 : Erfurt, f. 106va ; facsim., p. 212a} sunt nimis. Filii Isaar, Salomith Salomith] Salumith Weber primus. Filii Hebron : Ieriau Ieriau Weber ] Ierian cacogr. Rusch, Ieriahu ΩM, Ietrahu ΩS, primus, Amarias secundus, Iaziel tertius, Iecmaam quartus. Filii Oziel : Micha primus, Iesia secundus. Filii Merari : Mooli et Musi. Filii Mooli : Eleazar et Cis. Mortuus est autem Eleazar et non habuit filios sed filias. Acceperuntque eas filii Cis fratres earum. Filii Musi : Mooli et Eder et Ierimuth Ierimuth Rusch Weber] Ierimoth Edmaior. (EΘP), Ierimith ΩS Revera Ierimoth ; cf. 1Par. 24, 30. tres. Hi filii Levi in cognationibus et familiis suis, principes per vices et numerum capitum singulorum, qui faciebant opera ministerii domus Domini a viginti annis et supra.  qui in domo Domini ministrant decalogum in duobus preceptis caritatis debent servare et secundum ea officium gerere Dixit enim David : Requiem dedit Dominus Deus Israel populo suo et habitationem Hierusalem usque in eternum.   {t. 2 : Erfurt, f. 106va ; facsim., p. 212a} DIXIT ENIM DAVID etc. Dum filii Israel in deserto fuerunt et terram Chanaan expugnaverunt, per diversa loca ferebatur tabernaculum, sed templo edificato non fuit necessaria locorum mutatio. Sic quoque cultus veteris Testamenti per varias figuras mutabilis fuit evangelium vero stabile et fixum. Nec erit officii levitarum ut ultra portent tabernaculum et omnia vasa eius ad ministrandum. iuxta precepta quoque David novissima supputabitur numerus filiorum Levi a viginti annis et supra, et erunt sub manu filiorum Aaron in cultum domus Domini in vestibulis,  vestibulum dictum eo quod vestiat fores templi vel cuiuslibet edificii  ET ERUNT SUB MANU FILIORUM. Ut minores discant maioribus obedire, et maiores adiuti a minoribus possint dignius officium explere sicut in Ecclesia fit hodie. et in exedris,  EXEDRIS. Thalamis scilicet vel cubiculis in quibus habitant levite et sacerdotes. Ipsi quoque, veri templi ministri, aditum debent diligenter observare, dignos intromittere, indignos vero repellere. et in loco purificationis, et in sanctuario et in universis operibus ministerii templi Domini. Sacerdotes autem super panes propositionis et ad simile sacrificium, et ad lagana, et azyma et sartaginem et ad ferventem similam, et ad torrendum et ad torrendum] om. Weber , et super omne pondus atque mensuram.  AD FERVENTEM SIMILAM. Spicas scilicet primitiarum que torrebantur et grana comedebantur quas vulgo graneas vocant. In quibusdam codicibus habetur : Ad ferventem similam, in aliis : ad ferventem tantum, sed in hebreo habetur : ad torrendum. Levite vero  sacerdotes predicta faciunt ut stent mane ad confitendum et canendum Domino.  mane et vespere fiebat iuge sacrificium Similiterque ad vesperam,  sic ministri Ecclesie debent semper et ubique Deum laudare tam in oblatione holocaustorum Domini quam in sabbatis, et calendis, et sollemnitatibus reliquis iuxta numerum et cerimonias {t. 2 : Erfurt, f. 106vb ; facsim., p. 212b} uniuscuiusque rei iugiter coram Domino. Et custodiant observationes tabernaculi federis et ritum sanctuarii, et observationem filiorum Aaron fratrum suorum, ut ministrent in domo Domini. Capitulum 24 Porro filiis Aaron he partitiones erunt. Filii Aaron : Nadab et Abiu, et Eleazar, et Ithamar. Mortui sunt autem Nadab et Abiu ante patrem suum absque liberis. Sacerdotioque functus est Eleazar et Ithamar.  SACERDOTIOQUE FUNCTUS EST ELEAZAR. Potest per Eleazar filium Aaron seniorem, et summum sacerdotem ecclesiasticum sacerdotium et spirituale sacrificium accipi. Prius enim legitur Cf. Gn. 14, 18. per Melchisedech panem et vinum oblatum esse in sacrificium corporis et sanguinis Christi, scilicet sacramentum quam per Aaron pecudum victimas. Per Ithamar vero, qui interpretatur amarus, qui per David culmen levitici honoris ascendit, possunt figurari qui de figurali observantia ad evangelium per Christum sunt {t. 2 : Erfurt, f. 106vb ; facsim., p. 212b} translati quibus dicitur Ier. 2, 21.: « Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliene ? » Plures de filiis Eleazar quam de filiis Ithamar electi sunt, quia multi filii deserte magis quam eius que habet virum. Et divisit eos David, id est Sadoc de filiis Eleazari Eleazari] Eleazar Weber et Abimelech Abimelech Rusch Edmaior. (nonnullii codd.)] Ahimelech Weber de filiis Ithamar secundum vices suas et ministerium. Inventique sunt multo plures filii Eleazar in principibus viris quam filii Ithamar. Divisit autem eis, hoc est filiis Eleazar principes per familias sedecim, et filiis Ithamar per familias et domos suas octo.  PER FAMILIAS SEDECIM. Duplicatus est octonarius. In lege carnalis circumcisio octava die celebratur Cf. Gn. 17, 10 ; Lv. 12, 3., in evangelio vero in presenti circumcisio cordium Cf. Rm. 2, 29. et in futuro corporum Cf. Phil. 3, 5-12.. Porro divisit utrasque inter se familias sortibus. Erant enim principes sanctuarii et principes Dei  aliter excluduntur a ministerio sanctuarii et principatu sacerdotii nisi sint a Deo electi tam de filiis Eleazar quam de filiis Ithamar. Descripsit Descripsit] Descripsitque Weber eos Semeias filius Nathanael scriba levites coram rege, et principibus, et Sadoc sacerdote, et Achimelech filio Abiathar, principibus quoque familiarum sacerdotalium et leviticarum unam domum que ceteris preerat Eleazar et alteram domum que sub se habebat ceteros Ithamar.  DESCRIPSIT EOS. Predicatorum ordo omnia que in lege comprehensa sunt, mysteria pure et sincere coram Deo et hominibus tractant et auditoribus insinuant, quod ipsa nomina ostendunt. Semeias namque audiens Dominum, Nathanael donum Dei, Sadoc iustus, Achimelech frater meus rex, Abiathar pater meus superfluus. Qui ergo audit Deum recte discendo legem eius et mandatis obediendo ipse filius est doni Dei, quia hanc gratiam habet ex dono divino et scriba doctus in regno celorum et minister veri templi describit ritum sacerdotii coram rege Christo et populo christiano qui etiam rex potest dici, quia corpus Christi et vitam suam bene regit. Qui licet de superfluo patre natus tamen sacerdotalem et regiam habet dignitatem et iustitie nomine merito censetur. Exivit autem sors. Prima Ioarib Ioarib] Ioiarib Weber , secunda Iedeie,  EXIVIT AUTEM SORS. Si qui putant in necessitate Deum esse consulendum sortibus apostolorum exemplo, videant apostolos collecto numero fratrum hoc fecisse, et preces Deo ante fudisse.  