initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<47. Abacuc**>

Capitulum 3

Numérotation du verset Hab. 3,1 
Oratio Abacuc prophete pro ignorationibus*.
marg.| marg.| ORATIO  ABACUCH. Septuaginta. Oratio cum cantico quia orat adventum unde gaudet et laudat Deum tam mittentem Patrem quam missum Filium| ||
marg.| marg.| Oratio abacuch pro ignorationibus quia errans de iudiciis Dei temere dixerat  usquequo clamabo et non exaudies et  quare non respicis super iniqua agentes et taces devortante impio iustiorem se ? Nunc ex responsione Dei intelligens vel Nabuchodonosor vel diabolum vel Antichristum positum ad corripiendas gentes agit penitentiam et petit veniam de hoc quod ignorans fecit vel orat ut per adventum Christi error hominum qui ex ignorantia est auferatur et ablata umbra dari veritatem nec est oratio quasi de incertis sed certa enuntiatio prophetalis. Alii pro spontaneis quia propheta numla necessitate sed sponte peccavit male sentiens de iudicio Dei vel gentes prophetat sponte credituras in eum quem venturum promittit. | ||
marg.| marg.| ORATIO  ABACUCH  PRO  IGNORATIONIBUS. Abacuch dicitur amplexus eo quod Dominum amaverit illique se iunxerit, sive luctans. Hec est editio Hieronimi secundum hebreum que hic exponitur. Septuaginta verbo multum hoc discordant ab omnibus, et verbis et sensu, secundum quos hic non multa ponentur.| ||

a Hab. 1, 2.
b Hab. 1, 13.

2 Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
4 Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
5 Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch

1 ignorationibus Ar76 Weber] ignorantiis Rusch
3 enuntiatio] enumeratio Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,2 
Domine audivi auditionem tuam
interl.| interl.| quod Deus homo| ||

Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
et timui.
interl.| interl.| quia mirum| ||
marg.| marg.| DOMINE  AUDIVI. Septuaginta.  Domine audivi auditum tuum et timui.  Domine consideravi opera tua et obstupui in medio duorum animalium cognosceris  .| ||
marg.| marg.| Domine audivi. Historice, audivi penas quas diabolo et Nabuchodonosor parasti, et sicut territus sum quod diabolus sic confodietur, sic precor quod promisisti imple, et finito tempore redde Christum quod pollicitus es, non moriatur irritum sed vivifica, id est imple, quod et de resurrectione potest accipi ut mortuus pro nobis vivificetur.| 10  ||
marg.| marg.| Secundum Septuaginta11   : Domine audivi in scripturis sermonem tuum, aure interiori, et comtemplatus sum opera ut ex creaturis intelligerem creatorem et per ea obstupui, sensu hominis amisso, in sanctam amentiam versus sum, vel admiratione turbatus in laudem tuam12  erupi dicens :  In medio duorum animalium cognosceris, id est per Filium et Spiritum sanctum13  pater intelligitur, vel14  duo cherubin qui contra se respiciunt et in medio habent oraculum, vel duo seraphim quorum alter ad alterum clamat mysterium trinitatis, quorum unus missus mundat labia prophete, et dicit : « Ignem veni mittere in terram et quid volo nisi ut ardeat »? Sed simpliciter Christus inter duos latrones agnitus est, vel a Iudeis et gentibus, hinc inde eum cingentibus, vel inter duo testamenta que vitalia spirant.| 15  ||
interl.| interl.| sed| 16  ||

