initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<08. Iosue*>

Glossa ordinaria cum Biblia latina Martin Morard praesidente Fabio Gibiino edidit Marie-José Sorbet adiuvante Parisiis, 2016. <08. Iosue*> ©Gloss-e.irht.cnrs.fr Martin Morard edidit, Damien Ruiz glossas marginales, et Andrea Pistoia glossas interlineares transcripserunt, Parisiis, 2018 [glose interlinéaire et texte biblique intégralement révisés Martin Morard 10-31.12.2017 ; marginale en cours de révision] Glossa : Rusch : Biblia latina cum Glossa ordinaria, ed. A. Rusch, Strasbourg, 1480, t. 1, Erfurt, f. 215ra-240vb ; facsim., p. 429a-470b. Textus Bibliae : Rusch => in apparatu : Weber : Biblia vulgata, ed. Weber-Gryson, Stuttgart, 1994, p. 284-321. <08.1> Incipit prologus beati Hieronymi presbyteri in librum Iosue {t. 1 : Erfurt, f. 215ra ; facsim., p. 429ra} Tandem finito finito] finita Weber Pentateucho Moysi, velut grandi fenore liberati, ad Iesum filium Nave manum mittimus, quem Hebrei Iosue Ben Nun, id est Iosue filium Nun vocant et ad Iudicum librum, quem Sopthim appellant, ad Ruth quoque et Esther, quos hiisdem hiisdem] hisdem Weber nominibus efferunt. Monemusque lectorem, ut silvam hebraicorum nominum et distinctiones per membra divisas diligens scriptor scriptor] scriptura Weber conservet, ne et noster labor et illius studium pereat. Et ut imprimis, quod sepe testatus sum, sciat me non in reprehensionem veterum nova cudere, sicut amici mei criminantur, sed pro virili parte offerre lingue mee hominibus, quos tamen nostra delectant, ut pro Grecorum Hexaplis Hexaplis] εξαπλοις Weber , que et sumptu et labore maximo indigent, editionem nostram habeant. Et, sicubi in antiquorum voluminum lectione dubitarint, hec illis conferentes inveniant quod requirunt. Maxime cum apud Latinos tot sint exemplaria quot codices, et unusquisque pro arbitrio suo vel addiderit vel subtraxerit quod ei visum est, et utique non possit verum esse quod dissonat dissonat] –net Weber . Unde cesset arcuato vulnere contra nos insurgere scorpius et sanctum opus venenata carpere lingua desistat, vel suscipiens si placet vel contemnens si displicet, memineritque illorum versuum Ps. 49, 19-21. : « Os tuum abundavit malitia et lingua tua concinnabat dolos. Sedens adversus fratrem tuum loquebaris et adversus filium matris adversus fratrem… matris] adversum matris… fratrem cacogr . Rusch tue ponebas scandalum. Hec fecisti et tacui. Existimasti inique quod ero tui similis, arguam te et statuam illa illa] om. Weber contra faciem tuam ». Que enim audientis vel legentis vel legentis] Weber utilitas est nos laborando laborando] laborare Weber sudare et alios detrahendo laborare, dolere Iudeos quod calumniandi eis et irridendi Christianos sit oblata oblata] ablata Weber occasio, et Ecclesie homines id despicere, immo lacerare, unde adversarii torqueantur ? Quod si vetus eis tantum interpretatio placet, que et mihi non displicet, et nihil extra recipiendum putant, cur ea que sub asteriscis et obelis vel addita sunt vel amputata, legunt et negligunt negligunt] non legunt Weber ? Quare Danielem iuxta Theodotionis translationem Ecclesie susceperunt ? Cur Origenem Origenem] Origienem cacogr . Rusch mirantur et Eusebium Pamphili cunctas editiones similiter disserentes ? Aut que fuit stultitia, postquam vera dixerint, proferre que falsa sunt ? Unde autem in Novo Testamento probare poterunt adsumpta testimonia, que in libris veteribus non habentur ? Hec dicimus, ne omnino calumniantibus tacere videamur. Ceterum, post sancte Paule dormitionem, cuius vita virtutis exemplum est, et hos libros, quos Eustochio Eustochio] Eustochiae Weber virgini Christi negare non potui, decrevimus"dum spiritus {t. 1 : Erfurt, f. 215rb ; facsim., p. 429rb} hos regit artus" Vergilius , Aeneis, 4, 333. Prophetarum explanationi incumbere, et omissum iam diu opus quasi quasi] om. Weber quodam postliminio repetere, presertim cum et ammirabilis sanctusque vir Pammachius hoc idem litteris flagitet, et nos ad patriam festinantes mortiferos Sirenarum cantus surda debeamus aure transire. Explicit prologus . <08.2> Incipit argumentum {t. 1 : Erfurt, f. 215rb ; facsim., p. 429b} Iesus filius Nave, typum Domini non solum in gestis verum etiam in nomine gerens, transist Iordanem hostium regna subvertit, dividit terram victori populo, et per singulas urbes viculos, montes flumina, torrentens atque confinia Ecclesie celestisque Hierusalem spiritalia regna describit. Codd. : Rusch, om. To85 <08.3 Prothemata> 2. Illud autem quale est quod cum primo nominatur non indicatur nomen patris eius, neque secundo neque tertio. Cum vero pater nominatur, non Iesus sed Osee dicitur. Inter exploratores enim nomen eius dicitur et forte exploratoris officio, non Iesus sed Osee dicitur, et Nave filius. Cum vero redit et, perterritis omnibus, solus desperantem populum erigit, Iesus dicitur, non Nave filius sed ille cui dictum erat : « Educ exercitum et conflige cum Amalech ». Codd. : To85 ( non contuli ) Rusch PL 3. Illud quoque magnipendendum magnipendendum To85² Rusch ] pendendum To85* est quod cum in transfiguratione vultus Moysi omnium Hebreorum hebetaretur aspectus nec possent intueri faciem eius Iesus non tantum faciem intuetur sed in interioribus tabernaculi mysteriorum conscius perseverat. Liber ergo hic non tam filii gesta Nave quam Iesu Dei mei sacramenta significat. Ipse enim ducit exercitum et confligit contra Amalech et quod ibi adumbratur manibus extensis affigit cruci sue triumphans {t. 1 : Erfurt, f. 215va ; facsim., p. 430a} principatus et potestates in semetipso. Codd. : To85* Rusch PL  4. Defunctus est Moyses e . Moyses Md036v-2 Rusch ] inv. T20a , id est lex, lex enim et prophete usque ad Iohannem. Unde Lc. 16, 29. « habent Moysen », id est legem « et prophetas audiant illos ». Defunctus est ergo Moyses famulus Dei, id est lex et legalia precepta ; unde mulier vivente viro alligata est legi et adultera nominabitur si fuerit cum viro adultero etc. Mulierem sine dubio animam nominavit que sub Moysi lege tenebatur et vivente viro alligata erat legi. Si autem mortuus fuerit vir eius id est lex absolutam dicit eam que subiecta esse videbatur. Ideo necesse est legem mori ut qui credunt Hiesu : adulterii crimine non notentur. Iesus ergo Dominus meus suscipit principatum. Conferamus gesta Moysi cum principatu Iesu. Cum Moyses educeret populum de Egypto nullus ordo in populis nulla in sacerdotibus observantia transerunt aquam maris salsam et nihil habentem dulcedicinis. Murus erat aque dextra et leva. Cum vero Iesus meus ducit exercitum sacerdotes precedunt arca testamenti in humeris portatur sacerdotum non a mare aque non salsus fluctus occurrit. Venio ad Iordanem non in perturbatione metus et fuge sed cum sacerdotibus arcam Domini portantibus in qua lex Dei et divine littere servantur. Ingredior Iordanem non in furto sed in tubarum cantibus mysticum quiddam et divinum canentibus ut ad predicationem tube celestis incedam. Ibi dictum est quod divisa est aqua in duas partes et unus aque murus erat a dextris, alius a sinistris, hic vero qui venit solvere medium parietem fecit utraque unum. Una enim parte erecta est aqua alia vero pars defluxit in mare. Codd. : T20a * To85* Md036v-2 * Rusch, om. PL  5. Hic quoque ait : Parate vobis cibos ad viam. Hodie idem dicit Christus. Cibi enim opera sunt que nos ad futuram vitam velut fidele viaticum comitantur. Sed unde iubet hos cibos parare non habentes frumentum ? Manna enim erat eis cibus. Sed cum transierimus fluminis huius ripas desinet manna. Ideo si quisque non paraverit sibi cibos non poterit sequi Iesum terram promissionis intrantem. Codd. : To85* Rusch , om. PL  6. Videamus quos fructus primum capiant in terra promissionis. Manducaverunt inquit primum fructum de regione palmarum et manducaverunt primum azima. Nobis enim mundi iter digressis si recte sequamur Iesum prima occurrit palme victoria et abiecto fermento malicie et nequicie azima nobis sinceritatis et veritatis parantur. Codd. : To85* Rusch , om. PL  7. Mittit tamen Iesus noster exploratores ad Hierichontinum regem et suscipiuntur a meretrice. Sed ideo suscipit ne ultra sit meretrix. Quelibet anima meretrix fuit dum viveret in desideriis carnis. Suscepit ergo exploratores Iesu id est angelos quos mittit ante faciem suam ; ut prepararent viam neque in omnibus locis neque in inferioribus locat sed in excelsis quia non in infimis et terrenis Dominum Iesum suscipimus sed a patre perfectum et de celestibus venientem. Codd. : To85* Rusch , om. PL  8. Nec stipulam lini in qua latuerunt absque sacramentis accipio. Est enim linum sacerdotale indumentum per quod significantur. Quod mutandi erant ad sacerdotale fastigium unde vos autem gens sancta regale sacerdotium vel quod in sacramento legis ubi de sacerdotibus annotatur populi huius qui est ex gentibus latebat occulta vocatio. Codd. : To85* Rusch , om. PL  9. Continuo inimicitias subdit meretrix adversus Iericontinum regem quia « caro concupiscit adversus spiritum et spiritus adversus carnem ». Unde odit vos mundus quia me priorem vestrum odio habuit. Est ergo rex inimicus huius meretricis princeps scilicet huius mundi qui insequitur et occupare cupit exploratores Iesu. Sed non potest : quia per montem iter faciunt : non per humilia nec in vallibus delectantur quia hec meretrix dicit Ps. 120, 1. : « Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi ». Non potest illuc ascendere princeps mundi nec per excelsum iter ad Iesum pervenire quia si eum temptans in excelsis locaverit dicit ei. Mitte te deorsum quia humilia semper eligit et caduca. In his sedet et regnat in quibus etiam usque ad infernum descendit descendit Rusch ] descendat To85 . Codd. : To85* Rusch , om. PL  10. Moyses non dixit ‘Stet sol’ nec maximis imperavit elementis. Iesus vero ait : « Stet sol super Gabaon et luna super vallem Elom ». Et adiecit Scriptura quia nunquam sic Deus audivit hominem. Iesus ergo meus solem stare fecit nec tunc tantum sed multo magis in adventu suo dum pugnamus contra inimicos et luctamur contra principes et potestates, {t. 1 : Erfurt, f. 215vb ; facsim., p. 430b} sol nobis iustitie semper assistit nec deserit nec festinat occumbere. Ait enim : « Ego vobiscum sum omnibus diebus ». Nec solum duplicato die nobiscum est sed usque ad consummationem seculi donec obtineamus inimicos. Codd. : To85* Rusch , om. PL  11. Videamus etiam quid promittat Iesus militibus suis. Omnis inquit locus quemcumque subdideritis vestigiis pedum vestrorum vester erit. Hoc dixit illis qui tunc erant de regionibus chananeorum ceterarum gentium quas expulsis indignis habitatoribus hereditate possederunt. Sed sunt quedam diabolice gentes contra quas est nobis spiritalis colluctatio quantascumque ex his pedibus nostris subdiderimus ipsarum regiones provincias et regna Iesu meo distribuente capiemus. Fuerunt enim aliquando angeli et in regno Dei magnifici unde Quomodo cecidit Lucifer qui mane oriebatur ? Si hunc vincere potuero si meruero ut Dominus meus Iesus conterat sathanan sub pedibus meis consequenter accipiam locum eius in celis. Sed in hanc hereditatem non oscitantes et dormitantes intrabimus. Fra # sue gentis angelum habet hanc nisi viceris in temetipso et abscideris a te omnes motus iracundie et furoris locum quem habuit ille angelus in hereditatem capere non poteris quia desidia tua eum de terra promissionis non expuleris. Similiter superbie zeli avaricie et libidinis incentores sunt angeli et instinctores horum malorum quorum nisi in temetipso vitia viceris et de terra tua que iam per gratiam baptismi sanctificata est exterminaveris nullo modo plenitudinem permisse hereditatis accipies. Codd. : To85* Rusch , om. PL  12. Sub Moyse non est dictum quia cessavit terra a preliis. Certum est autem quod terra nostra in qua sustinemus certamina virtute solius Iesus cessabit a preliis. Intra nos enim sunt gentes vitiorum que animam iugiter oppugnant. Inter nos sunt Chananei, Phereezi, Iebusei. Laborandum est ergo et vigilandum et multo tempore perseverandum ut his gentibus fugatis, terra nostra cesset a preliis. Meditemur ergo in lege Domini die ac nocte. Hec enim meditatio quasi tuba animum tuum concitat ad prelium, ne adversario vigilante dormias. Ideo nec dies sufficit ad meditantum sed et nox adiungitur. Convertimini ergo in toto corde vestro ad Deum. Orationi et verbo Dei vacate. Quid prodest pro peccatis ieiunare et iterum peccare ? Quid prodest lavari et iterum inquinari ? Ieiunasti aliquanto tempore interim de Egypto existi transisti mare Rubrum, secutus es Moyses mandata scilicet legis, sed iam te a Moyse suscepit Iesus qui secundo circumcidat in colle preputiorum. Unde Iesus ait : « Hodie abstuli a vobis opprobrium Egypti ». Sub Moyse non est dictum... Hodie abstuli a vobis opprobrium Egypti] om. PL Dum peccamus et regnant in vobis vitia passionum, quamvis relictis idolis, de Egypto exisse videamur, opprobrium tamen Egypti non est ablatum a nobis. Si vero secundo fueris circumcisus, abscideris a te omne vitium ire, superbie, invidie, libidinis et huiusmodii. Abstergentur opprobria Egypti et translatus in terram promissionis celestem haereditatem accipies, per Iesum Christum Dominum nostrum. Codd. : To85*Rusch . PL Capitulum 1 {t. 1 : Erfurt, f. 216ra ; facsim., p. 431a} Et factum est est] + ut Weber post mortem Moysi servi Dei ut Dei ut] Domini Weber loqueretur Dominus  pater ad Iosue  Iesum Dei filium filium Nun ministrum Moysi  quia"non venit solvere legem sed adimplere" Mt. 5, 17. et diceret ei : {t. 1 : Erfurt, f. 216ra ; facsim., p. 431a} MOYSES SERVUS. ADAMANTIUS. Moyses famulus meus mortuus est etc. Adverte quomodo regnat Iesus, si consideres Hierusalem subversam altare destructum nusquam esse sacrificia vel sacerdotes, vel pontifices, vel quaslibet iudeorum festivitates dices, quia Moyses famulus Dei mortuus est. Si consideres introire gentes ad fidem ecclesias extrui altaria non cruore pecudum respergi, sed Christi sanguine consecrari. Sacerdotes et levitas non sanguinem taurorum aut hircorum, sed verbum Dei per gratiam sancti spiritus ministrantes dices, quia post Moysen Iesus optinet principatum, non filius nave, sed filius Dei, quia Pascha nostrum immolatus est Christus et edimus sinceritatis azima et veritatis. Et sunt fructus terre bone in Ecclesia tricesimus sexagesimus centesimus maritate, sed vidue, virgines, et multiplicatur semen Israel de his « qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt » ; et filii Dei qui dispersi erant congregantur in unum. Sabbatizat populus Dei non a conversatione communi, sed ab omne peccati. Defunctus est ergo Moyses famulus Domini. Denique in libello quodam licet in canone non habeatur mysterii tamen huius figura describitur. Refertur enim quia non duo Moyses videbantur, unus vivus in spiritu et alius mortuus in corpore. Littera enim legis inanis et vacua ab omnibus supradictis Moyses mortuus est in corpore. Intellectus vero legis spiritalis Moyses est qui vivit in spiritu. Codd. : To85* Rusch Moyses servus meus  lex que tamquam pedagogus fuit Cf. Gal. 3, 24. mortuus est  secundum litteram ; vivit autem spiritu Cf. 1Pt. 3, 18 : « quia et Christus semel pro peccatis mortuus est iustus pro iniustis ut nos offerret Deo mortificatus carne, vivificatus autem spiritu ». surge et transi Iordanem istum tu et omnis populus tecum in terram  viventium Cf. Ps. 26, 13 ; Ps. 51, 7 ; Ps. 141, 6 : « in terra viventium » et passim.  ; « Beati mites quoniam ipsi possidebunt terram » Mt. 5, 4. quam ego dabo  non Moyses filiis Israel.  mortuo Moyse  SURGE ET. Nunc exurgens transi Iordanem istum etc. Vide quomodo ministrer fuerit Moysi Iesus filius Dei. « Cum venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege » Gal. 4, 4., quia factus est sub lege Moysi factus est minister Moysi. Omnem locum  OMNEM LOCUM. Omnem locum quemcumque ascenderitis vestigiis pedum vestrorum vobis dabo etc. Littera legis humi posita est et deorsum. Non ergo ascendit, qui litteram legis sequitur. Si ascenderis ad spiritum de littera, ascendis locum excelsum quem a Deo in hereditatem accipies. Si enim in his que scripta sunt intelligas formas esse celestium, et queras que sursum sunt ubi Christus est in dextera Dei sedens, tunc illum locum in hereditate accipies, quia ubi Christus est ibi et minister eius erit. Si ergo usque ad Christum sedentem in dextera Dei perveneris fide, vita, virtute puritate et illis vestigiis que lavit Iesus Christus, locum illum incesseris dabit tibi Deus, ut non solum efficiaris heres Dei, sed coheres Christi.  qui sursum est quem calcaverit vestigium pedis vestri  quod lavit Iesus Christus Cf. Io. 13, 12.  "ubi ego sum, ibi et minister meus erit" Cf. Io. 12, 26. vobis tradam sicut locutus sum Moysi a deserto et Libano usque ad fluvium magnum Euphraten.  «Letabitur deserta et invia » Is. 35, 1 : « Letabitur deserta et invia et exultabit solitudo et florebit quasi lilium ». etc. Et alibi Is. 54, 1.  : « Multi filii deserte magis quam eius que habet virum ».  A DESERTO ET. Eremum et ante Libanum etc. Non dixit Libanum, sed ante Libanum, quem a Deo accipit Iesus ante Libanum autem dicitur quasi pro Libano. Si ergo videas priorem populum, id est Israel secundum carnem, qui erat oliva vera ipsum intellige fuisse Libanum verum. Sed quia incredulitate sua aufertur ab eo regnum et datur genti facienti fructus eius, hec gens ante Libanum est, id est in Ecclesia ex gentibus congregata per Iesum Christum. Omnis terra Etheorum usque ad mare Magnum contra solis occasum erit terminus vester. Nullus poterit vobis p. v.] inv. Weber resistere cunctis diebus vite vestre vestre] tue Weber . Sicut fui cum Moyse ita ero ita ero] ero et Weber tecum. Non dimittam nec derelinquam te. {t. 1 : Erfurt, f. 216rb ; facsim., p. 431b} SICUT FUI CUM MOYSE ERO ET TECUM etc. AUGUSTINUS. Et hoc testimonio et aliis probatur Moyses defunctus, ut Dei famulus et Deo placens, quamvis in eo illa vindicta completa sit, quod non in terram promissionis intraverit, ex quo datur intelligi Deum in bonis servis suis aliqua corporaliter vel temporaliter vindicare, et tamen eos inter vasa honesta et utilia habere. Confortare et esto robustus. Tu enim sorte divides populo huic terram pro {t. 1 : Erfurt, f. 216rb ; facsim., p. 431b} qua iuravi patribus tuis tuis] suis Weber ut traderem eam illis Confortare igitur et esto robustus valde  In prosperitate ne te emolliat, in adversitate ne subvertat ut custodias et facias omnem legem quam precepit tibi Moyses servus meus. Non Non] Ne Weber declines ab ea ad dextram neque neque] vel Weber ad sinistram ut intelligas cuncta que agis.  PRECEPITQUE IOSUE etc. AUGUSTINUS. Queritur quomodo hoc precepit, postquam Dominus exhortatus est eum et confirmavit promittens se cum illo futurum, cum post multo plures dies transivit Iordanem. Cum enim hec mandasset et misit exploratores in Hierico, qui diverterunt ad Raab, et ab illa occultati, et a rege quesiti, et non inventi, ipsa dimittente per fenestram illos, et monente ut triduo in montanis manerent. Quattuor ergo dies videntur in his esse consumpti. Cumque nuntiassent que circa se gesta erant promovit Iesus cum omni populo de loco ubi erat diluculo, et veniens ad Iordanem divertit. Tunc populus admonetur rursus, ut post triduum prepararet se transire Iordanem. Fuit ergo humana dispositio quod prius fecit nuntiari. Speravit enim sicut homo hoc fieri posse si exploratores cito revertissent, quibus tardantibus intelligitur, et si scriptura taceat, Dei dispositione, cetera impleta, ut viam inciperet apud populum glorificari Iesus. Unde, fluvio transito, diceretur fluvium transituri. In die isto incipiam te exaltare coram filiis etc. Nam et illi cum quibus Deus dicitur loqui aliquid humana dispositione agere volunt, in qua Deum rectorem sibi esse confidunt, sed eorum consilio sepe ab illo mutantur cuius providentia reguntur. Unde Moyses, tamquam homo putavit omnes causas populi sibi esse audiendas, dispositio eius Iethro suggerente divinitus mutatur. Non recedat volumen legis huius de ore tuo sed meditaberis in eo diebus ac noctibus ut custodias et facias omnia que scripta sunt in eo. Tunc diriges viam tuam et intelliges eam. Ecce precipio tibi. Confortare et esto robustus, noli metuere et noli timere quia quia] quoniam Weber tecum est Dominus Deus tuus in omnibus ad quecumque perrexeris. Precepitque Iosue principibus populi dicens : Transite per medium castrorum et imperate populo et et] ac Weber dicite : preparate vobis cibaria quoniam post diem tertium transibitis Iordanem et intrabitis ad possidendam terram quam Dominus Deus vester daturus est vobis. Rubenitis {t. 1 : Erfurt, f. 216va ; facsim., p. 432a} quoque et Gadditis et dimidie tribui Manasse ait :  RUBENITIS QUOQUE. ADAMANTIUS. Consideremus quam formam teneant due et semus tribus, que per Moysen hereditatem accipiunt, et quam reliquam novem et semis que per Iesum repromissionem sancte terre, qui per Moysen accipiunt portionem omnes primogeniti sunt. Ruben namque primogenitus est ex Lia, Gad, ex Zelfa. Manasses ex filia sacerdotis Heliopoleos uxore Ioseph. In his ergo iam tunc adumbrabatur duorum forma populorum : unius qui primogenitus esset per nature ordinem, alterius qui per fidem et gratiam benedictionis hereditatis acciperet. Nec prius illis qui per Moysen accipiunt hereditatem, id est qui per legem placuerunt Deo. Requies datur nisi adiuvent fratres suos in preliis. Mulieres tamen et infantes accipiunt quietem ceteri non requiescent, sed exeunt ad auxilium fratrum. Nobis certantibus in hac vita contra demones veniunt in auxilium, qui ante adventum Christi in lege iustificati sunt, ut Isaias, Ieremias et alii prophete, quorum lectione armamur et illuminamur; hi sunt qui viri fortes armati et precincti lumbos in veritate exeunt ad auxilium nostrum et pugnant nobiscum. Infantes vero ac mulieres non exeunt ad prelium nostrum. Infans dicitur {t. 1 : Erfurt, f. 216va ; facsim., p. 432a} qui non loquitur. Quid me ergo iuvare potest, nihil locutus est, quod legam cuius me sermo non instruit. Mulier infirmum vas est, nec ad conflictum venit ne confringatur et pereat, unde calamum quassatum non confringet. Quia ergo mulieres a viris suis domi doceri iubentur, et magis discentes quam docentes significant, ad auxilium nostrum non veniunt. Me enim nihil docere potest cuius nihil invenio quod imitari debeam vel tenere. Mementote sermonis quem precepit vobis Moyses famulus Domini dicens : Dominus Deus vester dedit vobis requiem et omnem terram. uxores vestre vasa] Uxores que praem. To85 vasa infirma nec ad conflictum apta, ne frangantur et pereant, quibus non permittitur docere sed tantum doceri Codd. : To85 f. 16vb;Rusch et filii vestri vestri] om. Weber  qui nesciunt loqui vel docere Codd. : To85 , f. 16vb ; Rusch ac iumenta  stulti idiote idiote] scrips. , ydeote Rusch manebunt in terra  viventium quam sub lege meruerunt quam tradidit vobis Moyses trans Iordanem. Vos autem transite armati  armis fidei ante fratres vestros omnes fortes manu  operatione et pugnate pro eis  doctrina vel exemplo donec det requiem Dominus fratribus vestris  filiis Novi Testamenti sicut et vobis dedit  que fuistis in tempore Legis et possideant ipsi quoque terram  viventium quam Dominus Deus vester daturus est eis  «Credo videre bona Domini in terra viventium ». Ps. 26, 13. et sic revertemini in terram possessionis vestre et habitabitis in ea quamvobis dedit Moyses famulus Domini  instruendo quomodo haberetis trans Iordanem  ante tempus Novi Testamenti contra solis ortum. a quo oritur omne bonum Responderuntque ad Iosue  ad Christum et et] atque Weber dixerunt : omnia que precepisti nobis faciemus et quocumque miseris ibimus. Sicut obedivimus in cunctis Moysi  unde :"Si crederetis Moysi, crederetis et mihi" Cf. Io. 5, 46. {t. 1 : Erfurt, f. 216vb ; facsim., p. 432b} ita obediemus tibi] et praem. Weber tibi, tantum sit Dominus Dominus] + Deus Weber tecum sicut fuit cum Moyse. Qui contradixerit ori tuo et non obedierit cunctis sermonibus quos preceperis ei moriatur.  morte eterna Tantum Tantum] Tu praem. Weber confortare et viriliter age.  Nec videtur mihi otiosum, quod non tres integre tribus sunt, que per Moysen dispensantur, nec ille integre decem, que per Iesum hereditate potiuntur, sed due semis hic, et novem semis ibi. Sed una dividitur, per quam nec ternarius impletur, nec denarius, quia priores contigerunt quidem scientiam trinitatis, non integre nec perfecte, quia non cognoscebant unigeniti incarnationem, licet enim adventum eius crederent, et reliquas eius dispensationes et etiam predicarent, non tamen videre et adispici que crediderant, potuerunt, unde multi prophete et reges voluerunt videre que vos videtis etc. Erat enim fideles illorum non integra, quia nondum fuerat impleta dispensatio carnis et quod nos iam factum credimus, illi credebant facturum. Ille ergo tribus neque due sunt, nec patres extra fidem, et salutem trinitatis sunt, neque tres integre et perfecte, ne trinitatis sacramentum, in illis videretur impletum. Sed contigerunt quidem tertium numerum, quia cupierunt videre quem videmus, et non potuerunt fortasse nec in adventu Iesu, quod perfectum et integrum discimus, nec si ad crucem ducatur, et consummetur in omnibus nec si a mortuis surrexit. Omnia nobis que perfecta sunt, per semetipsum monstrabit. Unde Io. 16, 12. : « Multa habeo vobis dicere, sed non postestis portare modo »."Veniet autem spiritus veritatis qui a patre procedit" etc. Cf. Io. 15, 26 : « Cum autem venerit Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me ». Vides quia non solum apud Moysen ternarius imperfectus est, sed adhuc Iesus dicit discipulis suis non potestis audire modo. Insinuat spiritus veritatis, quia sanctum per ipsum et in ipso adimpletur perfectio trinitatis.  Novem semis tribus sunt, que sub Iesu aguntur non integre decem qui numerus perfectus est, ut quod a Domino Iesu reservari dicitur spiritui sancto semiplenum videatur ac medium. Quamvis enim per Christum penitentiam predicetur, ac conversio et detur peccatorum remissio, et omnia que ad perfectionem decadis videntur tendere, tamen perfectio et summa est cunctorum bonorum si post hec omnia quis spiritus sancti gratiam mereatur accipere.  Preterea in hoc libro scriptum est, quia verum altare erat in illa terra, quam Iesus dispensavit. Ruben vero et Gad et dimidia tribus Manasse fecerunt sibi altare non verum, sed quod tipum veri altaris haberet, quod erat apud Iesum. Quid ergo mirum si non acceperant integram trinitatis scientiam, qui nec integrum nec verum altare construxerant. Ideo nec multi hostes, nec plures reges {t. 1 : Erfurt, f. 216vb ; facsim., p. 432b} contrariam virtutum ab illis deiecti sunt. Seon tantummodo regem Amorreorum et Og regem Basan, et Amalechitas deiecerunt Transiordanem. Sed ubi Iesus duxit exercitum nunc quinque reges simul cadunt, qui confugerant in speluncas et suspenduntur in ligno. Nunc triginta partiter iugulantur, et exterminant omnes qui sanctam terram immunditia possident, qui terram fluentem lac et mel in amaritudine malitie detinent. Capitulum 2 Misit ergo Iosue  Christus filius Nun de Sethim duos viros exploratores  duo testamenta, ut credentium fidem vel rebellium infidelitatem probaret ante adventum iudicii in in] om. Weber abscondito et dixit eis : ite et considerate terram urbemque  mundum Hiericho. Qui pergentes ingressi sunt domum mulieris meretricis nomine Raab  Ecclesie scilicet de gentibus congregate, que ante in desideriis carnis fornicabatur cum idolis ; unde Mt. 21, 31. « Meretrices precedent vos in regno » celorum. et quieverunt apud eam. Parall . : Glossa ordinaria (Ps. 86, 4).  