initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<28. Liber Proverbiorum seu de Parabolis Salomonis**>

Capitulum 2

Numérotation du verset Prv. 2,1 
Fili mi,
interl.| interl.| ut absque terrore quiescas||
marg.| marg.| Filii mi. Duo hic notat : sapientiam esse de celestibus, prudentiam de secularibus.||
si susceperis sermones meos
interl.| interl.| sapientia hortatur suscipere sermones suos, sapientiam scilicet et prudentiam||
et mandata mea absconderis penes te
interl.| interl.| ne volucres celi comedant semen secus viam.||

Cf. Mt. 13, 4 ; Mc. 4, 4 ; Lc. 8, 5.
Numérotation du verset Prv. 2,2 
ut audiat sapientiam auris tua,
interl.| interl.| sollicito corde. Unde : « In corde meo abscondi eloquia tua ut non peccem tibi ».||
marg.| marg.| Audiat sapientiam auris. Audit non aure qui aure tantum corporis percipiens memoria retinere et opere complere negligit. Si autem mandata Dei fixo amore discendi et custodiendi susceperis, primo humilitatis viam tene, hoc est enim quod sequitur :  Inclina cor tuum etc.||

Ps. 118, 11.
inclina
interl.| interl.| humilia||
cor tuum ad cognoscendam prudentiam.
marg.| marg.| Inclina cor. Inclina humilia munda ut dignum fiat ad percipienda mysteria. Unde : « Abcondisti hec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis », id est abscondisti a superbis et revelasti ea humilibus.||

Mt. 11, 25 ; Lc. 10, 21.

cognoscendam X ΩM ΩD ΩS ΩJ Rusch edd.] agnoscendam Cava M Q² Y Φ GP Θ Z² Γ M Ψ D Cor2 Cor3 (antiq.) Ω L Ω R, noscendam Weber
Numérotation du verset Prv. 2,3 
Si enim sapientiam
interl.| interl.| Dei cognitionem qua beatus est homo||
invocaveris
interl.| interl.| quod a Deo||
marg.| marg.| Si enim sapientiam invocaveris. Invocare, id est in nos vocare orando, nihil nisi Dominum debemus. Cum ergo sapientiam invocandam docet, ostendit se non quamlibet sapientiam sed ipsam Dei congnitionem nobis proponere in cuius perceptione est summa beatitudo secundum hoc : « Hec est autem vita eterna ut cognoscant te verum Deum et quem misisti Iesum Christum ». Notandum quod et sapientiam invocare et nosmetipsos ad cognoscendam prudentiam, cor inclinare suadet, quia et divinum necessarium est auxilium, nec liberum debet abesse arbitrium.||

Io. 17, 3.
et inclinaveris
interl.| interl.| quod a te||
cor tuum prudentie,
Numérotation du verset Prv. 2,4 
si quesieris eam quasi pecuniam
interl.| interl.| tanta cura quanta cupidi pecuniam, ut si tam sollicite quasi infinitas per hanc et ineffabiles divitias acquisiturus premium habebis quod sequitur||
et sicut thesauros effoderis illam,
marg.| marg.| Et sicut thesauros. Qui thesauros effodit terram reicit foveam in altum facit, sedulus insistit donec inveniat quod querit. Sic qui thesauros sapientie invenire desiderat, omne pondus terrenum a se reiciat, in se fossam humilitatis faciat, nec quiescat donec inveniat.||
Numérotation du verset Prv. 2,5 
tunc
interl.| interl.| si sollicito corde quesieris||
intelliges timorem Domini
marg.| marg.| Tunc intelliges timorem. Timorem amicabilem qui non initium, sed perfectio celestis sapientie in hac duntaxat vita. Ideoque perfecta dilectio non eum foras mittit, sed facit permanere in {Erfurt, t. 3, f. 2vb ; facsim., t. 2, p. 656b} [Rusch, f. 2vb ] seculum seculi, sed etiam scientiam ipsius divinitatis que perpetuo beatam facit invenies :  quia Dominus.||
et scientiam Dei
interl.| interl.| divinitatis||
invenies,
interl.| interl.| tacet Pelagius||
Numérotation du verset Prv. 2,6 
quia Dominus dat
interl.| interl.| respicit ad hoc quod supra : si enim sapientiam usque ad hoc :  et scientiam Dei invenies ||
marg.| marg.| Quia dominus dat. Ideo namque sapientia, id est Deus invocandus est ad accipiendam sapientiam, quia a nobis ipsis haberi non potest, sed a Domino datur.||
et ex ore eius prudentia et scientia.
marg.| marg.| Ex ore. Eterna Filii nativitate de qua alibi : « Ego ex ore altissimi prodii primogenita ante omnem creaturam ». Vel os Domini in sanctis. Unde : « Os Domini locutum est » et ex ore eius scientia nascitur et prudentia dum Dominus os humanum sanctificat et suum facit ut scienter et prudenter loquatur.||