Hab. 2, 3 (Vetus latina) ut laud. Augustinus Hipponensis, De Civitate Dei, lib. 18, c. 32. Cf. Sabatier, t. 2, p. 996b (nota).
Hab. 2, 3 (Vetus latina) ut laud. Augustinus Hipponensis, De Civitate Dei, lib. 18, c. 32. Cf. Sabatier, t. 2, p. 996b (nota).
Lc. 12, 49.
Fons : Hieronymus, Commentarii in prophetas minores (Hab. 3, 2), CCSL 76A, lin. 84 sqq. : « Iuxta septuaginta autem multo alter est sensus, et debemus etiam uulgatae editionis explanationem ponere. domine, audiui in scripturis sermonem tuum, et te mihi dante auriculam, iuxta illud quod loquitur esaias: addidit mihi auriculam ad audiendum; ita audiui, ut tu uis audiri sermonem tuum. et opera tua dilegentius contemplatus, ne mihi diceretur: opera autem domini non respiciunt, et opera manuum eius non considerant, ex creaturis intellexi creatorem; et per singula quae fecisti, et quae cotidie operaris in uniuerso mundo, totus obstupui, et sensu humanitatis amisso, in sanctam amentiam sum conuersus. uel certe admiratione turbatus, in laudes tuas trepidus erumpo dicens: in medio duorum animalium cognosceris. quod multi putant de filio intellegi, et spiritu sancto, eo quod pater per filium intellegatur et spiritum. quae quidem et duo seraphim in esaia, et duo cherubim, scribi interpretantur in exodo, quae contra se respiciunt, et in medio habent oraculum; et in esaia uelantia caput et pedes domini, in praesenti tantum saeculo uolent, et alter ad alterum mysterium inclament trinitatis, et mittatur unus de seraphim, quod interpretatur ardens, et ueniat in terram et mundet prophetae labia, et dicat: ignem ueni mittere super terram, et quam uolo ut ardeat. hoc aestimant alii, et ad hanc interpretationem multis scripturarum utuntur testimoniis. porro simplex interpretatio, et opinio uulgi de saluatore intellegit, quod inter duos latrones crucifixus agnitus sit. qui autem melius, hoc dicunt, quod in prima ecclesia quae de circumcisione fuit, et de praeputio congregata, duobus populis se hinc inde cingentibus, intellectus sit saluator et creditus. sunt qui duo animalia, duo intellegant testamenta, nouum et uetus, quae uere animantia sint, quae uitalia, quae spirent et in quorum medio dominus cognoscatur ». [MM2019]

Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
10  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
15  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
16  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch |+ scilicet Ar76
es] est Ar76 11  Secundum Septuaginta] om. Ar76 | 12  laudem tuam] laudê tuâ Rusch, laudes tuas Ar76 | 13  sanctum] om. Ar76 | 14  vel] + duo a. Ar76 |
Domine opus tuum
interl.| interl.| est| 17  ||

17  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
in medio annorum vivifica illud.
interl.| interl.| in plenitudine temporis| 18  ||
interl.| interl.| cum venerit tempus impletionis ostendes vera que promisisti | 19  ||

Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107ra .

18  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
19  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
In medio annorum notum facies
interl.| interl.| opus tuum| 20  ||
interl.| interl.|+ et| 21  ||

20  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
21  Codd. : Ar76 ( 77r ); om. Rusch
cum iratus fueris,
interl.| interl.| non ait ‘cum intuleris supplicia’ ; iratus aliquando non percutit | 22  ||

22  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
misericordie recordaberis.
interl.| interl.| comminatus ut terreas| 23  ||
interl.| interl.| quasi oblitus dum distulit| 24  ||

23  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
24  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
Numérotation du verset Hab. 3,3 
Deus ab austro veniet
interl.| interl.| « Ex Egypto vocavi filium meum ». | 25  ||
interl.| interl.| a Theman, quod interpretatur ab austro; veniet ergo a meridie a filiis clare lucis | 26  ||
marg.| marg.| DEUS AB  AUSTRO. Agnitio Dei Patris venit his qui digni sunt in pleno lumine et agnitio sancti idest filii Dei  de monte veniet etc. id est Patre qui est plenus virtutibus et omnia protegit et fovet27  vel de sublimitate eloquii umbrosi et condensi multis testimoniis contexti vel Pharan os videntis dicitur et de sermone eruditi viri venit notitia filii vel veniet, id est nascetur in Bethleem que sita est ad austrum et quia ipse est qui legem dedit in Sina de Pharan veniet qui locus est vicinus28  monti Sina.| 29  ||

Os. 11, 1 ; Mt. 2, 15.

25  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch | meum] om. Ar76
26  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
29  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch
27  fovet] + alis Ar76 28  locus est] inv. Ar76
et Sanctus de monte Pharan30  .
interl.| interl.| umbroso et condenso| 31  ||
interl.| interl.| semper vel  diapsalma | 32  ||
marg.| marg.| Sela hebraice, Hieronymus : semper, Septuaginta : diapsalma;  semper id est ipse qui natus est in Bethleem qui dedit legem in Sina omnibus preteritis et33  presentibus et futuris auctor est. | 34  ||

31  Codd. : Ar76 ( 77r )Rusch | condenso] + alia littera vel est interpretatio eius Ar76
32  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
34  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch

30  Pharan] + Semper Weber
33  et] om. Ar76
Operuit celos gloria eius,
interl.| interl.| sedit a dextris35  virtutis Dei | 36  ||

Cf. Mt. 26, 64 ; Mc. 14, 62 ; Lc. 22, 69.