DUOS VIROS EXPLORATORES. ADAMANTIUS. Mittuntur a Iesu exploratores in Hierico et suscipiuntur a meretrice Raab. Exploratores isti possunt angeli putari, secundum illud Mt. 11, 10 ; Mc. 1, 2 ; Lc. 7, 27. : « Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam » etc. Quod per alios invisibiliter per Iohannem vero visibiliter complebatur, de cuius baptismo dicitur, quia scribe et pharisei non crediderunt ei. Meretrices autem et publicani credentes baptizati sunt, sicut meretrix exploratores Iosue suscepit, per quos ab interitu inimice gentis eripitur. Raab interpretatur latitudo, hec est Ecclesia Christi que ex peccatoribus tamquam ex meretricatione collecta dicit Cf. Is. 49, 20. : « Angustus est mihi locus, fac mihi locum ubi habitem » ; hos autem mihi Cf. Is. 49, 21. « quis enutrivit », et ad quam dicitur dilata edes tuas, hec est meretrix, cui Salomon qui pacem venit facere eorum que in celis sunt et que in terris reddi vivum iussit infantem. Illa vero que mortuum habebat infantem prioris populi est sinagoga, vel eorum qui in heresim declinaverunt ; hec autem meretrix exploratores Iesu suscipit, susceptos in superioribus collocat excelsis, scilicet fidei sacramentis. Nem enim missus a Iesu invenitur deorsum et humi iacens, sed in superioribus permanet. Nec ipse solum in superioribus permanet, sed et meretrix que suscipit ex meretrice sit prophete. Dicit enim : Scio quia Dominus tradit vobis terram hanc etc. Cf. Ios. 2, 24. Vides quomodo olim meretrix impia et immunda nunc spiritu sancto repleta est : de preteritis confitetur, de presentibus credit, de futuris prophetat. Sic Raab dilatatur et proficit usquequo in omnem terram exivit sonus eorum. Sed et Iaphet dilatatio interpretatur, qui et ipse formam gentilis populi gerebat, et Chanaan puer servus ei subiicitur a patre, et fratri suo Sem, in forma eorum, qui ex circumcisione salvantur. In quo miranda benignitas et providentia Dei, qui volens peccatori Cham prestare remedium et salutem, servum fecit eum fratribus suis, sicut Esau fratri suo Iacob non ut periret, sed ut salutem melioribus obediendo acquireret. Prestatur enim plurimum malis, qui se regere nesciuntur cum sibimetipsis non committuntur, sed servi fiunt sanctorum, et subiacent melioribus. Vides quam multa benignitas Domini quam abscondit auribus vulgi, et verbis asperioribus tegit, ne servus malus et ingratus contemptor efficiatur, si in misericordia Domini sui intellixerit bonitatem. Nuntiatumque est regi Hiericho  diabolo vel mundo qui maluit periclitari quam perdere exploratores Christi et dictum ecce viri ingressi sunt huc per noctem de filiis Israel ut explorarent terram Misitque rex Hiericho ad Raab meretricem m.] om. Weber dicens : Educ viros qui venerunt ad te et ingressi sunt domum tuam. Exploratores quippe sunt et omnem terram {t. 1 : Erfurt, f. 217ra ; facsim., p. 433a} considerare venerunt. Tollensque mulier viros abscondit et ait :  fideliter apud se conservans Fateor venerunt ad me et et] sed Weber nesciebam unde essent. Cumque porta clauderetur in tenebris et illi pariter exierunt nescio quo abierunt. Persequimini cito et comprehendite comprehendite] comprehendetis Weber  vel : comprehendetis eos. Ipsa autem fecit ascendere viros in solarium domus sue, operuitque eos in stipula lini in stipula lini] lini stipula Weber  vel stuppa vel quisquiliis que ibi erat. Hii autem qui missi fuerant secuti sunt eos per viam que ducit ad vadum Iordanis. Illisque egressis statim porta clausa est necdum obdormierant qui latebant et ecce mulier ascendit ad eos et ait : Novi quod tradiderit vobis Dominus v. D.] inv. Weber terram etenim irruit in nos terror vester et elanguerunt omnes habitatores terre. Audivimus quod siccaverit Dominus aquas maris Rubri ad vestrum introitum quando egressi estis ex Egypto et que feceritis duobus Amorreorum regibus qui erant trans Iordanem Seon et Og quos interfecistis et hec audientes pertimuimus et elanguit cor nostrum nec remansit remansit] + in Weber nobis spiritus ad introitum vestrum. Dominus enim Deus vester ipse ipse] + est Weber Deus in celo sursum et in terra deorsum. Nunc ergo iurate mihi per Dominum  pactum facit pro salute sua et suorum cum testamentis Domini ut quomodo ego feci vobiscum misericordiam ita et vos faciatis cum domo patris mei detisque mihi signum verum et salvetis patrem meum et matrem, fratres ac sorores meas et omnia que eorum sunt et eruatis animas nostras a morte a m.] de m. Weber .  ruina seculi Qui responderunt ei : anima nostra sit pro vobis in mortem si tantum tantum] tamen Weber non prodideris {t. 1 : Erfurt, f. 217rb ; facsim., p. 433b} nos. Cumque tradiderit nobis Dominus terram, faciemus in te misericordiam et veritatem. Dimisit Dimisit Weber ] scrips. , demisit Rusch ergo eos per funem de fenestra domus enim eius adherebat adherebat] herebat Weber muro. Dixitque ad eos ad montana conscendite  quasi humilia et deiecta fugite, celestia predicate ne forte occurrant vobis revertentes ibique latete diebus tribus donec redeant et sic ibitis per viam vestram.   {t. 1 : Erfurt, f. 217rb ; facsim., p. 433b} AD MONTANA CONSCENDITE. ADAMANTIUS. etc. Dat sapiens meretrix consilium mysticum et celeste, nihil terrenum habens. Per montana , inquit, abite, nolite per valles incedere humilia et deiecta refugite que excelsa sunt et sublimia predicate. Ipsa autem pannum coccineum ponit in domo sua per quod salvetur ab excidio civitatis, coccineum scilicet, quod sanguinis formam gerebat. Sciebat enim quod nulli esset salvus nisi in sanguine Christi. Datur etiam ei hoc mandatum. Omnes qui inventi fuerint in domo tua salvabuntur. Si quis ergo salvari vult, veniat in hanc domum in qua Christi sanguis in signo est redemptionis. Nam, apud eos qui dixerunt : « Sanguis eius super nos et super filios nostros », Christi sanguis in damnationem. Positus est enim Iesus in ruinam et in resurrectionem multorum. Ideo contradicentibus signo eius efficitur sanguis ad penam credentibus ad salutem. Nemo ergo extra Ecclesiam salvatur. Qui foras exit mortis sue reus fit, hoc est sanguinis signum quia hec est sanctificatio que per sanguinem constat. Quia in fenestra dependet hoc signum, illud arbitror indicare quia fenestra domum illuminat, et per quam tantum luminis capimus, quantum sufficiat oculis nostris et visui et incarnatio Salvatoris non nobis integrum deitatis aspectum ingessit, sed tamquam per fenestram per incarnationem suam fecit nos lumen deitatis aspicere. Ideo mihi videtur signum salutis per fenestram datum, quo salutem consequantur omnes qui in domo eius sunt, que aliquando meretrix erat, mundati in aqua et in Spiritu sancto et in sanguine Christi. Qui dixerunt ad eam : Innoxii erimus a iuramento hoc quo adiurasti nos si ingredientibus nobis terram, signum  redemptionis fuerit funiculus iste coccineus  sanguis Christi et ligaveris eum in fenestra  incarnatione Christi per quam nos dimisisti dimisisti Weber ] scrips., demisisti Rusch et patrem tuum ac matrem fratresque et omnem cognationem tuam congregaveris in domum tuam  in Ecclesiam qui ostium domus tue egressus fuerit  nemo extra Ecclesiam salvatur sanguis ipsius erit in caput eius et nos erimus alieni. Cunctorum autem sanguis qui tecum in domo fuerint in d. - f.] inv. Weber , redundabit in caput nostrum si eos quis quis] aliquis Weber tetigerit. Quod si nos prodere volueris et sermonem istum proferre in medium erimus mundi ab hoc iuramento quo adiurasti nos, et illa respondit : Sicut locuti estis ita fiat. Dimittensque eos ut pergerent appendit funiculum coccineum in fenestram eius. fenestram eius] fenestra Weber Illi vero ambulantes pervenerunt ad montana et manserunt ibi tres dies donec reverterentur qui fuerant persecuti. Querentes enim per omnem viam non repererunt eos. Quibus urbem ingressis, reversi sunt et descenderunt exploratores de monte et, Iordane transmisso, venerunt ad Iosue filium Nun narraveruntque ei omnia que acciderant sibi atque dixerunt {t. 1 : Erfurt, f. 217va ; facsim., p. 434a} tradidit Dominus in manus nostras omnem terram hanc et timore prostrati sunt cuncti habitatores eius. Capitulum 3 Igitur Iosue de nocte consurgens movit castra egredientesque de Sethim venerunt ad Iordanem ipse et omnes filii Israel et morati sunt ibi per tres dies. Quibus evolutis transierunt precones per castrorum medium et clamare ceperunt : Quando videritis arcam federis Domini Dei vestri et sacerdotes stirpis levitice portantes eam, vos quoque consurgite et sequimini precedentes {t. 1 : Erfurt, f. 217va ; facsim., p. 434a} QUANDO VIDERITIS. AUGUSTINUS. Scribe populo dicunt : cum videritis arcam testimonii Dei nostri, et sacerdotes, et levitas portantes eam proficiscimum de locis vostris et ite post eam. Sed longum intervallum sit inter vos et illam quantum duo millia cubitorum stabitis ne propinquetis ei, ut sciatis viam quam inibitis in eam. Non enim abistis viam ab hesterna et nudius et tertiana die etc. Longe iussum est arcam precedere, ut posset a populo videri tam grande enim agmen si post eam proxime pergeret, non eam videret preire, nec nosset qua sequeretur. Ex hoc intelligitur, quod columna nubis que solebat movendis castris signum dare, et iter ostendere, iam recesserat, nec eis apparebat. Hinc factum est, quod triduum illud ex humana dispositione prediceretur. Nunc ergo duce Iesu post arcam Domini sequuntur nube subtracta tamquam velamine ablato. sitque inter vos et arcam spatium cubitorum duum milium ut procul magis magis] om. Weber videre possitis et nosse per quam viam ingrediamini quia prius non ambulastis per eam et cavete ne appropinquetis ad arcam. Dixitque Iosue ad populum : Sanctificamini. Cras enim faciet Dominus inter vos mirabilia. Et ait ad sacerdotes : Tollite arcam federis et precedite populum. Qui iussa complentes tulerunt et ambulaverunt ante eos. Dixitque Dominus ad Iosue : Hodie incipiam exaltare te coram omni Israel  cuique Christus exultatur, cum in morte eius baptizatur Cf. Rm. 6, 3.  HODIE INCIPIAM EXALTARE. ADAMANTIUS. Multa prodigia in eremo gesta sunt, et nusquam dicitur exaltatus Iesus. Ubi vero transitur Iordanis, dicitur ad eum hodie incipiam te exaltare etc. Exaltatio enim Iesu in conspectu populi a baptismo sumit exordium. Qui enim baptizantur in morte ipsius baptizantur, cuius mors in crucis exaltatione completur. Merito ergo cuique fidelium tunc primum Iesus exaltatur, cum ad mysterium baptismi pervenit, unde exaltavit illum Deus et donavit illi nomen, quod est scilicet omne nomen etc. ut sciant quod sicut cum Moyse Moyse] Moysi Weber fui ita et tecum sum sum] sim Weber . Tu autem precipe sacerdotibus qui portant arcam federis et dic eis : Cum ingressi fueritis partem aque {t. 1 : Erfurt, f. 217vb ; facsim., p. 434b} Iordanis state in ea. Dixitque Iosue ad filios Israel : Accedite huc et audite verbum verbum] verba Weber Domini Dei nostri nostri] vestri Weber . Et rursum in hoc inquit : Scietis quod Dominus Deus vivens in medio vestri est  DOMINUS DEUS VIVENS IN MEDIO. ADAMANTIUS. Peccatori omnis creatura hostis est, sicut Egyptiis fluvius terra est celum. Iusto serviunt omnia. Mare rubrum transit sicco vestigio Egyptius submergitur. In eremo, id est in deserto, horribili et vasto cibus de celo ministratur iusto et in Iordane arca testamenti dux est populo, aque defecerunt sacerdotibus et levitis. Similiter tibi qui per baptismi sacramentum Iordanis fluenta egressus es, per ipsum aera transitus promittitur, unde Cf. 1Thess. 4, 17. : « Rapiemur obviam Christo in aera » etc. Nihil ergo est quod metuat iustus cui omnis creatura famulatur et cui dicitur Cf. Is. 43, 2. : « Si transieris per ignem, flamma non aduret te » etc. Omnia vero que in prioribus gesta sunt in te secundum mysticam rationem complentur qui cupis idolatrie tenebris derelictis ad audientiam {t. 1 : Erfurt, f. 217vb ; facsim., p. 434b} divine legis accedere. Egyptum derelinquis. Cum cathecumenis agregatus, et preceptis ecclesiasticis parere cepisti, et egressus mare rubrum, et in desertis stationibus positus ad audiendam legem Dei et intuendum vultum Moysi per gloriam Domini revelatum quotidie vacas. Si autem ad baptismum veneris, et consistente sacerdotali et levitico ordine initiatus fueris, venerandis sacramentis, tunc sacerdotum ministeriis Iordane transmisso terram promissionis intrabis. In qua te post Moysen suscipit Iesus novi itineris dux, tu autem memor tantarum virtutum, quod tibi mare divisum est, quod aqua Iordanis stetit, dices Cf. Ps. 113, 5. : « Quid est tibi mare quod fugisti, et tu Iordanis quia conversus es retrorsum ». Et respondebit sermo divinus Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IV, 1, SC 71, p. 146-150. [DR2018] : « A facie Domini mota est terra a facie Dei » etc. et disperdet disperdet] disperdat Weber in conspectu vestro Chananeum  Chananeus : possidens vel possessio vel negociatores vel motabilis ; Etheus : formidans sive stupens ; Eveus : lapides colligens, Phereseus separans sive disseminans ; Gergeseus : colonum applica vel colonum eiciens sive advena appropinquans ; Amorreus : amarus vel loquens ; Iebuseus : calcantes vel presepe eorum. <Parall.> Glossa ordinaria (Dt. 7, 1 ; Ios. 3, 10 ; Mt. 8, 28 ; Mc. 5, 1 ; Lc. 8, 26). et et] om. Weber Etheum Eveum et Pherezeum Gergeseum quoque et Amorreum et Iebuseum. Ecce arca federis Domini omnis terre, antecedet vos per Iordanem. Parate duodecim viros de duodecim duodecim] om. Weber tribubus Israel, singulos per singulas tribus. Et cum posuerint vestigia pedum suorum sacerdotes qui portant arcam federis federis] om. Weber Domini Dei universe terre in aquis Iordanis aque que inferiores sunt decurrent atque deficient. Que autem desuper veniunt in una mole consistent. Igitur egressus est populus de tabernaculis suis ut transirent Iordanem et sacerdotes qui portabant arcam federis pergebant ante eum,  quia per sacerdotum magisterium deducitur populus ad terram promissionis et si quis est hodie in illo ordine dignus ascribi cedent ei ipsa ipsa] om. To85 fluenta Iordanis et ipsa elementa verebuntur. Codd. : To85 f. 16vb;Rusch ingressisque eis Iordanem et pedibus eorum tinctis in partem aque partem aque] parte aque cum Weber ,  quia pars eorum qui baptizantur ; acceptam celestis gratie dulcedinem custodiunt Iordanis autem ripas alvei sui tempore messis impleverat messis] misses cacogr . Rusch | impleverat] impleret Weber . MESSIS. Septuaginta Ios. 3, 15 (LXX, Rahlfs, 1962, p. 358). [DR2018] : Sicut in diebus messis tritici . Hoc incredibile videtur regionibus nostris. Ibi autem sicut prohibent qui noverunt in initio veris, est messis tritici : tunc autem ille fluvi redundat et impletur amplius quam per hiemem. Steterunt aque descendentes in loco uno loco u.] inv. Weber et ad ad] om. Weber instar montis intumescentes apparebant procul ab urbe que vocabatur vocabatur] vocatur Weber Edom Edom] Adom Weber usque ad locum Sarthan. Que autem inferiores erant in mare Solitudinis  quia pars in peccatorum amaritudinem convertitur  STETERUNT AQUE. ADAMANTIUS. Non absque mysterii ratione arbitror scriptum quod pars acquarum Iordanis mergatur in mare et amaritudinem fluat ; pars autem in dulcedine perseveret. Si enim omnes qui baptizantur celestis gratie dulcedinem custodirent nullus in amaritudinem peccatorum verterentur. Sed sepe, suscepto baptismo, ad secularia redeunt et avaricie falsum poculum bibunt, et in mare fluentes falsis fluctibus pereunt. Pars vero illa que in stabilitate permanet et dulcedinem servat significat eos qui acceptum munus Dei firmiter tenent. Et recte est una pars eorum qui salvantur, quia unus est panis qui de celo descendit, et fides una, et unum baptisma, et unus spiritus quo omnes purantur in baptismo, et unus Deus pater omnium Cf. Origenes , Homeliae in Iosue, IV, 2, p. 152. [DR2018]. quod {t. 1 : Erfurt, f. 218ra ; facsim., p. 435a} nunc vocatur Mortuum descenderunt usquequo omnino deficerent.  eterna morte perirent Populus autem incedebat contra Iordanem et sacerdotes qui portabant arcam federis Domini  qui docent populum de Egypto exire, id est de erroribus mundi, et transire per eremum id est tentationem seculi {t. 1 : Erfurt, f. 218ra ;ab facsim., p. 435a} SACERDOTES qui etc. Idem sacerdotalis ordo et leviticus arce Domini assistit, in qua lex Dei portatur. Ipsi enim sunt qui illuminant populum de mandantis Dei. Unde Cf. Ps. 118, 105. « lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis »; hoc lumen per sacerdotes et levitas accenditur Cf. Origenes , Homeliae in Iosue, IV, 2, p. 152-154. [DR2018]. stabant super siccam humum in medio Iordanis accincti omnisque populus per arentem alveum transiebat.  POPULUS, inquit, longe sit ab arca testamenti Domini , duo millia cubitorum. Sacerdotes vero et levite proximi ut in humeris eorum portetur. Beati qui merentur proximi esse Deo. Sed scriptum est : « Qui approximant mihi, approximant igni ». Si aurum et argentum fueris, et igni approximaveris, clarius per ignem effulgebis. Si superedificasti ligna, fenum stipulam consumeris. Beati ergo qui proximi sunt, ut ignis eos illuminet, non adurat. Salvabitur tantum Israel, sed longe positus iter agit, non sua virtute in ministerio sacerdotum Cf. Origenes , Homeliae in Iosue, IV, 3, p. 154-156. [DR2018]. Capitulum 4 Quibus transgressis dixit Dominus ad Iosue : Elige duodecim viros singulos per singulas tribus et precipe eis ut tollant de medio Iordanis alveo ubi steterunt sacerdotum pedes duodecim durissimos lapides quos ponetis in loco castrorum ubi fixeritis hac nocte tentoria. Vocavitque Iosue duodecim viros quos elegerat de filiis Israel singulos de singulis tribubus s. t.] inv. Weber et ait ad eos : Ite ante arcam Domini Dei vestri ad Iordanis medium et portate singuli singulos lapides in humeris vestris iuxta numerum filiorum Israel ut sit signum inter vos et quando interrogaverint vos filii vestri cras dicentes : Quid sibi volunt isti lapides ? Respondebitis eis : Defecerunt aque Iordanis ante arcam federis Domini cum transiret eum. Idcirco positi sunt lapides isti in monumentum filiorum Israel usque in eternum.  IN ETERNUM. AUGUSTINUS. Quomodo in eternum cum celum et terra transeant? An quoniam eternum aliquid significant, cum ipsi eterni esse non possint. Quamvis possit quod in greco est, latine dici usque in seculum. Fecerunt ergo filii Israel sicut eis precepit Iosue portantes de medio Iordanis alveo duodecim lapides ut {t. 1 : Erfurt, f. 218rb ; facsim., p. 435b} ei Dominus imperarat iuxta numerum filiorum Israel usque ad locum in quo castrametati sunt ibique posuerunt eos. Alios quoque duodecim lapides posuit Iosue in medio Iordanis alveo ubi steterunt sacerdotes qui portabant arcam federis Domini Domini] om. Weber et sunt ibi usque in presentem diem. Sacerdotes autem qui portabant arcam stabant in Iordanis medio donec omnia complerentur que Iosue ut loqueretur ad populum preceperat Dominus et dixerat ei Moyses festinavitque populus et transiit.  non otiose, non remisse nobis agendum est nobis-agendum est] inv. To85 sed omnia precepta Domini festinanter transeunda transeunda] traseunda cacogr . Rusch et perficienda Codd. : To85 f. 16vb;Rusch  FESTINAVITQUE POPULUS. ADAMANTIUS. Qui mare rubrum transierunt, baptizati sunt in Moyse, in nube et in mari ; de his vero, qui Iordanem transeunt, similiter transeunt, possumus similiter dicere quia omnes in Iesu baptizati sunt in Iordane. Quod scriptum est et festinavit populus et transivit Iordanem . Non puto esse otiosum. Nobis enim venientibus ad baptismum et suscipientibus verbi Dei sacramentum, non segniter agendum est, sed festinandum donec omnia transeamus, id est omnia mandata impleamus, ut pervenire ad promissam beatitudinem mereamur. Cum vero omnia transierimus, diligenter et caute incedendum est, ne de improviso effundantur gressus nostri, unde : Pene effusi sunt gressus mei, nec remissior solicitudo debet esse in conservandis quam acquirendis virtutibus, quod designatur cum dicitur quia quadraginta millia virorum {t. 1 : Erfurt, f. 218rb ; facsim., p. 435b} in veritate accincti transierunt ad expugnandam Hierico , accincti scilicet cingulo veritatis, unde Cf. Eph. 6, 14. : « Estote ergo accincti lumbos vestros in veritate ». Nostrum etiam cingulum debet esse veritatis. Si tamen servaverimus militie huius et cinguli sacramentum ; si falsum loquimur, discingimur balteo veritatis. Simus ergo in veritate cincti, sed in falsitate distincti ; transeuntes Iordaem, ad bella transimus contra spiritalia nequitie in celestibus. Hec enim omnia propter nos scripta sunt, exeamus ergo ad bellum, ut expugnetur a nobis civitas prima huius, scilicet mundi malicia et superba menia. Intra te prelium est. Intra te edificatio mala et subvertenda hostis tuus de corde tuo procedit. Cf. Mt. 15, 19.« De corde enim exeunt cogitationes male homicidia, adulteria, fornicationes » etc. Vides quantus sit et qualis est exercitus tuorum hostium. Hi nobis prima strage fundendi sunt, ut nullum relinquamus. Tunc nobis per Iesum dabitur illa requies, ut Cf. Mich. 4, 4. « unusquisque requiescat sub vite sua et sub ficu sua, cum iam non sit qui exterreat filios Israel » Cf. Origenes , Homeliae in Iosue, V, 1-2, p. 160-166. [DR2018]. Cf. 1Cor. 10, 2. Cumque transissent omnes transivit et arca Domini sacerdotesque pergebant ante populum  quasi doctores et duces ad terram promissionis Filii quoque Ruben et Gad et dimidie tribus Manasse armati  quia, cum omnia transierimus, diligenter et caute eundum est ne effundantur gressus nostri precedebant suos suos] om. Weber filios Israel sicut eis preceperat Moyses et quadraginta pugnatorum millia per turmas et cuneos incedebant per plana atque campestria urbis Hiericho.  lata et spatiosa est via Hiericho id est mundi  malitia mundi et superba menia peccati prius nobis evertenda sunt In illo die magnificavit Dominus Iosue coram omni Israel ut timerent eum sicut timuerant Moysen dum adhuc viveret adhuc viveret] adviveret Weber .  qui sub lege est timet Moysen, cum ad evangelium transitur, mutata observantia, timor immutatur; unde Cf. Gal. 2, 9. : « Per legem legi mortuus sum ut Deo vivam » etc.  IN ILLO. Semper exaltatus est Iesus apud Patrem, sed opus est ut in conspectu nostro exaltet illum Deus, id est ut altitudinem divinitatis eius cognoscamus. Hoc autem fit si Iordanem transierimus et variis sacramentorum munimentis ad futura bella armemur. Cf. Origenes , Homeliae in Iosue, V, 3, p. 166-168. [DR2018] Dixitque ad eum : precipe sacerdotibus qui portant arcam federis Domini Domini] om. Weber ut ascendant de Iordane.  PRECIPE SACERDOTIBUS. Fons : Augustinus Hipponensis , Quaestionum in Heptateuchum libri, lib. 6 (Ios.), qu. 5, CCSL 33, p. 314.72-80 : « Solet dici arca testamenti uel arca testimonii; nunc dicta est arca testamenti testimonii, ut non solum arca sed etiam ipsum testamentum appellaretur [appeletur p]testamentum testimonii. hinc enim dicit apostolus: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testimonium habens per legem et prophetas. in cuiusdam enim rei alterius uenturae testimonium datum fuerat illud, quod dicitur testamentum uetus ». [DR2018] [MM2018] AUGUSTINUS. Manda sacerdotibus portantibus arcam testamenti etc. Solet dici arca testamenti vel arca testimonii. Nunc ergo dicitur arca testamenti testimonii, ut non solum arca, sed etiam ipsum testamentum appelletur testamentum testimonii. Hinc enim dicit Apostolus : Cf. Rm. 3, 21.« Nunc autem sine lege iustitia Dei manifestata est », testimonium habens per legem et prophetas, quia in rei venture testimonium datum fuit vetus testamentum. qui precepit eis dicens ascendite ascendite] ascê/edit cacogr . Rusch ( facsim. Erfurt) de Iordane cumque ascendissent de Iordane de Iordane] om. Weber portantes arcam federis Domini et siccam humum calcare cepissent reverse sunt aque in alveum suum et fluebant sicut ante consueverant. Populus autem {t. 1 : Erfurt, f. 218va ; facsim., p. 436a} de Iordane ascendit de Iord. – a.] inv. Weber  DECIMO DIE. Quo scilicet misterium agni in Egypto preceptum est, quia eodem die quo errores mundi fugimus, terram proingredimur, tota enim vita presens una die, est hodie ergo, id est dum vivimus, ad perfectionem festinemus, nec in crastinum differamus. decimo die primi mensis die primi - mensis] mensis primi die inv. Weber et castrametati sunt in Galgalis contra orientalem plagam urbis Hiericho.  POPULUS AUTEM. ADAMANTIUS. Non sine causa signatur quando veniunt ad Iordanem. Decima, inquit, mensis primi. Hec est ipsa dies in qua agni mysterium {t. 1 : Erfurt, f. 218va ; facsim., p. 436a} precipiebatur in Egypto, in eandem terram promissionis intrant, et valde beatum est, ut ipsa die qua errores quis subterfugit seculi terram proingrediatur, id est in hac die qua in hoc seculo vivimus tota enim vita presens, uno die signatur. Per hoc ergo edocemur ne opera iustitie in crastinum differamus, sed hodie, id est dum vivimus, omnia que ad perfectionem sunt, implere festinemus. Et ita poterimus decima die primi mensis terram promissionis, id est beatitudinem perfectionis, intrare. Notandum autem quod sepe ista dies repetitur, quia licet generalis nobis sit una perfectio, si tamen unam virtutum speciem integre potuerimus implere, est ipsius virtutis sua queque perfectio. Sic ergo per singulas virtutes inveniuntur multe pefectiones. Illa vero est generalis quod omnium in se continet perfectionum summam. Ideo ergo in hac die multa gesta recapitulantur, ut multas perfectiones ad unum diem pendere significent. Duodecim quoque lapides quos de Iordanis alveo sumpserant posuit Iosue in Galgalis  DUODECIM QUOQUE. ISIDORUS. Transeuntes filii Israel Iordanem sustulerunt de medio fluvis xiia lapides, quos per testimonio posuerunt in loco secunde circumcisionis ad significandum nobis, ut dum de lavacro consurgimus apostolice vite exempla firmissima nobiscum portare debeamus, quorum semper testimonium ad imitamenta virtutum intueamur. et dixit ad filios Israel : Quando interrogaverint filii vestri cras patres suos et dixerint eis : Quid sibi volunt isti lapides ? Docebitis eos atque dicetis per arentem alveum transivit Israel Iordanem istum siccante Domino Deo nostro nostro] vestro Weber aquas eius in conspectu nostro nostro] vestro Weber donec transiremus transiremus] transeritis Weber sicut fecerat prius in mari Rubro quod siccavit donec transiremus ut discant omnes terrarum populi fortissimam manum Dei ut et m. d. ut et] Domini manum et ut Weber vos timeatis Dominum Deum vestrum omni tempore. Capitulum 5 Postquam ergo audierunt omnes reges Amorreorum qui habitabant trans Iordanem ad occidentalem plagam et cuncti reges Chanaan qui propinqua possidebant {t. 1 : Erfurt, f. 218vb ; facsim., p. 436b} Magno mari loca quod siccasset Dominus fluenta Iordanis coram filiis Israel donec transirent dissolutum est cor eorum et non remansit in eis spiritus timentium introitum filiorum Israel. Eo tempore ait Dominus ad Iosue : fac tibi cultros lapideos  quia in petra qui Christus est Cf. 1Cor. 10, 4 : « Petra autem erat Christus ». purgamur et opprobrium Egypti id est observantias Egyptiorum deponimus  FAC TIBI. AUGUSTINUS. Fac tibi ipsi cultros de petra acutos , et sedens circumcide filios Israel iterum . Queritur cur dixerit iterum . Non enim unus homo bis circumcidendus erat, sed quia unus populus erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non circumcisus, ideo dictum est iterum , ut circumcisus iterum circumcideretur non homo sed populus. Quidam de Egypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos circumcidere potuit Iesus illorum, scilicet filios quos genuerunt in deserto, et contempserunt eos circumcidere, quia inobedientes erant legi Dei. Cur ergo putant rebaptizandos eos qui habent Christiani baptismi sacramentum, quasi hoc testimonio legis adiuti ? Cum non unus homo bis circumcisus sit, sed populus qui fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam vero incircumcisus erat etsi aliquo modo fieri posset ut Deus hominem bis circumcidi iuberet. Numquid dicere possunt qui rebaptizandos putant, ideo fuisse preceptum quia illi ab Egyptiis fuerant circumcisi aut ab aliquibus hereticis ad Israelitarum societate segregatis ? Fons : Augustinus Hipponensis, Quaestionum in Heptateuchum libri, lib. 6 (Ios.), qu. 6, CCSL 33,p. 314.83-87.101-107 – p.315.113 : « In hoc praecepto quaeritur cur dixerit"iterum"; non enim unus homo bis circumcidendus erat. sed quia unus populus erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non circumcisus, ideo dictum est"iterum", ut circumcisus iterum circumcideretur non homo, sed populus.nam et sequentia id ostendunt. dicit enim scriptura [Ios. 5, 2-7]: et fecit iesus cultros petrinos sibi ipsi acutos et circumcidit filios israhel in loco qui uocatur collis praeputiorum. hoc autem modo circumpurgauit iesus filios israhel: qui aliquando fuerant in uia et qui aliquando incircumcisi erant eorum qui exierant ex aegypto, omnes istos circumcidit iesus. quadraginta enim et duobus annis conuersatus est israhel in deserto mabdaritide, et ideo incircumcisi erant illorum plurimi pugnatorum qui exierant de terra aegypti, qui inoboedientes fuerant mandatis dei, in quibus et definierat dominus eis, ne uiderent illi terram quam iurauerat dominus patribus eorum dare illis, terram fluentem lac et mel. pro his autem substituit filios eorum, quos circumcidit iesus, eo quod fuissent in itinere incircumcisi. manifestum est ergo non omnes fuisse, sed quosdam.. quidam enim de aegypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere iesus; illorum scilicet filios, qui genuerunt in deserto et contempserunt eos circumcidere, quod inoboedientes erant legi dei. nulla itaque causa est cur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent christiani baptismi sacramentum hoc testimonio legis adiuuari se putent, quia nullus bis numero unus homo est circumcisus, sed populus qui iam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam uero adhuc incircumcisus erat. et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem deus iuberet, numquid possunt dicere ideo fuisse praeceptum, quia illi ab aegyptiis fuerant circumcisi aut ab aliquibus haereticis ab israhelitarum societate segregatis? » <potius quam> Rabanus Maurus, In Ios., lib. 1, c. 6, PL 108, 1017C-1018A : « In hoc praecepto quaeritur cur dixerit, iterum: non enim unus homo bis circumcidendus erat; sed quia populus unus in quibusdam circumcisus, in quibusdam [1017D] non circumcisus, ideo dictum est, iterum, ut circumcisus iterum circumcideretur, non homo sed populus. Nam et sequentia id etiam ostendunt. Manifestum est ergo non omnes fuisse, sed quosdam. Quidam enim de Aegypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere Jesus: illorum scilicet filios qui genuerunt in deserto, et contempserunt eos circumcidere, quod inobedientes erant legi Dei. Nulla itaque causa est cur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent Christiani baptismi sacramentum, hoc testimonio legis adjuvari se putent, quia nullus bis numero unus homo est circumcisus; sed populus qui jam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam vero [1018A] adhuc incircumcisus erat. Et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem Deus juberet, nunquid posset dicere ideo fuisse praeceptum quia illi ab Aegyptiis fuerant circumcisi, aut ab aliquibus haereticis ab Israelitarum societate segregatis? » [DR2018] <Nota> La Glose cite plus littéralement Augustin que ne le fait Raban, mais la Glose et Raban omettent, par une commune logique, la longue citation vieille latine de Ios. 5, 2-7. [MM2018]  FAC TIBI CULTROS LAPIDEOS et circumcide sedens filios Israel. Dicant Iudei quomodo potest qui secundo circumcidi circumcisione carnali. Semel enim circumcisus non habet quod secundo {t. 1 : Erfurt, f. 218vb ; facsim., p. 436b} possit aufferi. A nobis vero quibus dicitur, quia lex spiritalis est digne, et convenienter ista solvuntur. Qui enim in lege per Moysen eruditus est, idolatrie errorem cultumque deposuit. Hec est prima circumcisio per legem. Si vero ad evangelium perveniat, secundam circumcisionem accipiet per petram, quod est Christus, et auferetur ab eo opprobrium Egypti. Nisi enim quis per evangelium fuerit secunda circumcisione purgatus non deponit obprobrium Egypti. Et si enim omnes ex lege veniant et per Moysen eruditi, habent tamen obprobrium peccatorum, unde et Paulus Cf. Tit. 3, 3.  : « Fuimus et nos aliquando insipientes et increduli errantes in desideriis et voluptatibus » etc. Sed postquam Christus venit et per baptismum secundo circumcisit et purgavit animas nostras. Abiecimus hec omnia et pro his assumpsimus conscientie bone astipulationem in Deum. Nemo ergo si integre conversus est, et ex corde penituit, fideliter Iordanem transivit et secundam circumcisionem accepit. Preteritorum metuat obprobria delictorum audiens, quia hodie abstuli a te obprobrium Egypti, unde alibi Cf. Mt. 9, 2 ; Mt. 9, 5 ; Mc. 2, 5 ; Mc. 2, 9 ; Lc. 5, 20 ; Lc. 5, 23 ; Lc. 7, 48. :"Remissa sunt tibi peccata","sed iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat" Cf. Io. 5, 14.. Si enim post remissionem peccatorum ultra non pecces, vere ablatum est a te obprobrium Egypti. Si vero iterum peccaveris, iterum in te revolventur obprobria Egypti, eo magis quia maioris criminis est filium Deu conculcare et sanguinem testamenti pollutum ducere quam legem Moysi negligere. Multo enim maioris obprobrii est qui sub evangelio quam qui sub lege fornicatur, quia tollens membra Christi, facit membra meretricis. Denique nemo eum stupri arguit, sed sacrilegii scelere condemnat, quia dicitur ad eum Cf. 1Cor. 6, 19. « an nescistis quia corpora vestra templum Dei est ». Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus, preterea qui fornicatur in corpus suum peccat, non istud solum corpus quidem audiendo, et in corde retinendo verbum Dei, factum est templum Dei, sed et illud de quo dicitur quia omnis ecclesia corpus Christi est, et in omnem ecclesiam videtur delinquere qui corpus suum maculaverit, quia per unum membrum macula in omne corpus diffunditur. et circumcide secundo filios Israel.  populum scilicet, non hominem unum Fecit Iosue Iosue] om. Weber quod iusserat Dominus et circumcidit filios Israel in colle Preputiorum. Hec autem causa est secunde circumcisionis. Omnis populus qui egressus est de de] ex Weber Egypto generis masculini universi bellatores viri mortui sunt in deserto per longissimos vie circuitus qui omnes circumcisi erant. Populus autem qui natus est in deserto  POPULUS AUTEM. ADAMANTIUS. Qui non obedientes fuerant mandamentis Domini, incircumcisi dicuntur, ex quo intelligitur illos appellari incircumcisos, qui non obediunt mandatis Dei, quia vero omnem animam diligit Deus, misit Iesum filium Dei, qui et dignos et indignos circumcideret non filium Nave, qui non vere et perfecte circumcidit populum, sed Iesum filium Dei, qui vere corpus et animam purgavit ab omni inquinamento peccati. per quadraginta annos itineris latissime solitudinis incircumcisus fuit donec consumerentur  qui patres legi inobedientes circumcidere eos despexerunt qui non audierant vocem Domini et quibus ante iuraverat ut ostenderet eis terram lacte et melle manantem horum filii in locum successerunt patrum et circumcisi sunt ab Iosue  Iesu Christo qui qui] quia Weber sicut nati fuerant in preputio erant nec eos in via aliquis circumciderat postquam {t. 1 : Erfurt, f. 219ra ; facsim., p. 437a} autem omnes circumcisi sunt manserunt in eodem castrorum loco donec sanarentur.  id est cum amore facerent que prius difficilia videbantur  POSTQUAM AUTEM. Circumcisi vero filii Israel requieverunt in eodem loco sedentes in castris usque dum sanarentur, non sufficit circumcidi. Necesse est post circumcisionem {t. 1 : Erfurt, f. 219ra ; facsim., p. 437a} sanari et cicatricem in vulnere obduci. Circumcidi ergo per Iesum est vitia et consuetudines pravas et pessima instituta deponere, et quidquid ab honestatis regula discordat abscindere. Sed hoc facientes quadam difficultate constringimur et cum quodam dolore animi consuetudinis culpam novella institutione vitamus. Hoc ergo tempore velut in dolore circumcisionis nostre dicimur residere usquequo cicatrice obducta sanemur, ide est nova instituta, absque difficultate impleamus, et in usum vertatur quod prius insolitum et difficile videbatur et tunc merito dicetur nobis hodie abstuli obprobrium Egypti a vobis . Dixitque Dominus ad Iosue : Hodie abstuli opprobrium Egypti a vobis  omnia vitia et peccata Egyptiorum vocatumque est nomen loci illius Galgala  id est revelatio quia dum in preputio infidelitatis ambulat quisque per desertum huius vite cecus est ut autem circumcisus fuerit statim revelantur ei oculi usque in presentem diem. Manseruntque filii Israel in Galgalis  post secunda circumcisionem et sanationem et fecerunt Phase quarta decima die mensis ad vesperum in campestribus Hiericho  ET FECERUNT. Postquam ablatum est obprobrium Egypti fecerunt filii Israel Pascha quarta decima die mensis. Nec enim ante circumcisionem, nec post antequam sanarentur poterant carnes agni comedere, vides ergo quia nemo immundus facit Pascha, nemo incircumcisus, unde Cf. 1Cor. 5, 7-8 ut laud. Corpus antiphonalium officii (n° 7355 : responsorium in Dominica Paschae). :"Pascha nostrum immolatus est Christus, itaque" festum celebremus diem,"non in fermento veteri neque in fermento malitie et nequitie, sed in azymis sinceritatis et veritatis".  ET FECERUNT. ISIDORUS. Post Evangelii circumcisionem statim in loco revelationis Pascha celebratur, et agnus immolatur, qui tollit peccata mundi, et deficiente manna typice legis, primum comedit populus panem corporis Christi, quem incorrupta repromissionis terra, id est Virgo Maria, protulit, cuius granum in terra cadens fructum plurimum attulit. Nota ordinem postquam Iesu Christo duce per lavacri fluenta transimus, et per fidem spiritali circumcisione lignamur : tunc demum Pascha celebramus, id est immolatum Christum credimus pro salute mundi et credentes statim pane dominici panis pascimur. et comederunt de frugibus terre die altero et et] om. Weber azymos panes et polentam polentam Ω Edmaior. Rusch ] pulentam Amiatinus Cava plerique codd. Weber eiusdem anni.  ET COMEDERUNT. ADAMANTIUS. Quando vero exiit populus de terra Egypti portavit conspersum fermentum in vestimentis suis. Quod cum defecisset, manna datum est eis. Cum autem venerunt ad terram sanctam et fructus ceperunt provincie palmarum, defecit eis manna, et edere ceperunt de fructibus terre. Tres ergo species ciborum generaliter describuntur : unum quo vescimur exeuntes de terra Egypti, sed hoc ad parvum tempus sufficit. Post hec autem manna succedit. Tertium vero de terra sancta capimus fructum quem de Egypto portamus nobiscum, parva hec eruditio scolaris est, vel forte liberalium litterarum qua aliquid iuvare possunt. In eremo vero, id est in huius vite statu, manna vescimur dum divine legis eruditione erudimur. Qui vero meruerunt terram promissionis intrare, id est promissa Christi, consequi edent fructum e regione palmarum. Vere enim fructum palme inveniet qui, devicto hoste, ad promissa proveniet. Quantacumque enim in divinis litteris intelligamus, multo sublimiora erunt, que non in enigmate, sed facie ad faciem videbimus, quia nec oculus vidit, nec preparavit Deus … Si autem secundum litteram lex accipiatur, inveniuntur filii Israel, cum melioribus uterentur (manna enim de celo accipiebant ex repromissione) deteriora accepisse quibus {t. 1 : Erfurt, f. 219rb ; facsim., p. 437b} Egypti deficientibus cibis, melior cibus successerat, id est manna. Quomodo enim putatur meliore cibo cessante deteriorem successisse. Defecitque manna postquam comederunt  quia « cum venerit quod perfectum est evacuabitur quod ex parte est » 1Cor. 13, 10. de fructibus fructibus] frugibus Weber terre  viventium nec usi sunt ultra illo cibo filii Israel sed comederunt de fructibus fructibus] frugibus Weber presentis anni terre Chanaan. Cum autem esset Iosue in agro urbis Hiericho  AUGUSTINUS. Septuaginta : In Hiericho, non in ipsa civitate, scilicet que nondum capta erat sed in agro ad eam pertinente levavit oculos  tunc primum oculos levamus cum Christum videre incipimus et vidit virum stantem contra se evaginatum evaginatum] et praem. Weber  promptam sententiam qua puniretur Hiericho  ET VIDIT VIRUM. ADAMANTIUS. Factum est cum esset Iesus in Hierico respiciens oculis vidit hominem stantem contra se et gladius evaginatus erat in manu eius et accedens Iesus dixit ei : Noster es, an adversariorum ? Respiciens oculis vidit principem militie virtutis Dei tamquam prius non respexerit, sed tunc cum principem militie Domini visurus esset, que non velut communem hominem vidit, sed virtutem quandam esse intellexit. Necdum certus est utrum divina virtus an contraria sit quam videtur : ideo ait Noster es, an adversariorum ? A t ille ait : Ego sum princeps milicie virtutis Domini , nunc adveni. Quod cum audisset Iesus, adoravit et dixit Domine quid precipis servuo tuo ? Idem docet Iesus quod Apostolus : Cf. 1Io. 4, 1. « Nolite omni spiritui credere, sed probate si ex Deo est ». Cognovit ergo Iesus non solum quia ex Deo est, sed quia Deus est. Non enim adorasset nisi Deum cognovisset. Quis enim alius est princeps milicie virtutum, nisi Christus ? Omnis enim celi militia sive angeli sive archangeli sive virtutes sive dominationes semper omnia per ipsum facta sunt et sub ipso principe militant, qui est princeps principum et principibus principatum largitur. Qui ait Cf. Lc. 19, 17. : « Esto potestatem habes super x civitates » etc.. Qui accepto regno regressus est. tenentem gladium  ad resecandam carnis nostre spurcitiam perrexitque ad eum et ait : noster es an adversariorum?  nolite omni spiritui credere ; hinc Ieremie dicitur : « Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris ». Qui respondit : Nequaquam {t. 1 : Erfurt, f. 219rb ; facsim., p. 437b} sed sum princeps exercitus Domini  Christus est princeps celestis militie quia « omnia per ipsum facta sunt » Io. 1, 3. et dedit unicuique principatum suum et nunc venio. Cecidit Iosue pronus in terram  CECIDIT. Queri potest utrum angelo se prostraverit eumque Dominum dixerit an potius quia intellexit Deum esse intelligens, a quo missus fuerit ipsum Dominum dixerit eique se prostraverit.  quia intellexit Deum esse et adorans ait : Quid Dominus meus loquitur ad servum suum ? Solve inquit calciamentum tuum tuum] om. Weber  omne mortale vinculum  SOLVE INQUIT. ISIDORUS. In Hierico est Iesus. Aduc hostes obtinent civitatem et nondum captam et tamen dicitur ad Iesum : Solve, inquit, calciamentum tuum . Locus enim in quo stas terra sancta est. Quomodo Hierico terra sancta est que ab hostibus detinetur. Sed forte quocumque venerit princeps virtutis Domini sanctificat locum. Ego amplius audeo et dico ubi stabat Moyses per seipsum locus non erat sanctus, sed presentia Domini qui erat cum eo sanctificaverat locum, ideo dicitur ei Ex 3, 5.« locus in quo stas terra sancta est » etc. Nos vero si vita et meritis accedamus ad Deum, et digni efficiamur ut assistat nobis Deus, dicetur nobis ut solvamus a pedibus anime nostre si quid in eis est mortalis vinculi. Hii sunt enim pedes quos lavit Iesus, quos nisi laverit non habebimus partem cum illo. Si ergo ab anima nostra et sensibus omne vinculum mortalis culpe absolvimus, continuo libenter adheret nobis et assistit Deus. de pedibus tuis.  scilicet anime quos nisi laverit Iesus non habebimus partem cum eo Locus enim in quo stas sanctus est.  quia ego scilicet ibi sum Fecitque Iosue ut sibi fuerat imperatum. Capitulum 6 Hiericho  mundus  HIERICO AUTEM. IDEM. Circumdatur Hiericho et expugnari eam necesse est. Gladius non educitur adversus eam, arcus vel aries non dirigitur ad eam, nec tela vibrantur, tube tantum sacerdotibus adhibentur, et in his muri Hierico subruuntur. Hierico hunc mundum significat. Unde homo quidam descendebat ab Hierusalem in Hierico, et incidit in latrones, forma erat Ade, qui de paradiso in huius mundi exilium trusus est. Ceci quoque qui erant in Hierico, quos illuminavit Deus, {t. 1 : Erfurt, f. 219va ; facsim., p. 438a} significabant eos, qui in hoc mundo cecitate ignorantie premebantur. Hierico ergo, id est mundus, casura est. Consummatio enim seculi iam dudum sanctis voluminibus vulgata est ; consummatio autem fiet turbarum vocibus, unde Apostolus Cf. 1Cor. 15, 52.  : « Canet enim tuba et mortui » qui in Christo sunt, id est primo, et ipse Dominus in iussu, et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de celo. Tunc ergo Iesus cum tubis vincet Hierico, et prosternet eam ita ut ex ea sola meretrix salvetur et omnis domus eius. Veniet ergo Iesus et in voce tubarum. Sed iam nunc oremus ut veniat et destruat mundum eum qui in maligno positus est, et omnia que in mundo posita sunt, quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum et superbia vite. Salvet autem hanc solam, que exploratores eius suscepit, que apostolos eius, in fide et obedientia receptos, in superioribus collocavit et societ hanc meretricem cum domo Israel. Sed iam non reputemus veterem culpam aliquando meretrix fuit. Nunc autem uni viro casta virgo est copulata Christo. Unde Cf. 2Cor. 11, 2. « despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo », ut enim posset evadere, ne cum Hierico inter iret validissimum ab exploratoribus signum salutis accepit spartum coccineum per Christi enim sanguinem Ecclesia salvatur.  ISIDORUS. HIERICO luna interpretatur ; luna vero mundum significat, quia sicut luna menstruis completionibus deficit. Ita hic mundus ad consummationem temporum currens quotidianis defectibus cadit. In arca vero Ecclesia figuratur ; fortes predicatores in tubis eneis hanc enim urbem Hierico septem diebus ferentes arcam Israelite eneis tubis clangentibus circumeunt, et muri eius per arce presentiam et tubarum sonitum cadunt. Quia in hoc tempore, quod septem dierum vicissitudine voluit, dum arca fertur, id est dum orbem terrarum circumviens Ecclesia movetur, ad predicatorum voces, quasi ad tubarum sonum, muri Hierico, id est elatio mundi et superbia infidelitatis, obstacula corruunt, donec in fine temporum inimica mors novissima destruatur, et ab impiorum perditione inimica domus Raab, id est Ecclesia, liberetur munda a turpitudine fornicationis, per fenestram confessionis in sanguine remissionis. Ista enim meretrix in Hierico, id est in hoc mortali corpore, id est in seculo, moratur que ut salvari possit per fenestram domus sue, tamquam per os corporis suis, coccum mittit quod est sanguinis Christi signum, per remissionem peccatorum confiteri ad salutem. Qui inventi sunt in domo {t. 1 : Erfurt, f. 219vb ; facsim., p. 438b} illius salvati sunt ab interitu urbis, et quicumque intra Ecclesiam reperiuntur, salvantur. Extra hanc domum, id est extra Ecclesiam, nemo salvatur. autem clausa fuit fuit] erat Weber atque munita  mundana astutia vel astructa timore filiorum Israel et nullus egredi audebat vel vel] aut Weber ingredi Dixitque Dominus  pater ad Iosue  Christum ecce dedi in manus tuas  potestatem Hiericho  mundum et regem eius  principem huius mundi omnesque fortes viros  demones vel quoslibet in seculo potentes Circuite urbem cuncti bellatores  predicatores semel per diem. Sic facietis sex diebus.  toto tempore presentis vite Septimo autem die sacerdotes  consummatio enim seculi, dudum sanctis voluminibus vulgata est tollent tollent] tollant Weber septem bucinas quarum usus est in iubileo iubileo ΦRAG... ΩMS Ed1455 Rusch Ed1530 ] iubeleo Edmaior. ( X Π Σ Θ... ) ΩJ, iobeleo Weber et precedant arcam federis septiesque circumibitis civitatem et sacerdotes clangent bucinis. Cumque insonuerit {t. 1 : Erfurt, f. 219va ; facsim., p. 438a} vox tube longior atque concisior  que modo sonat modo tacet  CUMQUE IOSUE. ADAMANTIUS. Hierico tubis sacerdotum subruitur, ut enim tubarum clangor increpuit, deiecti sunt muri. Robur enim mundi et munimenta sacerdotalibus tubis videmus destructa esse cultum, scilicet idolorum fallaciam divinationum ministratam arte demonum commenta, augurum, auruspicium et magorum, quibus omnibus velut muris ambiebatur mundus. Insuper diversis philosophorum dogmatibus eminentissimis ascriptionibus, et disputationibus velut proceris et robustis turribus firmabatur. Sed veniens Iesus Christus misit sacerdotes, id est apostolos suos, portantes tubas ductiles predicationis, sanctam, magnificam celestemque doctrinam. Sacerdotali tuba primus in Evangelio suo Matheus increpuit. Marcus quoque et Lucas, et Iohannes his tubis cecinerunt. Petrus duabus epistolarum suarum personat tubis ; Iacobus quoque et Iudas, et Iohannes tuba canunt per epistolas suas et Lucas apostolorum gesta describens. Novissimus Paulus quattuordecim espitolas fulminans, quasi tubis muros Hierico subvertit, et omnes idolatrie machinas et philosophorum dogmata. et in auribus vestris increpuerit conclamabit omnis populus vociferatione maxima et muri funditus corruent civitatis.  quia in consummatione mundi canet tuba et mortui qui in Christo sunt resurgent primi et ipse Dominus in tuba Dei descendet de celo Ingredienturque singuli per locum contra quem steterunt steterunt] steterint Weber . Vocavit ergo Iosue filius Nun sacerdotes et dixit ad eos : Tollite arcam federis et septem alii sacerdotes tollant septem iubileorum iubileorum] iobeleorum Weber bucinas et incedant ante arcam Domini. Ad populum quoque ait : Ite Ite] Vadite Weber et circuite civitatem armati precedentes arcam Domini. Cumque Iosue verba finisset et septem sacerdotes septem bucinas bucinas] bucinis Weber clangerent ante arcam federis Domini omnisque populus populus] om. Weber precederet armati armati] armatus Weber exercitus reliquum vulgus arcam sequebatur ac bucinis omnia concrepabant. Preceperat autem Iosue populo dicens : Non clamabitis nec audietur vox vestra nec nec] neque Weber ullus sermo ex ore vestro egredietur donec veniat dies in quo dicam vobis : Clamate et vociferamini. Circuivit ergo arca Domini civitatem semel per diem et reversa in castra mansit ibi. Igitur Iosue de nocte surgente surgente] consurgente Weber tulerunt sacerdotes arcam Domini et septem ex eis septem {t. 1 : Erfurt, f. 219vb ; facsim., p. 438b} bucinas quarum in iubileo iubileo] iobeleis Weber usus est. Precedebantque arcam Domini ambulantes atque clangentes et armatus populus ibat ante eos. Vulgus autem reliquum sequebatur arcam et bucinis personabat. Circumieruntque civitatem secundo die semel et reversi sunt in castra. Sic fecerunt sex diebus. Die autem septimo diluculo consurgentes circumierunt urbem sicut dispositum erat septies. Cumque septimo circuitu clangerent bucinis  predicationis sacerdotes. Dixit Iosue ad omnem Israel : Vociferamini.  alii : iubilate alii] sic Rusch Tradidit enim vobis Dominus civitatem. Sitque civitas hec  mundus  SITQUE CIVITAS. ADAMANTIUS. Custodite ab anathemate ne forte concupiscatis et tollatis ab anathemate et faciatis castra filiorum Ierusalem anathemata et conteratis vos et omenm sinagogam Domini. Quasi videte ne aliquid in vobis seculare habeatis nec de seculo vobiscum deferatis ad Ecclesiam, sed anathema sit vobis omnis conversatio secularis. Nolite mundana miscere divinis quasi Cf. 1Io. 2, 15.« nolite diligere mundum neque ea que in mundo sunt ». Unde Cf. Rm. 12, 2.  : « Nolite conformari huic seculo » etc.. Qui enim hec faciunt, de anathemate accipiunt. Illi quoque christiani, qui solennitates gentilium celebrant, anathem in Ecclesia introducunt, et qui de astrorum cursibus vitas hominum et gesta perquirunt, et qui avium volatus, et huiusmodi observant, castra Dominu polluunt et populum Dei vinci faciunt. Modicum enim fermentum totam massam corrumpit. anathema et omnia que in ea sunt Domino.  ut nullus sibi quicquam accipiat inde Sola Raab meretrix vivat cum universis  gentiles ad fidem conversi qui prius meretricabantur cum idolis que que] qui Weber cum ea in domo sunt. Abscondit enim nuntios  predicatores quos direximus.  ite « in mundum universum predicate evangelium omni creature » Cf. Mc. 16, 15.. Vos autem cavete ne de his que precepta sunt quippiam contingatis  id est nihil mundanum vobiscum in Ecclesiam deferatis et sitis prevaricationis rei et omnia castra Israel sub peccato sint atque turbentur.  «Modicum fermentum totam massam corrumpit ». 1Cor. 5, 6 ; Gal. 5, 9. Quicquid autem auri et argenti fuerit et vasorum eneorum ac ferri Domino consecretur repositum in thesauris eius. Igitur omni vociferante  iubilante  IGITUR OMNI VOCIFERANTE. IDEM. Omnis populus dicitur ululasse ululatu magno vel secundum alios iubilasse iubilo magno, de hoc iubilo dicitur Cf. Ps. 65, 1.  : « Iubilate Deo omnis terra », et alibi Cf. Ps. 88, 16.  : « Beatus populus qui scit iubilationem ». Non dixit ‘qui operatur iustitiam’ vel ‘qui scit misteria’, sed ‘qui scit iubilationem’. In aliis timor Domini facit bonum vel beatum, sed unum tantum hominem. Cf. Ps. 111, 1.« Beatus enim {t. 1 : Erfurt, f. 219vb ; facsim., p. 438b} , inquit, vir qui timet Dominum ». Alibi etiam plures fiunt beati sicut Cf. Mt. 5, 3-9. pauperes spiritu vel mansueti vel pacifici vel mundi corde. Hec autem beatitudo profusa universum populum beatificat, scilicet qui scit iubilationem. Unde videtur mihi ista iubilatio quendam concordie et unanimitatis significare affectum, qui si incidat in duos vel tres Christi discipulos, omnia quecumque petierint in nomine Salvatoris fient eis. Si autem tanta fuerit beatitudo, ut omnis populus unanimis maneat, idem dicat eodem sensu, eadem sententia, tali populo elevante unanimiter vocem fiet, quod in actibus apostolorum scriptum est Cf. Act. 1, 14.  : Quia terremotus magnus factus est, ubi unanimes orabant apostoli cum mulieribus, et Maria matre Iesu, et hoc terremotu cadent omnia terrena et mundus ipse subverteretur. Ad hoc Iesus exhortatur dicens Cf. Io. 16, 33.  : « Confidite ego vici mundum ». Illo ergo duce iam nobis victus est mundus et muri eius collapsi sunt, quibus etiam homines seculi nitebantur. populo et clangentibus tubis  ET CLANGENTIBUS. Unusquisque nostrum hec in semetipso complere, habes in te Iesum ducem per fidem. Cf. Nm. 10, 2.« Fac tibi tubas ductiles » ex scripturis sanctis inde duc sensus, inde sermones, ideo enim tube ductiles dicuntur. In ipsis cane, id est in Psalmis, in himnis, in canticis spiritalibus, si in talibus cecineris tubis, et septies arcam testamenti circumtuleris, id est si legis mystica precepta ab Evangelicis non separes tubis. Si etiam iubilationis consensum de temetipso exigas, id est si cogitationum et sensum tuorum, populus concordem semper et consonam proferat vocem et si non aliquando verum dicas, aliquando adulando mentiaris, si non modo blandus remissione, modo truculentus iracundia ; et si non intra te caro concupiscat adversus spiritum et spiritus adversus carnem, vocem iubilationis emitte, quia tibi victus est mundus, hinc Paulus dicebat Cf. Gal. 6, 14.  : « Mihi autem absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo ». postquam {t. 1 : Erfurt, f. 220ra ; facsim., p. 439a} in aures multitudinis vox sonitusque increpuit, muri illico corruerunt  cultus idolorum fallacia divinationis et huiusmodi  MURI ILICO CORRUERUNT. In adventu Iesu muri Hierico subversi sunt, id est adventu Christi vincitur mundus, unde Paulus Cf. 1Col. 2, 15. quod erat contrarium nobis tulit de medio affigens illud cruci et exuens principatus et potestates traduxit libere triumphans eos in ligno crucis. Ex his verbis intelligo quod videntes pugnam Iesu celestes virtutes principatus et potestates alligatum fortem et vasa eius diripi increpuerunt celestibus tubis, quia alligato principe mundi victus est mundus, et vocem iubilationis in triumpho regi celestis exercitus dedit. Vere ergo liberatus est populus gentium, qui hanc iubilationem novit et mysteria agnoscit et credit. et ascendit unusquisque per locum qui contra se erat ceperuntque civitatem et interfecerunt omnia que erant in ea a viro usque ad mulierem, ab infante usque ad senem boves quoque et oves et asinos in ore gladii percusserunt. Duobus autem viris qui exploratores missi fuerant dixit Iosue : Ingredimini domum mulieris meretricis et producite eam omniaque que illius sunt sicut illi iuramento confirmastis confirmastis] firmastis Weber . Ingressique iuvenes eduxerunt Raab et parentes eius, fratres quoque et cunctam supellectilem ac cognationem illius et extra castra Israel manere fecerunt.  