PRIMA SECUNDA TERTIA etc. David in viginti quattuor sortes leviticam tribum et sacerdotalem ordinem distribuit, ostendens Ecclesie sacerdotalem et regiam dignitatem plene habere, et legis et evangelii doctrinam perfecte servare, vel perfectionem operis que senario commendatur et claritatem evangelice predicationis que quaternario figuratur. Nam quater seni viginti quattuor faciunt. Tertia Harim Harim] Arim Weber , quarta Seorim quinta Melchia, sexta Maimna Maimna] Maiman Weber , septima Accos, octava Abia, nona Iesu, decima {t. 2 : Erfurt, f. 107ra ; facsim., p. 213a} Sechenia, undecima Eliasib, duodecima Iacim, tertia decima Hoppha Hoppha] Oppa Weber , quarta decima Isbaal, quinta decima Belga, sexta decima Emmer, septima decima Ezir, octava decima Aphses Aphses] Hapses Weber , nona decima Apheceia Apheceia] Phetheia Weber , vicesima Ezechiel Ezechiel] Iezecel Weber , vicesima prima Iachin, vicesima secunda Gamul, vicesima tertia Dilaiau Dilaiau] Dalaiau Weber , vicesima quarta Maziau Maziau] Mazziau Weber . He vices eorum secundum ministeria sua, ut ingrediantur domum Dei Dei] Domini Weber , et iuxta ritum suum sub manu Aaron patris eorum sicut precepit Dominus Deus Israel.  pontificis scilicet qui ex unoquoque sorte electus, ordine vicis sue minoribus preerat, et a sabbato usque ad sabbatum ministrabat Porro filiorum Levi qui reliqui fuerant de filiis Amram erat Subuel Subu(h)el] Subahel hic et infra Weber et filiis Subuel Iedeia. De filiis quoque Roobie princeps Iesias. Isaarias Isaarias] Isaaris Weber vero Salemoth. Filiusque Salemoth Ianadiath Ianadiath] Iaath Weber . Filiusque eius : Ieriau Ieriau Φ ΩJ Ed1455 Clementina] Ieriahu Rusch Weber, + primus ΩS Ed1455 Clementina , Amarias secundus, Iaziel tertius, Iechmoam Iec(h)moam Φ etc. Rusch (Iethmoam) ΩM ] Iechmoan ΩS, Ed1455, Iecmaan ΛL ΩJ Clementina, Iecmaam Weber quartus. filius Oziel : Micha. Filius Micha : Samir. Frater Micha : Iesia. Filiusque Iesie : Zacharias. filii Merari : Mooli et Musi. filius Oziau Oziau] Ioziau Weber : Bennon Bennon] Benno Weber . Filius quoque Merari : Oziau et Soem et Zachur et Hebri Hebri] Bebri Rusch . Porro Mooli filius Eleazar qui non habebat liberos liberos] libros Rusch cum Edmaior. (ΛL) . Filius vero Cis : Hieramiel Hierami(h)el] Ierahemel Weber . Filii Musi : Mooli, Eder et Ierimoth Ierimoth Edmaior. (ΘΦ etc.) Rusch ] -rimuth Ω etc. Cf. 1Par. 23, 23.. Isti filii Levi secundum domos familiarum suarum. Miseruntque et ipsi sortes contra fratres suos filios Aaron coram David rege, et Sadoc, et Achimelech et principibus familiarum, sacerdotalium, et leviticarum tam maiores quam minores. Omnes sors equaliter dividebat. Capitulum 25 {t. 2 : Erfurt, f. 107rb ; facsim., p. 213b} Igitur David et magistratus exercitus segregaverunt segregaverunt] secreverunt Weber in ministerium filios Asaph Asaph] + et Weber , Heman Heman Weber etc. ] Eman Rusch sed alibi Heman et Idithun qui prophetarent in citharis, et psalteriis, et cymbalis secundum numerum suum dedicato sibi officio servientes.   {t. 2 : Erfurt, f. 107rb ; facsim., p. 213b}  SEGREGAVERUNT IN MINISTERIUM FILIOS ASAPH etc. Quia verus David rex noster et Dominus omnem ordinem ecclesiastici ministerii in fide Trinitatis suum vult agere officium, nec eum digne laudare potest, nisi qui Patris et Filii et Spiritus sancti confessione per fidem spem et caritatem laudaverit. Asaph enim colligens, Heman : cor eorum, Idithun : transiens. Qui enim divine Scripture mysteria sagaciter colligit et omnem terrenarum rerum cupiditatem transilit, digne laudes persolvit. De filiis Asaph : Zachur et Ioseph et Nathania et Asarela, filii Asaph. Sub manu Asaph prophetantis iuxta regem. Porro Idithun. Filii Idithun : Godolias, Sori, Iesias Iesias] Iesaias Weber et Sabias et Mathathias, sex. Sub manu patris sui Idithun qui in cithara prophetabat super confitentes et laudantes Dominum. Heman quoque. Filii Heman : Bocciau Bocciau ΩJ Ed1455 Clementina Weber] Boccina ΩM, Boccu ΩS, Bochiau tantum Rusch , Mathanie Mathanie] Mathaniau Weber ,  vel Mathaniu Oziel, Subuel, et Ierimoth, Ananias, Anani, Eliatha Eliatha] Elietha Weber , Geddolthi Geddolthi] Geddelthi Weber ,  Geldelthi et Romethiezer Romethiezer] Romemthiezer Weber et Iesabaccasa Iesabaccasa] Iesbacasa Weber , Mellothi, Othir, Mazioth. Omnes isti filii Heman videntis regis in sermonibus Dei, ut exaltaret cornu. Deditque Deus Heman filios quattuordecim et filias tres. Universi sub manu patris sui ad cantandum in templo Domini distributi erant in cymbalis, et psalteriis, et citharis in ministeria domus Domini iuxta regem Asaph, videlicet et Idithun et Heman. Fuit autem numerus eorum cum fratribus suis qui erudiebant canticum Domini cuncti doctores ducenti octoginta octo.  CUNCTI DOCTORES DUCENTI OCTOGINTA OCTO. Hi sunt qui hodie canones divinorum librorum sensu evangelico exponunt, quater enim septuagintaduo ducenta octoginta faciunt : libros autem veteris et novi Testamenti septuagintaduo esse dubium non est. Unde quicumque divino fungitur officio quattuor principalibus virtutibus insistens evangelice doctrine incumbat, et secundum eius normam quidquid didicerit vel docuerit formare intendat. Miseruntque sortes per vices suas ex equo tam maior quam minor, doctus pariter et indoctus.  ne quis ecclesiastici ordinis gradum aut dare aut accipere presumat, unde 1Tim. 5, 22. : « Nemini manum cito imposueris » Egressaque est sors prima Ioseph, qui erat de Asaph. Secunda Godolie ipsi et filiis eius et fratribus duodecim. Tertia Zachur filiis {t. 2 : Erfurt, f. 107va ; facsim., p. 214a} et fratribus eius duodecim. Quarta Isari filiis et fratribus eius duodecim. Quinta Nathanie filiis et fratribus eius duodecim. Sexta Bocciau Bocciau Ω Ed1455 Rusch Clementina Edmaior.] Bociau ΣT, Bocchiau Amiatinus, Cava interl.