initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<60. *Epistola Pauli ad Romanos*>

Capitulum 6

Numérotation du verset Rm. 6,1 
Quid ergo dicemus ? Permanebimus in peccato ut gratia abundet ?
marg.| PERMANEBIMUS. Hoc perversi accipiunt ex illo : « Ubi abundavit delictum superabundavit autem gratiam » hoc dicere est esse ingratos gratie.||
marg.| Et quia gratia viget ubi delictum abundavit, non est permanendum in peccato, ut quidam estimant, pro maiori gratia. Non enim peccantis merito sed subvenientis auxilio superabundavit gratia ubi abundavit delictum. Non ergo permanendum in peccato, sed potius debemus et possumus esse peccato quasi mortui et sepulti per ipsam gratiam et resurgere in iustitiam et post in vitam eternam.||

a Rm. 5, 20.
Numérotation du verset Rm. 6,2 
Absit.
interl.| vere enim non est permanendum||
Qui
interl.| scilicet hoc iam habemus||
interl.| vel si||
enim
interl.| quia||
mortui sumus peccato,
interl.| ut iam peccatum non dominetur nobis per gratiam Dei||
marg.| MORTUI  PECCATO. Id est liberati a peccato per baptismum, ut iam non dominetur in nobis per gratiam. Mori enim peccato est liberari a peccato.||
quomodo
interl.| qua ratione ?||
adhuc
interl.| post tantum beneficium||
marg.| QUOMODO  ADHUC etc. Cum enim hoc prestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud facimus si vivimus in eo nisi ut gratie simus ingrati.||
vivemus in illo ?
interl.| reddemus vires hosti.||
Numérotation du verset Rm. 6,3 
An ignoratis, fratres,
interl.| an mortui||
interl.| sepe arguit illos de ignorantia, quasi : non debetis ignorare||
marg.| AN  IGNORATIS. Mortui peccato quod fit in baptismo, non debemus ei iterum vivere ut iterum mori site ei necesse quia in morte Christi, id est in similitudine mortis Christi ut sicut semel mortuus est carne et semper vivit, ita vos semel mortui malo per baptismum semper vivamus bono. Vel in morte dicit, quia mors est causa huius purificationis.||

fratres] om. Weber
quia quicumque
interl.| cuiuscumque condicionis||
baptizati sumus
interl.| purificati a vitiis||
in Christo Iesu,
interl.| in institutione eius qua est in nomine Trinitatis, vel operatione Christi qui baptizat vere||
in morte
interl.| fide||
ipsius baptizati sumus ?
interl.| vere in baptismate sumus similes morti Christi quia||
Numérotation du verset Rm. 6,4 
Consepulti enim sumus cum illo
interl.| ad similitudinem eius||
marg.| CONSEPULTI. Quidquid gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione, in ascensione, in sedere ad dexteram, ita gestum est ut his rebus mystice non tantum dictis sed etiam gestis configuretur vita christiana. Attende singula Christi {t. 4 : Erfurt, f. 1063va ; facsim., p. 286a} [Rusch, f. 1063va ] qui vixerat vetus homo secundum penam, famem scilicet et sitim et huiusmodi, non secundum culpam, hoc modo vetustatem finivit et deposuit, ut dolorem cruces sustinens sic haberet membra distenta et fixa, ne ad priores actus moverentur a quibus etiam sepultus quievit, humanis subtractus aspectibus, exigens a nobis ut vetustatem peccatorum cum dolore et gemitu penitentie, deponamus membra per continentiam et iustitiam confixa sint, ne ad priora mala redeamus a quibus, ita perfecte quiescamus ut nec eorum visio, nec memoria habeatur, et non solum hoc a nobis exigit in sacramento passionis, sed etiam si volumus imitari efficit.||
per baptismum
interl.| ducti||
in mortem,
interl.| peccatorum absolutionem||
ut quomodo
interl.| ad hoc sumus commortui et consepulti||
interl.| longe remotus||
marg.| SURREXIT. Mors et resurrectio Christi etiam sacramenta sunt.||

