initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<07. Deuteronomium*>

Capitulum 22

Numérotation du verset Dt. 22,1 
Non videbis
interl.| interl.| hec ad litteram ex benignitate nature facienda sunt||
bovem
interl.| interl.| operatorem||
interl.| interl.| quia a iugo legis ad fidem vocatus est||
fratris tui
interl.| interl.| Christi qui ait : « Ite nunciate fratribus meis » ||

Mt. 28, 10.
aut ovem
interl.| interl.| catholicum simplicem||
errantem
interl.| interl.| per hereses peccantem||
et preteribis
interl.| interl.| negligentur||
sed reduces
interl.| interl.| revocando||
fratri tuo
interl.| interl.| Christo||
interl.| interl.| a quo discedit||
marg.| marg.|  NON  VIDEBIS  BOVEM etc. Moraliter.  Frater tuus doctor Ecclesie cuius discipulum vel doctum, qui significatur per  bovem, vel indoctum qui significatur per  ovem. Si videris errare noli negligere, sed exhortare ut fratri et magistro possis reconciliare. Duc  in domum tuam, id est adhibe curam. Et si non est propinquus, id est Ecclesie tue, sed alterius doctor.||
Numérotation du verset Dt. 22,2 
et si non est propinquus frater tuus nec nosti eum duces in domum tuam
interl.| interl.| domesticam curam||
interl.| interl.| in unitate Ecclesie||

et] etiam Weber frater tuus] inv. Weber
et erunt apud te quamdiu querat ea frater tuus
interl.| interl.| veniens ad iudicium||
et recipiat
interl.| interl.| te redeunte||
Numérotation du verset Dt. 22,3 
similiter facies de asino
interl.| interl.| gentili||
interl.| interl.| indocto||
et de vestimento et de omni re
interl.| interl.| operibus in doctis exterioribus que si viderimus deviare debemus in viam iusticie dirigere||
interl.| interl.| ab ipso||
si inveneris eam ne negligas quasi alienam
marg.| marg.|  SIMILITER  FACIES DE. Gentili scilicet cuius utilitatem et immundiciam non debemus despicere.||
marg.| marg.|  VESTIMENTO. Plebe qua ornatur doctor. Ad litteram quoque omnia hec (f. 202ra) et similia servanda sunt.||
Numérotation du verset Dt. 22,4 
si videris asinum
interl.| interl.| gentilem||
fratris tui
interl.| interl.| iudeum lege doctum||
aut bovem cecidisse
interl.| interl.| peccato improviso||
in via
interl.| interl.| presentis vite||
non despicias

despicias] despicies Weber
sed sublevabis
interl.| interl.| alter alterius onera portate||
interl.| interl.| utrique sexui diversum indumentum natura dedit||
cum eo
Numérotation du verset Dt. 22,5 
non induetur mulier veste virili nec vir utetur veste feminea abominabilis enim apud Deum est qui facit hec
marg.| marg.|  NON  INDUETUR  MULIER etc. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Alia editio. Non erunt vasa viri super mulierem. Vasa bellica voluit intelligi, id est arma. Mistice autem hoc exponit Apostolus : « Non permitto mulieri docere » in Ecclesia, nec enim sacerdotium nec doctrina conceditur feminis in Ecclesia ne induatur veste virili. Sed nec vir debet indui veste feminea. Qui enim vir est et princpatum gerit Ecclesie non debet aliquid femineum vel molle in doctrina sua habere.||
marg.| marg.|  MULIER. Cuius naturaliter diversus color, motus, incessus, vires cui non permittitur docere, nec dominari in virum, nec usurpet officium predicandi.||
marg.| marg.| Contra naturam est virum muliebria facere, comam crispare, torquere capillos. Unde : « Vir si doctrinam nutrierit ignominia est illi. Mulieri autem capilli pro velamine dati sunt. Non ergo induetur vir veste feminea, operatione scilicet fluxa et dissoluta.||

