initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<73. Epistola ad Hebreos**>

Capitulum 8

Numérotation du verset Hbr. 8,1 
Capitulum autem
interl.| interl.| multa de eo dixi sed modo facio capitulum||
marg.| marg.| CAPITULUM. Quasi pauca dixisset breviter complectitur dignitatem eius supra quam prius dixit. Capitulum est brevis multorum complexio, sic dictum quia totam summam breviter capiat.||
super ea que dicuntur :
interl.| interl.| dignius laudem Christi continens quam predicta||
talem habemus pontificem
interl.| interl.| TALEM HABEMUS. Hic incipit capitulum et finit ibi : Deus et non homo.||
qui consedit
interl.| interl.| iam diu est quod quiescit et regnat secundum divinitatem||
interl.| interl.| quia Deus qui homo qui « gigas gemine substantie » in quo due nature unite||

Hymnus : Veni redemptor gentium in Nativitate Domini, Corpus antiphonalium officii, n° 8408 (Repertorium hymnicum 21234 ; Analecta hymnica L, 13. Cf. Ambrosius Mediolanensis, Hymnus 5 : Intende qui regis Israel, str. 5, v. 17 : « Procedat [al. : procedens] e thalamo suo, / pudoris aula regia, / geminae gigas substantiae / alacris ut currat viam ». Cf. Ioseph de Ghellinck, « Note sur l’expression ‘Geminae gigas substantiae’ », Recherches de science religieuse, 5 (1914), p. 416-421 ; I. Mehlmann, « Geminae gigas substantiae. Historia de una formula cristologica », Verbum (Rio de Ianeiro), 28 (1971), p. 139-178.
in dextera sedis
interl.| interl.| in equalitate sedentis deitatis, id est Patris qui quiescit et iudicat||
marg.| marg.| IN CELIS  CONSEDIT. Vel super materiales celos, vel super thronos et dominationes, ibi :  minister sanctorum, quia sanctis ministrat vitam eternam. Vel in celis ministrabat gloriam per sancta sanctorum significatam. Et minister tabernaculi veri, id est veritatis quam tabernaculum vetus prefigurabat, scilicet iustitiam in presenti Ecclesia, gloriam in futura. Quod verum tabernaculum fixit Deus ut in eternum permaneat. Umbratile vero erat non fixum sed portabile. Et non homo, quia et vetus posuit Deus sed per ministrum hominem.||

Hbr. 8, 2.
sic Rusch
magnitudinis
interl.| interl.| hoc potestatis et maiestatis divine iudicium est||
in celis,
interl.| interl.| secundum humanam naturam locatus||
Numérotation du verset Hbr. 8,2 
interl.| interl.| hoc misericordie||
marg.| marg.| SANCTORUM  MINISTER. Sanctis augmentum virtutum et vitam eternam ministrat.||
et
interl.| interl.| pro id est||
tabernaculi veri,
interl.| interl.| non umbratilium sed tabernaculi veri quod est anime sanctorum quibus dat gaudia eterna||
quod fixit Deus et non homo.
interl.| interl.| tabernaculum id est celeste Ecclesiam et presentem||