INGRESSIQUE. ADAMANTIUS. Raab meretricem, et omnem domum patris eius vivificavit Iesus et adiecta est ad Israel usque hodiernum die etc. Quomodo usque in hodiernum diem adiecta est, hoc enim minoris, est sancte scripture dicere de his que usque ad finem vite vel seculi permanent, ut hic est pater Moabitarum usque in hodiernum diem, id est usque in seculi finem, et diffamatus est sermo iste apud Iudeos usque in hodiernum diem, id est quamdiu stat seculum. Raab vero quomodo adiecta est domui Israel usque in hodiernum diem an matri posteritas ascribitur ut videatur in sobole servari an magis intelligendum est quod vere Israel sociata est usque in hodiernum diem. Ramus enim oleastri apponitur, id est inseritur, in radicem olive bone et adiungitur {t. 1 : Erfurt, f. 220rb ; facsim., p. 439b} Israel usque in hodiernum diem, quia in illorum radice nos ex gentibus assumpti qui, aliquando meretricabamur lignum et lapidem pro Deo colentes, facti sumus per fidem Christi sursum ille autem populus per incredulitatem deorsum. Qui enim in se habet Christum, qui est caput omnium, efficitur in caput ; illi autem qui negaverunt eum, facti sunt in cauda, et qui erant primi facti sunt novissimi. Urbem autem et omnia que inventa sunt in ea inventa sunt in ea ΩM Ed1455 Rusch Ed1530 ] in ea inventa sunt Λ LH² L B² M ΦV ΩL, erant in ea ΩS Clementina , in ea erant Σ B *ΦP² ΨD ΩJ, in ea sunt Cava Amiatinus F X Π T ΦRAZG O Θ P succenderunt absque argento et auro et vasis eneis ac ferro que in aerarium Domini consecraverunt consecraverunt] consecrarunt Weber . {t. 1 : Erfurt, f. 220rb ; facsim., p. 439b} Raab vero meretricem et domum patris eius atque omnia que habebat fecit Iosue vivere et habitaverunt in medio Israel  quia rami oleastri excisi inserti sunt in radicem pinguetudinis olive usque in presentem diem eo quod absconderit nuntios quos miserat ut explorarent Hiericho. In tempore illo imprecatus est Iosue dicens : Maledictus vir coram Domino qui suscitaverit et edificaverit civitatem Hiericho in primogenito suo fundamenta illius iaciat et in novissimo liberorum ponat portas eius. Fuit ergo Dominus cum Iosue et nomen eius in omni terra vulgatum est. Capitulum 7 Filii autem Israel prevaricati sunt mandatum et usurpaverunt de anathemate. Nam Achan Achan Edmaior. (Θ ΨD ΩS*J2) Ed1455 Clementina ] Achã ( Rusch ), Acham ΩJ* etc., Achar Φ, Achor ΩS2P  in Paralipomenon : Achar ; in Iosue : Acham vel Achor filius Charmi filii Zabdi filii Zare de tribu Iuda tulit aliquid de anathemate. Iratusque est Dominus {t. 1 : Erfurt, f. 220va ; facsim., p. 440a} contra filios Israel.  IRATUSQUE. ADAMANTIUS. Non otiose transcurrendum est quod, uno peccante, ira super omnem populum venit. Hoc accidit quando sacerdotes qui populo presunt erga delinquentem benigni videri volunt et verentes peccantium linguas, ne forte de eis male loquantur, sacerdotalis severitatis immemores peccantem coram omnibus nolunt publice arguere ut ceteri timorem habebant, nec malum auferunt ex seipsis. Nec tradunt huiusmodi Sathane in interitum carnis ut spiritus salvus sit, et dum uni parcunt, universe Ecclesie moliuntur interitum. « Ex una enim ove morbida, grex universus inficitur ». Observemus ergo nos invicem et uniuscuiusque conservatio nota sit maxime sacerdotibus et ministris. Omnes enim unum corpus sumus in Christo, tu qui presides, huius corporis oculus es, ut omnia circumspicias, et omnia ventura provideas. Pastor es oviculas Domini, vides ferri per precipitia et per prerupta pendere non occurris ? Non revocas ? Saltem nec clamore deterres ? Hec non dicimus, ideo ut pro levi culpa aliquis abscidatur, sed si forte monitus vel correctus semel iterum et tertio non emendatur, uteamur medici disciplina. Si oleo perunximus, si emplastris mitigavimus malagmate molluimus nec tamen cedit medicamentis tumoris duritia, solum superest remedium resecandi. Unde Mt 5, 30.  : « Si manus tua scandilazat te, abscide eam, et proiice abste », hoc est quod dicit ut ego qui videor tibi manus esse dextera, et presibiter nominor, et verbum Domini predicare videor, si aliquid contra Evangelii regulam gessero, ut scandalum Ecclesie faciam. In huius consensu universa Ecclesia conspirans excidat me et proiiciat a se. Expedit enim tibi Ecclesie absque me manu tua, que male agendo scandalum feci introire in regnum celorum quam mecum ire in gehennam.  AUGUSTINUS. Queri solet quomodo iuste pro peccatis alterius in alios vindicetur, cum in lege dictum sit nec patres pro filiorum, nec filios pro patrum iniquitatibus esse puniendos. An illud iudicantibus hominibus est preceptum, ne quemquam pro altero puniant ; Dei autem iudicia non sunt eiuscemodi qui alto et invisibili consilio suo novit quatinus extendat, etiam hominum temporalem penam salubremque terrorem. Non enim aliquid dirum quantum attinet ad universi mundi administrationem contingit mortalibus, cum moriuntur, quandoque morituri et tamen apud eos qui talia metuunt disciplina sanecitur, ut non se solum quisque curet in populo. Sed invicem sibi adhibeant diligentiam et tamquam unius corporis et unius hominis alia pro aliis sint membra sollicita, nec tamen credendum est, ecc e in penis que post mortem irrogantur alium prop alio posse damnari, sed in his tantum rebus hanc irrogari penam que finam fuerint habiture, et si non eo modo finirentur. Similiter et ostenditur quantum connexa sit in populi societate ipsa universitas, ut non in seipsis singuli, sed tamquam partes in toto existimentur. Per unius ergo peccatum mortemque paucorum ammonitus est {t. 1 : Erfurt, f. 220va ; facsim., p. 440a} populus universus tamquam in corpore universo querere quod amissum est. Simul etiam ostensum est quantum mali fieret si universa congregatio peccasset quando ne unus quidem ita potuit iudicari, ut ab eo possent ceteri esse securi at vero si Achan ab aliquo inventus et comprehensus et criminis reus ad iudicium Iesu fuisset adductus. Non putandum est hominem iudicem quemquam alium qui societate facti eius non teneretur ; ideo pro illo vel cum illo fuisse puniturum. Non enim mandatum legis licebat excedere quod datum est hominibus, ne iudicio suo quod in hominem homini visum vel permissum est alterum pro altero arbitraretur esse plectendum longe autem secretiori iudicio iudicat Deus, qui potens est, etiam post mortem quod homo non potest vel liberare vel perdere visibiles igitur afflictiones hominum vel mortes, quoniam his quibus ingeruntur. Et obesse et prodesse possunt, novit Deus, in occulto providentie sue quemadmodum iuste quibusque dispenset etiam cum aliorum peccata in aliis videtur ulcisi penas invisibiles que nocent et non prosunt. Ita nullus Deo iudice pro alienis peccatis luit sicut homine iudice ; luere nullus nisi pro sua culpa ista visibiles debet ; hoc enim precepit homini iudici Deus, ut in his que ad humanum iudicium pertinent, iudicanda quod in sui iudicio facit ipse quo potestas humana non aspirat. Cumque mitteret Iosue de Hiericho viros contra Hai Hai Rusch ] Ahi Weber que est iuxta Bethaven ad orientalem plagam oppidi Bethel dixit eis ascendite et explorate terram qui precepta complentes exploraverunt Hai et reversi dixerunt ei : Non ascendat omnis populus sed duo vel tria millia virorum pergant et deleant civitatem. Quare omnis populus frustra vexetur vexetur] vexatur Weber contra hostes paucissimos ? Ascenderunt ergo tria millia pugnatorum pugnatorum] pugnatores Weber qui statim terga vertentes percussi sunt a viris urbis Hai et corruerunt ex eis triginta et sex homines, persecutique sunt eos adversarii de porta usque ad ad] om. Weber Sabarim et ceciderunt per prona fugientes. Pertimuitque cor populi et instar aque liquefactum est. Iosue vero scidit vestimenta sua et pronus cecidit p. c.] inv. Weber in terram coram arca Domini usque ad vesperam vesperam] vesperum Weber tam ipse quam omnes senes Israel. Miseruntque pulverem super capita sua et dixit Iosue : Heu Domine Deus quid voluisti transducere populum istum Iordanem fluvium ut traderes nos in manus Amorrei et perderes ? Utinam ut cepimus mansissemus trans Iordanem. Mi Domine Deus, quid dicam videns Israelem hostibus suis terga vertentem ? Audient Chananei et omnes habitatores terre ac pariter conglobati circumdabunt nos atque delebunt nomen nostrum de terra et quid facies magno nomini tuo ? Dixitque Dominus ad Iosue : Surge quid quid] cur Weber iaces pronus in terra ? Peccavit Israel et prevaricatus est pactum {t. 1 : Erfurt, f. 220vb ; facsim., p. 440b} meum. Tuleruntque de anathemate et furati sunt atque mentiti et absconderunt inter vasa sua nec poterit Israel stare contra contra] ante Weber hostes suos eosque fugiet quia pollutus est anathemate. Non ero ultra vobiscum donec conteratis eum qui huius sceleris reus est. Surge sanctifica populum et dic eis : Sanctificamini in crastinum. Hec enim dicit Dominus Deus Israel. Anathema in medio tui est Israel. Non poteris stare coram hostibus tuis donec deleatur ex te qui hoc contaminatus est scelere. Accedetisque mane singuli per tribus vestras et quamcumque tribum sors invenerit accedet per cognationes suas et cognationes cognationes] cognatio Weber per domos, domosque domosque] domusque Weber per viros et quicumque ille in hoc facinore fuerit deprehensus comburetur igni cum omni substantia sua  pena vehementi quam significat ferrea fornax Egypti quoniam prevaricatus est pactum Domini et fecit nefas in Israel. Surgens itaque Iosue mane applicavit applicavit] applicuit ΩP Israel per tribus suas et inventa est tribus Iuda. Que, cum iuxta familias suas esset oblata, inventa est familia Zare Zare Λ Π D Φ P Ψ Ω ΩL ΩP Ed1455 Rusch Ed1530 ... Clementina ] def. ΩF, Zarai Weber , Zarahy Cava X. Illam quoque per domos per domos ΩF (?) ΩP Cor3 (moderni) Rusch Clementina ] per viros Weber (codd. omnes) ΩL Ed1455 Ed1530 Cor1 Cor3 (antiq.) offerens reperit Zabdi. Cuius domum in singulos dividens viros invenit Achan filium Charmi filii Zabdi et et ΩF Rusch ] om. ΩL ΩP Weber filii Zare de tribu Iuda et ait Iosue Iosue Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina cum hebr. LXX] om. Ω ΩF ΩL ΩP Weber ad Achan Achan Rusch Weber ] Achor ΩM² ΩF ΩP  : Fili mi da gloriam Domino Deo Israel et confitere atque indica mihi quid feceris ne abscondas. Responditque Achan Achan ΩM²JS] scrips., Acha cacogr . Rusch, Achar Φ ΨBF* ΩM*, Acham Cava Λ L L * F X ΣM T , Achor ΩM² ΩF ΩP Cor3 (vel Achor) Iosue et dixit ei. Vere ego peccavi Domino Deo Israel et sic et sic] iter. ΩP Weber feci. Vidi enim inter spolia pallium coccineum valde bonum  conversationis secularis cultum et ducentos siclos argenti. {t. 1 : Erfurt, f. 221ra ; facsim., p. 441a} Regulam quoque Regulam quoque ΩF Rusch ] Regulamque ΩP Weber auream quinquaginta siclorum et concupiscens abstuli et abscondi in terra contra medium tabernaculi mei. Argentum quoque Argentum quoque] Argentumque ΩP Weber , def. ΩF fossa humo operui.   {t. 1 : Erfurt, f. 221ra ; facsim., p. 441a} REGULAM QUOQUE. Furatus est autem linguam auream et posuit eam in tabernaculo suo. Non puto in illo furto parvi auri tantam vim fuisse peccati, ut tam numerosam Dei Ecclesiam maculet, sed multus decor est in verbis, multa in rethorum vel philosophorum sermonibus pulchritudo, qui omnes sunt de civitate Hierico, id est de hoc mundo. Si ergo invenias apud philosophos perversa dogmata luculenti sermonis assertionibus decorata ista est lingua aurea. Sed inde ne te decipiat fulgor operis, ne te rapiat sermonis aurea pulchritudo. Memento quia Iesus anathema esse iussit omne aurum, quod in Hierico fuerit inventum. Si poetam legeris fulgenti carmine deos deasque texentem ne delecteris eloquentie suavitate, lingua aurea est. Si eam sustuleris et posueris in tabernaculo tuo, id est si introduxeris in cor tuum, quam ab illis asseruntur pollues omnem Ecclesiam Domini, debemus autem diligenter discutere, ne quis habeat in tabernaculo suo hiericontinam linguam absconditam. Et abiiciamus malum ex nobis ipsis, qua etiam si cessamus, arguet Deus, ut sponte confiteatur et dicat : Furatus sum linguam auream et dextraria pura autem ; dextraria sunt opera quibus nihil miscetur divinum, sed totum secundum hominem geritur nos Christum Deum et hominem confitemur. Quod de Hierico furatum est purum, id est sine Deo esse dicitur, quod furanti exstitit causa peccati. regulam quoque. Septuaginta Cf. Origenes , Homeliae in Ios., VII, 7, p. 214-216. [DR2018] : Linguam hereticorum, scilicet dogmata vel superstitiosa secularium litterarum studia. Hec enim est lingua aurea, luculento sermone aptata. Hanc furati sunt heretici de Hierico quasi auream regulam, qui philosophorum sectam conati sunt inducere in Ecclesiam quorum anathemate multi perduntur, et quasi acervo lapidum multitudine peccatorum extinguuntur, quorum ductor diabolus, qui per illorum impietatem fidelium quosdam vicerat rursus superatus vincitur et a populo Dei suspensus crucis virtute necatur.  ISIDORUS. Hierico mundum significat de anathemate eius in tabernaculo suo abscondit. Qui seculares mores Ecclesie secretis inserit, qui sub cultu Dei manens sollennitates seculi vel spectacula diligit, qui sortilegos auruspices et augures inquirit vel cetera facit, que in Hierico, id est in seculo, habebantur. Misit ergo Iosue ministros qui currentes ad tabernaculum eius eius] illius Weber repererunt cuncta abscondita in eodem loco et argentum simul auferentesque de tentorio tulerunt ea ad Iosue et ad omnes filios Israel proieceruntque ante Dominum tollens itaque Iosue Achan filium Zare argentumque et pallium et auream regulam filios quoque filios quoque] filiosque Weber et filias eius f. e.] inv. Weber , boves et asinos eius eius] om. Weber et oves ipsumque tabernaculum et cunctam supellectilem et omnis Israel cum eo duxerunt eos ad vallem Achor. ubi dixit Iosue : Quia turbasti nos exturbet te Dominus {t. 1 : Erfurt, f. 221rb ; facsim., p. 441b} in die hac. Lapidavitque eum omnis Israel et cuncta que illius erant igne consumpta sunt.  LAPIDAVITQUE EUM. AUGUSTINUS. Queritur cum Dominus eum qui furtum fecerat, cum fuisset comprehensus igni cremari iusserit. Cur Iesus potius lapidari fecerit an ita eum mori oportuit ? Quomodo Iesus verba iubentis intellexerit ? Sic enim alius non facile intelligere potuit, ideo magis querendum cur Dominus lapidationem ignem dixerit quam credendum Iesum aliud fecisse quam Dominum iussisset? Nam quis ad intelligenda verba Domini sapientior esse potuit vel ad facienda obedientior, sed nomine ignis potuit pena significari, sicut ibi Cf. Dt. 4, 20.  : « Eduxit nos de fornace ferrea », scilicet de tribulatione dura. Due mihi cause occurrunt non ut ambe sint, sed altera ex eis : cur non ille cum omnibus suis evidenti igne crematus sit ? Si enim peccatum eius Dominus tale iudicavit, quod supplicio illo expiatum non puniret in eternum propter ipsam purgationem pena illa dicta est ignis. Neque ad hunc intellectum quisquam tendere moveretur, si eum visibilis ignis exureret, sed in eo quisque maneret quos aperte impletum videtur, neque ultra quereret. Nunc vero propter verba Dei et factum Iosue quo prevaricari verba illa non possent recte dicitur lapidationem ignem fuisse, ut agnoscatur illa pena hominem illum fuisse purgatum, ne puniretur in posterum, quod significant vasa in Levitico que iubentur igne purgari. Si {t. 1 : Erfurt, f. 221rb ; facsim., p. 441b} autem tale fuit illud peccatum propter quod Deum etiam post hanc vitam gehenne ignis susciperet, ideo Iesus eum voluit lapidari, ut quod ad Domino dictum est igni cremabitur intelligeretur, quod Dominus faceret non quod ab ipsis esset faciendum. Non enim dictum est : igni cremabitis etc. Cum vero ita dictum est ut magis videatur Deus quod ei futurum esset predixisse, quam quod ei ab hominibus fieret precepisse, non potuit melius facere Iesus, qui divina verba sicut propheta intellexit, qui hoc ipsum prophetice fecit quam ut illum lapidibus magisquam flammis permimeret, ne nullis ignibus verba Domini impleta viderentur que ob aliud dicta voluit intelligi. Nec movere debet quod non ipsum tantum, sed etiam omnia que sunt eius, Deus igni cremanda predixerit ait enim Cf. Lv. 9, 13.  : igni cremabitur et omnia quecumque sunt eius. Omnia enim hec opera possunt intelligi que cum illo dixit esse cremanda. Nam sicut Apostolus dicit de quibusdam operibus igne consumptis Cf. 1Cor. 3, 15. , « ipse autem salvus erit », si huius peccatum ita intelligendum est ut etiam eterno igne puniatur. Filios ergo eius et filias, cum pecoribus et omnibus que habebat populus, cum eum puniret simul lapidibus obruit. Non tamen hoc iudicio humano, sed spiritu prophetico fecit Iesus, sive ita intelligens omnia quecumque sunt eius, ut nec filios censeret exceptos lapidationis penam pro igne ingerens sine opera eius, qui post mortem eius in illo fuerat crematurus, non solum per cetera que illi erant, sed etiam per filios significans, nec ideo credendum est eos pro peccato patris a quo innocentes erant, post mortem igne inferni esse cremandos. Mors enim que omnes manet quamvis de primo peccato veniat, quia ita nati sumus ut necessario moriamur, accelerata quibusdam est unde Cf. Sap. 4, 11.  : « Raptus est ne malicia mutaret sensum illius ». Quo ergo iudicio Dei vel misericordia fuerit irrogata filiis huius, vel illis xxxvi viris cum omnes ab eius peccato fuerint alieni, latet apud eum quem non est iniquitas. Sed illud inpromptum est, quia populum terribiliter oportebat querere quod amissum est et tanto timuerunt ceteri factum eius imitari quanta humana horreret infirmitas, in tam magnum et tam iustum odium populi dari, et eis quos ad spem propagandi generis se relicturam putabat peccato suo secum consumptis mori. Cf. Augustinus Hipponensis , Quaestionum in Heptateuchum libri, lib. 6 (Ios.), qu. 8-9, CSEL 28, p. 426-428. [DR2018] Congregaverunt quoque super eum acervum magnum lapidum qui permanet usque in presentem diem et aversus est furor Domini ab eis vocatumque est nomen loci illius vallis Achor usque hodie. Capitulum 8 Dixit autem Dominus ad Iosue : Ne timeas neque formides. Tolle tecum omnem multitudinem pugnatorum et consurgens ascende in oppidum Hai.  IN OPIDUM HAI. ADAMANTIUS. Primo propter peccata victi sumus, et qui habitabant Hai multos interfecerunt. Hai enim interpretatur chaos, quod est habitaculum demonum quorum rex diabolus est, contra quem veniens Iesus. In duas partes dividit populum : alios in primis, alios in postremis statuit, qui ex insperato post ter gavenian t inimicorum. Primi autem sunt Iudei, de quibus dicitur Cf. Mt. 10, 6.  : Non veni nisi « ad oves perditas domus Israel », et alibi Cf. Rm. 1, 16 et 2, 10.  : « Iudeo primum, et greco », id est gentili, posteriori. Iudaicus ergo populus est qui primus statuitur et quasi fugiens cum Iesu. Posterior vero gentilis, quasi ex insperato veniens. Quis enim speraret gentes salvari ? Acrius post tergum adversarios cedit et sic uterque populus mediam turbam demonum concludit et vincit. Fugere autem visi sunt qui sequuntur Iesum ab onere legis observatione sabbat, circumcisione carnis et huiusmodi, sed iterum non fugit qui sequitur Christum perfectionem legis et plenitudinem. Ecce tradidi in manum tuam manum tuam] manu tua Weber egem eius et populum urbemque et terram. Faciesque urbi Hai et regi eius sicut fecisti Hiericho et regi eius eius] illius Weber . Predam vero et omnia animantia diripietis vobis. Pone insidias urbi post eam.  PONE INSIDIAS. AUGUSTINUS. Cum quis iustum bellum susceperit, cui bellare fas est. Non enim fas est omnibus. Utrum aptera pugna vel insidiis vincant nihil ad iustitiam interest. Iusta autem bella definiri solent que ulciscuntur iniurias, si ea gens vel civitas que bello petenda est, vel vindicare neglexerit, quod a suis improbe factum est {t. 1 : Erfurt, f. 221va ; facsim., p. 442a} vel reddere quod per iniurias ablatum est. Sed et hoc genus belli iustum est, quod Deus imperat apud quem, non est iniquitas, et novit quid cuique fieri debeat. In quo bello ductor exercitus vel ipse populus non tamen auctor belli quam minister iudicandus est. Cf. Augustinus Hipponensis , Quaestionum in Heptateuchum libri, lib. 6 (Ios.), qu. 11, CSEL 28, p. 429 [DR2018].  AUGUSTINUS. Querendum est utrum omnis fallendi voluntas pro mendacio putanda sit, et, si ita est, utrum possit esse iustum mendacium, quo ille fallitur qui dignus est falli, et, si non hoc quidem iustum reperitur, restat ut secundum aliquam significationem hoc quod de insidiis factum est ad veritatem referatur. Cf. Augustinus Hipponensis , Quaestionum in Heptateuchum libri, lib. 6 (Ios.), qu. 1, CSEL 28, p. 428-429 ; cf. Grat., 23, 2, 2 (Friedberg 894-895). [DR2018] Surrexitque {t. 1 : Erfurt, f. 221va ; facsim., p. 442a} Iosue et omnis exercitus bellatorum cum eo ut ascenderent in Hai et electa triginta millia virorum fortium misit nocte precepitque eis dicens : Ponite insidias post civitatem nec longius recedatis et eritis omnes parati. Ego autem et reliqua multitudo que mecum est accedemus ex adverso contra urbem. Cumque exierint contra nos sicut ante fecimus fugiemus et terga vertemus donec persequentes ab urbe longius protrahantur. Putabunt enim nos fugere nos f.] inv. Weber sicut prius. Nobis ergo fugientibus et illis persequentibus persequentibus] sequentibus Weber consurgetis de insidiis et vastabitis civitatem tradetque eam Dominus Deus vester in manus vestras. Cumque ceperitis succendite eam sic omnia facietis ut iussi. Dimisitque eos et perrexerunt ad insidiarum locum sederuntque inter Bethel et Hai ad occidentalem plagam urbis Hai. Iosue autem nocte illa in medio populi mansit p. m.] inv. Weber . Surgensque diluculo recensuit socios et ascendit cum senioribus in fronte exercitus vallatus auxilio pugnatorum. Cumque venissent et ascendissent ex adverso civitatis, steterunt ad septentrionalem urbis plagam inter quam et eos vallis media erat. Quinque millia autem viros elegerat et posuerat in insidiis inter Bethaven et Hai ex occidentali parte eiusdem civitatis. Omnis vero reliquus exercitus ad aquilonem aciem dirigebat, ita ut novissimi multitudinis occidentalem plagam urbis attingerent. Abiit ergo Iosue nocte illa et stetit {t. 1 : Erfurt, f. 221vb ; facsim., p. 442b} in vallis medio. Quod cum vidisset rex Hai festinavit mane et egressus est cum omni exercitu civitatis. Direxitque aciem contra desertum, ignorans quod post tergum laterent insidie. Iosue vero et omnis Israel cesserunt loco, simulantes metum et fugientes per viam solitudinis.  ET FUGIENTES. ADAMANTIUS. Quid putas Iesus fugiens significet. Videamus si sit tale aliquid quod fugiendo vincamus, quia est aliqua perfecta virtus in fuga, Paulus indicat dicens Cf. 1Cor. 6, 18. : « Fugite fornicationem ». Vides ergo esse quandam speciem fornicationis quam fugere debemus, si caste in Christo vivere volumus. Hec ergo fuga parit salutem. Simili modo fugere debemus iram, avariciam, invidiam, livorem, detractionem et huiusmodi. Hic est exercitus Hai quem Iesus fugere docebat, unde Cf. Mt. 10, 23.  : « Si vos persecuti fuerint, fugite in aliam ». Vult enim nos huiusmodi hostes fugere, et si fugiendo, evaserimus horum malorum contagia videntes devotionem nostram, et propositum mentis angeli et nos infectationem demonum pati insurgunt, et eos post tergum cedentes interimunt. Iesus enim est cum his qui fugiunt, magis quam cum his qui persequuntur. Diligit enim eos qui fugiunt fornicationem, dolum, mendacium et huiusmodi. Cf. Origenes Homeliae in Ios., VIII, 6, SC 71, p. 230-232 [DR2018]. At illi vociferantes pariter et se mutuo cohortantes persecuti sunt eos. Cumque recessissent a civitate et ne unus quidem in urbe Hai et Bethaven Bethaven] Bethel Weber remansisset qui non persequeretur Israel sicut eruperant, aperta oppida relinquentes dixit Dominus ad Iosue : Leva clipeum qui in manu tua est contra urbem Hai quoniam tibi tradam eam. Cumque levasset levasset] elevasset Weber clipeum ex adverso civitatis insidie que latebant surrexerunt confestim et pergentes ad civitatem ceperunt et succenderunt eam. Viri autem civitatis qui persequebantur Iosue respicientes et videntes fumum urbis ad celum usque conscendere non potuerunt ultra huc illucque diffugere, presertim cum hi qui simulaverant fugam et tendebant ad solitudinem contra persequentes fortissime restitissent. Vidensque Iosue et omnis Israel quod capta esset civitas et fumus urbis ascenderet, reversus percussit viros Hai. Siquidem et illi qui ceperant et succenderant succenderant Weber ] succederant cacogr . Rusch civitatem egressi ex urbe contra suos medios hostium ferire ceperunt. Cum ergo ex utraque parte adversarii cederentur, ita ut nullus de tanta multitudine salvaretur. Regem quoque urbis Hai apprehenderunt apprehenderunt ΨB etc. Ω Rusch Clementina ] apprehendere Amiatinus etc. Ed1455 Ed1530 Weber viventem et {t. 1 : Erfurt, f. 222ra ; facsim., p. 443a} obtulerunt Iosue. Igitur omnibus interfectis qui Israelem ad deserta tendentem fuerant persecuti et in eodem loco gladio corruentibus reversi filii Israel percusserunt civitatem.   {t. 1 : Erfurt, f. 222ra ; facsim., p. 443a} IGITUR OMNIBUS. ADAMANTIUS. « Percusserunt eos in ore gladii, usquequo non reliqueretur ex eis, qui salvus fieret » etc. Cf. Idc. 18, 27 ; Ios. 8,22-24. . Indicat nobis quia ex his quorum chaos est habitaculum, id est demonibus qui in abysso regnant, nullum penitus relinquere debemus, sed omnes interimere. Non substantiam scilicet illorum, sed opus et studium quo peccare homines faciunt. Hec est enim eorum vita si peccemus, et interitus eorum si non peccemus. Interimunt ergo sancti habitatores Hai ; nec ullum dimittunt qui cum omni diligentia servant cor suum, ne procedant ex eo cogitationes male et os suum procedat, inde sermo malus : hoc est non relinquere ullum qui effugiat cum eo nec sermo effugit malus. Extinguamus ergo omnes chaos habitantes, id est contrarias virtutes, et nullam relinquamus quam effugiat. Sic enim festum celebrabimus diem Deo et leta solennitate gaudebimus. Quando ergo legis in scripturis pugnas iustorum cedes interemptorum, et quia sancti nulli hostium parcunt, et si pepercerint reputari eis in peccatum, sicut Pauli qui vivum reservavit Agag regem Amalech. Sicut ex posuimus intelligenda sunt, quia hec bella geruntur adversus peccatum. Quomodo autem iusti erunt si vel parum peccati in seipsis servaverint. Ideo dicitur de eis, quia nec unum reliquerunt, unde Cf. Hbr. 12, 4. : « Nondum usque ad sanguinem restitistis adversus peccatum ». Hinc alibi dicitur Cf. Ioel. 3, 9.  : « Sanctificate bellum » et Cf. 1Sm. 18, 17 « pugnate pugnam Domini ». Quid est enim sanctificare bellum nisi interemptis omnibus anime hostibus, id est vitiis Cf. Col. 3, 5. « et mortificatis membris que sunt super terram » et omnibus malis cupiditatibus amputatis, effici Cf. 1Cor. 7, 34. « sanctum corpore et spiritu », et fortiter facientem venire ad conspectum Dei viventis et pro palma victorie virtutis merito coronari ? Cf. Origenes , Homeliae in Ios., VIII, 7, SC 71, p. 238-240 [DR2018]. Erant autem qui in eo die conciderant a viro usque ad mulierem duodecim millia hominum omnes urbis Hai. Iosue vero non contraxit manum quam in sublime porrexerat tenens clipeum donec interficerentur omnes habitatores Hai. Iumenta autem et predam civitatis diviserunt sibi filii Israel sicut preceperat Dominus Iosue. Qui succendit urbem et fecit eam tumulum sempiternum.  non solum hoc ad litteram sed locus demonum inhabitabilis erit in eternum, cum iam nemo peccabit neque regnabit peccatum, cum diabolus et angeli eius ibunt « in ignem eternum ». Mt. 18, 8 ; Mt. 25, 41. Regem quoque eius {t. 1 : Erfurt, f. 222rb ; facsim., p. 443b} suspendit in patibulo usque ad vesperum et solis occasum. Precepitque et deposuerunt ipsum ipsum] om. Weber cadaver eius de cruce proieceruntque in ipso introitu civitatis congesto super eum magno acervo lapidum qui permanet usque in presentem diem.   {t. 1 : Erfurt, f. 222ra ; facsim., p. 443a} REGEM QUOQUE EIUS. ADAMANTIUS Cf. Origenes , Homeliae in Ios., VIII, 3-4, SC 71, p. 222-228. [DR2018]. Rex Hai in ligno gemino suspenditur diabolus, scilicet in cruce Christi que gemina fuit, id est gemina ratione consistit, quia visibiliter Dei filius in carne crucifixus est, invisibiliter vero diabolus cum principatibus et potestatibus suis. Unde Apostolus Cf. Col. 2, 14-15.  : « Quod erat contrarium nobis tulit illud de medio, affigens cruci sue, exuens principatus et potestates traduxit libere triumphans eos in ligno crucis, quamvis in aliis exemplaribus habeatur triumphans eos in semetipso », sed apud grecos habet « in ligno ». Ergo duplex est ratio Dominice crucis : una qua Christus crucifixus reliquit nobis exemplum ; altera in qua crux illa tropheum fuit diaboli, in quo crucifixus est et triumphatus. Unde Cf. Gal. 6, 14.  : « Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Iesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo ». Vides quomodo Apostolus duplicem crucis prodit rationem. Duo enim sibi contraria dicit esse crucifixa se sanctum, scilicet et peccatorum mundum, sicut diximus Christum et diabolum. Cf. Io. 14, 30. « Nos enim crucifigimur mundo, cum veniens princeps mundi in nobis non invenit quicquam, et in nobis crucifigitur mundus » cum peccati, concupiscentias non recipimus. Sed dicet aliquis si diabolus et exercitus eius interemptus est quomodo adhuc contra servos Dei prevalet, et Cf. 1Pt. 5, 8. « sicut leo rugiens circuit querens quem devoret », sed et adventus Christi unus quidem in humililitate completus est. Alius speratur in gloria, et hic primus adventus in carne, mystice in scripturis umbra eius dicitur. Unde Cf. Lm. 4, 20. : « Spiritus vultus nostri Christus dominus cui diximus in umbra tua vivemus in gentibus ». Unde intelligimus pluria : primo adventu eius obumbrari, quorum completio consummabitur ; in secundo et Apostolus dicit quia Cf. Eph. 2, 6. : « Resuscitavit nos cum eo simulque sedere fecit in celestibus ». Que adhuc impleta non videmus, sed nunc adumbrata sunt hic per fidem, quia mente et spe a terrenis et mortuis operibus elevamur, et quottidie cor nostrum ad celestia erigimus sed in {t. 1 : Erfurt, f. 222rb ; facsim., p. 443b} secundo adventu implebuntur que nunc credimus et speramus. Sic ergo diabolus victus est et crucifixus, sed his qui cum Christo crucifixi sunt, omnibus autem erit crucifixus, cum complebit illud quod ait Apostolus : « Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur ». Est ergo hoc etiam resurrectionis future mysterium. Nam et tunc dividetur populus in duas partes, et erunt alii primi, alii postremi. Quicumque ad Iesum conspiraverunt in unum, nec ultra erit diabolus, nec mors. Unde Cf. 1Thess. 4, 15. : « Nos qui vivimus, qui residui sumus, in adventu Domini non preveniemus eos, qui dormierunt, quia ipse Dominus in iussu et in voce Archangeli, et in tuba Dei descendet de celo, et mortui qui in Christo sunt, resurgent primi, deinde nos qui vivimus » etc.. De diabolo autem ait Cf. 1Cor. 15, 26.  : « Novissimus inimicus destruetur mors » etc. ADAMANTIUS. Septuaginta : in gemino ligno . Hoc est Cf. Gn. 2, 9. lignum scientie boni et mali, in quo bonus, id est Christus, et malus, id est Diabolus, pependit ; sed malus ut interiret, bonus ut viveret ex virtute, quia Cf. 2Cor. 13, 14. « crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei », nec solum ut viveret, sed ut vivificaret. Ipse est Cf. 1Cor. 15, 45. « novissimus Adam in spiritu vivificante ». Cf. Origenes , Homeliae in Ios., VIII, 6, SC 71, p. 232-234. [DR2018] Tunc edificavit Iosue altare Domino Deo  oportebat eum aliquid Deo dignum tanta victoria offerre  TUNC EDIFICAVIT IOSUE. ADAMANTIUS. Edificavit Iesus altare Domino Deo Israel etc. Omnes qui in Christum credimus, lapides vivi esse dicimur secundum illud 1Pt. 2, 5.  : « Vos autem estis lapides vivi » etc.. Sicut autem lapides validiores primi iaciuntur in fundamento, ut ipsis superponi possit edificii pondus; secundi vero et paulo inferiores proximi ordinantur. Qui vero plus inferiores sunt, paulo superiores, deinde in comparatione lapidum qui infirmiores sunt in superioribus et prope ipsa fastigia collocantur. Idem intelligendum est de lapidibus vivis Cf. Eph. 2, 20.  : « Apostoli et prophete » sunt in fundamentis. Unde : « Edificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapidi Christo Iesu ». Ipse autem Christus spiritalis edificii fundamentum est, unde Cf. 1Cor. 3, 11.  : « Fundamentum aliud non potest ponere, preter id quod positum est, quod est Iesus Christus ». Beati ergo qui supra tam nobile fundamentum edificia sancta construxerunt. Sed in hoc edificio oportet esse altare. Quicumque ergo lapides vivi, orationibus et obsecrationibus, vacant et supplicationum victimas immolant ex his edificat Iesus altare. Sed vide quid ascribitur laudis lapidibus altaris, sicut dixit legislator Moises edificari altare ex lapidibus integris quibus ferrum non est iniectum . Novit cuiusque conscientia, quis sit integer incorruptus, impollutus, immaculatus, carne et spiritu, cui ferrum non est iniectum, id est qui ignea tela maligni non recepit, sed scuto fidei extinxit et repulit, vel quis est qui ferrum pugne belli, litium nunquam recepit, sed semper pacificus fuit, quiestus, mitis et Christi humilitate formatus. Hi sunt lapides vivi ex quibus altare fit, ut offerat Iesus super eos holocausta et sacrificia salutis . Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IX, 2-3, SC 71, p. 246-250. [DR2018]Sed adhuc deest quod his omnibus adiiciat Iesus. Scripsit, inquit, Iesus super lapides altaris Deuteronomium legem Moysi etc. Quomodo autem hoc potuit facere? Sed noster Iesus in lapidibus vivis et integris scripsit Deuteronomium, id est secundam legem. Unde ipse ait Mt. 5, 21. : « Dictum est antiquis non occides. Ego autem dico vobis : omnis qui irascitur fratri suo homicida est » etc.. Vides Deuteronomium quod scripsit Iesus Cf. 2Cor. 3, 3. « in lapidibus vivis et integris, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, non attramento, sed spiritu Dei vivi », unde Cf. Rm. 2, 14. « cum enim gentes, que legem non habent naturaliter que legis sunt faciunt, huiusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis » etc.. Sed nunc {t. 1 : Erfurt, f. 222va ; facsim., p. 444a} per hec que loquimur Iesus Deuteronomium descripsit in cordibus eorum qui integra fide et toto animo accipiunt quasi in integris lapidibus.  AUGUSTINUS. Quomodo potuit super lapides magnum librum scribere et permanentibus ibi filiis Israel usquequo perscripsisset, noster autem Iesus non indiget multa mora ut secundam legem in cordibus credentium figat, qui ad altaria constructionem digni sunt. Israel in monte Hebal sicut preceperat Moyses famulus Domini filiis Israel et scriptum est in volumine legis Moysi altare de lapidibus impolitis  Hi lapides vivi sunt apostoli et integri et incontaminati. Unum altare facientes propter unanimitatem et concordiam unanimiter orantes. Super hoc altare offert Iesus sacrificium Patri. Nos quoque possumus effici lapides altaris. Non enim deserit nos Christus et orationes nostras spiritus adiuvat et offert Patri orationes nostras.  omnibus fidelibus qui sunt sunt] suut cacogr . Rusch lapides vivi quos ferrum non tetigit  quia incorrupti carne et spiritu et obtulit super eo holocaustum holocaustum] holocausta Weber Domino immolavit immolavit] immolavitque Weber {t. 1 : Erfurt, f. 222va ; facsim., p. 444a} pacificas victimas et scripsit super lapides deuteronomium legis Moysi  evangelium scilicet in cordibus credentium quod ille  dando fidei sacramenta digesserat coram filiis Israel.  Hi sunt celestes virtutes angeli, id est Ecclesia primitivorum qui in huiusmodi assistunt.  qui « semper vident faciem Patris » Mt. 18, 10. omnis autem populus et omnes omnes] om. Weber maiores natu ducesque ac iudices stabant ex utraque parte arce in conspectu sacerdotum  qui sacerdotali religione vivunt  OMNIS AUTEM etc. Et omnis Israel et presbyteri et iudices et scribe precedebant hinc et illinc arcam testamenti Domini etc. Arca testamenti Domini est qua tabule legis manu Dei scripte servantur, et circa hanc, qui vere Israel est, incedit nec est longe ab ea levite vero et sacerdotes in humeris eam portabant. Quicumque enim sacerdotali religione et sanctitate vivunt non solum hi qui sedent in sede sacerdotali, sed magis qui sacerdotaliter agunt, quorum par est Dominus. Ipsi vero sacerdotes et levite Domini, qui legem portabant in humeris implendo, scilicet opere que scripta sunt in lege. Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IX, 5, SC 71, p. 254. [DR2018] qui portabant arcam federis Domini  opere implendo legem que in arca erat ut advena  catechuminus vel qui iam sociari studet fidelibus  UT ADVENA etc. Sed et proselitus et indigena simul, et erant dimidii iuxta montem Garizim , et qui sunt dimidii qui licet salventur. Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IX, 6-7, SC 71, p. 254-258. [DR2018]Non tamen potuerunt iuxta montem Garizim incedere, sed incedunt iuxta montem Hebal . Mons Garizim benedictiones habet. Mons Hebal maledictiones, que peccatoribus imminent. Statuerint enim sicut scriptum est Deuteronomio Cf. Dt. 27, 12-13.  : sex tribus ad benedicendum in monte Garizim nobiliores et eximias, id est Simeon, Levi, Iuda, Isachar, Ioseph et Beniamin. Sex vero ignobiliores ad maledicendum, in quibus est Ruben Cf. Gn. 49, 4. , qui ascendit cubile patris, et Zabulon, qui est ultimus filius Lie Cf. Gn. 30, 19. . Ego video duas esse species eorum qui per fidem properant ad salutem : unam eorum qui promissionum celestium cupiditate succensi summo studio nitantur, ne vel nimia eos beatitudo pretereat, desiderantes non solum benedictionem capiendam, et effici Cf. Col. 1, 12.« in parte sortis sanctorum », sed semper assistere in conspectu Dei. Alii vero et si tendunt ad salutem non tam amore benedictionum vel promissionum quam ne eant in gehennam, quasi dicant : Sufficit mihi non ire in ignem eternum, non expelli Cf. Mt. 8, 12. « in tenebras exteriores ». Dimidii ergo illi qui iuxta montem Garizim incedunt, qui ad benedictionem electus est illos significant, qui non metu pene, sed benedictionis et promissionis desiderio, veniunt ad salutem. Nobiliores autem sunt illi, qui ipsius boni et benedictionis desiderio bonum agunt, quam qui metu supplicii solus autem Iesus est, qui potest ex omni populo huiusmodi mentes discernere, et alios statuere in monte Garizim ad benedictiones alios in monte Hebal ad maledictiones non ut maledictiones accipiant, sed ut metuentes prescriptas maledictiones et penas peccatoribus constitutas, caveant eas incurrere. ita et indigena  christianus media pars eorum p. e.] inv. Weber iuxta montem Garizim  qui amore boni et promisse benedictionis bene operatur et media iuxta montem Hebal  qui supplicii timore et maledictionis cavende benefaciunt sicut preceperat Moyses  lex famulus Domini et primum quidem benedixit populo Israel  gratiam intellegentie tribuit ut in lege habeamus sensum Christi Post hec legit omnia verba benedictionis et maledictionis et cuncta que scripta fuerant fuerant] erant Weber in legis volumine.  POST HEC LEGIT. ADAMANTIUS Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IX, 8, SC 71, p. 258-260. [DR2018]. Refertur quia legit Iesus omnia verba legis benedictiones et maledictiones etc. Ego arbitror, quod si quando nobis legitur Moises et per gratiam Domini Cf. 2Cor. 3, 15. « velamen littere amovetur », et incipimus intelligere et diligere quia Cf. Rm. 7, 14. « lex spiritalis est ». Iesus Dominus legit legem et hec in auribus populi recitat precipiens ne sequamur Cf. 2Cor. 3, 6. « occidentem litteram, sed teneamus spiritum vivificantem ». Legit ergo Iesus nobis legem cum legis arcana revelat, unde nos autem sensum Christi habemus ut sciamus que aut Deo donata sunt nobis. Nihil ex his que Moyses iusserat {t. 1 : Erfurt, f. 222vb ; facsim., p. 444b} reliquit intactum sed universa replicavit coram omni multitudine Israel  «perfectorum » scilicet quorum « est solidus cibus » Cf. Hbr. 5, 14.   {t. 1 : Erfurt, f. 222vb ; facsim., p. 444b} NIHIL EX HIS. Non erat sermo ex his que mandavit Moises, quem non legeret Iesus in auribus totius ecclesie Israel, additum est etiam : mulieribus et infantibus et proselitis. Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IX, 9, SC 71, p. 262-264. [DR2018]Novit enim Iesus noster aures esse preter istas carnales, de quibus ait Cf. Mt. 13, 9.  : « Qui habet aures audiendi, audiat ». In his ergo auribus legit Iesus legem. Si ergo seperatim intelligamus mulieres et infantes et proselitos et eos velut sequelam quandam esse sentiamus Ecclesie, quomodo Cf. 2Tim. 2, 20. « in magna domo sunt etiam lignea et fictilia vasa », dicimus quidem viris fortibus fortem tradi cibum de quibus dicitur Cf. Hbr. 5, 14. : « perfectorum est autem solidus cibus », ex quibus ecclesia paratur, que"non habet maculam aut rugam" Cf. Eph. 5, 27.. Eos vero quos mulieres, infantes proselitosque appellat intelligamus, eos esse qui adhuc Cf. Hbr. 5, 12. « lacte indigent », vel etiam infirmi ut mulieres Cf. Rm. 14, 2. « holeribus vescuntur ». Si vero omnis simul ecclesia accipiat, viri intelliguntur qui in omnibus perfecti stant Cf. Eph. 6, 11. « armati contra astutias diaboli ». Mulieres vero qui nondum ex se que utilia sunt gerunt, sed meliorum exempla sectando, qui sunt eis caput. « Caput enim mulieris vir » Cf. 1Cor. 11, 3. . Infantes vero erunt qui nuper fide suscepta, lacte evangelico nutriuntur. Proseliti Cf. 1Io. 2, 12. autem cathecumini vel qui iam sociari fidelibus student. mulieribus  infimis qui infirmus est olus manducet ac parvulis et advenis  qui lacte indigent catechuminis qui inter eos morabantur. Capitulum 9 Quibus auditis cuncti reges trans Iordanem qui versabantur in montanis et et] + in Weber campestribus in maritimis ac litore maris Magni, hi quoque qui habitabant iuxta Libanum Etheus et Amorreus et Chananeus Pherezeus et Eveus et Iebuseus, congregati sunt pariter ut pugnarent contra Iosue et Israel uno animo eademque sententia.  CONGREGATI SUNT. ADAMANTIUS Cf. Origenes , Homeliae in Ios., IX, 10, SC 71, p. 266-268. [DR2018]. Ex his que gesta sunt Domini Iesu bella et triumphos contemplemur. Quamvis etiam hec in ipso visibiliter cernamus expleta. Convenerunt enim reges terre senatus populus et principes romani, ut expugnarent nomen Iesu et Israel simul . Decreverunt enim legibus suis, ut non sint christiani. Omnis civitas, omnis ordo christianum nomen impugnat. Sed sicut tunc omnes reges illi convenientes, nihil contra Iesum facere potuerunt, ita etiam nunc nihil potuerunt vel principes, vel potestates iste contrarie, ut non christianorum genus latius et profundius propagetur. Scriptum est enim quia Cf. Ex. 1, 12. : « Quantomagis eos humiliabant tanto plures fiebant ». Confidimus autem quia non solum non potuerunt nos obtinere invisibiles inimici, sed velociter Domino nostro Iesu vincente conteretur Sathanas sub pedibus servorum eius. At hi qui habitabant in Gabaon audientes cuncta que fecerat {t. 1 : Erfurt, f. 223ra ; facsim., p. 445a} Iosue Hiericho et Hai  AT HI QUI. Cf. Origenes , Homeliae in Ios., X, 2-3, SC 71, p. 274-278. [DR2018] ADAMANTIUS. Cf. Io. 14, 2. « In domo patris mei mansiones ». Multe sunt et multe differentie eorum qui ad salutem sunt vel veniunt. Unde et Gabaonitas arbitror portiunculam quandam eorum esse qui salvandi sunt, sed non sine nota alicuius infamie. Ligni enim cesores vel aque gestatores fiunt ad obsequium populi et altaris, quia cum dolo accesserunt ad filios Israel, pannis calciamentisque veteribus induti ferentes cibum vetusti panis . Hi ergo veniunt ad Iesum cum vetustatibus suis petentes salvari tamen. Sunt enim in Ecclesia credentes quidem et acquiescentes divinis preceptis, erga servos Dei religiosi et officiosi et ad ornatum Ecclesie vel ministerium satis prompti, sed in conversationem propria obsceni et vitiis involuti nec omnino Cf. Col. 3, 9. « deponentes veterem hominem cum actibus suis » nihil adhibent emendationis morum vel innovationis. Istis ergo Christus Iesus salutem concedit, sed quandam infamie notam non evadunt. Simile quod in libro Pastoris, de his dicitur. Quia est arbor quedam que ulmus vocatur, que fructum non affert, portat tamen vitem fructiferam. Et sic necessaria est quia frugifere viti sernit, sic Gabaonite non deposuerunt veterem hominem cum actibus suis, sed ministrant sanctis et serviunt et aliquid utilitatis impendunt, et sic ab Iesu salutem cum iuramenti interpositione suscipiunt. Notandum autem quod heretici qui vetus testamentum non recipiunt in hoc loco dicunt : ‘Vide quia nihil humanitatis habuit Iesus Nave filius, ut hominibus, qui ad se supplices venerant salutem concedens notam infamie et iugum servitutis {t. 1 : Erfurt, f. 223ra ; facsim., p. 445a} infligeret infligeret] coniec, infigeret Rusch ’. Sed Iesus secundum mensuram fidei ipsorum competenter iudicavit. Sed Raab meretrix, que fide integra credidit cum omni domo sua et exploratores, plena devotione suscepit integre in societatem populi suscepta est et « apposita ad filios Israel » Cf. Ios. 6, 25. . Isti vero, qui non iam israelitice plebis consortia dilexerunt, quam sue perditionis metu fraudulenter accesserunt ad Iesum, quomodo poterant libertatem vite et regni consortium dolis servilibus promereri ? Propterea cum dicerent : Audivimus quanta fecit vobis Dominus per mare rubrum et in deserto. Nihil tamen tante fidei dignum gesserunt. Iesus ergo videns angustum in fide propositum moderationem erga eos iustissimam servat, ut salutem mereantur qui parum fidei habent nec tamen summam regni vel libertatis accipiant, quia fides eorum nullo operum nobiliatur acccessu. Cf. Iac. 2, 17.« Fides autem sine operibus mortua est ». Nobis autem providendum est dum potestatem habemus, ut abiicientes antiquas sordes et pannos vitiorum veteres sociemur israelitice libertati. Cf. Ex. 21, 2. In lege enim precipitur ne liceat Hebreum puerum si forte in servitutem devenerit amplius servire quam sex annis. In septimo vero liberum dimitti tanta apud Israelitas libertatis cura  Tu ergo si Hebreus puer es, et in servitium decidisti, puer enim est qui facilitate animi in servitium decidit. Cf. Io. 8, 34. « Qui autem peccat, servus est peccati ». In hoc servitium non virilis et perfectus animus decidit, sed puerilis et facilis. Tu ergo si Hebreus puer est, id est fidelis iam baptizatus, et post in peccatum lapsus sufficiat tibi, vi annis servisse. In septimo videne servias, sed redi ad libertatem tuam. Septenarius legem significat mandatorum senarius vero mundum, dum ergo Cf. Col. 3, 2. « que mundi sunt » sapis et his {t. 1 : Erfurt, f. 223rb ; facsim., p. 445b} exerceris et Cf. Rm. 8, 5. « secundum carnem cogitas », necesse est te servire peccato. Cum ergo ad septenarium, id est legis scientiam perveneris, tunc require libertatem tuam, ne, si perseveraveris in peccatis defixa in aure nota, quia si commoventis Dei et ad libertatem pristina revocantis verba non audias fias peccati servus in eternum. et callide cogitantes  non sincere nec integre socii Israelitarum fieri cupientes tulerunt sibi cibaria, saccos veteres,  antiquas scilicet sordes et vitiorum pannos veteres asinis imponentes et utres vinarios scissos atque consutos. Calciamentaque perantiqua  "veterem scilicet hominem cum actibus suis" Col. 3, 9. que ad indicium vetustatis pittaciis consuta erant, induti veteribus vestimentis, panes quoque quos portabant ob viaticum duri erant et in frusta comminuti. Perrexeruntque ad Iosue  Iesum Christum qui tunc morabatur  «Ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi ». Mt. 28, 20. in castris  sanctis qui semper parati sunt pugnare contra aerias potestates in Galgala in Galgala] Galgale Weber . Et dixerunt ei atque omni simul Israeli :  revelatione scilicet de qua dicitur Ps. 118, 18 : « Revela oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua ». : « Revela oculos meos » etc. de terra longinqua venimus pacem vobiscum facere cupientes responderuntque viri Israelite Israelite] Israel Weber  alias : filii Israel ad eos atque dixerunt ne forte forte] forsitan Weber in terra que nobis sorte debetur habitetis et non possimus inire fedus inire fedus] inv. Weber vobiscum. At illi ad Iosue servi inquiunt : Tui sumus quibus Iosue ait : Quinam ait q. ΩM. Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] inv. Cor2 (antiq.) Weber estis estis ΩM... Rusch Weber ] + vos Φ Π ΣM O Θ P Ψ ΩSF Ed1455 Ed1530 Rusch Cor3 (hebr. antiq.) aut aut Λ H B ΩM Ed1455 Rusch Ed1530 ] et Weber unde venistis venistis Weber ] venitis ΘH² Rusch  ? Responderunt :  Fatentur se divina mirabilia audisse et scire nihil tamen dignum tantarum virtutum admiratione faciunt De terra longinqua valde venerunt servi tui in nomine Domini Dei tui. Audivimus enim famam potentie eius cuncta que fecit in Egypto et duobus Amorreorum regibus trans Iordanem Seon regi Esebon et Og regi Basan qui erat in Astharoth. Dixeruntque nobis seniores et omnes habitatores terre nostre : Tollite in manibus vestris vestris] om. Weber cibaria ob longissimam viam et occurrite eis ac dicite : Servi vestri sumus, fedus inite nobiscum. En panes quando egressi sumus de domibus nostris ut veniremus ad vos callidos sumpsimus, nunc sicci {t. 1 : Erfurt, f. 223rb ; facsim., p. 445b} facti sunt et vetustate nimia comminuti. Utres vini novos implevimus nunc rupti sunt et soluti. Vestes et calciamenta quibus induimur et que habemus in pedibus ob longitudinem longioris longioris Cava Λ ΨBD ΩMS Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] largioris Amiatinus etc. Π Φ Θ ΩJ Weber vie trite sunt et pene consumpte trite... consumpte] trita... consumpta Weber . Susceperunt igitur de cibariis eorum et os Domini non interrogaverunt. Fecitque Iosue cum eis pacem et inito federe pollicitus est ut ut] quod Weber non occiderentur principes quoque multitudinis iuraverunt eis. Post dies autem tres initi federis audierunt quod in vicino habitarent et inter eos futuri essent. Moveruntque castra filii Israel et venerunt in civitates eorum die tertio. Quarum hec vocabula sunt Gabaon et Caphira et Beroth et Chariathiarim. et non percusserunt eos eo quod iurassent eis principes multitudinis in nomine Domini Dei Israel. Murmuravit itaque omne vulgus contra principes qui responderunt eis. Iuravimus eis eis] illis Weber in nomine Domini Dei Israel et idcirco non possumus eos contingere.  IURAVIMUS EIS. AUGUSTINUS. Queritur quomodo iurationem quam servandam crediderunt Hebrei Gabaonitis, quibus ita iuraverant tamquam de longinqua terra venientibus, sicut illi mentiti fuerant. Sciebant enim se debellandos, si cognitum esset Hebreis in ea terra eos habitare, quam erant recepturi. Mentientibus ergo quod de longinqua terra venissent, iuraverunt postquam vero cognoverunt habitare eos, ubi omnes quos invenirent secundum Dei preceptum debellare deberent. Noluerunt tamen frangere iurationem, et quamvis eos mentitos didicissent, parcere maluerunt, cum possent dicere se tamquam illis iurasse, quos esse crediderant, id est de longinquo venientes ; cum vero aliud cognoverent preceptum Domini circa eos fuit implendum, ut sicut ceteri expugnarentur. Deus autem hoc approbavit, nec parcentibus succensuit, quamvis eum non interrogassent, quinam illi essent et cum illos fallere maluisset. Unde credendi sunt, etsi fallere per sua salute voluerunt, non tamen fallaciter Deum timuisse in populo eius. Ideo autem non succensuit Dominus iurantibus aut parcentibus, et postea Gabaonitas ipsos tamquam populi sui homines de domo Saul vindicavit, sicut regnorum ostendit historia. Et quia iuratio sic servata est quamvis hominibus mentitis, ut ad clementiam sententia flecteretur, non displicuit Deo, nam si econtrario iurassent aliquos se interfecturos, quos Gabaonitas in terra proesse putassent, et postea didicissent eos {t. 1 : Erfurt, f. 223va ; facsim., p. 445a} ab ea terra esse extraneos, et de longinquo ad se venisse non arbitrandum est, quod non essent debellaturi eos causa iurationis implende, cum propter ipsam percendi clementiam sanctus David postquam iuravit se interfecturum Nabal, sciens utique quem fuerat interfecturus, parcere maluit nec iure duriore implere iuramentum magis placere Deo existimans, si quod ira perturbatus iuraverat non fecisset quam si perfecisset.  ISIDORUS. Gaboanite significat eos qui credunt et erga servos Dei devoti vel Ecclesie cultum videntur habere nihil tamen emendationis vel devotionis vel innovationis habent in moribus. Tales tantummodo quoddam signum salutis intra Ecclesiam temporaliter preferunt. Inter spiritales autem, id est inter sanctos Dei, regnum eternum vel libertatem non consequuntur. Cf. Augustinus Hipponensis , Quaestionum in Heptateuchum libri , lib. 6 (Ios.), qu. 13, CSEL 28 p. 430.8-431.13. [DR2018] Sed hoc faciemus eis. Reserventur quidem ut vivant ne contra nos ira Domini concitetur si peieraverimus. sed sic vivant ut in usus universe multitudinis ligna cedant aquasque comportent. Quibus hec loquentibus vocavit Gabaonitas Iosue et dixit eis : Cur nos decipere fraude fraude Weber ] om. Rusch tantum voluistis ut diceretis procul valde habitamus a vobis cum in medio nostri sitis ? Itaque sub maledictione eritis et non deficiet de stirpe vestra ligna cedens aquasque comportans {t. 1 : Erfurt, f. 223va ; facsim., p. 445a} in domum Dei mei. Qui responderunt ei ei] om. Weber  : Nuntiatum est nobis servis tuis quod quod] que Weber promisisset Dominus Deus tuus Moysi servo suo ut traderet vobis omnem terram et disperderet cunctos habitatores eius. Timuimus ergo ergo] igitur Weber valde et providimus animabus nostris, vestro terrore compulsi et hoc consilium inivimus. Nunc autem in manu tua sumus. Quod tibi bonum et rectum videtur fac nobis. Fecit ergo Iosue ut dixerat et liberavit eos de manibus filiorum Israel ut non occiderentur. Decrevitque in illo die esse eos in ministerium cuncti populi et altaris Domini cedentes ligna et aquas comportantes usque in presens tempus in loco quem Dominus elegisset. Capitulum 10 Que cum audisset Adonisedech rex Hierusalem quod scilicet cepisset Iosue Hai et subvertisset eam, sicut enim fecerat Hiericho et regi eius, sic fecit Hai et regi eius eius] illius Weber  qui Iesu expetit amicitias, multorum patienter inimicitias; unde Cf. Sir. 2, 1 : « Fili, accedens ad servitutem Dei sta in iustitia et timore et prepara animam tuam ad tentationem ». : « Fili accedens ad servitutem Dei prepara animam tuam ad tentationem ». et quod transfugissent Gabaonite ad Israel et essent essent] eeut cacogr . Rusch federati eorum timuit valde. Urbs enim magna erat Gabaon et una regalium civitatum et maior oppido Hai omnesque bellatores eius fortissimi. Misit ergo Adonisedech rex Hierusalem ad Otham Otham Edmaior. ( F ) ΩJM] Ocham ΦA ΩS, Oham Cor3 (Hier. et hebr. ... vel Heham al. Ocham quod idem est sicut Choreb et Hereb) Ed1455 Clementina Weber  alias : Oham regem Hebron et ad {t. 1 : Erfurt, f. 223vb ; facsim., p. 446b} Pharam regem Ierimoth Ierimoth Rusch ] Hieremoth Weber ad Iaphie quoque regem Lachis et ad Dabir regem Eglon dicens : Ascendite ad me et ferte presidium ut expugnemus Gabaon quare transfugerit ad Iosue et filios Israel.  ASCENDITE AD ME. Cum se anima verbo Dei sociat, statim patitur inimicos quos ante habuerat amicos, nec solum homines, sed etiam contrarias virtutes. Sciat ergo qui Iesu expetit amicicias multorum sibi inimicicias tolerandas. Unde Cf. 2Tim. 3, 12. : « Omnes qui pie volunt vivere in Christo persecutionem » etc.. Et alibi Cf. Sir. 2, 1. : « Fili, accedens ad servitutem Dei, prepara animam tuam ad temptationem ». Oppugnant etiam Gabaonite propter amicicias Iesu quamvis ligni cesores et aque gestatores, id est licet ultimus meritis in Ecclesia sis, hoc ipso tamen quod pertines ad Iesum impugnaris a v regibus. Sed nec Gabaonite relinquuntur vel spernuntur a Iesu vel a ducibus et presbyteris israelitarum, sed infirmitati eorum auxilium fertur, hoc autem agitur in nobis. Unde Cf. 1Thess. 5, 14. : « Consolamini pusillanimes, sustinete infirmos ». Item Cf. Rm. 15, 1. : « Vos autem potentiores imbecillitates infirmorum sustinete ». Sic ergo Iesus cum ducibus et principibus adest his qui pro nomine suo a contrariis virtutibus oppugnantur. Nec solum auxilium in bello prestat, sed etiam producit diem et spacia lucis et discutit adventum noctis. Congregati ergo ergo] igitur Weber ascenderunt quinque reges Amorreorum rex Hierusalem rex Hebron rex Ierimoth Ierimoth Rusch ] Hieremoth Weber rex Lachis rex Eglon, simul cum exercitibus suis et castrametati sunt circa Gabaon oppugnantes eam.  CONGREGATI IGITUR ASCENDERUNT. AUGUSTINUS. Queritur quomodo rex Hierusalem {t. 1 : Erfurt, f. 223vb ; facsim., p. 446b} Adonibezeth et ceteri cum quibus obsedit Gabaonitas, secundum Septuaginta primo reges Iebuseorum, cum ad eos convenerunt. Postea vero reges Amorreorum dicantur ab ipsis Gabaonitis, quando nuntios miserunt ad Iesum ut sibi subveniret. Sicut autem inspeximus secundum Hebreum utrobique Amorreorum dicuntur cum constet Iebuseum regem fuisse Hierusalem, que dicta est Iebus, tamquam iliu s gentis metropolis et vii gentes scriptura commemoret exterminandas, quarum una perhibetur Amorreorum, nisi forte hoc nomen universale fuerat omnium autem potius maioris partis ut non una, sed plures in his septem. Hoc nomine censerentur quamvis esset una de vii que Amorreorum proprie vocaretur. Sic est quedam pars que proprie dicitur Libia, quamvis hoc nomine universe Africe competat. Et pars quedam que proprie dicitur Asia, quamvis Asiam alii dimidium orbem terrarum alii tertiam partem posuerunt. Chananei quoque tamquam una gens in illis septem commemorantur et tamen universa terra illa originaliter terra Chanaan vocatur. Habitatores autem Gabaon urbis obsesse miserunt ad Iosue qui tunc morabatur in castris apud Galgalam et dixerunt ei : Ne retrahas manus tuas ab auxilio servorum tuorum. Ascende cito et libera nos ferque presidium. Convenerunt enim adversum nos omnes reges Amorreorum qui habitant in montanis. Ascenditque Iosue de Galgalis et omnis exercitus bellatorum cum eo viri fortissimi.  