| vel Bocchiau || filiis et fratribus eius duodecim. Septima Isrehela Isrehela] Israela Weber filiis et fratribus eius duodecim. Octava Isaie filiis et fratribus eius duodecim. Nona Mathanie filiis et fratribus eius duodecim. Decima Semeie filiis et fratribus eius duodecim. Undecima Ezrael Ezra(h)el ΩM ΩJ Rusch Ezrahel Weber ] Esrahel ΩS, Azareel Clementina filiis et fratribus eius duodecim. Duodecima Asabie filiis et fratribus eius duodecim. Tertia decima Subuel Subu(h)el] Subahel Weber filiis et fratribus eius duodecim. Quarta decima Mathathie filiis et fratribus eius duodecim. Quinta decima Ierimoth filiis et fratribus eius duodecim. Sexta decima Ananie filiis et fratribus eius duodecim. Septima decima Iesboccase Iesboccase] Iesbocase Weber filiis et fratribus eius duodecim. Octava decima Anani filiis et fratribus eius duodecim. Nona decima Mellothi filiis et fratribus eius duodecim. Vicesima Eliatha filiis et fratribus eius duodecim. Vicesima prima Othir filiis et fratribus eius duodecim. Vicesima secunda Godollathi interl.| alias : Godoliathi || filiis et fratribus eius duodecim. Vicesima tertia Aziuth Aziuth] Maziuth Weber interl.| vel Aziud || filiis et fratribus eius duodecim. Vicesima quarta Romethiezer Romethiezer] Romamthiezer Weber filiis et fratribus eius duodecim. Capitulum 26 Divisiones autem ianitorum de Choritis Mesellemia, filius Chore, de filiis Asaph.   {t. 2 : Erfurt, f. 107vb ; facsim., p. 214b} SELEMIE. Qui interpretatur reddente Domino, et significat ordinem apostolorum et primorum doctorum quibus orientalis porta, id est primitiva commendatur Ecclesia, quibus antiquorum patrum reddite sunt promissiones. Filii Mesellemie : Zacharias primogenitus,  ZACHARIE. Qui memoria Domini interpretatur, et significat doctores gentium, quia a primis predicatoribus ad predicandum ordinati sunt. Unde Cf. Act. 13, 2. : « Orantibus apostolis et ieiunantibus ait Spiritus sanctus : Segregate mihi Paulum et Barnaban ». Iadiel secundus, Zabadias tertius, Iathanael quartus, Ahilam {t. 2 : Erfurt, f. 107vb ; facsim., p. 214b} quintus, Iohannan sextus, Helioenai septimus. Filii autem Obededom :  Obededom – rubeus - qui in servitute erant generati et rubore sanguinis Christi perfusi, reatum suum in propatulo habuerunt, recte per condescensionem magistrorum reducuntur ad gradum pristinum. Unde Paulus Cf. 1Cor. 9, 19. : « Omnium servum me feci ut omnes lucrifacerem ». Semeias primogenitus, Iozabad secundus, Iohaa tertius, Sachar quartus, Nathanael quintus, Ammiel sextus, Isachar septimus, Phollathi octavus, quia benedixit illi Dominus. Semeie autem filio eius nati sunt filii prefecti familiarum suarum erant enim viri fortissimi. Filii ergo Semeie : Othin Othin] Othni Weber , et Raphael, et Obediel, Zabad et et] om. Weber fratres eius viri fortissimi, Heliu quoque et Samachias Samachias Weber] Samathias Rusch . Omnes hi de filiis Obededom ipsi et filii et fratres eorum fortissimi ad ministrandum sexaginta duo de Obededom. Porro Mesellamie filii et fratres robustissimi decem et octo. De Osa Osa] Hosa Weber interl.| alias Hosa || autem id est de filiis Merari Semri princeps. Non enim habuerat primogenitum et idcirco posuerat eum pater eius in principem, Helchias secundus, Tabelias tertius, Zacharias quartus. Omnes hi filii et fratres Osa vel Hosa tredecim. Hi sunt divisisunt divisi] inv. Weber in ianitores, interl.| costodes Ecclesie qui ad baptismum singulorum fidem explorant|| ut semper principes custodiarum sicut et fratres eorum ministrarent in domo Domini. Misse sunt autem sortes ex equo interl.| « Quia non est personarum acceptor Deus , quicumque enim operatur iustitiam acceptus est illi” Act. 10, 34-35. || et parvis et magnis per familias suas in unamquamque portarum. Cecidit igitur sors orientalis Selemie. Porro Zacharie filio eius viro prudentissimo et erudito sortito obtigit plaga septentrionalis. interl.| gentilitas infidelitate frigida, sed ex eis plurimi ad fidem veniunt|| Obededom interl.| serviens|| vero et filiis eius ad austrum interl.| quia ibi fuerunt prophete t apostoli||  AD AUSTRUM. Australis porta significat Iudaicam plebem, lege et prophetis illuminatam, calori fidei et lumini sapientie percipiendo vicinam. in qua parte domus erat seniorum concilium. Sephphima Sephphima] Sepphima Weber et Osa Osa] Chosa Ω, Hosa Rusch Weber ad occidentem iuxta portam  AD OCCIDENTEM IUXTA PORTAM. Per occidentalem plagam finis mundi significatur, in quo erit persecutio Antichristi et « abundabit iniquitas et refrigescet caritas multorum » Mt. 24, 12.. Huius porte ianitores sunt doctores illius temporis qui Ecclesiam docendo et exhortando roborant. Unde Sephphimia humilis, vel campestris et Osa Osa] Chosa Rusch divinans interpretatur. Humiliabitur enim in persecutione Ecclesia, et in campo lascivie erit dissoluta. Sed in perfectorum actione elevata quod divinis presignatur eloquiis. Unde Dn. 12, 9. : “Clausi sunt sermones usque ad prefinitum tempus”. que ducit ad viam ascensionis interl.| quia in proximo erit iudicium in quo sancti ascendent ad regnum celorum|| custodia contra custodiam. interl.| concordia duorum Testamentorum|| Ad Orientem vero {t. 2 : Erfurt, f. 108ra ; facsim., p. 215a} levite sex, et ad aquilonem quattuor per diem, atque ad Meridiem similiter in die quattuor,   {t. 2 : Erfurt, f. 108ra ; facsim., p. 215a} LEVITE SEX. Senarius bonum opus ministeriorum Dei significat, quaternarius evangelicam doctrinam et principalium virtutum plenitudinem. et ubi erat concilium bini et bini.  