Christus surrexit] inv . Weber
per gloriam Patris,
interl.| Verbum vel gratiam Dei||
ita
interl.| tam firmiter a vitiis resurgentes ad bona opera||
et nos
interl.| positi||
in novitate vite
interl.| per iustitiam fidei et spem glorie||
ambulemus.
interl.| de bono ad melius||
Numérotation du verset Rm. 6,5 
Si enim
interl.| quasi : ambulemus in novitate vite quod possimus||
complantati facti sumus
interl.| ad similitudinem arboris||
similitudini mortis eius,
interl.| si a veteri ritu remoti firmiter eremus Deo ipso faciente et similes sumus morti Christi||
simul
interl.| mox||
et resurrectionis
interl.| Christi||
interl.| ut ambulemus in novitate vite||
erimus.
interl.| facti complantati similitudini||
interl.| ambulemus in novitate vite, nos dico||
Numérotation du verset Rm. 6,6 
Hoc scientes,
interl.| ostendit per quid liceat||
quia vetus homo
interl.| id est fomes et consuetudo peccati||
marg.| VETUS  HOMO. Id est veteres actus sunt crucifixi, id est mortui.||
noster
interl.| qui ex nobis non ex Deo||
marg.| QUIA  VETUS  HOMO  NOSTER. Vetustas nostra et maledictio in duobus consistit, scilicet in culpa et pena. Christus autem sua simpla vetustate nostram duplam consumpsit. In sepulcro enim uno die et duabus noctibus quievit. Per unum diem simpla eius vetustas signatur, per duas vero noctes gemina nostra. Unde culpam nostram Christus delevit presentem, preteritam et futuram. Preteritam remittendo, presentem ab ea retrahendo, futuram ut vitaremus gratiam conferendo. Penam quoque similiter consumpsit, gehennalem prorsus delendo, ut eam vere penitentes non sentiant. Temporalem vero non penitus quidem tulit, manet enim fames, sitis, mors et huiusmodi, sed regnum et dominium eius deiecit et in novissimo penitus exterminabit.||
simul
interl.| cum Christo||
crucifixus est
interl.| crucifixione Christi ita debilitatus est||
ut destruatur
interl.| dominante ratione||
corpus peccati,
interl.| id est omnia crimina quasi corpus et congeries||
marg.| UT  DESTRUATUR  CORPUS  PECCATI. Carne scilicet spiritui subdita.||
ut
interl.| ita||
ultra non serviamus peccato.
interl.| non ut non sit sed ut non cogamur servire quia iustificati sumus||
interl.| et vere non cogemur quia iustificati quia||
Numérotation du verset Rm. 6,7 
Qui enim mortuus est,
interl.| peccato ut nos sumus||
iustificatus est a peccato.
interl.| iustus est et liber a peccato||
Numérotation du verset Rm. 6,8 
Si autem mortui sumus cum Christo,
interl.| si ita mortui sumus peccato sicut Christus semel mortuus est pene vel si commortui sumus Christo, id est similes morti eius sicut supradictum est preter predicta hoc habebimus, quia vivemus in eterna vita||
credimus quia simul et vivemus cum illo
interl.| tali vita quali et ipse||
interl.| non alibi sed ibidem cum eo||

et] etiam Weber illo] Christo Weber
Numérotation du verset Rm. 6,9 
Scientes quod Christus resurgens ex
interl.| vel a ||