1 Tim. 2, 12.
Cf. 1 Cor. 11, 14.
Numérotation du verset Dt. 22,6 
si ambulans per viam
interl.| interl.| presentis vite||
in arbore
interl.| interl.| scriptura que de contemplativa loquitur||
interl.| interl.| contemplativa||
vel in terra
interl.| interl.| que de activa||
nidum avis inveneris
interl.| interl.| verba historie||
et matrem pullis
interl.| interl.| historiam||
interl.| interl.| spirituali intellectu iam manifesto||
vel ovis
interl.| interl.| non manifesto quasi nondum egresso||
desuper incubantem non tenebis eam cum filiis
interl.| interl.| quia in quibusdam locis pretermittenda est historia ut soli pulli, id est spiritualis intelligentie sensus reficiat nos||
marg.| marg.| SI AMBULANS  PER  VIAM.  GREGORIUS. Per viam immundum presentem vitam transimus. Nidus avis in arbore vel in terra verba hystorie aut in contemplativa aut in activa vita. Precepta active nidus in terra, contemplative in arbore. Mater pullis vel ovis incubat, cum spiritalem intellectum fovet historia, et quedam pleno eloquio quasi pullos profert. Quedam vero ut ex eis legentis animum ad altiora perducat et quasi sub se ova continens ex quibus pullos producat. Qua enim foventur ut ex eis pulli nascantur et sunt quedam contemplative vite que per quasdam imagines videntur, ut post in sua virtute et natura videantur. Unde : « Videmus nunc per speculum in enigmate etc. » Cum uxor habenda non sit nisi filiorum gratia. Paulus tamen ait : « Propter fornicationem unusquisque uxorem suam habeat », unde scilicet ad meliora surgerent, id est a coniugii copulam legalem. Hic quoque predicatores timorem premittunt et sic ad amorem perducunt, sed perfecta charitas foras mittit timorem et pulli vivere incipiunt cum timori non succumbunt. Lex quoque ova ipso fuit dicens : « Oculum pro oculo, dentem pro dente », pullos produxit cum dixit : « Ne queras ultionem nec memor eris iniurie civium tuorum ». Notandum autem quod dicitur :  non tenebit eam cum filiis,  sed abire patieris, captos tenens filios, quia aliquando permittenda est historia, ut reficiat nos spiritalis intelligentia non historialis usus reficiat. Legimus aurum et argentum Egiptiorum ab israhelitis deceptoria petitione surreptum et carnalia sacrificia Deo exhibita. Sed in hoc verborum nido mater dimittenda est filii tenendi. Cum enim a secularibus vigilantiam ingenii ad defensionem veritatis trahimus et eorum eloquium in usu rectitudinis, aurum et argentum tollimus ab Egiptiis ut nos divites illi pauperes efficiantur. Unde : « In captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. Et cum nostra corpora per abstinentiam domamus, carnalia sacrificia offeremus. Historie igitur exempla dimittimus, sed ex ea allegoricum sensum in mente (f. 202rb) retinemus.||

1 Cor. 13, 12.
1 Cor. 7, 2.
Ex. 21, 24
Lv. 19, 18.
Numérotation du verset Dt. 22,7 
sed abire patieris captos tenens filios ut bene sit tibi et longo vivas tempore
interl.| interl.| longo vivit tempore qui per spiritalem intelligentiam eternitatis annos apprehendit||
Numérotation du verset Dt. 22,8 
cum edificaveris
interl.| interl.| virtutibus||
domum novam
interl.| interl.| Deo conversationem propriam vel congregationem aliorum predicationi tue paratam||
facies murum tecti
interl.| interl.| munimen recte fidei et divine tectionis vel humilitatis custodiam||
per circuitum ne effundatur sanguis in domo tua et sis reus
interl.| interl.| qui doctrina et exemplo servare potuisti et neglexisti||
labente alio et in preceps ruente
marg.| marg.|  DOMUM  NOVAM. Id est Ecclesiam.  Murum tecti id est virtutum custodiam.  Ne effundatur sanguis in domo tua, hoc est ne alio peccante reus tenearis.||
marg.| marg.| NE EFFUNDATUR. Per incuriam atque desideria, unde : Qui virtutes sine humilitate congregat quasi pulverem inventum portat.||
Numérotation du verset Dt. 22,9 
non seres
interl.| interl.| institues||
vineam tuam
interl.| interl.| Ecclesiam||
altero semine
interl.| interl.| aliena doctrina||
ne et sementis quam sevisti et que nascuntur ex vinea pariter sanctificentur
interl.| interl.| vel suffocentur||
marg.| marg.|  VINEAM. Doctrinam vel plebem doctoribus commissam ubi vinum spiritualis gratie abundare debet.||
marg.| marg.|  ALTERO. Id est heretico. Semen bovum verbum Dei semen nequam quod inimicus seminavit. Cavendum ergo ne immisceatur aliquid erroris et corrumpatur semen Dei.||
Numérotation du verset Dt. 22,10 
in bove
interl.| interl.| iudeo sub iugo legis posito||
interl.| interl.| gentili qui ad Evangelium pertinet||
simul et asino
marg.| marg.|  NON  ARABIS.  ISIDORUS. In bove et asino arrat qui recipit Evangelium cum iudeorum observantia que precessit in umbra. In bove quoque bene operantium vita, in asino stultorum se cordia. Quasi statuum sapienti in predicatione non socies ne per eum qui rem implere non valet, ei obsistat qui prevalet. Stultus vero et sapiens bene coniunguntur ut unus precipiat et alter obediat non ut equali potestate verbum Dei annuncient.||
Numérotation du verset Dt. 22,11 
non indueris vestimento
interl.| interl.| « attendite a falsis prophetis qui veniunt ad vos in vestimentis ovium etc. » ||