Deus] Dominus Weber
Numérotation du verset Hbr. 8,3 
Omnis enim pontifex
interl.| interl.| Christus est minister quia omnis pontifex constituitur ad ministrandum. Et hoc est||
ad offerenda munera
interl.| interl.| ut panes, thus et huiusmodi||
et hostias
interl.| interl.| de animalibus||
constituitur,
interl.| interl.| et quia omnis constituitur ad offerendum||
unde necesse est et hunc
interl.| interl.| Christum||
habere aliquid quod offerat.
interl.| interl.| id est carnem ex nobis vel quam prius non habuit||
Numérotation du verset Hbr. 8,4 
Si ergo esset super terram
interl.| interl.| quod Iesus offert||
marg.| marg.| SI ERGO  ESSET. Ambrosius Mediolanensis AMBROSIUS. Si terrenus esset pontifex sicut Aaron, utique non esset sacerdos in eternum secundum ordinem Melchisedech. Sed quia Aaron mortuus est, non est sacerdos. Christus vero quia vivit sempiternus est sacerdos, non talis quales sunt umbratile sacerdotium gerentes.||
marg.| marg.| SI ERGO. LANFR<ANCUS>. Ratio cur Christus se obtulit, quia si esset super terram quod pro peccato totius mundi digne posset offerri non esset tamen sacerdos, offerre dignus, cum id est quamvis essent qui offerrent et ideo mundus se obtulit mundum. Verum enim sacerdotum rite non posset offerri nisi per sacerdotem iustum et sanctum. Quis autem tam iustus et sanctus sacerdos, quam unicus Dei Filius qui non opus haberet per sacrificium sua purgare peccata, nec originalia nec superaddita. Vel ita :  si ergo, quasi : et quia omnis sacerdos constituitur ad offerendum, ergo et Christus obtulit cuius rei merito et in celum ascendit. Et sic oportebat fieri, quia si esset super terram, id est nondum introisset in sancta sanctorum, id est in interiora celi non esset sacerdos, id est sui sacerdotii ritus non celebraretur, cum adhuc {t. 4 : Erfurt, f. 1138rb ; facsim., p. 435b} [Rusch, f. 1138rb ] superesset sacerdotium secundum Aaron. Restat ergo ut ipse se offerat.||
marg.| marg.| Ambrosius Mediolanensis AMBROSIUS. Quod offerat et cum aliquid, vel illud erit super terram, vel celeste sed non super terram, quia si hoc esset iam non esset sacerdos, ergo vel celeste est quod offert.||
marg.| marg.| Iohannes Chrysostomus CHRYSOSTOMUS. Super terram est quidquid incarnalibus, vel pro carnalibus offertur.||
marg.| marg.| Iohannes Chrysostomus CHRYSOSTOMUS. Quid enim tam congruenter pro hominibus offerretur quam humana caro et quid tam aptum immolationi quam caro mortalis ? Et quid tam mundum pro mundanis vitiis mortalium, quam sine ulla contagione canalis concupiscentie caro nata in utero et ex utero virginali ? Et quid tam grave offerri et suscipi posset quam caro sacrificii nostri ? Ut - quia quattuor considerantur in omni sacrificio, scilicet cui offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur - idem ipse unus verusque mediator per sacrificium pacis reconcilians nos Deo, unus cum illo manens cui offerebat, unum in se faceret offerebat, pro quibus unus ipse esset qui offerebat et quod offerebat.||
marg.| marg.| Vel SI ERGO. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Quasi : et quia Christus constituitur ad offerendum, ergo vel est terrenus vel celestis sacerdos. Sed terrenus non, quia SI  ESSET  SUPER  TERRAM, id est si terrenus esset pontifex ut Aaron.  NEC  ESSET, utique sacerdos in eternum secundum ordinem Melchisedech nec necesse foret :  CUM  ESSENT etc.||
marg.| marg.| SI ERGO  ESSET. Hieronymus HIERONYMUS. Quia omnis offert si esset terrenus aliquis, qui posset mundare genus humanum, non esset sacerdos secundum ordinem Melchisedech, quia satis essent qui offerrent legalia, sed quia illi erant mortales et peccatores, et ideo humanum genus mundare non valentes, venit Christus qui sufficeret. Nunc autem, id est in hac novissima etate melius ministerium sacerdotii sorttum est tanto quanto melior est lex eius. Iam a sacerdotio et sacrificio transit ad differentiam testamentorum.||
nec esset sacerdos,
interl.| interl.| nedum pontifex||
interl.| interl.| non esset||
cum essent qui offerrent
interl.| interl.| multi et ita superflue carnalia offerret||
secundum legem munera,
interl.| interl.| id est super terram||
Numérotation du verset Hbr. 8,5 
qui
interl.| interl.| ne videatur Iesus eadem dignius offerre addit deserviunt, id est plene omnia implent sicut dictum est Moysi et ita frustra hoc sacerdotium assumeret Iesus quo carnale aliquid offerret||
exemplari
interl.| interl.| figure||