resurgens] surgens Weber
mortuis,
interl.| longe remotus||
iam
interl.| id est post hac||
non moritur,
interl.| dissolvitur divisione anime et corporis||
mors illi ultra non dominabitur.
interl.| aliqua passione||
Numérotation du verset Rm. 6,10 
Quod enim mortuus est
interl.| vere Christus iam non moritur, quia semel mortuus semel quia pro peccato tollendo. Quod una morte fecit que ad hoc suffecit||
peccato,
interl.| pro nostro tollendo||
interl.| vel 'peccato', id est peccati similitudini, id est carni in qua non peccatum sed similitudo peccati||
marg.| QUOD  ENIM  MORTUUS  EST  PECCATO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Sacramentis baptismatis Apostolus commendat, ut quomodo ille semel moriendo similitudini peccati mortuus predicatur, ita quicumque fuerit in illo baptizatus, eidem rei cuius illa fuit similitudo moriatur, id est peccato et vivat a lavacro renascendo, sicut ille a sepulcro resurgendo.||
mortuus est semel.
interl.| mors non dominabitur Christo sed potius||
Quod autem vivit, vivit Deo.
interl.| ad similitudinem Dei Patris||
interl.| sicut vita Patris ita et vita Christi nullam inquietudinem recipit||
Numérotation du verset Rm. 6,11 
Ita et vos existimate vos mortuos quidem esse peccato,
interl.| sicut Christus semel mortuus ita peccatum in vobis ut non oporteat iterari||
marg.| ITA  ET  VOS. Quidquid supra dixit esse hominibus per gratiam Christi, {t. 4 : Erfurt, f. 1063vb ; facsim., p. 286b} [Rusch, f. 1063vb ] hic Romanis attribuit.||
viventes autem
interl.| virtutibus||
Deo
interl.| in honore Dei
in Christo Iesu Domino nostro.
interl.| et hoc opere Christi alibi nulla spes||
interl.| quia ita mortui estis peccato

Domino nostro] om. Weber
Numérotation du verset Rm. 6,12 
Non ergo regnet
interl.| etsi sit||
marg.| NON  ERGO. Quia supra dixit nos mortuos esse peccatis, et non debere vivere in eo, cum nemo sine peccato, determinat a quibus maxime est cavendum, quasi concludat quod supra querebatur : Permanebimus in peccato ?||
peccatum
interl.| fomes peccati||
in vestro
interl.| ens||
interl.| iam vestri iuris||
interl.| per peccatum||
interl.| quod fiet immortale in futuro si non regnet peccatum vel quod per hoc quod peccatum regnaverit moriturum est ineternum||
ut obediatis
interl.| consentiendo et operando||
concupiscentiis eius.
interl.| etsi cupitis ex infirmitate||
marg.| OBEDIATIS  CONCUPISCENTIIS. Concupiscentia aliquando nomen est fomitis, scilicet vitii innati. Aliquando actus interioris, qui est etiam in primo motu qui dicitur propassio, et in secundo qui dicitur delectatio, et in tertio qui dicitur consensus. Hic non prohibet concupiscentiam, que est in primo motu quis non est in potestate nostra quando surgat, scilicet Dei gratia compescere possumus, ne usque ad delectationem et consensum parveniat quod prohibet.||
Numérotation du verset Rm. 6,13 
Sed neque exhibeatis
interl.| sed nec concupiscatis quod est exhibere et habilia facere menbra que tunc sunt arma||
corpora
interl.| vel 'membra'||

corpora] membra Weber
vestra arma iniquitatis
interl.| quibus impleatur||
peccato,
interl.| concupiscentie||
sed exhibete
interl.| habiles facite||
vos Deo
interl.| quod potestis quia vivi debetis qui mortui eratis||
tamquam ex mortuis
interl.| vitiis et peccatis||
viventes,
interl.| virtutibus||
et membra vestra
interl.| etsi implere opera non potestis vel velitis quo habiles eritis et preparati||
arma iustitie Deo.
interl.| quibus iustitia impleatur||
interl.| exhibete quod leviter potestis||
Numérotation du verset Rm. 6,14 
Peccatum enim vobis non dominabitur.
interl.| ut olim solebat||
Non enim sub lege estis
interl.| que non iuvabat||
sed sub gratia.
interl.| que refrigerat et iuvat||
Numérotation du verset Rm. 6,15 
Quid ergo ?
marg.| QUID  ERGO. Quasi quia lex a Deo, peccat qui eam dimittit pro gratia.||
Peccabimus,
interl.| hac fiducia||
marg.| QUID  ERGO  PECCABIMUS. Quia non sub lege que terret, sed sub gratia que bene promittit : Quid ergo ? Peccabimus ? Hoc quidam qui legem quasi coherentem vel coercentem predicant et tenendam.||