36  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
35  a dextris] corr., ad dextris cacogr. Rusch
et laudis eius plena est terra.
interl.| interl.| Currit velociter sermo eius | 37  ||
interl.| interl.| quia « admirabile est nomen tuum in universa terra » | 38  ||
marg.| marg.| Operuit. In adventu Christi omnia repleta sunt gloria Unde : Gloria {t. 3 : Erfurt, f. 284ra ; facsim., p. 423a} [Rusch, f. 284ra ] in excelsis Deo et in terra pax hominibus bone voluntatis39  , et pacificans que in celis et que in terra. | 40  ||

Cf. Ps. 147, 4.
Ps. 8, 2.10.

37  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
38  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
40  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
39  bone voluntatis] om. Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,4 
Splendor eius ut
interl.| interl.| quasi| 41  | ||

Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107va .

41  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch | quasi] vel praem. Ar76
lux erit,
interl.| interl.| quia splendor quoque eius quasi sol iustitie radiavit| 42  ||

42  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
cornua in manibus eius.
interl.| interl.| trophea crucis| 43  | ||
marg.| interl.| cornua pro regnis sepe ponuntur vel postquam miracula eius increverunt vel coruscaverunt44  manus figentur in cornibus crucis| 45  | ||

Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107va .
Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107va .

43  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
45  Codd. : Ar76 ( 77v marg.)Rusch
44  vel coruscaverunt] om. Ar76 Som220
Ibi
interl.| interl.| in ipsis cornibus| 46  ||

46  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
abscondita est fortitudo eius
interl.| interl.| Exinanivit se usque ad mortem. | 47  | ||

Cf. Phil. 2, 7.

47  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
Numérotation du verset Hab. 3,5 
interl.| interl.| mortem destruet| 48  ||
marg.| marg.| Ibit mors id est exeunti de baptismo occurret diabolus et stabit ante pedes eius qui temptet quadraginta diebus. | 49  ||

48  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
49  Codd. : Ar76 ( 77v marg.)Rusch
Egredietur50  diabolus ante pedes eius,
interl.| interl.| eo intrante fugit diabolus| 51  ||

51  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch

50  Egredietur] Et praem. Weber
Numérotation du verset Hab. 3,6 
stetit et mensus est terram.
interl.| interl.| stabit et metietur ab his dividet quos assumet| 52  ||
marg.| marg.| Stans salvator et oculo suo omnia metiens, gentes dissipat montes et colles seculi conterit vel montes sunt demones.| 53  ||

52  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
53  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
Aspexit et dissolvit
interl.| interl.| a glacie| 54  ||

54  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
gentes, et contriti sunt montes seculi.
interl.| interl.| non Dei| 55  ||

55  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
Incurvati sunt colles mundi
interl.| interl.| qui ante adventum erant erecti56  quorum superbiam nemo humiliare poterat| 57  ||

57  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
56  erecti Rusch] electi Ar76
ab itineribus eternitatis eius.
interl.| interl.| per predicatores| 58  | ||
interl.| interl.| Dei59  quia eternitas per carnem60  venit ad nos, vel semper ab initio mundi ad sanctos venit per quos61  iter superborum incurvavit| 62  | ||

Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107va .
Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107va .

58  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
62  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
59  Dei] om. Som220 | 60  per carnem] om. Som220 | 61  quos] quod Som220 |
Numérotation du verset Hab. 3,7 
Pro iniquitate vidi
interl.| interl.| vel : vidit | 63  ||

63  Codd. : Ar76 ( 77v )Rusch
tentoria Ethiopie,
interl.| interl.| eidem qui tabernacula Ethiopum, id est demonum| 64  ||

Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 107va .