marg.| marg.| QUI  EXEMPLARI. Ambrosius Mediolanensis AMBROSIUS. Exemplar autem et umbras dicit figuras que et exemplar sunt et exemplum diversarum rerum. Exemplar est ad cuius similitudinem aliquid fit. Exemplum similitudo que inde trahitur. Deus in monte veritatem Moysi ostendit, id est ordinem celestis curie quomodo scilicet angeli Deo obediant, laudent et diligant seque invicem et nos diligant, nostrisque profectibus studeant, et alia huiusmodi in quibus a nobis imitandi sunt. Sed quia carnalis populus capere non potuit, precepit ut eam figuris imaginaretur. In quibus puerilis populus enutritus quandoque veniret ad veritatem, et ita res prius ostensa dicitur exemplar figurarum iuxta se factarum.||
marg.| marg.| Iohannes Chrysostomus CHRYSOSTOMUS. Item figure dicuntur exemplar veritatis que postea impleta est, sicut ille figure presignaverunt. Secundum hoc dicit hec deserviunt exemplari, id est figuris. Et quia exemplar aliquando est veritas, non figura addit umbre, quia illa non erant nisi umbra veritatis leviter habitura veniente Christo.||
et umbre deserviunt celestium.
interl.| interl.| mysteriorum||
interl.| interl.| celestia dicit Ecclesiam cuius pars in celis regnat pars secutura peregrinatur in terris||
Sicut responsum est
interl.| interl.| a Domino||
Moysi cum consummaret tabernaculum :
interl.| interl.| quid est ei responsum ?||
marg.| marg.| RESPONSUM  EST  MOYSI  CUM  CONSUMMARET. Non cum inciperet, quia iam multa figuris expresserat, sed cum per se non posset consuluit Dominum qui et de {t. 4 : Erfurt, f. 1138va ; facsim., p. 435a} [Rusch, f. 1138va ] figuris sicut et de veritate eum docuit.||
Vide inquit
interl.| interl.| Dominus||
omnia
interl.| interl.| omnia dicit et de constructione tabernaculi et de sacrificiis que in eo oblaturi essent||
facito secundum exemplar,
interl.| interl.| id est veritatem||
quod tibi ostensum est in monte.
interl.| interl.| quia ostendit ei visu in monte que esset facturus||
Numérotation du verset Hbr. 8,6 
Nunc autem melius sortitus est ministerium,
interl.| interl.| illi serviunt exemplari et umbre sed Iesus melius ministerium, quia et spiritalibus ministrat et spiritalia dat quod nunc patet cum ostensum sit non offerre super terram et hoc est : NUNC AUTEM etc.||
quanto
interl.| interl.| tanto melius ministerium quanto||
interl.| interl.| quia eterna promittit||
interl.| interl.| Novi scilicet||
marg.| marg.| MELIORIS  TESTAMENTI etc. Iam ecce a sacrificio et sacerdotio transit ad differentiam testamentorum, veteri preferens novum quod novum in melioribus repromissionibus etc.||
mediator est,
interl.| interl.| dator est medius inter Deum et hominem||
quod
interl.| interl.| novum||
in melioribus repromissionibus
interl.| interl.| ideo melius dixit||
interl.| interl.| quia celum promitit||
interl.| interl.| quam essent promissionis vereris||
marg.| marg.| QUOD IN  MELIORIBUS. Precepta omnia fere eadem. Moralia utique ut : 'non occides'.  CERIMONIALIA  NON  EADEM etc. Sacramenta vero non eadem, quia illa promittunt hec dant salutem. Promissa non eadem, quia ibi terrena hec celestia.||
sanctum est.
interl.| interl.| confirmatum est ut duret||
Numérotation du verset Hbr. 8,7 
Nam si illud prius
interl.| interl.| testamentum||
marg.| marg.| NAM SI  ILLUD. Probat quod testamentum Christi melius est veteri. Nam illud non vacat a culpa, hoc vacat. Si enim vacasset a culpa non daretur secundum sed datur. Et ita apparet illud fuisse imperfectum hoc perfectum.||
culpa vacasset
interl.| interl.| id est si inculpabiles essent eius observatores||
interl.| interl.| id est perfecte mundasset hominem||
marg.| marg.| CULPA  VACASSET. Ita hoc dicit, quasi ipsum culpam habeat quod videtur dum precipit sine gratia et prevaricatores facit.||
non utique secundi locus
interl.| interl.| opportunitas||
inquireretur.
marg.| marg.| Inquireretur a Domino qui prius paulatim instruxit et educavit, ut post perfectum daret testimonium.||
Numérotation du verset Hbr. 8,8 
Unde vituperans
interl.| interl.| sed inquiritur et hoc auctoritate Ieremie||
marg.| marg.| UNDE  VITUPERANS. Si queratur a nobis cur non eo ritu colamus Deum quo coluerunt eum Hebrei patres ? Respondemus aliud Deum nobis precipisse per patres novi Testamenti. Neque hoc contra vetus Testamentum, cum et in illo id sit ante predictum. Sic enim prenuntiatum est per Ieremiam prophetam ut sequitur :  VITUPERANS  ENIM. Quasi : si illud vacasset a culpa, non inquireretur locus secundi. Sed inquiritur Ieremias enim vituperans etc.||