Peccabimus] peccavimus Weber
quoniam non sumus sub lege
interl.| terrente||
sed sub gratia ? Absit !
interl.| bene promittente||
Numérotation du verset Rm. 6,16 
An nescitis quoniam
interl.| non debetis peccare sed bene operari quomodo etc.||
marg.| AN  NESCITIS. Ne Deum profitentes verbis, factis simus diabolis premonet nos esse servos eius cuius voluntatem facimus.||

An] om. Weber
cui exhibetis
interl.| affectatis||
vos servos
interl.| ut pro nos||
ad obediendum,
interl.| consentiendo et operando||
servi estis eius
interl.| ad eius voluntatem cogemini quadam necessitate quam impartitur consuetudo ad eius voluntatem||
cui obeditis,
interl.| postquam obedistis etsi non ante cum primum exhiberetis vos||
sive peccati
interl.| ducentis||
ad mortem10  ,
interl.| peccatum maius vel eternam penam||

10  ad mortem] om. Weber
sive obeditionis ad iustitiam.
interl.| iustitie ducentis ad maiorem iustitiam vel eternam vitam||
Numérotation du verset Rm. 6,17 
Gratias autem Deo,
interl.| eius estis cui vos datis ego autem ago gratias Deo quod cum primum tales modo non estis||
quod fuistis
interl.| aliquando||
interl.| et modo non||
servi peccati, obedistis
interl.| per hoc servi facti iustitie id est Christi||
autem
interl.| nunc||
ex corde
interl.| non specietenus||
interl.| animi iudicio quia per naturam non per legem voluntate non timore||
in eam formam
interl.| tendentes||
doctrine
interl.| evangelii||
marg.| FORMAM  DOCTRINE. Nostra doctrina est forma que imaginem Dei deformatam restituit.||
in quam11 
interl.| vel 'qua'||
interl.| formam||

11  quam] qua Weber
traditi estis.
interl.| non per vos sed gratia Dei||
interl.| et per hoc||
Numérotation du verset Rm. 6,18 
Liberati autem
interl.| per alium||
a peccato
interl.| fomite ne regnet||
servi facti estis iustitie.
interl.| consentiendo et operando||
interl.| quia plus debetis iustitie quam peccato||
Numérotation du verset Rm. 6,19 
Humanum dico
interl.| et ideo leve quoddam||
marg.| HUMANUM. Hactenus ostendit Apostolus non esse peccandum. Hic dicit quid deincePs. sit agendum, ut silicet serviatur iustitie, de quo nullus est qui possit se excusare, quia nullus est qui non possit bene operari, saltem voluntate quod item est per gratiam.||
propter infirmitatem
interl.| maiora deberem dicere si possetis ferre sed parco infirmitati||
carnis vestre.
interl.| que est ex carne||
Sicut enim
interl.| quia hoc humanum||
marg.| SICUT  ENIM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Si non plus vel quantum tunc, ne fides quasi aspera et importabilis fugeretur. Sicut tunc nullus timor coegit, sed libido voluptasque peccati duxit, sic modo delectatio iustitie adulte, etsi nondum perfecte. Unde dixit :  HUMANUM.||
exhibuistis
interl.| preparavistis voluntate duce||
membra vestra
interl.| que vestri iuris essent si velletis||
servire
interl.| operando||
immunditie
interl.| carnis que corpus inquinat||
interl.| ut luxurie||
et iniquitati
interl.| etsi corpus non inquinet animam tamen corrumpit||
ad iniquitatem,
interl.| dico ducenti ad consummationem mali||
ita
interl.| similiter||
nunc
interl.| cum sitis liberati a peccato||
marg.| ITA  NUNC. Quia plus etiam deberet amari iustitia, quam tunc fuit iniquitas ut pro iustitia toleret homo dolores et contemnat omnia etiam mortem.||
exhibete
interl.| preparate||
interl.| que vestri iuris||
servire
interl.| operando||
iustitie
interl.| ducenti||
in sanctificationem.
interl.| ad consummationem boni||
interl.| ideo est serviendum iustitie||
Numérotation du verset Rm. 6,20 
Cum enim servi essetis peccati,
interl.| cum peccatum dominaretur vobis||
liberi fuistis iustitie.
interl.| caruistis dominio iustitie||
marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 1064ra ; facsim., p. 287a} [Rusch, f. 1064ra ] LIBERI etc. Libertas servi est quando eum peccare delectat quod est ex libero arbitrio. Liberaliter servit qui voluntatem Domini libenter facit, sic et iustitie libere servit qui amat qui letatur.||
Quem ergo fructum habuistis tunc,
interl.| et fuit fructus unde erubescatis et finis mors||
interl.| maiorem turpitudinem in hac vita||
interl.| quasi malum||
marg.| QUEM  ERGO  FRUCTUM. Hec rememoratio facit priora abhorrere et magis obnoxios gratie.||
in illis12 
interl.| turpitudinibus peccatorum||