Mt. 7, 15.
quod ex lana
interl.| interl.| simplicitate innocentie||
linoque
interl.| interl.| subtilitate malitie scilicet||
contextum est
marg.| marg.|  NON  INDUERIS  VESTIMENTO.  MOR. Lana simplicitas, linum subtilitas ; vestis que ex lana linoque conficitur, linum interius celat, in superficie lanam demonstrat. Veste ex lana et lino induitur qui sub locutione innocentie celat subtilitatem malicie. Allegorice. Lineis vestibus lanam vel purpuram miset qui inordinate vivit et professionibus diversi generis, ut si sanctimonialis habuerit ornamenta uxoris vel uxor gerat spem virginis. Hoc autem figurabatur in vestibus quod nunc declaratur in moribus.||
Numérotation du verset Dt. 22,12 
funiculos in fimbriis facies
interl.| interl.| iacintinas fimbrias||
interl.| interl.| in omnibus que agis memor esto preceptorum Dei||
per quattuor angulos pallii tui quo operieris
marg.| marg.|  FUNICULOS. Ad differentiam scilicet sicut signum circumcisionis israhelitas separat a ceteris. Superstitiosi vero magistri captantes auram populi et lucra seculi ex mulierculis dilatabantur fimbrias et eis alligabant spinas ut vel ambulantes vel sedentes pungerentur et sic ad serviendum Deo moverentur. Unde : « Dilatant philateria sua et magnificant fimbrias ».

Mt. 23, 5.
Numérotation du verset Dt. 22,13 
si duxerit
interl.| interl.| id est regendam acceperit plebem||
vir
interl.| interl.| doctor||
uxorem
interl.| interl.| ambitione maioris principatus||
et postea odio habuerit
eam
interl.| interl.| sibi commissam||
marg.| marg.| SI DUXERIT  VIR etc. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Apparet quomodo subditas viris feminas et pene famulas lex esse voluerit uxores, quia dicens adversus uxorem vir testimonium ut lapidetur illa si verum constat ipse non vicissim lapidatur si falsum invenitur, sed castigatur et damnificatur et eam perpetuo habere iubetur. In aliis autem causis qui testimonio falso nocere voluit eadem pena plectitur qua fuerat alter plectendus.||

odio habuerit - eam] inv. Weber
Numérotation du verset Dt. 22,14 
quesieritque occasiones quibus dimittat eam obiciens ei nomen pessimum
interl.| interl.| heresis vel inobedientie||
et dixerit uxorem hanc
interl.| interl.| regendam||
accepi
interl.| interl.| ut fructum spiritualem gignerem||
et ingressus ad eam non inveni virginem
interl.| interl.| de qua « despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo » ||