unde] om. Weber vituperans] + enim Weber
eos
interl.| interl.| qui in lege errant||
dicit : Ecce dies
interl.| interl.| quia lux mundo||
venient dicit Dominus
interl.| interl.| paulatim appropinquant tempus Christi dies vocat, quia pulsis tenebris ‘’lux que illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum’’ in mundo apparuit.||

Io. 1, 9 : « Erat lux vera quae illuminat... »

venient] veniunt Weber
et consummabo
interl.| interl.| implebo||
interl.| interl.| vel consummans dabo||
super domum Israel,
interl.| interl.| ut dominetur eis||
et super domum Iuda
interl.| interl.| Iudeos qui in duo regna divisi post Salomonem||
testamentum novum,
interl.| interl.| in quo fiet quod promissum est Abrae||
interl.| interl.| quod non sit de terrenis ut illud vetus, lex scilicet in Sina data||
Numérotation du verset Hbr. 8,9 
non secundum testamentum
marg.| marg.| NON  SECUNDUM  TESTAMENTUM. Hic prophetatur non perseveraturum vetus, sed futurum novum. Cumque multis locis hoc idem significetur et prenuntietur, non tamen ipsum novum legitur expressum. Nempe in veteribus libris aut nunsquam aut difficile preter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio Novi Testamenti ut ipso nomine appelletur. Considera ergo diligenter differentiam inter duo Testamenta novum et vetus. Ibi littera que sola occidit, hic spiritus qui vivificat. Illud vetus quia a vetustate peccati non liberat, hoc novum quia innovat.||
marg.| marg.| Si quesitum fuerit cur illius testamenti auctoritatem teneamus cuius ritum non observamus, respondemus quod ea legi et accipi oportet ne prophetias extinguamus eo quod in umbra facta sunt omnia illa futurorum sicut ait Apostolus : 'Hec in figura contingebant illis'. Cum ergo aliquid tale legitur in instrumento vetus Testamenti quale a nobis observari vel iussum est in Novo Testamento vel prohibitum, quid significet querendum est non reprehendendum, quia eo ipso quo iam non observatur non damnatum, sed impletum probatur.||

Cf. 1Cor. 10, 11 : « Hec autem omnia in figura contingebant illis scripta sunt autem ad correptionem nostram in quos fines seculorum devenerunt ».
quod feci patribus eorum
marg.| marg.| QUOD  FECI  PATRIBUS. Et quia quibusdam speciale fecerat determinat. Quod feci in die, id est legem que post exitum de Egypto data est. Quod enim ante legem Abrae dixit : « In semine tuo benedicentur omnes gentes », complevit in evangelio. Illa enim spiritalis promissio fuit pertinens ad gratiam.||

Gn. 22, 18.
in die qua apprehendi manum eorum
interl.| interl.| quasi per se surgere de lecto non potentium vel quasi nutrix parvulorum||

eorum] illorum Weber
ut educerem illos de terra Egypti, quoniam
interl.| interl.| apprehendi sed||
ipsi non permanserunt
interl.| interl.| ecce quomodo vituperaverit||
marg.| marg.| NON  PERMANSERUNT. Vitio eorum deputat quod non permanserunt in Testamento, ne lex quam tunc acceperunt culpanda videatur. Ipsa enim est quam {t. 4 : Erfurt, f. 1138vb ; facsim., p. 435b} [Rusch, f. 1138vb ] non venit Christus solvere sed implere. Non tamen iustificat sine gratia pro veteris hominis noxa, que quia per litteram iubentem et minantem non sanatur, dicitur illud vetus hoc novum propter novitatem spiritus, qui sanat a vitio vetustatis quod evidenter aperit. Hoc est testamentum etc. Dando leges meas in mente. Non in tabulis lapideis, non atramento, sed spiritu quo presente qui est digitus Dei diffunditur caritas in cordibus que est plenitudo legis. Non extra terrentur, sed intus diligutn iustitiam unde hec merces. Et ero illis, id est vivent ex me et mihi et in futuro me videbunt quod est perfectio ut alter alterum non doceat, hec est distantia veteris et novi, quod illud in lapide hoc in corde, ibi merces terra hic visio Dei.||