12  in illis] om. Weber
in quibus
interl.| in quorum memoria||
nunc erubescitis ?
interl.| cum sane mentis estis||
marg.| ERUBESCITIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Est enim quedam temporalis confusio, scilicet perturbatio animi respicientis peccata sua, et respectione horrentis, et horrore erubescentis, et erubescendo corrigentis.||
Nam finis illorum
interl.| de fructu quero nam de fine patet||
interl.| exitus vite et actuum||
mors est.
interl.| eterna||
interl.| unde : « Computruerunt iumenta in stercore suo »
marg.| Finis illorum mors , quia mors est digna retributio pro peccato, sed vita eterna que est finis iustorum sola gratia datur per Christum, quia et merita ex gratia et reddetur gratia pro gratia||

Ioel. 1, 17.
Numérotation du verset Rm. 6,22 
Nunc vero
interl.| ita tunc||
interl.| cum conversi estis||
liberati a peccato,
marg.| NUNC  VERO  LIBERATI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Liberos dixit iustitie non liberatos, nunc a peccato non liberos, ne sibi hoc tribuant sed dicit provide 13  liberatos ad sententiam Domini : « Si Filius vos liberaverit vere liberi eritis ».||

Io. 8, 37.
servi autem
interl.| tunc liberi iustitie||
facti Deo,
interl.| quasi per alium||
habetis
interl.| in presenti||
fructum vestrum
interl.| vobis congruum||
interl.| ducti||
in sanctificationem,
interl.| in virtutum consummatorum||
finem vero
interl.| habetis||
vitam eternam.
interl.| que est sine fine||
Stipendia enim peccati
interl.| quasi emeritorum sunt||
marg.| STIPENDIA. Id est militie diabolice debitum quod redditur non donatur.||
marg.| STIPENDIUM. A stipe pendenda, id est substantia ponderanda. Antiquitus enim potius ponderabatur pecunia quam numerabatur, que pro patria militantibus ex publico aerario dabatur. Et dicit : Stipendia peccati mors ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Posset etiam dici : stipendium vite vita eterna. Sed maluit dicere gratia Dei vita eterna ut intelligeremus Deum ad eternam vitam pro sua miseratione nos perducere non meritis. Unde vita eterna que in fine a Deo meritis precedentibus redditur que non a nobis sunt sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa gratia nuncupatur, quia gratis datur. Nec ideo gratis, quia non meritis datur, sed quia data sunt et ipsa merita quibus datur. Confitendum est ergo ideo gratiam vitam eternam vocari, quia his meritis redditur que gratia contulit homini. ‘Accipimus ergo gratiam pro gratia’, scilicet gratiam glorificationis pro gratia iustificationis.||

Io. 1, 16 : « Et de plenitudine eius nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia ».
mors,
interl.| eterna||
gratia autem Dei
interl.| datur||
vita eterna
interl.| que est finis iustorum sola||
in
interl.| id est 'per'||
Christo Iesu Domino nostro.




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Rm. 6), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 12/12/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber60.xml&chapitre=60_6)