BINI ET BINI. Ianitores binos, et binos dicit esse in cellulis atque in via, quia sive in cellulis cordis sui curam gerant, sive in via exterius verbum Dei exponant duo precepta caritatis, et regulam utriusque Testamenti omnino servent. In cellulis quoque ianitorum ad occidentem quattuor in via, binique per cellulas. Ad septentrionem vero et meridiem quaterni per dies singulos mutabantur. Et ad basilicam concilii ad occidentem bini habentes alios in via, binique per cellulas Ad Septentrionem…per cellulas] om. Edmaior. et Weber cum apparatibus . He sunt divisiones ianitorum filiorum Chore et Merari. Porro Achias  frater meus erat super thesauros domus Dei ac vasa sanctorum.  in Christo « sunt omnes thesauri sapientie et scientie » Col. 2, 3. qui ait Hbr. 2, 12. : « Nuntiabo nomen tuum fratribus meis » Filii Ledan,  vel Leedan filii Gersonni.  vel Gersoni De Ledan principes familiarum : Ledan, et Gersonni, Ieieli. Filii Ieieli : Zathan et Ioel frater eius super thesauros domus Domini Amramitis et Isaaritis et Hebronitis et Ozielitis Ozielitis] Ozielitibus Weber . Subuel Subu(h)el Rusch] Subahel Weber autem filius Gerson filii Moysi, prepositus thesauris.  FILII MOYSI. Qui precipue a David honorabantur, secundum Iosephum, et super thesauros constituti erant doctores, de Iudeis significat quibus ornamentum Ecclesie, id est decor anime commendatur. Fratres quoque eius Eliezer,  FRATER QUOQUE EIUS ELIEZER. Ostendit donaria principum thesauros esse sanctorum que enim hostibus auferebant in supellectilem templi donabant. Quicumque enim bene laborans aliquid virtutis vel boni operis acquirit, Deo non sibi bene attribuat. Unde Ps. 113, 9. : « Non nobis, Domine, non nobis sed nomini tuo da gloriam ». cuius filius Raabia et huius filius Asaias Asaias ΩS ΩM Rusch] Isaias ΨD ΩJ Ed1455 Weber et huius filius Ioram, huius quoque filius Zechri,  alias : Iechri sed et huius filius Selemith Selemith] Semith Rusch tantum . ipse Selemith et fratres eius super thesauros sanctorum que sanctificavit David rex, et principes familiarum, et tribuni, et centuriones ,et duces exercitus, de bellis et manubiis preliorum, que consecraverant ad instaurationem et supellectilem templi Domini. Hec autem universa sanctificavit Samuel videns, et Saul filius Cis, et Abner filius Ner, et Ioab filius Sarvie, omnesque omnesque] omnes qui Weber sanctificaverant sanctificaverant] sanctificaverunt Weber ea per manum Selemith Selemith] Salemith Weber et fratrum eius. Isaaritis Isaaritis] Saaritis Weber vero preerat Chonenias  erarius meus, vel mons vel possessio, id est super quam requiescit Dominus  ISAARITIS. Hi sunt qui in Ecclesia humiliter et obedienter que a magistris audiunt devota mente suscipiunt, et qui lingua non possunt, faciendo doctrinam virtutum ostendunt. et filii {t. 2 : Erfurt, f. 108rb ; facsim., p. 215b} eius ad opera forinsecus super Israel ad docendum et ad iudicandum eos. Porro de Hebronitis Asabias et fratres eius viri fortissimi mille septingenti preerant Israeli trans Iordanem contra occidentem in cunctis operibus Domini et in ministerium regis.   {t. 2 : Erfurt, f. 108rb ; facsim., p. 215b} ISRAEL TRANS IORDANEM. Israelite qui trans Iordanem possessionem acceperunt significant eos qui mediocritate contenti arcem virtutum, turbulentiam huius seculi transcendendo, non appetunt sed tamen mandata Dei opere exercere non negligunt. Quia vero nemo hec agit nisi dono Dei, his prepositus dicitur esse Asabias id est faciente Domino, ut dicant cum propheta Is. 26, 12. : « Omnia opera nostra operatus es in nobis ». Hebronitarum autem princeps fuit Hieria secundum familias et cognationes eorum. Quadragesimo anno regni David recensiti sunt, et inventi viri fortissimi in Iazer Galaad,  ultimo scilicet inventi sunt quo omnia disposuit et Salomoni omnia qua facienda erant exposuit  HEBRONITARUM AUTEM PRINCEPS. In Hebron cepit David regnare. Qui significat eos qui bene conversari incipiunt et David in vita sua parant regnum. Hebronitis Ierias, id est timens Dominum, princeps est, quia « initium sapientie timor Domini » Ps. 110, 10.. Hebron vero interpretatur coniugium. Qui enim timet proficit ut amet et « foras mittat timorem » 1Io. 4, 18.. fratresque eius robustioris etatis duo millia septingenti principes familiarum  apostoli et apostolici viri preposuit autem eos David rex Rubenitis et Gadditis, et dimidie dimidie] dimidio Weber tribus Manasse in omne ministerium Dei et regis. Capitulum 27 Filii autem Israel secundum numerum suum, principes familiarum, tribuni, et centuriones, et prefecti, qui ministrabant regi  Christo iuxta turmas suas,  ordines scilicet ingredientes  ad Deum et egredientes  ad predicandum per singulos menses in anno,  benignitatis viginti quattuor millibus  sicut supra singuli preerant. Prime turme in primo mense Siboam Siboam] Isboam Weber preerat filius Zabdiel et sub eo viginti quattuor millia. De filiis Phares princeps cunctorum principum in exercitu mense primo. Secundi mensis habebat turmam Dudi Ahoites Ahoites] Ahohites Weber et post se alteri alteri] alterum Weber nomine Macelloth, qui regebat partem exercitus viginti quattuor millium. Dux quoque turme tertie in mense tertio erat Banaias, filius Ioiade sacerdotis sacerdotis] sacerdos Weber et in divisione sua viginti quattuor millia. Ipse est Banaias fortissimus inter triginta et {t. 2 : Erfurt, f. 108va ; facsim., p. 216a} super triginta. Preerat autem turme ipsius Amizabat Amizabat] Amizabad Weber  alias Amizadab filius eius. Quarto mense quartus Quarto mense quartus] quartus mense quarto Weber Asael frater Ioab, et Zabadias  alias : Zabedias filius eius post eum, et in turma eius viginti quattuor millia. Quintus mense quinto princeps Samaoth Iezarites, et in turma eius viginti quattuor millia. Sextus mense sexto Hira Hira Rusch plerique codd. Clementina] Hiras Edmaior. (X) tantum cum. 1Par. 11, 28 filius Acces et et] om. Weber Thecuites Thecuites Weber] Thecuides Rusch tantum , et in turma eius viginti quattuor millia. Septimus mense septimo Helles Phallonites de filiis Ephraim, et in turma eius viginti quattuor millia. Octavus mense octavo Sobochai Asothites  alias : Usathites de stirpe Sarai Sarai] Zarai Weber et in turma eius viginti quattuor millia. Nonus mense nono Abiezer