ASCENDITQUE IOSUE DE GALGALIS. AUGUSTINUS. Cum obsessi Gabaonite a regibus Amorreorum misissent ad Iesum ut sibi subveniret, ascendit Iesus a Galgala. Ipse et omnis populus bellatorum cum illo omnis potens in fortitudine et dixit Dominus ad Iesum : Noli timere illos. In manus enim tuas tradidi eos. Non subsistet ex istis quisquam etc. Ubi neque consultus est Dominus utrum eundum ad eos esset, sed ultro suis recte subvenire volentibus futuram prenuntiavit victoriam. Sic ergo posset inconsultus de Gabaonitis movere que esset cum mentirentur nisi ei placuisset illa iuratio que subiectis parcere cogeret. Crediderant enim Deo que audierant populo suo promisse, quod illas gentes subverteret et earum terram obtineret et hanc eorum fidem quodammodo remuneravit quia non prodidit. Dixitque Dominus ad Iosue : Ne timeas eos. In manus enim tuas tradidi illos. Nullus enim ex eis tibi enim] om. Weber | ex eis - tibi] inv. Weber resistere poterit. Irruitque ita Irruitque ita] Irruit itaque Weber Iosue super eos repente tota nocte ascendens n. a.] inv. Weber de Galgalis. Et conturbavit eos Dominus a facie Israel conturbavitque conturbavitque] contrivitque Weber  alias alias] sic Rusch  : contrivit plaga magna in Gabaon ac persecutus est eos eos] om. Weber per viam ascensus Bethoron et percussit usque ad Azecha ad Azecha] Azeca Weber et Maceda. Cumque fugerent filios Israel et essent in descensu Bethoron Dominus misit super eos lapides {t. 1 : Erfurt, f. 224ra ; facsim., p. 447a} magnos de celo usque ad Azecha ad Azecha] Azeca Weber et mortui sunt multo plures lapidibus grandinis quam quos gladio percusserant filii Israel. Tunc locutus est Iosue Domino in die qua tradidit Amorreum in conspectu filiorum Israel dixitque coram eis : Sol contra Gabaon ne movearis et luna contra vallem Ahialon Ahialon Weber ; cf. Glossa ordinaria (1Rg. / 1Sm. 14, 31)] Hailon ΩJ, Haylon Rusch ]   {t. 1 : Erfurt, f. 224ra ; facsim., p. 447a} SOL CONTRA GABAON. ADAMANTIUS. Volumus si possumus ostendere quomodo Dominus noster Iesus Christus protelaverit lucem, et maiorem fecerit Diem, vel pro salute hominum vel pro interitu contrarium virtutum. Ex quo Salvator advenit finis erat seculi denique ait Cf. Mt. 3, 2 et 4, 17.  : « Penitentiam agite. Appropinquavit enim regnum celorum ». Sed retinuit et repressit diem consummationis videns enim Deus pater salutem gentium per ipsum solum posse constare, dicit ad eum Cf. Ps. 2, 8.  : « Pete a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam » etc. Dum ergo paterna pollicitatio impleatur et Ecclesia crescat, et plenitudo gentium introeat, ut tandem omnis Israel salvetur Dies producitur et differtur occasus nec unquam so occumbit, sed semper oritur, dum credendium cordibus sol iustitie lumen veritatis infundit. Cum vero impleta fuerit mensura credentium et deterior aut de color etas ultime generationis advenerit, et crescente iniquitate refrigescet caritas multorum, et in paucis fides invenietur tunc abbreviabuntur dies. Idem igitur Dominus voluit extendere diem cum Salutis tempus est et breviare in tempore tribulationis et perditionis, dum ergo spacium lucis producit sic ut in die hones ambulemus. Steteruntque sol  iustitie scilicet qui nescit occasum Codd. : To85 , f. 16v; Rusch et luna  Ecclesie claritas donec ulcisceretur se gens de inimicis suis.  visibilibus vel invisibilibus Nonne scriptum est hoc in libro Iustorum : stetit itaque sol  Christus lumen veritatis infundens in medio celi  Ecclesie et non festinavit occumbere spatio unius diei.  quia semper oritur fidelibus Non fuit antea nec antea nec] ante et Weber postea tam longa dies obediente Domino voci hominis et pugnante pro Israel.  Sic dum contra demones pugnamus assistit nobis sol iustitie qui ait Mt. 28, 20. :"Ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi". Reversusque est Iosue cum omni Israel in castra Galgale Fugerant enim quinque reges  quinque sensibus corporis et terrenis actibus immersi  FUGERANT ENIM QUINQUE. ADAMANTIUS. Quid est quod dicit quinque reges fuisse et hos in speluncam confugisse, duplex pugna est christianis perfectis quidem qualis erat Paulus et Ephesii sicut ipse dicit Cf. Eph. 6, 11.  : « Non est pugna adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus et potestates, et adversus rectores tenebrarum ». Inferioribus vero contra carnem et sanguinem his, scilicet qui adhuc carnalibus vitiis et fragilitatibus impugnantur, quod etiam in hoc loco indicari puto. Gabaonitis enim bellum indictum est a quinque regibus his, qui imperfecti sunt a quinque corporeis sensibus, per aliquem enim horum unumquemque necesse est cadere in peccatum. Hi quinque reges Gabaonitas, id est carnales homines, impugnant. Quod autem dicitur in speluncas confugisse potest hic forsitan indicari, quia spelunca locus est in profundum terre defossus. Sensus ergo est cum sed terrenis actibus in corpore positi demerserint, et nihil ad opus Dei, sed totum ad ministerium corporis egerunt, in speluncas confugisse dicuntur. Sciendum tamen quod ipsa regna quorum reges nunc vincuntur a Iesu et confungiunt in speluncas, postea veniunt in fortes sanctorum et pars Domini appellantur sicut regnum Hierusalem vel Lachis vel Hebron. In quibus hoc indicatur quod quinque sensus in corpore positi, cum per Iesum fuerint devicti et infidelitas ab eis discesserit et mortui peccato fuerint ipsis postea ministris utitur anima ad facienda iustitie opera. Ita fit ut in Hierusalem, in qua regnabat rex pessimus, regnet postea David manu potens, vel Salomon rex pacificus. Assident vel assistunt enim corporeis sensibus maligne virtutes que ad concupiscentias et feda prebenda ministeria anime sollicitent, quas si fides Christi superaverit, et in ligno crucis eius suspense fuerit his interemptis regnoque depulsis tunc efficitur anima in parte Dei et Hierusalem regnum Dei et templum in ea Domino construitur. Unde quia Cf. Tit. 3, 3.  : « eramus et nos aliquando insensati, increduli, errantes et servientes desideriis et voluptatibus variis » etc.. Hoc est enim Hierusalem aliquando fuisse sub rege Adonibezeth vel alias civitates sub aliis. ADAMANTIUS. Iesus interfecit inimicos non crudelitatem docens sicut {t. 1 : Erfurt, f. 224rb ; facsim., p. 447b} heretici putant, sed futura in his sacramenta designans, ut cum peremit reges, qui regenum peccati tenent, in nobis sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati ad iniquitatem, ita exhibeamus servire iustitie in sanctificationem. Hoc que si crudele culpatur quod ait Iesus : Ponite pedes vestros super colla eorum et interficite eos . Sed hoc non est crudelitas, sed humanitas et benignitas invenitur. Utinam et tu ponas pedes tuos super serpentes et scorpiones et supra omnem virtutem inimici et conculces draconem et regulum, qui aliquando in te regnavit, ut omnibus interemptis qui regnabant in te opere peccati solus in te regnet Iesus Christus. {t. 1 : Erfurt, f. 224rb ; facsim., p. 447b} et se absconderant in spelunca urbis Maceda. Nuntiatumque est Iosue  Iesu Christo quod inventi essent quinque reges latentes in spelunca urbis urbis] om. Weber Maceda. Qui precepit sociis et ait : Volvite saxa ingentia ad os spelunce et ponite viros industrios qui clausos custodiant. Vos autem nolite stare sed persequimini hostes  contrarias potestates que sensibus assistunt  VOS AUTEM NOLITE STARE etc. ADAMANTIUS. Bella Iesu et regum atque hostium strages celestium rerum umbra sunt eorum, scilicet bellorum que Iesus Christus cum exercitu suo et maiestatibus, id est credentium populus, et eorum ducibus contra Zabulum et eius angelos preliatur. Ipse est enim qui in Paulo et in Ephesiis Cf. Eph. 6, 12. « pugnat contra rectores tenebrarum ». Et video heretice quomodo nova veteribus concordant. Premissum est veteribus regnum terre sancte et fluentis lac et mel, que tunc a pessimis incolis, et regibus incolebatur. Venit in hanc terram Iesus cum exercitu suo et Israeliticis ducibus expugnat, omnes interimit et obtinet, et pro victorie merito accipit eorum regna. Tibi per Evangelium non promittuntur regna terre, sed celorum. Nec vacua habent enim habitatores, peccatores et demones, contra quos apostolica tuba te hortatur ad prelium, et sicut ibi dicebat Iesus quia bellum vobis non erit adversum Amorreos, Pherezeos, Eveos et Iebuseos. Ita et hic Paulus dicit Cf. Eph. 6, 12. : « Non est nobis pugna adversus carnem et sanguinem, id est non sic pugnabimus ut antiqui nec in terris nobis cum hominibus habenda sunt prelia, sed contra principatus et potestates, contra mundi huius rectores tenebrarum » . Iam intelligis in quibus locis hec tibi monenda sunt certamina, vel si non intelligis manifestus audi contra spiritalia nequitie in celestibus. Audisti qui tibi bello et inde celestibus expellendi sunt, ut possis loca regni celorum hereditatis forte percipere. Hoc quoque in Evangelio Dominus ait Cf. Mt. 11, 12. : » A diebus Iohannis regnum celorum vim patitur, et violenti rapiunt illud ». Potes ergo similiter Salvatori nostro calumnia facere, hoc est possidentem violenter expellere et possessionem diripere. Quid ergo accusatis fecisse Iesum successorem Moisi atque utinam aperiret nobis Iesus thesaurum sapientie sue, ut videremus cuius celestium spiritalium hostium qui impugnat Israel figuram tenuit princeps iste de Maceda, et ille de Iachis, et ille de Lebna, aut cuius intra me vitii vel erroris, quibus anima implicatur formam tenent singuli quique eorum, quos Iesu duce interfecit populus Dei. Hi scilicet qui audiunt mandata eius, quibus tribuit facultatem calcandi super serpentes et scorpiones et omnem potestatem inimici. Oremus ergo ut pedes nostri tam speciosi sint et tam validi, ut possunt calcare cervices inimicorum, et ita caput serpentis conculcare vel calcaneum nostrum non possit mordere. Qui enim pugnat sub Iesu duce debet illud promereri quod de illus bellatoribus scriptum est : « Et reversus est universus populus ad Iesum incolumis et non mutini t quisquam de filiis Israel in lingua sua ». Qui enim sub Iesu militat incolumis, debet redire de prelio, nec usquam ex iaculis maligni {t. 1 : Erfurt, f. 224va ; facsim., p. 448a} ignitis vulnus accipere nec corde nec cogitati one pollui.  Quod autem addit quia nullus mutinit in lingua sua, videtur dici quia nemo de victoria se iactavit, nec sue virtuti ascripsit. Sciunt enim quia Iesus victoriam tribuit, unde Cf. 1Cor. 15, 10. : « Non autem ego, sed gratia Dei que in me » ; et alibi Cf. Lc. 17, 10.  : « Cum autem feceritis hec omnia, dicite quia servi inutiles sumus ». Utinam Dominus meus Iesus concedat mihi calcare spiritum fornicationis et cervicem spiritus iracundie, et furiosis, et avaricie demonem et iactanciam, et conterere pedibus meis superbie spiritum. Et cum hec, fecero gesti operis summam non mihi, sed cruci eius appendere secundum illud Cf. Gal. 6, 14. : « Per quem mihi mundus crucifixus est » etc.. Cf. 1Cor. 15, 10. « Non autem ego, sed gratia eius que est in me ». Quod si fecero, dicetur mihi quod antiquus Iesus dicit Cf. Dt. 31, 6.  : « Viriliter agite et confortamini, ne timeatis nec vereamini a facie eorum quia Dominus Deus » tradidit vobis omnes inimicos in manus.  ADAMANTIUS. « Omnia hec in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos » 1Cor. 10, 11.. Que cum legit qui in manifesto Iudeus est, et in carne circumcisus, putat tantum bella descripta et interitus hostium et Israelitas duce Iesu vicisse et diripuisse regna gentium. Qui vero in occulto Iudeus est, id est christianus qui Iesum non filium Nave, sed filium Dei sequitur, intelligit hec misteria esse regni celorum et dicit : quia etiam nunc pugnat Iesus contra virtutes contrarias et eiecit de civitatibus possessis, id est animabus nostris, et interficit reges, qui regnabant in animabus nostris ne ultra regnet peccatum in nobis, ut exclusa lege peccati fiat anima nostra civitas Dei, et regnet in ea Deus, et dicatur nobis Cf. Lc. 17, 21.  : « Ecce regnum Dei intra vos est ». Est ergo misericordia quod hereticis videtur crudelitas, quod Iesus Christus per singulas civitates, id est animas credentium complet vel complevit, ut que possidebantur a pessimis regibus expulsis his, et peremptis, facere eas dignetur habitaculum Dei, et templum spiritus sancti, et membra que servierant iniquitati serviant iustitie. Sic ergo intellige quod interfecit Iesus regem Hierico, et regem Hai, et regem Lebna, et regem Lachis, et regem Hebron, ut omnes anime que sub pessimis regibus legem peccati colebant, nunc sub Dei {t. 1 : Erfurt, f. 224vb ; facsim., p. 448b} legibus agant.  LEBNA quoque candor interpretatur, quod diverse intelligitur. Est enim candor lepre, et candor lucis ; et candorem quidem lepre habuit Lebna sub regibus malis, sed cum Israeliticum populum pervenit, candorem lucis accepit.  LACHIS etiam interpretatur iter, quod et laudabile in scripturis est, et culpabile, unde Cf. Ps. 1, 6.  : « Iter impiorum peribit » ; et alibi Cf. Prv. 2, 13.  : « Iter rectum facite pedibus vestris ». Primo ergo iter impiorum fuit Lachis civitas quo destructo postmodum Israelitis regnantibus ad rectum iter pervenit.  CHEBRON coniunctio vel coniugium. Coniunctio vero anime nostre fuit primo cum viro pessimo Zabulo, quo mortuo liberata est a lege prioris, et coniuncta viro bono et legitimo, de quo Paulus dicit Cf. 2Cor. 11, 2.  : « Statui vos uni viro virginem castam exhibere Christo ». Sic ergo ipsorum nominum intelligentia ad geminum consonat statum, sic melius est intelligi bella israelitica, et subverti urbes et regna, sic religiosus apparet subvertisse Iesum urbes singulas, ut nihil in eis relinqueretur quod spiraret, neque qui salvus fieret, neque qui effugeret, ut nullus, scilicet malicie sensus in anima ultra respiret, vel ire, vel concupiscentie salvetur affectus. Nullus sit qui effugiat de ore sermo malus. Sic edificantur civitates Iude, et enim nunc cuiusque animam destruit Iesus et edificat. Primum enim opus Dei est eradicare mala, spinas et tribulos vitiorum, dum enim occupant terram. Hec non potest semina sancta suscipere. Necesse est ergo primum plantam eradicare peccati, quam non plantavit pater celestis ignique consumi. Secundum opus est plantare. Moises dicit quia plantavit Deus paradisum. Sed et nunc plantat in animabus credentium. In anima enim de qua excidit iram, plantat mansuetudinem ; de qua excidit superbiam, plantat humilitatem ; de qua eradicat lasciviam, plantat pudiciam ; extirpata ignorantia, inferit scientiam. Talis dicitur esse plantatio Dei magis quam insensibilium lignorum. Est enim in primis opus verbi Dei destruere edificia diabolica. Ille enim turres superbie et muros elationis in unoquoque extruit, que sermo Dei destruit, ut efficiamur Dei cultura et Dei edificatio supra fundamenta apostolorum et prophetarum positi, et effici mereamur in hereditatem terre {t. 1 : Erfurt, f. 225ra ; facsim., p. 440a} sancte in parte israelitica extinctis hostibus nostris. et extremos quosque fugientium cedite. Ne dimittatis eos urbium suarum intrare presidia quos tradidit Dominus Deus vester vester] om. Weber in manus vestras. Cesis ergo ergo] igitur Weber adversariis plaga magna et usque ad internicionem pene consumptis, hii qui Israel effugere potuerunt ingressi sunt civitates munitas. Reversusque est omnis exercitus  incolumis, qui enim sub Iesu militat, non suscipit inimici ignita iacula ad Iosue in Maceda ubi tunc erant castra sani {t. 1 : Erfurt, f. 224va ; facsim., p. 448a} et integro numero  quia omnes scripti in libro vite et numerati apud illum « qui numerat multitudinem stellarum » Ps. 146, 4. Nullusque contra filios Israel mutire ausus est.  Septuaginta. Nullus mutiit in lingua id est nemo se iactavit de victoria sua, scientes quia Iesus est qui vincit Precepitque Iosue dicens : Aperite os spelunce et producite ad me quinque reges qui in ea latitant. Fecerunt ministri ut sibi fuerat imperatum et adduxerunt adduxerunt] eduxerunt Weber ad eum quinque reges de spelunca regem Hierusalem, regem Hebron, regem Ierimoth Ierimoth] scrips., Hierimoth Rusch Hieremoth Weber regem Lachis, regem Eglon. Cumque educti essent ad eum vocavit omnes viros Israel  fortes viriliter pugnantes et ait ad principes  prelatos exercitus  Ecclesie qui secum erant :  in nullo discordantes Ite et ponite pedes super colla  «Super aspidem et basiliscum ambulabis et conculcabis leonem et draconem ». Ps. 90, 13 . regum istorum.  spirituum scilicet et vitiorum Qui cum perrexissent et subiectorum colla pedibus c. p.] inv. Weber calcarent rursum ait ad eos :  quasi"viriliter agite et confortamini qui speratis in Domino" Cf. Ps. 30, 25. Nolite timere nec paveatis, confortamini et estote robusti. Sic enim faciet Dominus cunctis hostibus  spiritalibus vestris adversum quos dimicabitis dimicabitis] dimicabis Weber .  spiritalibus armis Percussitque Iosue  Christus et interfecit eos  morte sua atque suspendit super quinque stipites  qua in ligno crucis triumphavit fueruntque suspensi usque ad vesperam vesperam] vesperum Weber . Cumque occumberet sol, precepit sociis ut deponerent eos de patibulis, qui depositos proiecerunt in speluncam in qua latuerant et posuerunt super os eius saxa ingentia que permanent usque in presens. Eodem die Macedam quoque cepit Iosue et percussit {t. 1 : Erfurt, f. 224vb ; facsim., p. 448b} in ore gladii regemque illius interfecit et omnes habitatores eius. Non dimisit in ea saltem parvas reliquias. Fecitque regi Maceda sicut fecerat regi Hiericho. Transivit autem autem] om. Weber cum omni Israel de Maceda in Lebna et pugnabat contra eam quam tradidit Dominus cum rege suo in manu Israel. Percusseruntque urbem in ore gladii et omnes habitatores eius. Non dimiserunt in ea ullas reliquias feceruntque regi Lebna sicut fecerant regi Hiericho. De Lebna transivit in Lachis cum omni Israel cum... Israel ΩJS Ed1455 Rusch Clementina ] om. ΩM... Ed1530 Weber et exercitu per gyrum disposito oppugnabat eam tradiditque Dominus Lachis in manus filiorum manus filiorum] manu Weber Israel et cepit eam die altero atque percussit in ore gladii omnemque animam que fuerat in ea sicut fecerat Lebna. Eo tempore ascendit Hiram rex Gazer ut auxiliaretur Lachis quem percussit Iosue cum omni populo eius usque ad internicionem. Transivitque de Lachis in Eglon et circumdedit atque expugnavit eam eadem die percussitque in ore gladii omnes animas que erant in ea iuxta omnia que fecerat Lachis. Ascendit quoque cum omni Israel Israel] Israele Weber de Eglon in Hebron  coniunctio vel coniugium et pugnavit contra eam. Cepitque et percussit  destruxit mala ut edificarent bona in ore gladii  verbi Dei regem quoque eius et omnia oppida regionis illius universasque {t. 1 : Erfurt, f. 225ra ; facsim., p. 449a} animas que in ea fuerant commorate. Non reliquit in ea ullas reliquias. Sicut fecerat Eglon sic fecit et Hebron cuncta que in ea reperit consumens gladio. Inde reversus in Dabir cepit eam atque vastavit, regem quoque eius atque atque] et Weber omnia per circuitum oppida percussit in ore gladii. Non dimisit in ea ullas reliquias sicut fecerat Hebron et Lebna et regibus earum, sic fecit Dabir et regi illius. Percussit itaque Iosue omnem terram montanam et meridianam atque campestrem et Aseroth Aseroth Edmaior. ( O ) Rusch ] Asedoth ΩJ Cor3 (hebr. antiq.) Weber , Asedoch ΠC ΦV ΨB, Sedeth ΩM  vel : Asedech cum regibus suis. Non dimisit in ea ullas reliquias sed omne quod spirare poterat interfecit sicut preceperat ei Dominus Deus Israel a Cadesbarne usque Gazam. Omnem terram Gosen usque Gabaon universosque universosque] universos Weber reges et regiones eorum uno impetu cepit i. c.] inv. Weber atque vastavit. Dominus enim Deus Israel pugnavit pugnavit] pugnabat Weber pro eo. Reversusque est cum omni Israel Israel] Israele Weber {t. 1 : Erfurt, f. 225rb ; facsim., p. 449b} ad locum castrorum in Galgala. Capitulum 11 Que cum audisset Iabin  sensus vel prudentia   {t. 1 : Erfurt, f. 225ra ; facsim., p. 449a} QUE CUM AUDISSET. ADAMANTIUS. Has scriptas ante adventum Christi, cum legeret Israel secundum carnem non in eis intelligens, nisi bella, et sanguis effusionem ad ferocitatem acuebatur, et bellis ac seditionibus pascebatur. Sed postquam presentia Iesu Christi scientie lumen infudit, cum Ipse sit pax nostra, pacem docet, deiectionem bellorum, pax enim redditur anime si ab ea hostes peccata, scilicet et vitia propellantur ; ideo secundum traditionem Iesu Christi, legentes ista armamur et concitamur ad prelium. Sed contra hostes qui de corde nostro procedunt cogitationes, scilicet malas, furta, falsa testimonia et huiusmodi, ut nullum relinquamus qui salvus fiat, vel qui respiret. His enim victis, vincemus etiam aereas potestates, et regno suo, quod inter nos supra vitiorum sedes locaverant, depellemus. Superius rex Hierusalem congregavit secum iiii reges contra Iesum, alias Iosue, et contra filios Israel. Nunc autem non unus iiii congregat aut v, sed multitudinem nimiam. Unde ut autem audivit Iabin rex Asor misit ad Iobach regem Amorreorum etc. Vides quanta adversus Iesum et Dei populum contrariarum virtutum concitantur ex anima. Hi enim demones ante adventum Christi quieti et securi animas possidentes regnabant. Sed ubi gratia et misericordia Salvatoris apparuit et pie et sancte vivere docuit ut libertatem suam et imaginem Dei, anima quoque suscipiat hac de causa antiqui possessores ad pugnam provocantur et si opprimantur primi multo plures consurgent, et in malum conspirant, et si secundi victi fuerint alii nequiores exurgent et forte quanto magis augetur populus Dei et multiplicatur tanto illi plures ad oppugnandum conspirant. Primus enim et auctor belli, qui ceteros ad coniurationem invitat, ipse est Labin rex Asor. Labin autem interpretatur sensus vel prudentia. De hoc sensu Isaias : « Et inducam super te sensum magnum principem Assiriorum, qui dixit mea virtute faciam et sapientiam, sensus mei auferam fines gentium » etc.. Cf. Gn. 3, 1 et sq. Serpens quoque in Paradiso fuisse scribitur prudentior omnium bestiarum, et villicus iniquitatis prudenter fecisse dicitur. Asor vero interpretatur aula. Est ergo omnis terra aula huius regis, qui est Zabolus. Unde in Evangelio scriptum est Cf. Mt. 12, 29.  quia est fortis in aula sua, securus dormiens, usquequo veniat fortior, qui ipsum alliget et auferat que possidet. Iste mittit ad Iohac et ad regem Maron. Iohac interpretatur inimicicie, Maron amaritudines. Mittit ergo Zabolus ad aliam virtutem inimicam que amaritudinum rex est, quo auctore, scilicet omnes amaritudines miseris mortalibus infliguntur diversa, scilicet genera peccati. Nihil enim amarius peccato, et si quedam dulcia videantur in primis. Unde : « Salomon in novissimis felle amarius invenies » etc.. Iustitia vero in primis amara videtur, in fine melle dulcior cum virtutis fructum attulerit. Misit ergo Zabolus ad Iohac inimicum amaritudinis regem. Misit etiam ad regem Simeon qui interpretatur exauditio ; exauditio vero duplex est, vel cum exaudit Deus hominem {t. 1 : Erfurt, f. 225rb ; facsim., p. 449b} . Unde et Simeon patriarcha nomen accepit, quia Deus precem matris eius ex audivit, vel cum preceptum Zaboli homo exaudit dicentis. Si procidens adoraveris me tibi dabo hec omnia. Sed qui Iesum sequitur dicit ei Dominum Deum adorabo, et illi soli serviam audiunt illum qui sunt ex parte eius. Sicut iste Simeon illum audiens venit ad pugnam contra Iesum. Mittit et ad regem Ziph qui interpretatur quomodo fluit admirative, scilicet mirandum enim est quomodo fluant omnia que sunt huius mundi, que apud infideles manentia putantur. Qui autem considerat rerum rationem et omnium mundanorum transitum dicit quomodo fluit.  Vocat autem contra filios Israhel Zabolus etiam eos qui contra Sidonem magnam sunt. Ego quidem in locis Sidonis aliquotiens moratus. Non comperi duas esse Sidones unam parvam et aliam magnam quantum ad terrenum pertinet locum. Sed Sidon interpretatur venatrix, vel venatores et demonum, quorum multe differentie sunt, quidam sunt venatores in magnis peccatis, alii in parvis, cum in deliciis carnis anima decipitur in parvo capta dicitur, cum vero Dei providentiam negat aut demones quasi Deum colit in magno decepta est. Mittit etiam ad montana : hic est omnis sensus, qui extollit se, et erigit contra scientiam Dei. Mittit etiam ad Arabam, id est insidias. Innuit enim virtutes insidiatrices que humanas animas non vi nec aperte, sed improvisis insidiis decipiunt. Unde insidiatur in abscondito quasi, scilicet Cf. Ps. 9, 30. « in spelunca sua insidiatur ut rapiat pauperem » etc. De quelibet Paulus dicit Cf. 2Cor. 2, 11 : « non enim ignoramus cogitationes eius ».  : « Non ignora unus astutias eius ».  Mittit etiam in Ceneroth, quod interpretatur quasi lucerne, non lucerne. Aliud enim lucerna, aliud quasi lucerna. Cf. Io. 3, 5. Iohannes erat lucerna ardens, quia erat angelus lucis. Quasi lucerna est ille, qui transfigurat se in angelus lucis. Sunt etiam qui in Ecclesia fidem catholicam docent, et plebem Dei verbo veritatis illuminant lucerne ardentes. Qui vero ad heretica dogmata scripte sancte testimoniis et assertionibus falsis utuntur : non sunt lucerne, sed quasi lucerne. Misit etiam ad campos eos, scilicet qui in campis sunt, et humilia et terrena sapiunt. Misit etiam in Navendor, quod interpretatur conversio. Conversio autem duplex intelligitur qua, scilicet quis ad eum convertitur, vel a Deo ad bona, vel qua rex Iabin, id est Zabolus ad se convertit animas. Mittit etiam ad eos qui erant in maritimis locis ad vicinos fluctuum Chananeos, qui interpretatur velut commoti, id est qui commotionibus et fluctibus permovent cuncta. Et ad maritimos Amorreos, id est amarescentes, qui licet amaritudines infligunt. Talis est cathalogus militie hostium invisibilium, qui congregantur per regem Iabin, ut expugnent nos qui sequimur Iesum Salvatorem nostrum, sed Dominus ait : « Ne verearis a facie eorum » etc. rex Asor  aule  princeps mundi misit ad Iobab regem Madan Madan] Madon Weber et ad regem Semeron Semeron ΩSJ Ed1455 Rusch Clementina ] Someron Weber ; Simeon cum Glossa ordinaria marg. ( Rusch, facsim., p. 449a in calce ) ΩM. “Ieronimus, antiqui hebr. : Semeron sed glossa exponit Symeon et est secundum aliam translationem quam ponit Origenes” add. marg. ΩJ cum Correctorio Hugonis O. P. atque ad regem Acsaph ad reges quoque aquilonis qui habitabant in montanis  hic est omnis sensus qui extollit se contra conscientiam Dei et in planitie  latam viam sequentes contra meridiem Ceneroth Ceneroth] Cheneroth Weber in campestribus  qui humana et terrena sapiunt quoque et et] + in Weber regionibus Dor  qui sunt in fluxu huius seculi iuxta mare Chananeum quoque Chananeumque quoque] Chananeumque Weber ab oriente et occidente  velut commotum qui cuncta scilicet commovet et Amorreum  amarescentem quo scilicet auctore amaritudines immittuntur atque Etheum ac Pherezeum et Iebuseum in montanis Eveum quoque qui habitabat ad radices Hermon in terra Masphe. Egressique sunt omnes cum turmis suis populus multus nimis sicut arena que est in litore maris equi quoque et currus immense multitudinis. Conveneruntque omnes reges isti in unum ad aquas Merom ut pugnarent contra Israel. Dixitque Dominus ad Iosue : {t. 1 : Erfurt, f. 225va ; facsim., p. 450a} Ne timeas eos. Cras enim,  non hodie sed post consummationem seculi   {t. 1 : Erfurt, f. 225va ; facsim., p. 450a} CRAS ENIM HAC EADEM HORA. ADAMANTIUS. Video quod hodie omnes illos non possumus opprimere nec cunctos interficere, in crastino perimentur, id est post consummationem mundi, cum dicetur eis : Ite in ignem eternum que preparavit Deus Zabulo et angelis eius. Tunce enim si vicerimus sequentes Iesum ducem percipiemus regnum quod preparavit Deus sanctis suis per Iesum Christum.  