64  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
turbabuntur pelles terre Madian.
marg.| marg.| Pro iniquitate vel laboribus quia laborant de divitiis vel honoribus fiunt hospitium demonum qui esse debuerunt templum Dei65  unde turbantur, quia alti facti semper mortem et iudicium timent, Madian, id est exauditio66  , quia metu iudicii iam cruciantur. | 67  ||
marg.| marg.| Et ego longe ante vidi quod turbabuntur tentoria Ethiopie et hoc68  pro iniquitate, et69   turbabuntur pelles, id est  tentoria terre Madian, et hoc fiet promutatis fluminibus. Vetus Testamentum transit in Novum. Cuius auditoribus lotis70  in rubro mari, iam non irasceris vel in mari, id est mundo tu dico qui ascendis. | 71  ||
marg.| marg.| Ethiopes tetri qui vescuntur carne draconis, demones sunt, quorum tabernaculum fit, quicumque in hoc seculo propter honores et divitias laborat, quas postquam consecutus est, tradit se luxurie et voluptatibus ut quod avaritia congregavit72  luxuria consumat. Iste pro laboribus fit hospitium demonum. Sed postquam fuerit ditatus et exaltatus, tunc conscientia peccatorum semper mortem et iudicium formidabit et cruciatus quos se scit meruisse quotidiano pavore sustinebit. | 73  ||

67  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
71  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
73  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
65  templum Dei] Domini templum Ar76 66  exauditio] iuditio Ar76 68  et hoc] om. Ar76 | 69  et] om. Ar76 | 70  lotis] et praem. Ar76 | 72  congregavit] congregat Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,8 
Numquid in fluminibus
interl.| interl.| sciscitatur propheta | 74  ||

74  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
iratus es Domine aut in fluminibus furor tuus vel in mari
interl.| interl.| Verba Dei que manifestiora sunt et dant potum, flumina dicuntur sacramenta profundum mare. | 75  ||

75  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch | profundum] profunda Ar76
indignatio tua ?
interl.| interl.| vel impetus| 76  * ||

76  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch | impetus] in penis cacogr. Rusch
Qui
interl.| interl.| vel : quia | 77  ||
interl.| interl.| vel : quis | 78  ||

77  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
78  Codd. : Rusch ; om. Ar76 ( 78r )
ascendis79 
interl.| interl.| vel : ascendet | 80  ||

80  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch | ascendet] ascendes Ar76

79  Qui ascendis] Quia ascendes Weber
super equos
interl.| interl.| apostolos| 81  ||

81  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
tuos et quadrige tue
interl.| interl.| quattuor evangeliste| 82  ||

82  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
salvatio ?
marg.| marg.| NUMQUID IN  FLUMINIBUS. Hoc est breviter dicere secundum litteram, sicut Iordanem et mare Rubrum siccasti pro nobis dimicans, non enim insensibilibus iratus es83  , ita nunc quadrigas conscendens arcumque corripiens, salutem dabis populo, et que iurasti patribus et tribubus ex plebis in sempiternum. | 84  ||
marg.| marg.| NUMQUID IN  FLUMINIBUS. Ambigue dictum. Si mala sunt flumina et mare irascitur Deus et percutit ea eloquentia hereticorum, flumen est qui aguntur omni vento doctrine, et semper malitia fluctuant, mare sunt super quos85  impetus fit Domini, ut sentiant eius adventum et sciant quibus terminis concludantur Si bona sunt laudatur vel levatur in illis Iesus et Ecclesiam suam super huiusmodi mare collocat. | 86  ||
marg.| marg.| SUPER  EQUOS  TUOS. Animas sanctorum. In his curribus equitans totum lustrat87  mundum et intendit arcum et non interim emittit ut qui modo territus fuerit non sentiat emissionem, et hoc facit semper. Semper enim in sanctis armatus sedet et discurrit in salutem orbis, et per hoc divides et disperges fluvios terre dimicantes adversus tuum populum, vel fluviis scindetur terra, ut in terre motu88  novi fontes emanent, alii obturantur, ita per adventum Christi orbe concusso, fontes Israel obturati sunt, apostoli emanaverunt. Sicut vene corporis sanguinem habent89  , sic vene terrarum aquas latentes que concussione erumpunt, sic et anima naturaliter habet aquas sed per socordiam latentes verbo Dei concusse erumpunt, hi sunt putei Abraam quos Philistei obstruunt. | 90  ||

84  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
86  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
90  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
83  iratus es] inv. Ar76 85  quos] quod Ar76 87  lustrat] lustravit Ar76 | 88  motu] motus Ar76 | 89  sang. hab.] inv. Ar76 |
Numérotation du verset Hab. 3,9 
Suscitans
interl.| interl.| vel intendens | 91  ||