Sir. (Eccli.) 24, 5.
Is. 40, 5.

prudentia et scientia ΩD ΩS ΩR Ed1455 Rusch Clementina] inv. Cor2 (hebr. et antiq.) ΩM ΩJ ΩL Weber
Numérotation du verset Prv. 2,7 
Custodiet rectorum salutem et proteget gradientes simpliciter,
interl.| interl.| cognate sunt rectitudo et simplicitas nec separantur. Unde sapientia unam earum sine altera non requirit, sed in quibus ambe conveniunt hos custodit et protegit||
marg.| marg.| Custodiet. Ut in quocumque virtutum gradu rectos iuvet et simplices.||
marg.| marg.| Iob simplex et rectus simplex per innocentiam mansuetudinis, et rectus per cautelam discretionis. Simplex : nullum ledens immo cunctis profiens ; rectus : a nullo corruptus.||
Numérotation du verset Prv. 2,8 
servans semitas iustitie
interl.| interl.| artiora precepta||
et vias sanctorum custodiens.
interl.| interl.| generalia precepta||
Numérotation du verset Prv. 2,9 
Tunc
interl.| interl.| cum invocaveris sapientiam||
intelliges iustitiam et iudicium et equitatem
interl.| interl.| ut recta discretione cum proximo agas||
et omnem semitam bonam.
interl.| interl.| quid per singula illo illuminante nullius boni scientia te effugiet||
Numérotation du verset Prv. 2,10 
Si intraverit sapientia cor tuum et scientia anime tue placuerit
Numérotation du verset Prv. 2,11 
consilium custodiet te et prudentia servabit te

consilium] + bonum ΩM cum LXX et plerique codd., edd. ΩD ΩL] om. Weber
Numérotation du verset Prv. 2,12 
ut eruaris a via mala
interl.| interl.| a pravis operibus||
marg.| marg.| A via mala. Ad quam vocant qui dicunt : « Veni nobiscum insidiemur sanguini » perversa loquitur qui est auctor huius persuasionis.||

Prv. 1, 11.

a Cava X Θ ΩS ΩJ Ed1455 Rusch Clementina] de Cor2=Cor3 ΩM ΩL Weber, illegibilis propter compacitatem ligaturae ΩD
et ab homine qui perversa loquitur.
interl.| interl. |  doctore prave operationis ||

et Ω ΩD Ed1455 Rusch Clementina] om. Cor3 (non est interponendum secundum hebr. et antiq.) Weber
Numérotation du verset Prv. 2,13 
Qui relinquunt
interl.| interl.| a quo fugiendum est||
iter rectum
interl.| interl.| quod in luce agitur||
marg.| marg.| Qui relinquunt iter. Pulcre vias tenebrosas recto itineri opponit, quia hoc in luce agitur et ad lucem ducit. At « qui male agit odit lucem ut non arguantur eius opera » et finis eius in tenebris exterioribus.||