Anathothites de stirpe stirpe] filiis Weber  vel filiis Gemini Gemini] Iemini Weber  alias : Iemin et in turma eius viginti quattuor millia. Decimus mense decimo Marai,  alias : Manai et ipse Netophathites de stirpe Sarai Sarai] Zarai Weber , et in turma eius viginti quattuor millia. Undecimus mense undecimo Banaias Pharathonites de filiis Ephraim, et in turma eius viginti quattuor millia. Duodecimus mense duodecimo Holdai Netophathites de stirpe Gothoniel Gothoniel] Gothonihel Weber , et in turma eius viginti quattuor millia. Porro tribubus preerant Israel, Rubenitis, dux Eliezer filius Zechri, Simeonitis, dux Saphatias filius Macha, levitis, Asabias filius Camuel Camuhel Weber] Chamuel Rusch , Aaronitis Sadoc, Iudaitis Iudaitis] Iuda Weber , Heliu frater David, Isacharitis Isacharitis] Isachar Weber , Amri filius Michael. Zabulonitis, Iesmaias filius Abdie, Neptalitis Neptalitis] Nepthalitibus Weber , Ierimuth Ierimuth Ω ΦRusch ] Ierimoth Weber  vel Hierimoth Cf. Vigouroux, « Jérimoth.6 », Dictionnaire de la Bible, t. 3, col. 1299. filius Oziel, filiis Ephraim, Osee filius Ozaziu, dimidie dimidie] dimidio Weber tribus Manasse, Ioel filius Phadaie Phadaie] Phadie Weber , et dimidie dimidie] dimidio Weber {t. 2 : Erfurt, f. 108vb ; facsim., p. 216b} tribus Manasse in Galaad, Iaddo Iaddo Rusch Weber] Addo Edmaior. (P) filius Zacharie, Beniamin autem Iasiel filius Abner, Dan vero Ezriel Ezriel ΩM Ed1455 Rusch (Ezrihel) ] Esriel ΩS filius Ieroam. Hi principes filiorum Israel. Noluit autem David numerare eos a viginti annis inferius, quia dixerat Dominus ut multiplicaret Israel quasi stellas celi. Ioab filius Sarvie ceperat numerare nec complevit, quia super hoc ira irruerat super super] in Weber Israel et idcirco numerus eorum qui fuerant recensiti non est relatus in fastos regis David.  annales libros a fascibus dictos in quibus regum vel consulum acta scribuntur   {t. 2 : Erfurt, f. 108va ; facsim., p. 216a} NON EST RELATUS. Quia superveniente ira conturbatus est numerus, nec iuxta eum fuerunt distributi ministeria. Super thesauros autem regis fuit Azimoth Azimoth] Azmoth Weber filius Adiel.  SUPER THESAUROS. Thesaurus Christi scientia, sapientia, virtutes ex his honorat servientes sibi. His preficitur Azimoth qui interpretatur fortis morte, doctrina enim viri per patientiam dinoscitur. Unde Prv. 16, 32. : « Melior est patiens viro forti ». Azimoth etiam filius Adhiel qui interpretatur pater meus Deus. Quicquid enim sancti virtutum habent, Deo attribuunt. His autem thesauris qui erant in urbibus, et in vicis, et in turribus presidebat Ionathan filius Ozie.  HIS AUTEM THESAURIS. Ille enim veri Salomonis thesauris in urbibus, vicis, et turribus merito prefertur qui dignitatem nominis Ionathe et patris eius Ozie fide prefert et opere. Ionathas {t. 2 : Erfurt, f. 108vb ; facsim., p. 216b} enim domum Dei, et Ozias fortitudo Domini. Qui enim dono Dei accipit lumen scientie et rectitudinem fidei fortiter servat in opere, Ecclesiarum Dei curam non immerito accipit. Operi autem rustico et agricolis qui exercebant terram preerat Ezri filius Chelub.  malos male perdet et vineam suam locabit aliis agricolis, id est predicatoribus diversis quoque horis operarii mittuntur in vineam que est domus Israel Cf. Mt. 20, 1-16. Vinearum quoque Vinearum quoque] Vinearumque Weber cultoribus : Semeias Romathithes Romathithes] Ramathites Weber . Cellis autem vinariis :  mansionibus amenis de quibus dicitur Io. 14, 2. : « In domo Patris mei mansiones multe sunt ». Zabdias Aphonites.  EZRI SEMEIAS ZABDIAS etc. Ezri adiutus Domino, Semeias audiens Dominum, Zabdias fructus vehemens vel abundans. Qui enim audit precepta Domini ope misericordie eius adiutus, abundantem boni operis fructum congregat in vitam eternam. Nam super oliveta et ficeta  OLIVETA ET FICETA. In his olive et ficus sunt, et significant cetus sanctorum qui misericordie oleum habent in pectore et mansuetudinis dulcedinem immortalitate. Que virtutes in campestribus que in propatulo et presto sunt omnibus, nec acceptionem personarum sed bone voluntatis rectitudinem querunt auditoribus suis. que erant in campestribus : Balanam Gadderites Balanam Gadderites] Balanan Gaderites Weber . Super apothecas  vite eterne autem olei : Ioas.  BALANAM. IOAS. Balanam qui interpretatur habens gratiam super oliveta et ficeta constituitur. Ex Dei enim gratia datur bonorum operum ubertas. Ioas vero qui interpretatur sperans vel Domini robur, apothecas olei custodit, quia nemo pervenit ad premium, nisi qui per robur mentis fiducia spei tendit ad celeste regnum. Porro armentis  Iudeorum synagogis qui traxerant iugum legis et lac simplicis doctrine prebuerant que pascebantur in Sarona prepositus fuit Sethrai Sethrai] Setrai Weber Saronites,  auditor meus vel absconsio mea. Hic est chorus prophetarum qui a Deo audiunt abscondita et super boves  doctores corda subiectorum evangelico vomere arantes in vallibus :  humilibus Saphat  iudicans vel iudicavit filius Abdi Abdi] Adli Weber .  alias : Adli  SAPHAT Saphat] Sapath Rusch . Qui interpretatur iudicavit, filius Abdi, id est patris gratie, significat apostolos aliis doctoribus electione Domini prefectos. Quibus dicitur Mt. 19, 28. : « Sedebitis et vos super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israel ». Super camelos vero Ubil Ismaelites, et super asinos  stultos vel insipientes Iaas Iaas] Iadias Weber Meronathites.  