91  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
suscitabis arcum tuum
interl.| interl.| Scripture revelantur| 92  ||

92  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
iuramenta tribubus que locutus es.
interl.| interl.| et sic reddes iuramenta tribubus et patribus promissa | 93  ||

93  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch | et patribus promissa] patribus promissa scilicet Ar76
Fluvios scindes terre94 
interl.| interl.| Semper vel diapsalma| 95  ||
interl.| interl.| Mundamini sapientiam dissipabis et hoc videbunt et dolebunt populi96  superbi sed tamen apostolica doctrina transiit in omnem terram, iniqui quidem contra levantur97  ||
marg.| marg.| Fluvios scindes terre, quia suscitavit Dominus arcum suum ut tribubus iuramenta {t. 3 : Erfurt, f. 284rb ; facsim., p. 423b} [Rusch, f. 284rb ] redderet que locutus est, consequenter dicitur  fluvios scindes terre adversus tuum populum dimicantes divides atque disperges. | 98  ||

95  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
98  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch

94  Fluvios] semper praem. Weber
96  populi] om. Ar76 97  levantur] + sed sol et luna Christus et Ecclesia Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,10 
viderunt
interl.| interl.| fluviis manantibus| 99  ||

99  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
te
interl.| interl.| o Deus| 100  ||

100  Codd. : Rusch; om. Ar76 ( 78r )
et doluerunt
interl.| interl.| ad penitentiam| 101  ||

101  Codd. : Ar76 ( 78r )Rusch
montes.
interl.| interl.| potentes seculi| 102  ||
interl.| interl.| et tunc| 103  ||

102  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
103  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
Gurges
interl.| interl.| impetus et persecutio. | 104  ||

104  Codd. : Rusch; om. Ar76 ( 78v )
marg.| marg.| GURGES  AQUARUM  TRANSIIT. Sunt aque sempiterne que fluunt de fontibus Israel sunt breves que fluunt in mare105  , quarum finis perditio est, he sunt hereses que ad tempus florent. | 106  ||
marg.| marg.| GURGES. Impetus et persecutio eorum cessavit, et tunc abyssus id est inferi laudaverunt te, tunc etiam superbi, id est angeli quasi plausu manuum elevatarum victorem demonstrarunt. | 107  ||

106  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
107  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
105  mare] + id est Ar76
Dedit abyssus vocem suam
interl.| interl.| vel sapientes sunt abyssus| 108  ||

108  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
altitudo manus suas levavit.
Numérotation du verset Hab. 3,11 
Sol et luna
interl.| interl.| hi per quos illuxit populo| 109  ||
interl.| interl.| sol et luna : Christus et Ecclesia| 110  ||
marg.| marg.| Sol et luna : Sol tuus et luna que pondere malorum et errore tenebrarum operiebantur receperunt lumen suum pristinum. | 111  ||

109  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
110  Codd. : Rusch ; om. Ar76 ( 78v )
111  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
steterunt in habitaculo suo, in luce sagittarum tuarum
interl.| interl.| predicatorum| 112  ||

112  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
ibunt,
interl.| interl.|+ populi113  ||
interl.| interl.| apostoli| 114  ||

113  Codd. : Ar76 ( 78v ) ; om. Rusch
114  Codd. : Rusch ; om. Ar76 ( 78v )
in splendore fulgurantis haste tue.
interl.| interl.| Christi qui dicitur electa sagitta| 115  ||
marg.| marg.| In luce sagittarum. Sagitte leviores, hasta maior. | 116  ||
marg.| marg.| Sagitte sunt plage Dei, hasta eruditio. | 117  ||

115  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
116  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
117  Codd. : Ar76 ( 78v marg.)Rusch
Numérotation du verset Hab. 3,12 
In fremitu
interl.| interl.| In predicatione apostolorum qui et furere visi sunt| 118  ||

118  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
conculcabis terram, in furore obstupefacies gentes.
marg.| marg.| IN FREMITU  CONCULCABIS. Quando populi tui vindicabis iniuriam terrena regna calcabis et omnes gentes admirari facies, quia egressus es in salutem populi tui, et venisti ad eos cum Christo tuo quo veniente percussisti antichristum in hoc seculo quod est in maligno positum119  vel ipsum diabolum qui impietatis caput est120  , quem eiecit de hospitio ut ibi habitet iustitia. | 121  ||

121  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
119  positum] om. Ar76 120  caput est] inv. Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,13 
Egressus es
marg.| marg.| Egressus quia ad te ingredi non poterant. | 122  ||

122  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
in salutem populi tui,
interl.| interl.| de maiestate vel cerimoniis Iudeorum et de templo, unde : « Relinquetur vobis domus vestra deserta ». | 123  ||

Mt. 23, 38.