Io. 3, 20.
et ambulant per vias tenebrosas,
interl.| interl.| ideo||
Numérotation du verset Prv. 2,14 
qui letantur cum malefecerint et exultant in rebus pessimis
marg.| marg.| Qui letantur etc. Quia per vias tenebrosas ambulant et nesciunt quo eant. Si enim ad quas tendunt penas aspicerent, gressus cohiberent noxiamque letitiam salubri fletu castigarent.||
Numérotation du verset Prv. 2,15 
quorum vie perverse
interl.| interl.| prave dispositiones||
et infames gressus eorum,
interl.| interl.| operationes||
Numérotation du verset Prv. 2,16 
ut eruaris
interl.| interl.| prudentia servabit te ut eruaris ||
a muliere
interl.| interl.| heretica doctrina||
aliena
interl.| interl.| ne adulteres vel hereticis||
marg.| marg.| Ut eruaris a muliere etc. Postquam auditorem quem sapientia docet admonuit, ne cum latronibus participaret, ne si vederet furem, curreret cum eo sed recte et simplicer incederet, nunc ne cum adulteris portionem suam ponat, de quibus potest et hoc specialiter intelligi.  Ut eruaris a via mala homine qui perversa loquitur. Que perversior locutio quam ad stupra persuaderi ? Quod capitulum incipit :  Fili mi si susceperis sermones meos etc.||
marg.| marg.| Potest per mulierem extraneam hereticorum pravitas intelligi a Christo Ecclesiaque aliena que mollitie eloquentie et lingue blandimentis corda innocentium decipit. Unde : « Molliti sunt sermones eius super oleum <et> ipsi sunt iacula ».||

Ps. 54, 22.
et ab extranea que mollit sermones suos
interl.| interl.| «Molliti sunt sermones eius super oleum et ipsi sunt iacula »| ||

Ps. 55, 22.
Numérotation du verset Prv. 2,17 
et relinquit ducem pubertatis sue
interl.| interl.| primum virum vel doctorem fidei||
marg.| marg.| Et relinquit ducem. Patet et de mente heretica, quia relinquit doctorem a quo fidem Ecclesie didicerat et oblita est pacti Dei sui, id est fidei dominice que in symbolo continetur quam se die baptismi servaturam promiserat.||
marg.| marg.| Pacti eius quod cum viro suo tempore nuptiarum pepigit, Domino teste, quod fidem scilicet castitatis sibi invicem servarent vel in baptismo.||
Numérotation du verset Prv. 2,18 
et pacti Dei sui oblita est. Inclinata est enim ad mortem
interl.| interl.| "lata est via que ducit ad mortem" ||
interl.| interl.| conversatio vel caro||
marg.| marg.| Inclinata est enim. Omnis conversatio adultere ad interitum ducet et quamvis blanda videatur ac mansueta non minorem sentiet in fine vindictam quam qui latrocinando aperte impietati famulantur. Potest domus adultere ipsa eius caro in qua turpitudini et luxurie substernitur, accipi que in iudicio perpetuam resurget in mortem. {Erfurt, t. 3, f. 3ra ; facsim., t. 2, p. 657a} [Rusch, f. 3ra ] Sed hereticorum domus, quia super arenam construitur et cum stare videtur vergit in occasum suisque crementis quasi quibusdam semitis ad impiorum consortia, id est ad spirituum tendit tormenta malignorum.||

Cf. Mt. 7, 13 :
Cf. Mt. 7, 26-27.
domus {Erfurt, t. 3, f. 3ra ; facsim., t. 2, p. 657a} [Rusch, f. 3ra ] eius et ad inferos semite ipsius.
interl.| interl.| operta consilia||