Cf. Rm. 5, 5 : « Spes autem non confundit : quia caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis ».
Cf. Rm. 13, 10 : « Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo ergo legis est dilectio ».
in testamento meo,
interl.| interl.| lege data in Sina quia « fecerunt vitulum in Horeb et adoraverunt sculptile » ||

et ego neglexi eos dicit Dominus.
interl.| interl.| ne indignemini si dico neglectos quia Dominus dicit ||
Numérotation du verset Hbr. 8,10 
Quia hoc testamentum
interl.| interl.| vere novum non secundum illud, quia hoc est  testamentum ||
quod disponam
interl.| interl.| ordinabiliter||
marg.| marg.| Disponam ita dando leges. Ecce  testamentum et etiam scribam, ut in eternum maneant quasi quod debet superesse eisque dominari.||
domui Israel
interl.| interl.| omnium videntium Deum||
post
interl.| interl.| non modo sed||
dies illos,
interl.| interl.| prefinitos||
dicit Dominus :
interl.| interl.| credite quia Dominus dicit||
dando
interl.| interl.| vel dabo||
interl.| interl.| ecce testamentum||
interl.| interl.| per Spiritum sanctum||
leges meas in mentem
interl.| interl.| intelligentias||
interl.| interl.| in voluntates, quia et intelligent et voluntate servabunt||
interl.| interl.| illud in lapide||

corda] corde Weber
eorum superscribam eas,
interl.| interl.| ut maneat in eternum||
et
interl.| interl.| sic||
ero eis in Deum,
interl.| interl.| quia dicitur vere Deus in istis et isti populus Dei||
et ipsi
interl.| interl.| hoc est vivent ex me||
erunt mihi in populum,
interl.| interl.| hoc quidem in hoc mundo||
Numérotation du verset Hbr. 8,11 
et non docebit unusquisque
interl.| interl.| istud in futuro||
marg.| marg.| NON  DOCEBIT. Quod latebat in littera et discebat populus per traditiones magistrorum, hoc Spiritus adveniens docuit apostolos, et hoc est quod propheta dicit : Non docebit unusquisque proximum quia omnes scient sicut in evangelio dicitur : « Tunc aperuit eis sensum ut intelligerent Scripturas ».||

Lc. 24, 45.
proximum suum,
interl.| interl.| quem amat||
et unusquisque fratrem suum
interl.| interl.| quem plus diligit||
dicens :
interl.| interl.| ita||
cognosce Deum, quoniam omnes
interl.| interl.| ideo alter alterum non docebit||
interl.| interl.| ideo hec omnia in utraque vita faciam||

Deum] Dominum Weber
scient me
interl.| interl.| videbunt me sicut sum quod est perfectio||
interl.| interl.| quasi et hoc perfecte per se non a maiore||
a minore
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non interest si dicatur econverso a maiore uque ad minorem||
usque ad maiorem eorum,
interl.| interl.| tempore vel dignitate||
marg.| marg.| MAIOREM. Iohannes Chrysostomus CHRYSOSTOMUS. Maiores vel tempore ut priores qui nos posteriores expectaverunt in denario accipiendo, vel scientia vel virtute digniores, qui scilicet intelligere valuerunt lumen incorporeum atque incommutabile, quantum in hac vita potest quod minores tantum credere potuerunt. Cum ergo venerit quod perfectum est, et evacuatum fuerit quod ex parte est tunc qui assumpta carne carni apparuit, ostendet seipsum dilectoribus suis tunc omnes scient eum a minore usque ad maiorem, quia etiam minimus, tunc perfecte sciet cum per se non a maiore instructus.||
Numérotation du verset Hbr. 8,12 
quia propitius ero
interl.| interl.| hec omnia in utraque vita faciam eis||
iniquitatibus eorum
interl.| interl.| contra proximum peccata in seipsis sed propincius dum hoc non punit in futuro iam non memorabitur quando non puniet||
et peccatorum illorum
interl.| interl.| in quibusdam libris peccatum et accipitur de originali||
iam non commemorabor
interl.| interl.| ad penam eternam||

commemorabor] memorabor Weber
Numérotation du verset Hbr. 8,13 
dicendo autem novum
interl.| interl.| propheta dixit novum||
veteravit prius
interl.| interl.| vetus ostendit vel vetus factum est et si vetus finiendum est||
quod autem antiquatur
interl.| interl.| in inanimatis||
et senescit
interl.| interl.| in animatis||
prope interitum est.
interl.| interl.| antiquatis et senectus sunt prenuntii mortis||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Hbr. 8), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 19/09/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber73.xml&chapitre=73_8)