123  Codd. : Ar76 ( 78v )Rusch
in salutem cum christo tuo.
interl.| interl.| ut prebeant colla equiti Christo | 124  ||

124  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
Percussisti caput de domo impii,
interl.| interl.| de mundo| 125  ||
marg.| marg.| PERCUSSISTI  CAPUT. Sicut Ecclesie et omnis viri Christus126  caput, ita cunctorum demonum qui hoc seculo dimicant, est caput Beelzebub princeps demoniorum, et singule eorum turme habent capita et principes suos. Verbi gratia, spiritus fornicationum habent prepositum suum, spiritus vane glorie, spiritus mendacii, spiritus infidelitatis habent presides milite sue. Sed clementissimus Deus ubi fuerat caput pessimum, eo absciso sepe ponit caput optimum. Tradunt Hebrei Reseph demonis esse nomen qui principatum tenet inter alios, et propter nimiam velocitatem atque in diversa discursum avis et volatile nuncupatur, ipsumque esse qui in paradiso sub figura serpentis mulieri sit locutus, et ex maledictione qua a Deo condemnatus est accipisse nomen siquidem Reseph, reptans ventre interpretatur. | 127  ||

125  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
127  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
126  Christus] + est Ar76
denudasti fundamentum eius128 
marg.| marg.| Denudasti. Septuaginta :  Suscitasti vincula usque ad collum in finem ut deposito priori iugo vincula caritatis leve iugum subeamus in curru Christi, hic compulsi pro sela posuerunt in finem. | 129  ||
marg.| marg.| Denudasti fundamentum 130  id est abscondita eius aperta fecisti non ad breve tempus sed imperpetuum. | 131  ||
marg.| marg.| DENUDASTI  FUNDAMENTUM.  Fundamentum Christi, quod est in anima, allophyli132  terra obruerant, sed eiecta133  terra et optimum  fundamentum nudatur vel ornatur, ut alii ponunt, ut appareat, et suam recipiat claritatem134  , et hoc in sempiternum.| 135  ||
marg.| marg.| EIUS  IMPII. Impius est vel Nabuchodonosor, vel omnis adversarius populi Dei,et136  * non solum sceptris sed et capiti quod percusseras bellatorum qui venerunt ut turbo ad dispergendum, id est ut everterent Israel et captivarent, ita autem exultant vorantes pauperem Israel sibi subiectum, quasi hoc in abscondito facerent, id est te137  ignorante. Venisti itaque ad prelium pro populo tuo, et quadrigas mittens in aquas, id est in gentes multas,  fecisti eis  viam in luto, id est ut conculces et quasi lutum conteras eos. | 138  ||

129  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
131  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
135  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
138  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch

128  eius] om. Weber
130  fundamentum] om. Rusch 132  allophyli] corr., allopholy Rusch | 133  eiecta] egreditur Ar76 | 134  recipiat cl.] inv. Ar76 | 136  et] om. Rusch 137  id est te Ar76] ite cacogr. Rusch
usque ad collum139  .
interl.| interl.| ut prebeant colla equiti Christo | 140  ||
interl.| interl.|+ semper | 141  ||

140  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
141  Codd. : Ar76 ( 79r ); om. Rusch

139  collum] + semper Ar76 Weber
14
Maledixisti
interl.| interl.| diminuendo| 142  ||

142  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
sceptris eius,
interl.| interl.| regnis| 143  ||

143  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
capiti bellatorum eius venientibus ut turbo ad dispergendum me. Exultatio eorum sicut eius qui devorat pauperem in abscondito.
marg.| marg.| SICUT  EIUS  QUI  DEVORAT  PAUPEREM. Sed ita vane sicut qui occidit pauperem quem putat divitem. | 144  ||
interl.| interl.| «Sedet in insidiis cum divitibus in occultis ».| 145  | ||

Ps. 9, 29.