dimidium fuit quod imperfectionem significat  SUPER CAMELOS ET SUPER ASINOS asinos] SA. cacogr. Rusch . Deformia et immunda sunt hec animalia et significant gentiles peccato distortos et libidine immundos, sed in regnum nostri David venientes habent magistros Ubil Ubil] scrips., Iubil Rusch et Iaas qui spernentes philosophiam et inanem fallaciam mundi, elegerunt simplicitatem evangelii tamquam humiles et despecti. Unde 1Cor. 3, 18. : « Si quis videtur inter vos sapiens esse stultus fiat ». Super oves quoque  simplices mansuetos quibus dicitur Mt. 11, 29. : « Discite a me, quia mitis sum et humilis corde » Iazi Iazi Rusch tantum] Iazir ΩM, Iazin ΩJ, Iaziz Weber  Iazi qui tota mente ad Deum convertitur et advenat se et peregrinum confitetur, recte a Domino auxiliatus gregem dominicum pascit Agarenus. Omnes hi principes substantie David regis David regis] inv. Weber . Ionathan autem  Dominum donum vel columba dedit. Hi sunt apostoli et prophete qui non solum littera legis sed et spirituali prudentia dono Spiritus sancti instituti secretorum veri David conscii esse meruerunt. Unde Io. 15, 15. : « Quecumque audivi a Patre meo nota feci vobis » patruus David consiliarius vir potens potens] om. Weber , {t. 2 : Erfurt, f. 109ra ; facsim., p. 217a} et et] om. Weber prudens, et litteratus. Ipse et Iachiel Iachiel] Iaihel Weber  doctores sancti  custodes filius Achamoni erant cum filiis regis.  baptismi gratia regeneratis   {t. 2 : Erfurt, f. 109ra ; facsim., p. 217a} IACHIEL FILIUS ACHAMONI. Cum Ionathan fuit consiliarius Iachiel, id est requies Dei, filius Achamoni id est spinarum, hic significat predicatores evangelii qui de errore gentilitatis et vitiorum spinetis ad fidem conversi efficiuntur requies Dei. Unde Cf. Is. 66, 2. : « Super quem requiescet spiritus meus nisi super humilem et quietum et tremem est sermones meos ? ». Achitophel etiam consiliarius regis  ACHITOPHEL. Qui postea cupiditate depravatus cum Absalom de nece David tractavit, et interpretatur frater meus cadens, vel irruens, vel tractans. Hic est Iudas Scarioth qui inter apostolos familiaris Domino fuit, sed postea cum Iudeis avaritia corruptus de morte eius tractando Cf. Mt. 27, 14., perpetue mortis ruinam meruit qui etiam secundum librum Regum Cf. 2Rg. (2Sm.) 17, 23. laqueo se suspendit. Possunt etiam per Achitophel Iudei significari qui patrum prerogativa aliquando carissimi et collocutione Dei fuere clarissimi, sed postea contra Christum auxilium mortis facientes a Romanis in propria domo sicut Achitophel, id est in Hierusalem, extincti sunt. et Chusi Chusi] Husi Weber Arachites amicus regis.  CHUSI. Id est Ethiops, et David fidelis per omnia gentiles signat de quibus dicitur Ps. 17, 45. : « Populus quem non cognovi servivit mihi in auditu auris obedivit mihi ». Post Achitophel fuit Ioiada filius Banaie, et Abiathar.  POST ACHITOPHEL FUIT IOIADA. Prevaricante Iuda non remansit vacuus duodecimus locus sed successit cognoscens gratiam Dei Matthias Cf. Act. 1, 26. humilis et fidelis qui gratiam quam dono Dei percepit humiliter servavit. Interpretatur enim Ioiada sciens vel cognoscens, Banaias edificator Domini. Quem enim gratia Dei in apostolum elegit, agnitio sane fidei in ipsa dignitate solidavit. Abiathar qui ad tempus est inter consiliarios David, sed in electione a Domino cum Ioab contra Salomonem deviavit significat eos qui dignitatis sue gradum quem a Domino perceperunt, cupiditate corrupti non custodiunt. Hi {t. 2 : Erfurt, f. 109rb ; facsim., p. 217b} enim a vero Salomone si in carcere penitentie iuxta timorem Achitophel permanere noluerint in perpetuum puniendi sunt. Princeps autem exercitus regis erat Ioab.  IOAB. Id est inimicus, signat eos ex quorum persona dicitur Ps. 118, 128. : « Ad omnia mandata tua dirigebar omnem viam iniquitatis odio habui ». Quibus alibi dicitur Mt. 5, 48. : « Estote perfecti sicut pater vester celestis perfectus est ». Interpretatur enim Ioab idem pater. Capitulum 28 Convocavit igitur David omnes principes Israel, duces tribuum, et prepositos turmarum qui ministrabant regi, tribunos quoque, et centuriones, et qui preerant substantie et possessionibus regis, filiosque suos cum eunuchis, et potentes et robustissimos quosque in exercitu Hierusalem.  CUM EUNUCHIS. Lex prohibet Israelitas abscidi et alienigene non solent ad secreta consilii admitti. Sed tradunt in hoc loco eunuchos vocari qui a seculi actionibus alieni orationi et lectioni vacabant et uxores non causa libidinis sed suscipiende prolis habebant quos Iosephus Essenos vocat. Cumque surrexisset rex et stetisset ait : Audite me, fratres mei et populus meus. Cogitavi ut edificarem domum in qua requiesceret arca federis Domini, et scabellum pedum Dei nostri. Et ad edificandum omnia preparavi. Deus autem dixit mihi : Non edificabis domum nomini meo eo quod sis vir bellator et sanguinem fuderis, sed elegit Dominus Deus Israel me de universa domo patris mei, ut essem rex super Israel in sempiternum. De Iuda enim elegit principes. Porro de domo Iuda domum patris mei et de filiis patris mei placuit ei, ut me eligeret regem super cunctum Israel. Sed et de filiis meis - filios enim multos dedit mihi Dominus - elegit Salomonem filium meum, ut sederet in throno regni Domini super Israel. Dixitque mihi : Salomon filius tuus edificabit domum meam et altaria altaria] atria Weber mea.  alias : arria {t. 2 : Erfurt, f. 109rb ; facsim., p. 217b} Ipsum enim elegi mihi in filium, et ego ero illi illi] ei Weber in patrem. Et firmabo regnum eius usque in sempiternum sempiternum] eternum Weber , si perseveraverit facere precepta mea et iudicia sicut et hodie. Nunc igitur coram universo cetu Israel audiente Deo nostro, custodite et perquirite cuncta mandata Domini Dei nostri, ut possideatis terram bonam, et relinquatis eam filiis vestris post vos usque in sempiternum. Tu autem Salomon, fili mi, scito Deum patris tui, et servi ei corde perfecto et animo voluntario. Omnia enim corda scrutatur Dominus, et universas mentium cogitationes intelligit. Si quesieris eum invenies, si autem dereliqueris illum proiciet te in eternum. Nunc ergo quia elegit te Dominus, ut edificares domum sanctuarii, confortare et perfice. Dedit autem David Salomoni filio suo descriptionem porticus, et templi, et cellariorum, et cenaculi, et cubiculorum, in aditis et domus propitiationis,  DEDIT AUTEM DAVID. David psalmista et ceteri patres veteris Testamenti figuris et enigmatibus presignabant universa que verus pacificus in Ecclesia facturus erat, quomodo omnes nationes per fidem baptismi introitum in Ecclesiam habuerunt, qualis