ADAMANTIUS. Nisi hec bella figuram spiritalium generent nunquam discipulis Christi, qui pacem venit docere, hec apostoli legenda tradidissent, ait enim Iesus pacem meam do vobis etc. Et Apostolus non vosmetipsos defendentes charissimi etc. Qui sciens carnalia bella non esse amplius nobis agenda, sed contra spiritales nequitias, velut magister militie precipit militibus Christi. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Spiritualium vero bellorum ex gestis veterum habemus exempla, ut spiritales simus, audientes quia lex spiritalis est, spiritalibus spiritalia comparemus considerantes ex his gentibus que carnalem Israelem visibiliter oppugnant, quante sint gentes contrarium virtutum que contra Ecclesiam Dei pugnant, ut peccare faciant. Sicut enim corpus accepto vulnere ferri moritur ita anima peccato vulnerata fecit ergo Iesus, sicut precepit Dominus. hac eadem hora, ego tradam omnes istos vulnerandos in conspectu Israel. Equos eorum subnervabis et currus igne combures.  EQUOS EORUM SUBNERVABIT. Hoc ergo secundum mandatum Dei Iesus implevit. Sed si superfuissent aliqui ex hostibus oportebat equos subnervari, ne quis aufugeret ex eis. Sed cum nullus relictus sit qui spiraret, cur equi subnervantur qui poterant usui esse victoribus ? Solent enim Israelite devictis hostibus in usus iumenta reservare, sicut devictis Madianitis aliquot millia asinorum reservarent. Ne de asinis scriptum est quod subnervati sint, nec Madianitarum spolia vel animalia interempta dicuntur, sed usibus reservata. Sed quia hi asinos non habebant sed equos precepit ipse Dominus subnervari. Equos putamus hec fortuitu accidisse, ut equi occiderentur asini reservarentur, et preceptis Dei aliquid casu incidere denique filii Israel nunquam referuntur equis usi esse. Lex quoque nihil de equis, sed de asinis mandat, ut de animalibus que ad labores et onera hominum per eos enim bellageruntur. Est enim equus lascivi motus animal, et superbe cervicis asini vero frequenter gentes significant quod ipse Salvator supra asinum sedens ostendit, qui nunquam equo sedisse refertur, et mittens discipulos ad solvendam asinam et pullum dicit, dicite quia Dominus eo opus habet et sedens super eum ingreditur Hierusalem, unde : « Ecce rex tuus mansuetus sedens super subingalem et pullum asine novellum et exterminat currus Effrem, et equum de Hierusalem. Qui ergo super asinum sedet exterminat currus Effrem, et equum de Hierusalem. Equi vero qui exterminantur et currus significant eos qui superbiam et lasciviam de celo ceciderunt, quando vel ad filias hominum concupiscendas semetipsos incentores prebuerunt, vel secuti sunt illum qui ait Cf. Is. 14, 14.  : « Ponam super nubem sedem meam et ero similis altissimo ». Inde forsitan dicitur Cf. Ps. 32, 17.  : « Fallax equus ad salutem », et de his qui in demonibus confidebam. Cf. Ps. 19, 8. « Hi in curribus et hi in equis nos autem in Domine Dei nostri invocabimus ». Non enim currus et equos Deo comperasset quantum ad invocandum, sed demones equos invocabant gentes contra Israel pugnantes {t. 1 : Erfurt, f. 225vb ; facsim., p. 450b} gentes vero ad fidem venientes merito reservantur que per asinos significantur. Per equos vero et currus demones qui humane salutis inimici merito perimuntur. Passiones quoque corporis, id est libido, superbia, lascivia, et levitas quibus infelix anima velut equitans fertur ad precipitia. Per equos et currus possunt intelligi qui iubentur subnervari. Subnervatur enim equus quando abstinentia corpus humiliatur. Et igni currus exuruntur cum illud impletur. Cf. Lc. 12, 49. « Ignem veni mittere in terra » etc., de quo dicitur : Cf. Lc. 24, 32. « Nonne cor nostrum ardens erat intra » etc. ; ideo ergo fallus dicitur ad salutem si motus corporis nostri ferantur infrenes nec abstinentie iugo reprimantur. Sed et si quis ex his que dicimus verbis Dei stimulatur et compungitur, et qui heri tamquam equus in libidinem ferebatur, hodie penitet convertitur et publicam vitam amplectitur, videbimur gladio verbi Dei subnervasse equos. Quorum autem subnervantur equi Iabin, scilicet qui prudentia vel sensus interpretatur illius, scilicet de quo dicitur quia Cf. Rm. 8, 7. « prudentia carnis inimica est Deo » ; et alibi : « Inflati sensu carnis sue ». Iabin vero fuit rex Asor, que interpretatur aula, et omnium regnorum obtienere dicitur principatum. In hac aula regnat princeps huius mundi, id est super terram, vel magis in vitiis carnis. Omnium etiam illorum regum quorum vim secundum nomina sua exposuimus equi ab Iesu sunt interfecti quorum debemus in nobis abscidere vitia, qui sub Iesu militamus et subnervare spiritali gladio omnem equitatum vitiorum currus quoque debemus incendere, id est omnem elationis spiritu a nobis resecare.  Compleamus etiam in nobis quod dicitur ut non remittatur ullus qui respiret. Si ira ascendit in cor tuum forte opera eius non implebit, vel hominum metu vel futuri timore iudicis. Sed hoc non sufficit nec ipsa commotio ire locum debet habere in te. Ipsa conturbatio indecens est qui sub Iesu duce militat. Idem de omnibus vitiis sentiendum est, ut horum nihil omnino in corde respiret, ne forte si parvi alicuius vitii consuetudo vel cogitatio relinquatur processu temporis convalescat et paulatim vires latitudo assumat et tandem revocet ad vomitum, et fiant novissima peiora prioribus. Unde beatus qui tenet et allidit parvulos, scilicet ad petram Babylonis, scilicet parvulos, scilicet cogitationes malas que cor confundunt et conturbant, que in principio dum parve sunt, tenende sunt et allidende ad petram que est Christus, et ipso iubente, ingulande ut nihil in nobis resideat quod respiret. Venitque Iosue et omnis exercitus eius eius] om. Weber cum eo adversus adversus] adversum Weber illos ad aquas Merom subito et irruerunt super eos tradiditque illos Dominus in manus manus] manu Weber Israel. Qui percusserunt eos et persecuti sunt usque ad Sidonem magnam et aquas Masserephot M.] Maserefoth Weber campumque Masphe qui est ad orientalem illius partem. Itaque Itaque] Ita Weber percussit omnes ut nullas ex eis dimitteret ex eis - d.] inv. Weber reliquias. Fecitque Fecitque Edmaior. ( L Φ P Ψ ) Ω Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] Fecit Weber sicut preceperat ei Dominus, equos eorum subnervavit currusque combussit igni igni Edmaior. (L) Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina (1593 1598)] om. Weber Clementina (1592).  demones, superbos, lascivos ; unde Ps. 32, 17. : « Fallax equus ad salutem » et Ps. 19, 8. « Hi in curribus et hi in equis ». reversusque statim cepit Asor et regem eius percussit {t. 1 : Erfurt, f. 225vb ; facsim., p. 450b} gladio. Asor enim antiquitus inter omnia regna hec principatum tenebat. Percussitque omnes animas que ibidem morabantur. Non dimisit in ea ullas reliquias  malignorum spirituum vel vitiorum sed usque ad internicionem universa vastavit ipsamque urbem peremit peremit Φ ΩJS Ed1455 Rusch Clementina ] permisit Cava... ΩM Ed1530 Weber incendio  ignis eterni de quo dicitur Lc. 12, 49. « Ignem veni mittere in terram ». et omnes per circuitum circuitum] circumitum Rusch tantum * civitates  animas Reges quoque R. quoque] regesque Weber earum cepit percussit atque delevit  contrarias potestates  «In matutino interficiebam omnes peccatores ut disperderem de civitate Domini » etc. Ps. 108, 8. sicut preceperat ei Moyses famulus Domini.  lex ; unde Lc. 16, 29. : « Habent Moysen et prophetas, audiant illos ».  SICUT CONSTITUIT EI MOYSES etc. « Hic est sermo legis secundum illud habent Moisen et prophetas audiant illos » Cf. Lc. 16, 29. . Lex ergo precepit nobis omnes reges peccati interficere qui nos provocant ad peccatum. Sic fecit Iesus nec quicquam transgressus {t. 1 : Erfurt, f. 234ra ; facsim., p. 451a} est. Ipse est enim qui perimit vitia in nobis et regna peccati. Ipse etiam Christus omnia que precepit Moyses in lege fecit. Unde Gal. 4, 4.  : « Misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege » etc. Omnia enim que lex mandavit implevit ut nos redimeret a maledicto legis qui ait Cf. Mt. 5, 17.  : « Non veni solvere legem sed adimplere ». Absque urbibus que erant in collibus et in tumulis site ceteras succendit Israel unam tantum Asor munitissimam flamma consumpsit. Omnemque predam istarum urbium ac iumenta diviserunt sibi filii Israel cunctis hominibus {t. 1 : Erfurt, f. 234ra ; facsim., p. 451a} interfectis. Sicut preceperat Dominus Moysi servo suo, ita precepit Moyses Iosue et ille universa complevit.  quia non venit solvere legem sed adimplere Cf. Mt. 5, 17.  SICUT PRECEPIT DOMINUS MOISI PUERO SUO ET MOISES SCILICET PRECEPIT IESUM. AUGUSTINUS. Non putanda est crudelitas, quod nullum vivum in civitatibus sibi traditis dimisit Iesus, quia Deus hec iusserat. Qui autem hic existimant ipsum Deum fuisse crudelem, et ideo veteris testamenti verum Deum fuisse auctorem credere volunt, tam perverse de operibus Dei, quam de peccatis hominum iudicant nescientes quousque dignus sit, et magnum putantes malum cum casuri deiciuntur, et mortales moriuntur. Non preteriit de universis mandatis nec nec] ne Weber unum quidem verbum quod iusserat Dominus Moysi. Cepit itaque Iosue omnem terram montanam et meridianam terramque Gosen et planitiem et occidentalem plagam montemque Israel et campestria eius et partem montis que ascendit Seir usque Baalgad per planitiem Libani subter montem Hermon. Omnes reges eorum  peccati scilicet, ut non regnet peccatum in nobis cepit, percussit et et] om. Weber occidit.   {t. 1 : Erfurt, f. 225vb ; facsim., p. 450b} ET OMNES REGES EORUM CEPIT PERCUSSIT. ADAMANTIUS. In omnibus nobis regnavit peccatum et fuit in omnibus peccati generale regnum. Unde Cf. Rm. 3, 23.  : « Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei ». Unusquisque enim habuit in se spiritalem regem, vel avariciam, vel superbiam, vel mendacium, vel huiusmodi. Unde Paulus ait Cf. Rm. 6, 12.  : « Non regnet ergo peccatum in vestro mortali corpore » etc. Sed postquam venit Iesus et occidit omnes reges qui regnabant in nobis et omnes interficere precepit, qui enim aliquem in se vivum servaverit in exercitu Iesu esse non poterit. Si regnat in te avaricia, iactantia, libido, superbia, vel huiusmodi non es Israeliticus miles nec imples preceptum quod dedit Dominus Iesu. Multo tempore pugnavit Iosue contra reges istos. Non fuit civitas que se non traderet filiis Israel {t. 1 : Erfurt, f. 234rb ; facsim., p. 451b} preter Eveum qui habitabat in Gabaon. Omnes enim enim] om. Weber bellando cepit.  ET NON ERAT CIVITAS QUE NON EST TRADITA FILIIS ISRAEL. AUGUSTINUS. Queritur quomodo hoc verum sit, cum nec postea tempore Iudicum nec Regum omnes omnino illarum septem gentium civitates capere potuerint Hebrei. Sed aut sic intelligendum est, quod ad nullam civitatem bellando accessit Iesus quam non ceperit aut certe nulla earum capta est, sed earum que in regionibus supra memoratis fuerunt. Enumerate sunt enim regiones in quibus fuerunt civitates, de quibus facta est ista conclusio et omnes cepit bello.  ADAMANTIUS. Et accepit Iesus omnes in bello qui exierant ad bellum. Superior enim omnibus est Iesus, quia per Deum factum est, ut confortaretur et occurrerent contra Israel in prelium. Non dixit qui aliquos accepit Iesus in bello et aliquos non, sed cepit omnes et peremit . Omnes enim species peccati purgavit Dominus Iesus omnesque desruxit. Omnes enim eramus insensati, increduli, errantes, servientes variis desideriis, et quibuslibet peccatis. Omnes ergo occidit Iesus qui exierant ad bellum. Superior enim omnibus est Iesus Dei verbum et sapientia Patris, unde Paulus ait : « Et hec quidem fuistis, sed abluti estis, sed iustificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi » 1Cor. 6, 11. . Sic ergo omnes cepit et peremit , quia per Dominum factum est, ut invalesceret cor eorum et occurrerent in prelium contra Israel ut exterminarentur, dum enim non veniunt inimice virtutes que peccata operantur in nobis, nec provocant ad pugnandum vel ad dimicandum interfici non possunt non exterminari. Ideo dicitur Deus permittere immo incitare prope modum adversarias virtutes, ut veniant contra nos in prelium ut vincamus et ille pereant, unde : Mihi videtur infinitus esse numerus earum, quia per singulos pene homines aliqui sunt spiritus, qui diversa peccatorum genera moliuntur. Est spiritus fornicationis, est spiritus ire, est alius avaricie, est alius superbie, et si eveniat aliquem esse qui his omnibus malis, vel etiam pluribus agitetur, omnes hos vel etiam plures, in se habere spiritus putandus est. Unde per singulos plures esse credendi sunt, quia non singula singuli homines habent vitia sed plura. Nec putandum est quod unus fornicationis spiritus seducat eum, qui in Britanniis fornicatur, et illum qui in India, vel in aliis locis. Neque unum esse ire spiritum qui diversis in locis diversos homines agitet. Sed puto magis spiritum fornicationis unum esse et innumeros qui hoc officio ei paerant, et per singulos homines diversi spiritus sub ipso principe militantes, qui ad huiusmodi peccata eos sollicitent. Similiter racundie principem unum esse arbitror et innumeros sub ipso, et idem de ceteris peccatis sentiendum. Ideo non unus principatus dicitur ab Apostolo, sed plures contra quos nobis pugna est. Esse tamen reor omnium horum principem in nequitia eminentiorem et in scelere fortiorem qui totum mundum quem isti speciatim sollicitant, velut omnium principum {t. 1 : Erfurt, f. 234rb ; facsim., p. 451b} dux et totius militie magiser exagitet, qui per Iabin significatur. Puto autem quia sancti contra istos incentores peccatorum pugnantes et vincentes ununquemque minuant exercitum Demonum et velut plurimos equos interimant. Verbi causa vinam is qui pudice vivendo spiritum fornicationis superaverit ; non ultra fas sit ille spiritum qui ab eo victus est alium hominem impugnare, sed sicut ille spiritus qui rogabat Iesum ne in abissum mitteretur consequens videtur. Quod singuli victi vel in abissum, vel in exteriores tenebras, vel in locum sibi dignum abducantur a iusto iudice Christo. Et inde non est quo plurimo numero demonum iam devicto ad fidem gentes venire laxentur. Si autem difficile alicui vel fabulosum videtur singulis peccantibus plurima inesse demonia, ad evangelii redeat auctoritatem, et inveniet demoniacum qui in sepulcris habitabat. Cum interrogaretur a Christo quod tibi nomen est, respondisse legio. Quid ergo mirum si per singula genera peccatorum, singuli demones ascribantur, cum scriptum sit in uno homine integram fuisse legionem. Sunt ergo in manibus eorum gladii ancipites qui perimant contrarias virtutes. Hinc Paulus ait : » Deus pacis conteret Sathanan sub pedes vestros velociter. Si unus enim est Sathanas quomodo potest contritus esse, et iterum operari. Forte ergo tanti putandi sunt Sathane quanti sunt qui opera ius faciunt. Unde et in sapientia dici videtur « quia impius maledicens Sathanan, ipse maledicit animam suam ». In libello quoque qui appellatur Testamentum xii patriarchum, qui non habetur in chanone, inveni quod per singulos peccantes, singuli Sathane intelligi debeant. Preterea Sathanas adversarius dicitur ; omnes ergo qui adversantur voluntati Dei Sathane possunt dici. Beatus est ergo qui spiritalem macheram tenens non aufert eam a cervicibus horum hostium. Unde Ieremias : « Maledictus homo qui facit opera dei negligenter, et aufert macheram suam a sanguine iniquorum ». Hoc si secundum litteram intelligamus necesse est indesinenter sanguinem fundere, quod Iudei putantes credules fiunt et veloces ad effundendum sanguinem. Nos autem non auferamus gladium verbi Dei a sanguine contrarium virtutum que interficiuntur cum opera eorum non facimus. AUGUSTINUS. Quia per dominum factum est confortari eorum ut obiviam irent ad bellum Israel ut exterminarentur, ita ut non daretur eis misericordia, sed exterminarentur sicut dixit Dominus ad Moisen etc. Ita dictum est per Dominum confortari, id est obdurari cor eorum sicut de pharaone quod divino altoque iudicio fieri dubitandum non est, cum deserit Deus et presidet inimicus quod sic accipiendum est sicut et ibi. Sed hic aliud movet quomodo dictum sit ad hoc confortatum cor ut exurgerent in bellum adversus Israel. Et ideo non preberent eis misericordiam quamvis contra Dei mandatum ad hoc dictum esse intelligendum est istos ita bellasse, ut non eis parceretur nec ab ipsis israelite, neglecto Dei mandato, ad misericordiam flecterentur. Quod quidem duce Iesu qui Dei precepta diligenter servabat, non est credendum fieri potuisse. Sed nec ipse istos tam cito delevisset, nisi conspirantissime contrairent et ita fieri posset ut eis ab illo non debellatis, qui Dei precepta implere curabant, remansissent ad illud tempus, quo eis posset parcere post mortem Iesu pepercerunt eos tantum dicioni sue subiugantes quosdam vero nec vincere poterunt. Sed hec non illo duce facta sunt, sed cum iam senex vacaret a bello tantum eis terram dividens {t 1. : Erfurt, f. 234va ; facsim., p. 452a} ut ipsi iam cum illo non bellante divisas sibi terrras partim pugnando caperent. Domini enim sententie fuerat ut indurarentur corda eorum et pugnarent contra eos eos] Israel Weber et caderent et non mererentur ullam clementiam ac perirent sicut preceperat Dominus Moysi.  Permittuntur enim a Domino vel potius excitantur demones contra nos venire in prelium ut nos vincamus et illi intereant. In tempore illo venit Iosue et interfecit Enachim de montanis Hebron et Dabir et Anab et de omni monte Iuda et Israel urbesque eorum delevit. Non reliquit ullum de stirpe Enachim in terra filiorum Israel absque civitatibus Gaza et Geth et Azoto in quibus solis relicti sunt. Cepit {t 1. : Erfurt, f. 234va ; facsim., p. 452a} ergo Iosue omnem terram  non filius Nave qui solam Iudeam tenuit sed Iesus Christus ad quem ex omni terra et ex omni natione concurrit multitudo credentium sicut locutus est Dominus ad Moysen et tradidit eam in possessionem filiis Israel secundum partes et tribus suas quievitque terra a preliis. QUIEVIT TERRA A PRELIIS. Non sub Iesu filio Nave, sub quo nunquam fere cessavit a bellis, sed sub Iesu Christo. Venisti enim ad Iesum et in baptesimo peccatorum remissionem consecutus es, et iam in te non pugnat caro adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Cessavit ergo terra tua a bellis, si tamen mortem Iesu in corpore tuo circumferas, ut cessantibus in te omnibus preliis verus pacificus efficiaris et voceris filius Dei. Sed hoc fiet cum bella transgeris et adversarios subegeris tunc requiesces sub vite tua, que est Christus, et sub ficu tua, que est spiritus sanctus. Capitulum 12 Hi Hi] Hii Weber sunt reges quos percusserunt filii Israel et possederunt terram eorum trans Iordanem ad solis ortum a torrente Arnon usque ad ad Rusch ] a cacogr . Rusch montem Hermon et omnem orientalem plagam que respicit solitudinem. Seon rex Amorreorum qui habitabat habitabat] habitavit Weber in Esebon, dominatus est ab Aroer que sita est super ripam torrentis Arnon et medie partis in valle dimidieque dimidieque] dimidiique Weber Galaad usque ad torrentem Ieboc Ieboc] Iaboc Weber qui est terminus filiorum Ammon et a solitudine usque ad mare Ceneroth Ceneroth] Cheneroth Weber contra orientem et usque ad mare Deserti quod est mare Salsissimum ad orientalem plagam per viam que ducit Bethsimoth et ab australi parte que subiacet subiacet] subiacent Weber Aseroth usque Phasga Aseroth usque Phasga] Asedothphasga Weber terminus Og regis Basan, de reliquiis Raphaim qui habitavit in Astharoth et in Edrai Edrai] Edrain Weber et dominatus est in monte Hermon et in Salecha Salecha] Salacha Weber atque in universa Basan usque ad terminos Gessuri et Machati et dimidie partis Galaad ad ad] om. Weber terminos Seon regis Esebon. Moyses famulus Domini et filii Israel percusserunt eos tradiditque terram eorum Moyses in possessionem Rubenitis et Gadditis et dimidie tribui Manasse. Hi Hi] Hii Weber sunt reges terre quos percussit Iosue et filii Israel trans Iordanem ad occidentalem plagam a Baalgad in campo Libani {t 1. : Erfurt, f. 234vb ; facsim., p. 452b} usque ad montem Libani Libani] om. Weber cuius pars ascendit in Seir. Tradiditque eam Iosue in possessionem tribubus Israel singulis partes suas tam in montanis quam in planis atque campestribus in Aseroth et solitudine ac in in] om. Weber meridie Etheus fuit et Amorreus Chananeus et Pherezeus Eveus et Iebuseus. Rex Hiericho unus, rex Hai que est ex latere Bethel unus, rex Hierusalem unus, rex Hebron unus, rex Ierimoth unus, rex Lachis unus, rex Eglon unus, rex Gazer unus, rex Dabir unus, rex Gader unus, rex Herma unus, rex Hered Hered] Hereth Rusch unus rex Lebna unus, rex Odollam unus rex Maceda unus, rex Bethel unus rex Thaphua Thaphua] Thaffua Weber unus, rex Ofer Ofer] Afer Weber unus rex Aphec Aphec] Affec Weber unus, rex Saron unus, rex Madan Madan] Madon Weber unus, rex Asor unus rex Sameron Sameron ΩS Ed1455 Rusch ] Semeron ΩJ Clementina, Someron Weber unus, rex Acsaph unus, rex Thenach unus, rex Mageddo unus, rex Cades Cades] Cedes Rusch unus, rex Iachanen Carmeli Iachanen Carmeli] Iachanaem Chermeli Weber unus rex Dor et provincie Dor unus, rex gentium Galgal unus, rex Thersa unus ; omnes reges triginta unus unus] et praem. Weber . Capitulum 13 Iosue  Iesus Christus principium Cf. Apc. 3, 14 : « Testis fidelis et verus qui est principium creature Dei ». et « primogenitus omnis creature » Col. 1, 15. senex provecteque etatis erat  «a diebus malis » Ps. 93, 13. et paucis ad dies eternos promotus Iosue senex etc. Senuisti et longevus est. ADAMANTIUS. Presbyteri et seniores non per longeva vita dicuntur, sed pro maturitate sensus et gravitate vite veneranda maxime cum additur « plenus dierum ». Si enim prolixitate presbyter quis vel senior diceretur primus Adam, vel Matusalam, vel Noe, qui plusquam ceteri vixerunt, hoc nomine censerentur. Sed Abraam qui minus vixit, primus in scripturis presbyter vel senior appellatur. Dixit enim Dominus Moisi : « Elige tibi ad omni populo presbyteros quos tu ipse nosti ». Quia presbyteri sunt, observa etiam sicubi inveneris peccatorem aliquem vocari seniorem et « plenum dierum ». Nunc ergo spiritus sancti est vox pronuntiantis {t 1. : Erfurt, f. 234vb ; facsim., p. 452b} Iesum presbyterum vel seniorem et provectum in diebus, quod de peccatoribus dici non potest. Quia peccator non est provectus dierum. Non enim se extendit in anteriora, sed semper retro convertitur ad vomitum suum. Et idep non est aputs regno celorum. Non ergo de etate senili dicebat Dominus ad Iesum, quod omnes videbabt et noverant, sed per hoc datum magnum mysterii testimonium filio Nave. Sicut enim sol iste dies facit huic mundo, ita sol iustitie dies facit spiritales, qui fulgore veritatis et scientie illustrantur. Si quis ergo in preceptis Dei hanc vitam presentem quam, sicut Iacob dicit paucorum et malorum dierum, est. Transegerit et immaculatum se ab hoc mundo custodierit. Et omnes hostes suos spiritales subegerit ab istis paucis et malis diebus provebitur ad dies eternos, eterni solis luce signatos. Sic ergo Iesus divino responso provectus dierum dicitur. Quis autem ita presbyter et senior provectus dierum, ut Iesus Christus, qui est principium et primogenitus omnis creature ? Ideo forsitan ipse solus vere presbyter dicitur ante quem nemo est. Etsi sunt qui dicantur presbyteri vel seniores vel pontifices, Ipse tamen sicut in pontificibus pontificum princeps est, ita in presbyteris vel senioribus princeps presbyterorum est, sicut in omnibus princeps est, quia caput omnium est. et dixit Dominus ad eum : Senuisti  transeundo ad dies eternos et longevus es,  unde Ps. 109, 1 ; Mt. 22, 44 ; Mc. 12, 36 ; Lc. 20, 43 ; Act. 2, 35 ; cf. Hbr. 1, 13. : « Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum terraque latissima derelicta est que necdum est sorte divisa est est] om. Weber .  Terraque latissima derelicta. Alia littera. Et terra relicta est valde multa. Superius dictum est, quia cessavit terra a bellis, et quia Iesus cepit omnem terra non tamen putandum est contrariam sibi esse scripturam. In intelligentia enim spiritali nihil invenies contrarium. Intuere Salvatoris nostri primum adventum cum venit seminare semen, vel verbum suum, cepit enim omnem terram solo seminis iactu et contrarias potestates que gentilium mentes obsederant, effugavit {t. 1 : Erfurt, f. 235ra ; facsim., p. 453a} et verbum seminavit, ecclesias propagavit. Hec est prima eius totius terre possessio. Vide quomodo etiam secundo capiat terram que nunc dicitur multa esse derelicta. Paulus enim de eo dicit : « Oportet eum regnare, donec ponat inimicos scabellum » etc. Hec est terra que nunc dicitur derelicta esse, donec omnes omnino subdantur sub pedibus eius. Hec est terra que derelicta EST. Omnes fines Philistiim te alia que sequuntur. Multa supersunt que videmus nondum subiecta, que necesse est omnia subiici. Non enim finis esse poterit visi cuncta fuerint subiecta ei. Unde omnes gentes fervient ei. In secundo ergo adventu hanc multam terram obtinebit Iesus. Sed illi beati sunt qui primo adventu eius obtenti sunt. Isti enim venire in gratiam erunt, qui multis adversariis resistentibus bello et armis hereditatem terre promissionis accipiunt. Qui vero ex necessitate subiicietur cum novissimus inimicus destruetur mors non erit in gratia. Omnis videlicet Galilea Philistiim et universa Gessuri a fluvio turbido qui irrigat Egyptum usque ad terminos Accaron contra aquilonem terra Chanaan que in quinque regulos Philistiim dividitur Gazeos et et] om. Weber Azotios {t. 1 : Erfurt, f. 235ra ; facsim., p. 453a} Ascalonitas Getheos et Accaronitas. Ad meridiem vero sunt Evei omnis terra Chanaan et Maara Sidoniorum usque Apheca et terminos Amorrei eiusque confinia, Libani quoque regio contra orientem a Baalgad sub monte Hermon donec ingrediaris Emath. Omnium qui habitant in monte a Libano usque ad aquas Masserephot M.] Masrefoth Weber universique Sidonii. Ego sum qui delebo eos a facie filiorum Israel.  