144  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
145  Codd. : Rusch ; om. Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,15 
Viam
interl.| interl.| illis destructis| 146  ||

146  Codd. : Ar76 ( 79r )Rusch
fecisti in mari
interl.| interl.| huius seculi ubi est lutum curarum| 147  ||

147  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
equis tuis, in luto aquarum multarum.
marg.| marg.| Audivi in persona sua de toto populo| 148  | ||

Gilbertus Universalis, In XII prophetas (Hab.), loc. cit., Saint-Omer, BM, 220, f. 108va .

148  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
Numérotation du verset Hab. 3,16 
Audivi
interl.| interl.| predicta| 149  ||

149  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
et conturbatus est venter meus
interl.| interl.| ne similia sustinerem| 150  ||

150  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
a voce151 
interl.| interl.| scilicet tua| 152  ||

152  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch

151  a voce] ad vocem Rusch
contremuerunt labia mea.
interl.| interl.| pavor mentis in ore signatur. | 153  ||
marg.| marg.| Audivi et conturbatus. Et ego per spiritum audivi que patientur equi, et caro {t. 3 : Erfurt, f. 284va ; facsim., p. 424a} [Rusch, f. 284va ] tremuit, et ab hac voce contremuerunt labia mea154  . | 155  ||

153  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
155  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
154  contremuerunt labia mea] om. Ar76
Ingrediatur putredo in ossibus meis,
marg.| marg.| Ingrediatur. Nunc libenter patimur angustias omnes, et a tua comminatione totis visceribus tremimus, et non hoc solum, sed ultro appeto :  Ingrediatur. | 157  ||
marg.| marg.| In ossibus meis. Non solum in carne sed etiam in medullis ossium et stratus putredine corporis et vermibus scateat, ut cum pro peccatis sustinuero angustias omnes captivitatis, requiescam cum Abraam, Isaac et Iacob158  , et ceteris qui sunt populus accinctus. Hec allegorice ut sit allegoria mixta historie, quia aliquando historia ipsa metaphorice texitur, nec semper eius metaphora allegoriam sonat, secundum historiam autem in persona populi dicit se libenter in captivitate159  pati quelibet, ut eo tempore quiescat quo maledicet sceptris impii et equi conculcabunt lutum ut post cum sanctis Zorobabel et Iesu revertatur in terram promissionis, sed hoc non vult littera libri. | 160  ||

157  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
160  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
158  Isaac et Iacob] inv. Ar76 159  captivitate] captivitatem Ar76
et subter me scateat.
interl.| interl.| id est libenter patiar161  quod passus est Iob| 162  ||

162  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
161  patiar] patior Ar76
Ut requiescam
interl.| interl.| in consummatione mundi| 163  ||

163  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
in die tribulationis,
interl.| interl.| malorum| 164  ||
interl.| interl.| «dies illa dies ire dies calamitatis et miserie » | 165  ||
marg.| marg.| Tribulationis quia tunc omnia auferentur homini, secundum illud166   : « homo cum interierit, non sumet omnia neque descendet cum eo gloria eius ». | 167  ||

Respons. Libera me pro defunctis, Corpus antiphonalium officii, n° 7091.
Ps. 48, 18.

164  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
165  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch | dies... miserie] Dies i<re> et c<alamitatis> et m<iserie> Ar76
167  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
166  homini... illud] om. Ar76
ut
interl.| interl.| vel : et | 168  ||

168  Codd. : Rusch ; om. Ar76
ascendam
interl.| interl.| semper enim ascenditur a iusto| 169  ||

169  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch | a iusto] om. Ar76
ad populum accinctum nostrum.
interl.| interl.| fortem bellatorem| 170  ||
interl.| interl.| hec audet dicere tribulatus| 171  ||
marg.| marg.| Videns hic propheta destructionem inimicorum victoria Dei, revertitur ad seipsum dicens se masse cum iustis tribulari, quam cum malis eternaliter cruciari. | 172  ||