Ecclesie status esset futurus, qualis sanctorum perfectio et in regno celesti remuneratio, cuiusque pro meritis reddenda per diversas cellas et exedras, quia « in regno Dei mansiones multe sunt » Io. 14, 2.. necnon et omnium que cogitaverat atriorum, et exedrarum, per circuitum in thesauros sanctorum in thesauros sanctorum] in thesauros domus Domini et praem. Weber , divisionumque sacerdotalium et leviticarum in omnia opera domus Domini, et in universa vasa  facta in honorem ministerii templi templi] rempli cacogr. Rusch Domini, aurum  in quo sapientie splendor signatur in pondere per singula vasa ministerii, argenti  in quo nitor predicationis quoque pondus pro vasorum ad opera diversitate,  sicut Deus « divisit singulis prout vult » Cf. 1Cor. 12, 11. sed et ad  vel in candelabra aurea et ad lucernas eorum aurum pro mensura uniuscuiusque candelabri et lucernarum, similiter et in candelabra argentea candelabra argentea] candelabris argenteis Weber , et in lucernas lucernas] lucernis Weber eorum pro diversitate mensure pondus argenti tradidit. Aurum quoque {t. 2 : Erfurt, f. 109va ; facsim., p. 218a} dedit in mensas propositionis  de mensa propositionis in Exodo Cf. Ex. 25, 30. satis diximus pro diversitate mensarum. Similiter et argentum in alias mensas argenteas. Ad fuscinulas quoque et phialas, et thuribula ex auro purissimo,  hec omnia plene in Exodo Revera Lv. 16, 12. exposita invenies et leunculos aureos pro qualitate mensure pondus distribuit,  sunt leunculi et leones fortes, scilicet et fortiores alii sensu alii nitore predicationis argentei in leunculum et leunculum. Similiterque similiterque] similiter et Weber in leones argenteos diversum argenti pondus separavit.   {t. 2 : Erfurt, f. 109va ; facsim., p. 218a} ET LEUNCULOS AUREOS. Neque in Exodo in constructione tabernaculi, neque in Regnum in edificatione templi uspiam leguntur facti leones et leunculi nisi quod in templo celatura facta narratur in confectione decem basium ubi leones et boves et cherubin et palme sculpte narrantur. Sed neque cherubin in similitudine quadrige formata, sed tamen quod duo cherubin fuissent fabricata, alis suis arcam tegentia. Ezechieli autem iuxta fluvium Chobar similitudo ostenta est quattuor animalium et hic « aspectus eorum similitudo hominis in eis, et quattuor penne uni, et quattuor facies uni, et pedes eorum pedes recti, et planta pedis eorum quasi planta pedis vituli » Ez. 1, 5-7. et post pauca Ez. 1, 10. : « Similitudo vultus eorum facies hominis, et facies leonis a dextris eorum quattuor, et facies aquile desuper ipsorum quattuor ». Et alibi Cf. Ez. 10, 14. : « Quattuor facies habebat unumquodque eorum facies una facies cherub et facies secunda facies hominis et tertia leonis et quarta aquile ». Sed et horum et sequentium expositionem in Ezechiele nostro prout nobis donavit Deus perstrinximus. Altari autem in quo adolebatur adolebatur] adoletur Weber incensum aurum purissimum dedit, et et] om. Weber ut ex ipso fieret similitudo quadrige  hec quadriga in Ezechiele Cf. Ez. 1, 5-6. exposita est Cherubin  scientie pulcritudo, hoc est notitia sacramentorum Dei et thronus eius et requies. Unde Ps. 79, 2. : « Qui sedes super cherubin manifestare » extendentium alas, et velantium arcam federis Domini. Omnia inquit venerunt scripta in in] om. Weber manu Domini ad me, ut intelligerem universa opera exemplaris.  OMNIA INQUIT VENERUNT SCRIPTA. Tradunt Hebrei exemplar templi et vasorum Moysi in monte monstrati ad Iesum pervenisse, deinde ad iudices, et ad Eli, et ad Samuel, et ad David tandem ad Salomonem. Vel manus Domini filius est per cuius donum David et alii sancti perceperunt quidquid de sancte Ecclesie structura protulerunt. Cf. Hrabanus Maurus, Commentaria in Par., lib. 2, cap. 28, PL 109, 411D-412A.  Dixit quoque David Salomoni filio suo : Viriliter age, et confortare, et fac ne timeas, et ne paveas. Dominus enim Deus meus tecum erit, et non dimittet te, nec derelinquet donec perficias omne opus ministerii domus Domini. Ecce divisiones sacerdotum et levitarum in omne ministerium domus Domini assistent assistant] assistunt Weber tibi et parati sunt, et noverunt tam principes quam populus facere omnia precepta tua. Capitulum 29 Locutusque est David rex ad omnem Ecclesiam : Salomonem filium meum unum elegit Deus, adhuc puerum et tenellum, opus enim enim] autem Weber grande est, neque enim homini preparatur habitatio sed Deo. Ego autem totis viribus meis preparavi impensas domus Domini Domini] om. Weber Dei mei. Aurum ad vasa aurea, argentum argentum] et praem. Weber in argentea, aes in aenea, ferrum in ferrea, lignum ad lignea {t. 2 : Erfurt, f. 109vb ; facsim., p. 218b} lapides onichinos et quasi stibinos, et diversorum colorum omnem pretiosum lapidem, et marmor parium abundantissime. Et super hec que obtuli in domum Dei mei de peculio meo aurum et argentum do in templum Dei mei, exceptis his que paravi in edem sanctam, tria millia talenta auri de auro Ophir, et septem millia talentorum argenti probatissimi ad deaurandos parietes templi. Et et] ut om. Weber ubicumque opus est aurum de auro, et ubicumque opus est argentum de argento de argento] argenti Weber . Opera fiant per manus artificum, et si quis sponte offert, impleat manum suam hodie et offerat quod voluerit Domino. Polliciti sunt itaque principes familiarum et proceres tribuum Israel, tribuni quoque et centuriones et principes possessionum regis.   {t. 2 : Erfurt, f. 109vb ; facsim., p. 218b} POLLICITI SUNT ITAQUE PRINCIPES etc. Qui sibi et aliis bene principari didicerit, preveniente gratia Dei quantum potest ad lucrandum proximos et opus acceptum Deo agendum studiose et devote exequi debet, ut in splendore sapentie in nitore verborum, et in sonoritate predicationis, in firmitate fidei, et diversarum virtutum gemmis domum Dei, id est Ecclesiam, edificare nitatur : « Unusquisque enim mercedem accipiet secundum laborem suum. Si super edificaverit aurum argentum lapides pretiosos. Qui autem fragilia opera id est lignum fenum stipulam superedificat detrimentum patietur » Cf. 1Cor. 3, 8-15.. Dederuntque in opera domus Dei auri talenta quinque millia et solidos decem millia, argenti talenta decem millia, et aeris talenta decem et octo millia, ferri quoque centum millia talentorum, et apud quemcumque inventi sunt lapides, dederunt in thesaurum domus Domini per manum Gehiel Gehi(h)el Rusch cum Edmaior. (H)] Ieihel Weber Gersonnitis. Letatusque est populus cum vota sponte promitterent, quia corde toto offerebant ea Domino, sed et David rex letatus est gaudio magno, et benedixit Domino coram universa multitudine et ait : Benedictus es, Domine Deus Israel patris nostri, ab eterno in eternum.   {t. 2 : Erfurt, f. 110ra ; facsim., p. 219a} ET BENEDIXIT etc. Quia congregatio fidelium scriptis prophetarum admonita, et sanctorum patrum dictis et exemplis provocata, laudes et hymnos Deo decantat immolando pie confessionis hostias et sancte conversationis opera fructuosa. Tua est, Domine, magnificentia et potestas potestas] potentia Weber et gloria, atque victoria, et tibi laus. Cuncta enim que in celo sunt et in terra, tua sunt. Tuum, Domine, regnum et tu es super omnes principes. Tue divitie, et tua est gloria. Tu dominaris {t. 2 : Erfurt, f. 110ra ; facsim., p. 219a} omnium, in manu tua virtus et potentia, in manu tua magnitudo et imperium omnium. Nunc igitur Deus noster confitemur tibi, et laudamus nomen tuum inclitum. Quis ego et quis populus meus ut possimus hec tibi universa promittere ? Tua sunt omnia et que de manu tua accepimus dedimus tibi. Peregrini enim sumus coram te et advene, sicut omnes patres nostri. Dies nostri quasi umbra super terram et nulla est mora. Domine Deus noster, omnis hec copia quam paravimus ut edificaretur domus nomini sancto tuo, de manu tua est, et tua sunt omnia. Scio Domine Deus Domine Deus] Deus meus Weber quod probes corda, et simplicitatem diligas. Unde et ego in simplicitate cordis mei letus obtuli universa hec, et populum tuum qui hic repertus est vidi cum ingenti gaudio tibi offerre donaria. Domine Deus Abraham et Isaac et Israel patrum nostrorum, custodi in eternum hanc voluntatem cordis eorum et semper in venerationem tui mens ista permaneat. Salomoni quoque filio meo da cor perfectum, ut custodiat mandata tua et et] om. Weber testimonia tua et et] om. Weber cerimonias tuas et faciat universa, et edificet edem cuius impensas paravi. Precepit autem David universe Ecclesie : Benedicite Domino Deo nostro. Et benedixit omnis Ecclesia Domino Deo patrum suorum, et inclinaverunt se et adoraverunt Deum et deinde regem. Immolaveruntque victimas Domino, et obtulerunt holocausta  pium laborem die sequenti  pro perfectione eterne vite tauros mille,  iustum regimen arietes mille, agnos mille  simplicitatem et innocentiam cum libaminibus suis,  sanctis orationibus et universo ritu abundantissime in omnem Israel. {t. 2 : Erfurt, f. 110rb ; facsim., p. 219b} Et comederunt biberuntque biberuntque] et biberunt Weber coram Domino in die illo in in] cum Weber grandi letitia.   {t. 2 : Erfurt, f. 110rb ; facsim., p. 219b} ET COMEDERUNT. Hoc est gaudium sanctorum et intentio eorum, ut a fame futura virtutum operibus sibi caveant et epulentur et exultent in conspectu Dei. Et unxerunt secundo Salomonem filium David. Unxerunt autem eum eum] om. Weber Domino in principem et Sadoc in pontificem.  UNXERUNT etc. Quia Christus regia simul et pontificali dignitate ab omnibus fidelibus sana fide, pia confessione celebratur. Salomon pacificus, Sadoc iustus interpretatur. Christus vero est « pax nostra qui fecit utraque unum » Eph. 2, 14., ipse est iustus Dominus et iustitiam diligit iudex vivorum et mortuorum, hunc primo unguit omnis fidelis in regem et sacerdotem, cum in perfectione baptismi verum regem et sacerdotem confitetur, unguit et secundo cum docendo et operando idem aliis predicat, unde Ct. 1, 2. : « Oleum effusum nomen tuum ». Seditque Salomon  Christus super solium Domini in regem pro David patre suo, et cunctis placuit, et paruit illi omnis Israel. Et sed] et praem. Weber universi principes, et potentes, et cuncti filii regis David dederunt manum, et subiecti fuerunt Salomoni regi.  nulla dignitas nulla potestas que huic non pareat imperio, unde Dn. 7, 27. : « Omnes reges servient ei » Magnificavit ergo Dominus Salomonem super omnem Israel,  « Magnus Dominus et laudabilis nimis » Ps. 47, 2. et « rex magnus super omnes deos » Ps. 94, 3. et dedit illi gloriam regni,  « dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur » Cf. Phil. 2, 9. etc. qualem nullus habuit ante eum rex Israel. Igitur David filius Isai regnavit super universum Israel et dies quibus regnavit super Israel fuerunt quadraginta anni. In Hebron regnavit septem annis et in Hierusalem triginta tribus. Et mortuus est in senectute sua sua] bona Weber plenus dierum, et divitiis, et gloria. Regnavitque Salomon filius eius pro eo.  ET MORTUUS EST etc. Significat cum copia virtutum et operibus lucis vitam finisse presentem, dignum quiete futura et celestis regni gloria. Abraham similiter « mortuus est in senectute bona, perfecteque etatis et plenus dierum » Cf. Gn. 25, 8.. Isaac « appositus est populo suo plenus dierum » Cf. Gn. 35, 29.. Ioseph « mortuus est in senectute bona expletis centum decem vite sue annis et conditus aromatibus » Cf. Gn. 50, 25.. « Moyses centum viginti annorum mortuus est, cuius non caligavit oculus nec dentes moti sunt » Cf. Ex. 34, 7.. « Viri autem sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos » Ps. 54, 24. qui sibi videntur « in bonis ducere dies suos et in puncto ad inferna descendunt » Iob. 21, 13.. Gesta autem David regis priora et novissima scripta sunt in libro Samuelis Samuelis] Samuhel Weber videntis, et in libro Nathan prophete, atque in volumine Gad videntis. Universique regni eius et fortitudinis et temporum que transierunt sub eo, sive in Israel sive in cunctis regnis terrarum. Dabreim sive Paralipomenon liber primus explicit et secundus incipit.