2 Cor. 11, 2.
Numérotation du verset Dt. 22,15 
tollent eam pater
interl.| interl.| Deus||
et mater eius
interl.| interl.| Ecclesia||
et ferent secum signa
interl.| interl.| divinorum testamentorum opera||
virginitatis eius
interl.| interl.| integre fidei||
ad seniores urbis
interl.| interl.| magistros Ecclesie||
qui in porta sunt
interl.| interl.| iudicantes causam populi||
interl.| interl.| cuius iudicio manifestantur occulta||
marg.| marg.|  PATER ET  MATER. Doctores Ecclesie qui quasi pater et mater fovent plebem, patres auctoritate, matres pietate.||
Numérotation du verset Dt. 22,16 
et dicet pater filiam meam
interl.| interl.| Ecclesiam||
dedi huic uxorem quam quia odit
Numérotation du verset Dt. 22,17 
imponet ei nomen pessimum ut dicat non inveni filiam tuam virginem et ecce hec sunt signa virginitatis filie mee
interl.| interl.| integre fidei et operationis||
expandent vestimentum
interl.| interl.| divine legis opera quibus probant incorrupta||
coram senioribus civitatis

senioribus] senibus Weber
Numérotation du verset Dt. 22,18 
apprehendentque senes urbis illius
interl.| interl.| doctores||
virum et verberabunt illum
interl.| interl.| auctoritate Ecclesie corripient||
marg.| marg.| ET VERBERABUNT. Non mirum si vir qui falso accusat iubetur cedi et mulctam redere, puella vero si culpabilis sit lapidari quia per feminam initium peccati que virum seduxit et dupliciter peccavit prius in Deum, postea in virum, vir tantum in Deum.||
Numérotation du verset Dt. 22,19 
{t. 1 : Erfurt, f. 202va ; facsim., p. 404a} [Rusch, f.  202va ] condemnantes insuper centum siclis argenti quos dabit
interl.| interl.| Deo cui cura est de vobis||
patri puelle quoniam diffamavit nomen pessimum super virginem Israel
interl.| interl.| Deum videntium||
habebitque eam uxorem
interl.| interl.| ut illa relicta transeat ad aliam Ecclesiam||
et non poterit dimittere eam omni tempore vite sue
interl.| interl.| id est si plebs illa est errore stuprata vel viciis corrupta et incorrigibilis inventa||
marg.| marg.|  CENTUM  SICLIS etc. Perfectioem doctrine et sollicitudinis quam impendat subiecte plebi vel penitentie. Centenarius enim perfectus est, quinquagenarius penitentie consecratus.

eam] om. Weber
Numérotation du verset Dt. 22,20 
quod si verum est quod obicit et non est in puella inventa virginitas
interl.| interl.| Ecclesie iudicio condemnabunt||
Numérotation du verset Dt. 22,21 
eicient eam extra fores domus patris sui
interl.| interl.| limina universalis Ecclesie||
et lapidibus
interl.| interl.| duri anathematis quia fidem catholicam corrumpere non timuit||
obruent viri civitatis illius et morietur
interl.| interl.| eterna morte||

illius] eius Weber
quoniam fecit nefas
interl.| interl.| heresim||
in Israel ut fornicaretur
interl.| interl.| recedendo a vero sponso||
in domo patris sui
interl.| interl.| Ecclesia||
et auferes
interl.| interl.| ne consentiendo facies tuum||
malum de medio tui.
Numérotation du verset Dt. 22,22 
si dormierit
interl.| interl.| ad litteram adulteria deterret||
interl.| interl.| corrumpendo||
vir
interl.| interl.| hereticus vel iudeus||
cum uxore
interl.| interl.| Ecclesia||
alterius
interl.| interl.| Christi cui fide et dilectione sociata||
uterque morietur
interl.| interl.| de peccato penitendo vel impenitentes eterno deputabitur tormento||

morietur Rusch] morientur Weber
id est adulter et adultera et auferes malum de medio Israel

medio] om. Weber
Numérotation du verset Dt. 22,23 
si puellam
interl.| interl.| plebem scilicet ecclesiasticam vel animam christianam verbo Dei desponsatam||
virginem
interl.| interl.| arra fidei||
desponsaverit10 