170  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
171  Codd. : Ar76 ( 79v )Rusch
172  Codd. : Rusch ; def. Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,17 
Ficus enim non florebit, et non erit germen in vineis.
marg.| marg.| Ficus. Ideo hic volo pati, et post ascendere ad populum accinctum, quia veniet dies tribulationis, et ceteris in angustia constitutis, ego letabor in tua maiestate, vel cum venerit dies iudaice eversionis, ego pereunte populo electus sum, et sociabo me discipulis Christi ascendens montana, quia in monte eos docet, relictis inferius turbis, quia ficus ad quam venit esuriens id est populus Iudeorum non dat poma et ideo maledicitur nec fert fructum non in secula seculorum sed usque in seculum, id est cum gentes intraverint; hec est ficus pro qua rogat agricola id est Gabriel vel Michael, cui commissus est populus Iudeorum, qui in passione precatur, da eis spatium penitentie, et noli subvertere, et siquidem fecerit, ficus suspensive subaudiatur, transferes in alteram vineam id est Ecclesiam. Venit tertio per legem, per prophetas, per seipsum. Post passionem, data penitentia {t. 3 : Erfurt, f. 284vb ; facsim., p. 424b} [Rusch, f. 284vb ]quadraginta duo annis quia non fecit fructum, subversa est. Qui vero conversi sunt ad populum gentium translati sunt ad quem propheta ascendit. Vinea id est populus qui non fecit fructum sed spinas, non iudicium sed clamorem dicens crucifige crucifige eum et non habemus regem nisi cesarem, qui occidit post servos filium, et ideo exterminavit eam aper de siluam. Oliva, id est populus, cuius ramis fractis oleaster inseritur, vel ficus spiritus sanctus pro pomorum dulcedine. Vinea Christus que dicit : ego sum vitis. Oliva pater a quo omne lumen. In libro iudicum dicuntur ligna silvarum venisse ad has arbores ut regnent super se quod numquam fit, sed ramnus imperat eis que habet spinas et ignem ut vulneret et comburat arua, Hierusalem olim in montibus sanctis, nunc campestris dicitur, que non solum non alit rationales, sed nec pecora et boves qui portent iugum Dei, hec omnia auferentur a populo quia inique egit in Deum. Si autem dicet tribulationis de consummatione accipis omnia ad eos referes qui dicunt se esse de Ecclesia non habentes opera, et ficus, vinea, oliva, id est trinitas non auferet eis fructum suum, et non solum non habent frumenta hominum, sed nec cibos pecorum et iumentorum, et pro montibus in humili versantur. | 173  ||

173  Codd. : Ar76 Rusch| dies iudaice eversionis... versantur] def. Ar76.
Mentietur opus olive, et arva non afferent cibum. Abscidetur de ovili pecus, et non erit armentum in presepibus.
interl.| interl.| Aliud promittit, omnia que dixerit Deus faciemus et aliud facit| 174  ||

174  Codd. : Rusch ; def. Ar76
Numérotation du verset Hab. 3,18 
Ego autem in Domino gaudebo, et175  exultabo in Deo Iesu meo.
marg.| marg.| EGO  AUTEM IN. Iudeis per orbem dispersis dicit propheta ex persona credentium, sed si de consummatione accipis, sic dicetur, sicut percussa Egypto, ficus, vinea, oliva, campi non dabant fructum et deficiebant pecora quia non habebant cibos et Israel exultabat, sic in fine mundi quando refrigescet caritas, et non dabit fructus operum tunc iustus letus dicet : Ego autem in Domino gaudebo, et eductus ad summum cantabo tropheum, qui in principio dixi : Clamabo et non ex audies, qui de iustitia eius et de iudicio causatus sum laudabo aequitatem. | 176  ||

176  Codd. : Rusch ; def. Ar76

175  et] om. Weber
Numérotation du verset Hab. 3,19 
interl.| interl.| quia| 177  ||
Deus Dominus178  fortitudo mea
interl.| interl.| non iustitia legis| 179  ||
interl.| interl.| non aliud| 180  ||

179  Codd. : Rusch ; def. Ar76
180  Codd. : Rusch ; def. Ar76

178  Deus D.] inv. Weber
et ponet pedes meos
interl.| interl.| ut calcem super aspidem et basiliscum| 181  ||

181  Codd. : Rusch ; def. Ar76
quasi cervorum.
interl.| interl.| inter ceteros qui habent virtutem cervi ponet me| 182  ||

182  Codd. : Rusch ; def. Ar76
Et super excelsa mea deducet me victori,
interl.| interl.| qui primus in agone vicit| 183  ||

183  Codd. : Rusch ; def. Ar76
in psalmis canentem. 184 
interl.| interl.| inter angelos canam triumphum eius et in terra pacem hominibus.| 185  ||

185  Codd. : Rusch ; def. Ar76

184  canentem] + EXPLICIT HABACUC PROPHETA Weber




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Hab. 3), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 23/08/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber47.xml&chapitre=47_3)