inferos plerique codd., edd. ΩD ΩM ΩS ΩJ ΩL ΩR] impios ΩJ X Σ T Amiatinus Q* Y T CorS1=Cor3 (Beda) Weber, nepharios CorS1=Cor3 (hebr.)
Numérotation du verset Prv. 2,19 
Omnes
interl.| interl.| non sola perit sed omnes ||
qui ingrediuntur ad eam
interl.| interl.| mortem scilicet||
non revertentur,
interl.| interl.| per se||
marg.| marg.| Ad eam non revertentur. Mortem scilicet non mulierem. Potest enim qui adultere mixtus est Domino iuvante reverti ac vitam penitendo mereri. Potest qui pollutus est heresi resipiscendo redire ad salutem. At qui semel eterna morte raptus est, numquam rediet ad vitam. Hoc contra Origenem qui etiam diabolo remissionem promittit deceptus Isaia dicente : « Et claudentur impii in carcerem et post dies multos visitabuntur ». Sed Isaias modo clausos tormentis penarum tempore resurrectionis ad modicum visitandos significat tantum, ut receptis in iudicio corporibus gravius damnentur et post iudicium atrocioribus in penis recludantur. Quamvis et ita recte potest accipi  ad eam, id est ad meretricem. Vel  domum eius non revertentur, quia quantum attinet ad naturam iniqua sua voluntate damnatam vel depravatam, recursum per semetipsam non habet, sed per Dei gratiam qui adiuvatur et instauratur ut semitas vite apprehendat. Designat enim per hoc pondus iniquitatis, ut cum revertatur quis non sibi attribuat sed gratie Dei.||

Is. 24, 22.
nec apprehendent semitas vite,
interl.| interl.| aggravatio||
Numérotation du verset Prv. 2,20 
ut ambules
interl.| interl.| prudentia servabit te ut ambules ||
in via bona
interl.| interl.| unitate recte fidei de qua Dominus : « Ego sum via veritas et vita ». Et alibi : « Nemo venit ad Patrem nisi per me ».||

Io. 14, 6.
Io. 14, 6.
et calles
interl.| interl.| exempla||
iustorum custodias.
Numérotation du verset Prv. 2,21 
Qui enim recti sunt
interl.| interl.| qui custodiendi : Qui enim ||
interl.| interl.| hic||
marg.| marg.| Qui enim recti sunt etc. Hic rectis iungit simplices ut supra cum dicent :  Custodiet rectorum salutem etc. Quia nimirum simplicitas sine rectitudine dissoluta est et stulta. Rectitudo autem sine simplicitate austera et dura. Verum utraque virtus coniuncta perfectum reddit hominem. Sed hoc interest, quia in illo quod in presenti Dominus certantes adiuvet, in isto quod victores in futuro coronet indicatur. Terre enim nomine Ecclesia designatur que spiritalem fructum Deo generat, in qua habitant et permanent qui a consortio eius nec morte separantur. Sed terminata hac vita ad illam eius partem que cum Christo in celis regnat perveniunt.||
simplicitas] implicitas cacogr. Rusch
habitabunt in terra
interl.| interl.| Ecclesia||
et simplices permanebunt in ea.
interl.| interl.| in futuro||
Numérotation du verset Prv. 2,22 
Impii vero de terra perdentur
interl.| interl.| aperte||
interl.| interl.| potest hoc de aliquo populo intelligi ita, quia cum viveret recte in terra feliciter sua remaneret, at cum peccaret exterminaretur ab hostibus||
marg.| marg.| Impii. De illis dicitur spiritaliter qui ad terram Domini, id est Ecclesiam, pertinere videbantur sed auferuntur ex ea quidam aperto iudicio impius Ecclesie, ut Simon Arius et Porphyrius, quidam vero secreto Dei iudicio, sicut multi qui boni hominus videntur. Impios enim aperte apostatas dicit inique agentes omnes qui perceptis fidei sacramentis ab eius castitate degenerant. Utrique autem in futuro de terra viventium perdentur. Quia non habitabit iuxta te malignus neque permanebunt iniusti ante oculos tuos. Et recte, quia de bonorum malorumque viis multa predixit, de utriusque fine in conclusione subiungit, quomodo et in precedente parabola qua latronum consortia vetabat fecit dicens de fine malorum : « Prosperitas stultorum perdet eos ». De fine bonorum : « Qui autem me audierit absque terrore quiescet ».||

Prv. 1, 32.
Prv. 1, 33.
et qui inique
interl.| interl.| occulte||
agunt auferentur ex ea.




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Prv. 2), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 16/09/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber28.xml&chapitre=28_2)