10  desponsaverit] desponderit Weber
vir
interl.| interl.| Christus||
et invenerit eam aliquis
interl.| interl.| iudeus vel hereticus vel scismaticus vel etiam paganus||
in civitate et concubuerit
interl.| interl.| errore maculans||
cum illa
marg.| marg.| SI PUELLAM  VIRGINEM. In hoc capitulo sicut in duobus precedentibus et duobus succedentibus corporalem condemnat fornicationem.||
Numérotation du verset Dt. 22,24 
educes utrumque ad portam civitatis illius
interl.| interl.| iudicium seniorum Ecclesie||
et lapidibus
interl.| interl.| duris increpationibus vel sententiis||
obruentur puella
interl.| interl.| plebs vel anima||
quia non clamavit
interl.| interl.| in auxilium vocando doctores Ecclesie qui corruptorem corriperent||
interl.| interl.| errori consentiens||
cum esset in civitate
interl.| interl.| ubi cito audiretu et liberaretur a doctoribus||
vir quia humiliavit uxorem
interl.| interl.| a dignitate fidei||
proximi sui
interl.| interl.| Christi||
et auferes malum de medio tui
Numérotation du verset Dt. 22,25 
sin autem in agro
interl.| interl.| extra Ecclesiam nec societate sanctorum susceptam||
interl.| interl.| inter gentiles||
repererit vir puellam
interl.| interl.| animam||
que desponsata est
interl.| interl.| per cathecismum fide imbuta||
interl.| interl.| Deo||
et apprehendens
interl.| interl.| ibidem||
interl.| interl.| semine erroris corrumpendo||
interl.| interl.| seductor||
interl.| interl.| anathemathe punitus||
concubuerit cum illa ipse morietur solus
Numérotation du verset Dt. 22,26 
puella
interl.| interl.| quia seductori non potuit resistere nec habuit doctorem qui eam adiuvaret||
nihil patietur nec est rea mortis quoniam sicut latro consurgit
interl.| interl.| de insidiis||
interl.| interl.| spiritali gladio||
ita et puella perpessa est
interl.| interl.| vi cogente||
marg.| marg.|  NIHIL  PATIETUR. Sed ad inceptam fidem revocabitur per gratiam baptismi liberata ab hostibus.
Numérotation du verset Dt. 22,27 
sola erat in agro
interl.| interl.| extra societatem Ecclesie||
clamavit et nullus
interl.| interl.| multi enim tales repugnant||
affuit qui liberaret eam
Numérotation du verset Dt. 22,28 
si invenerit vir
interl.| interl.| aliquis doctor||
puellam virginem
interl.| interl.| discipulum||
que non habet sponsum
interl.| interl.| cui scilicet non adest consilium Ecclesie||
et apprehendens
interl.| interl.| id est sociare presumpserit||
concubuerit cum illa11 
interl.| interl.| vel ea||

11  illa] ea Weber
et res ad iudicium venerit
Numérotation du verset Dt. 22,29 
dabit qui dormivit cum ea patri
interl.| interl.| Deo||
puelle quinquaginta siclos argenti
interl.| interl.| perfectam penitentiam||
et habebit eam uxorem
interl.| interl.| sub cura et providentia sua||
quia humiliavit illam
interl.| interl.| maxime ubi se voto discipulus alligavit||
non poterit dimittere eam12  cunctis diebus vite sue
marg.| marg.|  NON  POTERIT  DIMITTERE. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Merito queritur utrum ista pena sit ut non eam possit dimittere per omne tempus quam inordinate et illicite maculavit ? Si enim intelligimus eam non posse, id est non debere, dimitti per omne tempus quam uxor effecta est. Occurit quod Moyses permisit dare libellum repudii et dimittere. In his autem qui illicite viciant noluit licere ne videatur ad ludibrium fecisse et potius finxisse quod eam duxerit. Hoc quoque de illa iussit cui vir calumniatus fuerit de virginalibus non inventis.||

12  eam] om. Weber
Numérotation du verset Dt. 22,30 
13   Non accipiet
interl.| interl.| id est non seducet animam Deo patri coniunctam||

13  Hic textus hebreus et grecus incipiunt capitulum 23.
homo
interl.| interl.| predicator||
uxorem
interl.| interl.| Ecclesiam||
patris sui
interl.| interl.| Christi||
nec revelabit operimentum eius.
marg.| marg.|  NON  ACCIPIET. Pater noster Christus est, cuius Ecclesia uxor est. Non licet homini dignitatem istius sponsi transferre in se nec sponsam eius violare ut amore eius committet in se ex dono virtutum vel ex predicatione laudem suam querendo non Dei, cui dicere convenit. « Non nobis Domine, non nobis, sed nomini tuo, da gloriam ».||

Ps. 113, 9.




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Dt. 22), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 16/09/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber07.xml&chapitre=07_22)