Sidonios id est venatores de quibus dicitur  Ps. 123, 7  : « Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium, laqueus contritus est et nos liberati sumus ». : « Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venentium ». UNIVERSIQUE SIDONII. EGO SUM. ADAMANTIUS. Cum plurimas gentes enumerasset Iesus de solis Sidoniis dixit et omnes sidonios ego exterminabo a facie filiorum Israel. Sidonii interpretantur venatores. Hi sunt demones de quibus dicit Propheta : « Laqueos paraverunt pedibus meis. Istos exterminat Dominus, ut non sit qui laqueos tendat et retia ad decipiendas animas et requiescat unusquisque sub vite sua, et sub ficu sua. Veniat ergo in partem partem] parte Weber hereditatis Israel sicut precepi tibi. Et nunc divide terram in possessionem novem tribubus et dimidie tribui Manasse ET NUNC DIVIDE. Post hoc autem legitur quia Moyses dedit hereditatem quibusdam ; et postea Iesus secundum preceptum Domini distribuit hereditatem. Per Moysen legem intellige qui secundum legem vixerunt, primi hereditatem acceperunt, sed extra terram promissionis. Cumque eam accepissent, non eam possident neque dividunt inter se, sed expectant usquequo eis per Iesum distribuatur in sortem. Hinc Apostolus ait : Hi omnes testimonium habentes per fidem nondum consecuti sunt repromissiones Deo pro nobis aliquid melius providente, ne sine nobis consummarentur. Habent igitur iam promissionem suam et requieverunt digni iudicati per Moysen capere hereditatem suam, sed adhuc pugnant pro his qui sub Iesu militant. Omnes enim patres, qui ante nos dormierunt, pugnant nobiscum et orationibus adiuvant. Unde : Ablinget sinagoga illa hanc sinagogam, sicut ablingit vitulus herbam viridem de campo. Sinagoga enim Domini que nos precessit ore et lingua consumet contrariam sinagogam, id est orationibus consumet adversarios nostros. Orationibus ergo et verbi Dei meditatione et sensu recto pugnandum est. ADAMANTIUS. Sicut umbre exemplari deserviunt celestium et qui legem suscipiunt que vere legis umbra est, ita exemplar et umbram sequuntur divisionis celestis, qui in Iudea hereditatem terre dividunt. Veritas enim est in celis, umbra in terris, dum hec constabat in terris, era Hierusalem terrestris, et templum, et altare et cultus visibilis erant pontifices et sacerdotes, civitates Iudee et vici et omnia que in hoc libro scripta sunt. Cum vero in adventu Christi veritas descendens de celis de terra orta est, et iustitia de celo prospexit, umbre ceciderunt, cecidit altare et templum ut iam nec in monte Garizim, nec in Hierosolimis sit locus ubi oporteat adorare, sed veri adoratores, adorent patrem in spiritu et veritate. Presente ergo veritate umbra cessavit. Et cum adesset templum {t. 1 : Erfurt, f. 235rb ; facsim., p. 453} quod per spiritum Dei et virtutem altissimi in utero virginis fabricatum est. Dirutum est templum de lapidibus compositum. Adest pontifex futurorum bonorum et cessant pontifices taurorum et hircorum. Venit agnus qui tollit peccata mundi, et cessat agnus de pecudibus assumptis, et ne quicquam tot seculis ingulatus. Consequens ergo erat, ut hereditate regni celorum patefacta ; hereditas terrena cessaret, et omnibus cessantibus omne os obstrueretur, et subditus fieret omnis mundus Deo. Ideo enim hec omnia auferri divina dispensavit providentia, ut viam quandam recipiant veritatis cessantibus figuris. Subversa est omnis terrena Hierusalem, sed habemus celestem que est mater omnium. Misericordia ergo Dei hereditas terrena nobis sublata est, ut hereditatem queramus in celis. Refertur itaque prima et secunda hereditatis divisio : prima quidem per Moysen, secundaque et potentior per Iesum facta est. Moyses trans Iordanem Ruben et Gad et dimidie tribui Manasse dedit possessionem. Alii vero omnes per Iesum suscipiunt hereditatem. cum qua Ruben et Gad possederunt terram quam tradidit eis Moyses famulus Domini trans fluenta Iordanis ad orientalem plagam ab Aroer que sita est in ripa torrentis Arnon et in vallis medio {t. 1 : Erfurt, f. 234rb ; facsim., p. 453b} universaque campestria Medaba usque Dibon et cunctas civitates Seon regis Amorrei qui regnavit in Esebon usque ad terminos filiorum Ammon et Galaad ac terminum Gessuri et Machati et omnem et omnem] omnemque Weber montem Hermon et universam Basan usque Salecha Salecha Rusch ] Saleca Weber omne regnum Og in Basan qui regnavit in Astharoth et Edrai Edrai] Edraim Weber ipse fuit de reliquiis Raphaim percussitque eos Moyses atque delevit. Nolueruntque disperdere filii Israel Gessuri et Machati et habitaverunt in medio Israel usque in presentem diem. Tribui autem Levi non dedit possessionem  quia non potuit dicere Cf. Mt. 19, 21 ; Mc. 10, 21 ; Lc. 18, 22. :"Vende omnia que habes et da pauperibus" etc. Hoc est enim partem Levitis dare. Christus enim qui hec et huiusmodi dixit, Levitis partem dedit. TRIBUI AUTEM LEVI. Levitis autem neque Moyses dedit hereditatem nec Iesus, quia Ipse Deus est hereditas eorum. Hi sunt forte qui in Ecclesia virtute animi et meritorum gratia alios precedunt. Hi sint forte qui in populo salvandorum sapientie et scientie operam tribuunt, et mentem suam puram custodiunt, et omnibus preclaris virtutibus excolunt et simpliciores docent quomodo veniant ad salvatorem horum hereditas ipse Dominus est qui est sapientia quam pre ceteris omnibus dilexerunt. sed sacrificia et victime Domini Dei Israel ipsa est eius hereditas, sicut locutus est illi. Dedit ergo Moyses possessionem tribui filiorum Ruben iuxta cognationes suas. TRIBUI FILIORUM RUBEN etc. Invenio tamen aliquam differentiam in his que Moyses distribuit, et in his que Iesus, Moyses enim duabus semis tribubus hereditatem tribuens non dedit levitis portionem. Iesus autem non solum in his tribubus quibus terram divisit, sed etiam in illis quibus Moyses diviserat, habitacula levitis in singulis tribubus decrevit. Ordo enim leviticus vel sacerdotalis qui Dei sapientie et scientie operam impendit, non potuit a Moyse accipere sortem habitationis qui non erat minister veritatis, sed umbre et exemplaris. Iesus vero noster qui est sapientia Dei habitacula sapientibus prebet. Non potuit dicere Moyses : « Vende omnia que habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in celo, et veni sequere me ». Hoc est partem dare levitis. Nec potuit dicere : « qui non renuntiaverit omnibus que possidet, non potest meus esse discipulus », nec aliud : « Omnis qui non oderit patrem et matrem et fratres et sorores » etc. Ideo habitacula sacerdotum et levitarum dispensare non potuit. Beatus est ergo qui invenitur dignus, ut ab Iesu sortem celestis mansionis accipiat, de qua dicit Iesus : « Volo pater ut ubi ego sum et isti sunt mecum, et sicut ego in te et tu in me unum sumus et isti in nobis unum sint ». Hi tamen quibus sapientia Dei verbum veritas et iustitia esse hereditas dicitur : habitationem interim cum illis accipiunt, quorum hereditas in terris, ut qui per se non valent per illos efficiantur participes sapientei et scientie Dei, et ita ad minimos dispensatio divina pertendit, ut illud compleatur. Qui multum non abundavit et qui minimum non minoratus est. Et quod Apostolus ait : ut vestra abundantia fiat ad illorum inopiam » etc. Ita ergo cohabitare iubentur sacerdos et levita, qui non habent terram ut percipiant ab Israelita sacerdos et levita terrena, que non habent et israelita a sacerdote et levita celestia, et divina que non habet. Lex enim Dei sacerdotibus commissa {t. 1 : Erfurt, f. 235va ; facsim., p. 454a} est, et levitis, ut huic soli operam tribuant, et verbo Dei absque ulla sollicitudine vacent, laicorum ministeriis sustentati. Si enim necessaria non prebuerint minus legi Dei vacabunt occupati corporalibus curis, et periclitabuntur laici. Obscurabitur enim lux scientie que in illis est, te non ministrante oleum lucerne et culpa tua cecus ceco ducatum prebens, in foveam cadet cum eo. {t. 1 : Erfurt, f. 235va ; facsim., p. 454a} Fuitque terminus eorum ab Aroer que sita est in ripa torrentis Arnon et in valle eiusdem torrentis media universam planitiem que ducit Medaba et Esebon cunctosque viculos earum qui sunt in campestribus Dibon quoque et Abamothaal Abamothaal] Bamothbaal ΩL Weber et oppidum Baalmaon et Gessa et Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] om. ΩL Weber | Ges(s)a ΩSM Ed1455 Rusch ] Iaessa Cava , Ies(s)a Ψ ΩJ ΩL Ed1530 Weber , Iassa Clementina et Cedimoth Cedimoth ΩM ΩL ΩS Ed1455 Rusch Clementina ] Cedemoth ΩJ, Cedmoth Weber et Mepheth Mephet ΣM Ed1455 Rusch ] Maphe ΩM, Mephe ΩS, Mefeeth ΩJ, Mepheeth Amiatinus Φ ΘHAMG* ΨB ΩL Ed1530 Weber , Mephaath ΘG² ... Clementina et Chariathaim et C(h)ariathaim Λ H L ΣM B ΨDFM Ω (Cariathim ΩM) Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] Cariathaim ΩL Weber et Sabama et Sabama Ω Ed1455 Rusch Ed1530 ( om. et) Clementina ] Sebama Weber et Sarathasar in monte convallis Bethpheor Bethpheor Weber ] Bethfeor ΩJ (et praem. sec. m. ), Betheor ΨDM ΩM, Bethfogor Ed1455 , Bethphogor X Rusch Ed530 Clementina et Aserothphasga Aserothphasga] Asedothphasga Weber et Bethaisimoth omnes urbes campestres universaque regna Seon regis Amorrei qui regnavit in Esebon quem percussit Moyses cum principibus Madian Eveum Eve(h)um Ω Rusch Weber ] Evi Edmaior. et Recen Recen] Recem Weber et Sur et Hur Hur Ψ ΩJM Clementina ] Ur Rusch Weber et Rebec Rebec] Rabee Weber duces Seon habitatores terre et Balaam filium Beor ariolum occiderunt filii Israel gladio cum ceteris interfectis factusque est terminus filiorum Ruben Iordanis fluvius. Hec est possessio Rubenitarum per cognationes suas urbium et viculorum. Deditque Moyses tribui Gad et filiis eius per cognationes suas possessionem cuius hec divisio est. Terminus Iazer Iazer] Gazer Rusch et omnes civitates Galaad et dimidiam et dimidiam] dimidiamque Weber partem terre filiorum Ammon usque ad Aroer que est contra Rabba et ab Esebon usque Ramoth Masphe et Bethanim Bethanim] Batanim Weber et a Manaim usque ad terminos Dabir. In valle quoque Betharam Betharam] Betharaam Weber et Bethnemra Bethnenra] Bethnemra Weber et Socoth et Saphon reliquam partem regni Seon regis Esebon. Huius quoque finis Iordanis f. I.] inv. Weber est usque ad extremam partem maris Cenereth Cenereth] Chenereth Weber trans Iordanem ad orientalem plagam. Hec est possessio filiorum Gad per familias suas et et] om.Weber civitates et ville earum. dedit et dimidie tribui Manasse filiisque eius iuxta {t. 1 : Erfurt, f. 235vb ; facsim., p. 454b} cognationes suas possessionem cuius hoc principium est a Manaim universam Basan et cuncta regna Og regis Basan omnesque vicos Iahir Iahir] Air Weber qui sunt in Basan sexaginta oppida et dimidiam partem Galaad et et] om. Weber Astharoth et Edrai urbes regni Og in Basan filiis Machir filii Manasse dimidie parti filiorum Machir iuxta cognationes suas. Hanc possessionem divisit Moyses in campestribus Moab trans Iordanem contra Hiericho ad orientalem plagam. HANC POSSESSIONEM. ADAMANTIUS. Discamus ex lege quam necessario descripta est terre divisio, que primo per Moysen ; secundo per Iesum dicitur, non ut utramque severmus, sed ut ratione utriusque discentes illam solam teneamus, que ab Iesu Christo nobis traditur. Illam ergo terram que est trans Iordanem Moyses distribuit. Hanc vero que est in terra sancta, Iesus et princeps tribus. Vides quia cum ceperat vera hereditas terre sancte distribui, assumuntur principes tribuum veri et spiritalis Israel. Hi sunt apostoli quibus dicitur : Sedebitis et vos super sedes iudicantes xii tribus Israel assumitur etiam sacerdos, id est mysticus sermo Dei. Sic enim dicit quia convenerunt Iesus et Eleazar simul ad dividendam terram. Tribui autem Levi non dedit possessionem quoniam Dominus Deus  qui est sapientia et scientia, cui soli Levite et sacerdotes operam tribuunt Israel ipse est possessio eius ut locutus est illi. Capitulum 14 Hoc est quod possederunt filii Israel in terra Chanaan quam dederunt eis Eleazar sacerdos  arcanus sermo Dei et mysticus et Iosue  Christus filius Nun et principes familiarum per tribus Israel  apostoli quibus dicitur Cf. Mt. 19, 28. :"Sedebitis et vos iudicantes duodecim tribus Israel". sorte omnia dividentes sicut preceperat Dominus in manu Moysi novem tribubus et dimidie tribui Manasse. Manasse] om. Weber SORTE OMNIA DIVIDENTES. ISIDORUS. Deletis gentibus Iosue forte dividit populis terram promissionis ; Christus quoque a facie fidelium suorum gentes, id est gentilium errorum spiritus eiecit, et forte divisit terram, unicuique propria Dona {t. 1 : Erfurt, f. 235vb ; facsim., p. 454b} tribuens. Duabus enim tribubus et dimidie dederat Moyses trans Iordanem possessionem  ne temporalibus occupati minus celestibus deservirent DUABUS ENIM TRIBUBUS. ISIDORUS. Moyses trans Iordanem duabus tantum tribubus et dimidie possessionem decrevit ceteri vero omnes per Iesum suscpiunt, quia plures per fidem Iesu Christi promissa celestia suscipiunt, quam per legem due enim semis tribus figurabant priorem populum, qui habuit quidem trinitatis noticiam, sed non perfectam. Novem vero et semis tribus que per Iesum promissionem terre sancte suscipiunt significant novum populum, qui ab Iesu Christo per fidem et gratiam eterne repromissionis hereditatem post lavacrum quasi post Iordanis transitum accipiunt. Sed ipsi quoque ad denarium numerum quasi perfectus est non perveniunt, quia nec in ipso adventu Domini omnia nobis perfecte annuntiata sunt. Unde multa habeo vobis dicere, sed non, sed spiritus veritatis qui a patre procedit annuntiabit vobis omnia. Perfectio ergo et summa omnium bonorum in spiritu sancto est. absque Levitis qui nihil terre acceperunt inter fratres suos  ABSQUE LEVITIS QUI NIHIL. ISIDORUS. Levite non accpiunt hereditatem terre, quia Iesus Christus est hereditas eorum secundum illud. Ego hereditas eorum et possessio non dabitur eis in Israel. Ego enim sum possessio eorum, clericorum enim hereditas et possessio. Ideo dici voluit Deus quia ministri altaris ipsius effecti sunt et sors. UNde et clerus sors interpretatur. Ergo Deum in hereditate possident merito qui ut sine impedimento Deo servire valeant pauperes spiritu esse cupiunt, ut possint dicere Dominus pars hereditatis etc. sed in eorum successerant locum filii Ioseph in duas divisi tribus Manasse et Ephraim nec acceperunt Levite aliam in terra partem nisi urbes ad habitandum et suburbana earum ad alenda iumenta et pecora sua.  NEC ACCEPERUNT LEVITE. ISIDORUS. Habitacula levitis per omnes tribus decernit Iesus, ut qui in ecclesia Domini scientie operam dant et doctrine gratiam administrant, ab his quibus divina dispensant, terrena subsidia recipiant. Unde Paulus : Si nos vobis spiritalia {t. 1 : Erfurt, f. 236ra ; facsim., p. 455a} seminavimus, magnum est ut carnalia vestra metamus. Et merito in omnes tribus dividuntur, qui dispensatione omnium vivunt. Sicut preceperat preceperat] precepit Weber Dominus Moysi, ita fecerunt filii Israel et diviserunt terram. Accesserunt itaque filii Iuda ad {t. 1 : Erfurt, f. 236ra ; facsim., p. 455a} Iosue in Galgala locutusque est ad eum Caleb  quasi cor  LOCUTUSQUE EST CALEPH FILIUS. ADAMANTIUS. Caleph primus hereditatem accipit a Iesu, qui interpretatur quasi cor. Hic est qui in omnibus intellectui operam tribuit, qui non aliud membrum corporis Ecclesie esse dicitur quam cor quod est preclarius in nobis, id est qui omnia cum ratione et prudentia agit, et ita cunctis dispensat quasi non fit aliud membrum nisi cor. Interpretatur autem Iephone conversio. Caleb vero filius conversionis est. Conversus enim ad Deum talem fructum ex se profert, et cor filium generat. Est ergo omnis qui divinis sensibus vacat et rationabiliter agit omnia Caleb. Hic quidem primo eruditus a Moyse ; secundo a Iesu, cui assistebat dicit : Tu nosti verbum quod locutus est Dominus ad Moisen etc. Quis alius potest nosse verbum quod locutus est Dominus ad Moysen nisi solus Iesus ? Nemo enim sic intellexit legem sicut docuit Iesus. Ipse enim omnia edocuit et aperuit. Ipse revelavit Paulo quia lex spiritalis esset etc. filius Iephone  conversionis Cenezeus. Nosti quid locutus sit Dominus ad Moysen hominem Dei  Solus Christus novit quid locutus est Dominus ad Moysen . Nemo enim sic intellexit legem. Ipse omnia docuit et aperuit.  NOSTI QUID LOCUTUS SIT DOMINUS etc. ADAMANTIUS. Hoc est quod dixit Dominus : Si crederetis Moysi, crederetis et mihi de me enim ille scripsit. De me vero, id est Caleb qui est cor dixiit : Certum est enim quia de corde scripsit Moyses, quia omnia sapienter scripsit. de me et te in Cadesbarne  Moyses de quo dicitur de me enim ille scripsit Cf. Lc. 24, 44 : « Et dixit ad eos : Hec sunt verba que locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum, quoniam necesse est impleri omnia que scripta sunt in lege Moysi et prophetis et Psalmis de me ».  "Si crederetis Moysi, crederetis et mihi". Io. 5, 46. Quadraginta annorum eram quando misit me m. me] inv. Weber Moyses famulus Domini de Cadesbarne ut considerarem terram nuntiavique ei quod mihi verum videbatur. Fratres autem mei qui ascenderant mecum dissolverunt cor populi et nihilominus ego secutus sum Dominum Deum meum. Iuravitque Moyses in die illo dicens : Terram quam calcavit pes tuus erit possessio tua et filiorum tuorum in eternum quia secutus es Dominum Deum tuum tuum] meum Weber . Concessit ergo Dominus vitam mihi sicut pollicitus est usque in presentem diem. Quadraginta et quinque anni sunt ex quo locutus est Dominus verbum istud ad Moysen quando ambulabat Israel per solitudinem {t. 1 : Erfurt, f. 236rb ; facsim., p. 455b} hodie octoginta quinque annorum sum sic valens ut eo valebam tempore quando ad explorandum missus sum illius in me temporis fortitudo usque hodie perseverat tam ad bellandum quam ad gradiendum.  SIC VALENS etc. Sanctus enim similiter valet et in presentibus et in preteritis et in novis et veteribus, in Evangeliis et in lege. Hoc ergo est quod non dicit valere se sub Iesu, sicut tunc cum Moyse, quia in utriusque testamenti mysteriis cor vigilans valet. Da ergo mihi montem istum quem pollicitus est Dominus  DA ERGO MIHI MONTEM ISTUM. Nihil humile, nihil deiectum sanctus requierit, sed montem excelsum, in quo sunt civitates magne et munite, quia civitates munitas occupat sapiens, et destruit munitiones in quibus confidunt impii. te quoque audiente in quo Enachim sunt et urbes magne atque munite si forte sit Dominus mecum et potuero delere eos sicut promisit mihi.  IN QUO ENACHIM SUNT ET URBES. ADAMANTIUS. Civitates et muri sunt impiorum dogmata et silogismi Prophetarum, quibus astruunt impia queque et divine legi contraria. Illa quoque sunt civitates munite et in montibus collocate, que heretici scripturarum assertionibus velut in altis montibus locant. Has civitates quisque sapiens verbum veritatis predicans destruit, et urbes mendacii veritatis ariete subvertit. Ego sapientissimus Caleb, assistens ante Iesum promitti se plus valere ad prelium ; et ideo poscit permitti sibi facultatem disputandi, cum dialecticis seculi, qui pro veris falsa confirmant, ut subvertant omnia que falsis assertionibus contruunt, cuius alacritatem videns Iesus, benedicit eum qui talia poscit et audet. Tu quoque, si vis operam dare studiis et legem Dei prudenter meditari et effici cor in lege Dei, potest istas magnas et munitas urbes, id est falsas assertiones, subvertere ut et tu merearis benedici ab Iesu et accipere Hebron, que interpretatur coniunctio vel coniugium, per quod forsitan potest illud ostendi, quod spelunca duplex comparata ab Abraam patriarcha in ea est, in qua coniugia patrum et reliquie eorum iacent, id est Abraam cum Sara, Isaac cum Rebecca, Iacob cum Lia. Meruit ergo Caleb patrum reliquias in hereditatem suscipere, quia sapientiam qua vigebat sub Moyse et Iesu {t. 1 : Erfurt, f. 236rb ; facsim., p. 455b} intellexerat coniunctionibus rationem, et quid cause esset, quod cum Abraam sola ibi Sara iaceret, et neque Agar, neque Cetura ei meruisset adiungi, vel quare cum Iacob sola Lia iaceret, et neque Rachel amplius dilecta, neque ex concubinis aliqua in sepulcro ei fuerat copulata. In memoriis ergo patrum hereditatem capit sapiens Caleb. Ipsi Iesus enachitarum gentis metropolim tribuit Hebron, et efficitur ei sors usque in hodiernum diem, utinam et mihi daretur sors Abraam, Isaac et Iacob, ut efficeretur meus Deus sicut effectus Deus Abraam, Deus Isaac et Deus Iacob in Christo Iesu. Benedixitque ei Iosue  quia talia deposcit et audet et tradidit ei ei] om. Weber Hebron  que interpretatur coniunctio vel coniugium in possessionem atque ex eo fuit Hebron Caleb filio Iephone Cenezeo usque in presentem diem quia secutus est Dominum Deum Israel. Nomen Hebron antea antea Rusch Weber ] ante Clementina vocabatur Chariatharbe.  civitas quattuor Adam maximus ibi inter Enachim situs est et terra cessavit a preliis. Cf. Glossa ordinaria (Mt. 27, 33).  Si vis habere hereditatem a Iesu, oportet ut terra carnis tue quiescat, nec contra spiritum confligat.  ET TERRA CESSAVIT A etc. ADAMANTIUS. Non est hoc sciptum in distributione Moysi, sed in distributione Iesu. Si ergo vis dignus effici qui hereditatem consequaris a Iesu, oportet te prius omnia bella finire, et in pace consistere, ut de carnis tue terra dicatur, quia cessavit terra a bellis. Cum autem consuetudo sit sancte scripture quattuor partes orbis quas axes vel plagas nominant appellare ; in descriptione finium tribus Iude, due tantum nominantur. Et facti sunt, inquit, fines filiorum tribus Iuda secundum plebes eorum a finibus Idumee, a destero Sinai ad occidentem. Et cum descripsisset fines ab occidente, ait, et ab oriente mare salsum. Septentrionem vero et meridiem reticuit. Fines ergo Iudee primi sunt Idumee, finibus que terrena interpretatur post terrena. Ergo statim sequuntur fines Iudee, sed a deserto, inquit, Sinai, id est temptationum, post temptationes ergo sequuntur fines hereditatis Iude. Oriens et occidens nominantur vicina loca que supra diximus, id est confinia. Vallis quoque Egypti vicina occidentalibus partibus designatur, que a deserto est ab occidente. Ab oriente vero cinguntur fines mari salso. Post hec a collibus, inquit, qui tendunt ad occidentem, et inde ascenditur ab occidentem usque ad cades Barne, et sic protenditur ab occidentem ad cades. Hi sunt fines eorum ab Africo, et inde perrexit usque ad vallem Egypti. Vide quomodo in occidentis partibus Africum Egyptum et occasum nominat, ut sciat sibi quisque hec esse transeunda, et ita demum ad tribum regiam pervenire, de qua ortus est Dominus noster. A finibus autem Idumee est desertum Sinai. Ideo necesse est nos transire Eremum temptationum, ut possimus pervenire in hereditatem filiorum Iuda. Ascendere quoque oportet assenssum collium Accabim, qui interpretatur scorpiones, quia transeundu sunt a nobis, et calcandi scorpiones, de quibus dicitur : Ecce dedi vobis potestatem calcandi super scorpiones et serpentes etc. Qui ergo vult ingredi in hereditatem tribus Iude, ascendat istas ascensiones ? Calcet et evadat hos scorpiones. Forte hoc iter agenti Ezechieli dicebat Dominus : Fili hominis in medio scorpionum tu habitas. Et sunt, inquit, fines usque cades Barne, cades interpretatur sanctum vel sanctificatio. Fines ergo Iude usque ad sanctificationem perveniunt. Dicitur etiam ab orientis partibus tribus Iude esse mare salsum et post hec in parte eius niminatur fons solis et civitas solis, et in eadem tribu est etiam civitas litterarum. Oportet igitur omnem qui vult introire in partem filiorum Iuda transire prius mare salsum, id est mundi huius {t 1. : Erfurt, f. 236va ; facsim., p. 456a} undas et turbines superare, et omnia huius mundi evadere, que pro sui incerto et lubrico marinis fluctibus comparantur, ut possit ad Iude terram pervenire, et ad fontem solis iustitie, qui est fons aque salientis in vitam eternam, et postea civitatem solis iustitie invenire est et in Egypto civitas solis, sed illa huius solis nomen accepit, que pater celestis oriri iubet super bonos et malos. Illa vero que est in Iudea sanctorum tantum efficitur, quia civitas dei est et fons ille supradictus fluvius effectus letificat civitatem dei. Tu quoque, si undique munitus sis et continentie muro circondatus, patientie et magnimitatis turribus consummatus efficieris civitas Dei. Si vero ad hoc lumen scientie Dei tibi addideris et te sol iustitie irradiaverit, efficieris civitas solis, vel civitatem solis forte hereditabis. Si autem in lege Dei die ac nocte studueris, et de manu tua liber legis, non recessit et efficietur hereditas tua civitas litterarum. Capitulum 15  ADAMANTIUS. Non parum utilitatis confertur anime, cum ad aures nostras licet obscura lectio divini sermonis illabitur. Si enim creditur a gentilibus quod per carmina quedam que precantationes appellant, quibus istud artis est susurrantes nominibus quibusdam compilatis, et cum his que nec illi qui invocant norunt ex solo tamen vocis sono sopiuntur serpentes, vel etiam de cavernis trahuntur, et sepe in corporibus humanis tumores vel fervores vel alia huiusmodi voce sola solvere vel reprimere dicuntur. Interdum etiam anime stuporem quendam sensus infligere. Si tamen Christi non restiterit fides, quanto magis totius precantationis et carminis validiorem ducendam credimus quamcumque scripture sancte vel sermonum vel nominum appellatione. Sicut enim apud infideles contrarie viritutes audientes illa nomina assunt. Etiam dant operam in hoc ad quod invocari se ex illo, vel ex illo nomine sentiunt, officii sui rem cui se mancipaverint impendentes multomagis celestes virtutes, que nobis cum sunt libenter accipiunt, si verba scripture et horum nominum appellationes, velut carmina quedam et precantationes ex ore nostro promamus. Et si enim illa non intelligimus, ille virtutes intelligunt et velut carmine quodam invitate, et adesse nobis et ferre auxilium delectantur. Non solum enim circa nos, sed etiam intra nos divine virtutes sunt, unde Benedic anima mea Domino, et omnia interiora mea nomen sanctum eius, id est omnia que intra me sunt. Constat ergo multas esse virtutes intra nos, quibus animarum nostrarum vel corporum cura commissa est. Si sancte sunt cum scripture leguntur a nobis delectantur, et validiores erga nostram diligentiam fiunt {t 1. : Erfurt, f. 236vb ; facsim., p. 456b} licet sensus noster sine fructu sit. Secundum illud Apostoli : Si linguis loquamur et spiritus noster oret, sensus autem noster sine fructu sit ad intelligendum. Mirum mysterium in hoc protulit Apostolus aliquando, scilicet fieri posse ut spiritus qui in nobis est oret, et sensus noster sine fructu sit. Ille enimi virtutes que anime nostre in adiutorium date sunt, reficiuntur ex auditu sancte scripture velut divinis et rationabilibus cibis, cum secundum divina verba proferimus ex ore. Ipse etiam Christus si in huiusmodi studiis nos vacantes inveniat, non solum refici et pasci dignatur in nobis, sed etiam si has epulas viderit apud nos paratas patrem secum adducet, secundum illud : Ego et pater veniemus et mansionem apud eum faciemus. Sed sicut huiusmodi meditationibus divinarum consortia et officia provocamus, ita malignarum virtutum insidias et demonum incursiones huiusmodi sermonum et nominum appellationibus effugamus, verbi gratia : ut siquis prospexerit precantationibus sopitum serpentem in manibus portari, vel de carvenis extrahi, nihil nocere valentem venenis incantationum virtute torpentibus, ita lectionis divine virtute, si quis intra nos est contrarie virtutis serpens, si patienter feras, id est si non tedio auditum avertas carminibus depellitur. Si ergo legitur tibi scriptura obscura et quam non intelligis, hanc interim utilitatem suscipere, observa tantum ne efficiaris sicut aspides surdes, que non exaudiunt vocem incantantis et venefici qui incantatur a sapientie. Est enim carmen quod incantatur a sapiente Iesu Nave et ab omnibus prophetis. Ne ergo fastidiamus audientes sanctas scripturas, etiam si non intelligamus, sed fiet nobus secundum fidem nostram credentibus, quia omnis scriptura divinitus est inspirata, et utilis etiam si non sentiamus utilitatem. Prebent aliquando medici cibum vel potium verbi gratia ad discutiendam caliginem oculorum, nec tamen in edendo vel potando sentimus quod prosit, sed cum transierit dies una et altera et tertia suo tempore per occultos meatus relata ad visum cibi vel poculi virtus paulatim purgat aspectum. {t 1. : Erfurt, f. 236va ; facsim., p. 456a} Igitur sors filiorum Iude per cognationes suas ista fuit a termino Edom  qui interpretatur terrenus usque ad usque ad] om. Weber desertum Sin  tentationis contra meridiem et usque ad extremam partem australis plage. Initium eius a summitate maris Salsissimi  mundanorum scilicet fructuum et a lingua eius que respicit meridiem egredieturque egredieturque] egrediturque Weber contra ascensum Scorpionis  «Dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones ». Lc. 10, 19. et pertransit in Sina ascenditque in Cadesbarne et pervenit in Esrom, ascendens ad Daram ad Daram] Addara Weber et circumiens Cariathaa Cariathaa] Caricaa Weber . atque inde pertransiens in Asemona et perveniens ad torrentem Egypti eruntque termini termini] termi Weber eius mare Magnum. Hic erit finis meridiane plage. Ab oriente vero erit initium mare Salsissimum usque ad extrema Iordanis et ea que respiciunt ad ad] om. Weber aquilonem a lingua maris usque ad eundem Iordanis Iordanis] Iordanem Weber fluvium. Ascenditque terminus in Bethagla et transit ab aquilone in Betharaba ascendens ad lapidem Boem Boem Rusch ] Boen Weber filii Ruben Parall . Ios. 18, 18 et tendens usque ad terminos Debera de valle Achor contra aquilonem respiciens Galgala que est ex adverso ascensionis Adommim ab australi parte torrentis transitque aquas {t. 1 : Erfurt, f. 236vb ; facsim., p. 456b} que vocantur fons  «Aque salientis in vitam eternam ». Io. 4, 14. Solis  iustitie et erunt exitus eius ad fontem Rogel Ascenditque per convallem filii Ennon Ennon Rusch hic et ubique cum Ω etc.] Ennom hic et ubique Weber ex latere Iebusei ad meridiem. Hec est Hierusalem et inde se erigens ad verticem montis qui est contra Gehennon Gehennon Ω Rusch ] Gehennom Weber cum hebr. גֵֽי־הִנֹּם֙ ad occidentem in summitate vallis Raphaim contra aquilonem pertransitque a vertice montis usque ad fontem aque Nepthoa et pervenit usque ad vicos montis Ephron inclinaturque in Bala Bala] Baala ΩF que est Chariathiarim id est urbs Silvarum et circuit de Bala Bala] Baala ΩF contra occidentem usque ad montem Seir transitque iuxta latus montis Iarim ad aquilonem in Cheslon et descendit in Bethsames transitque in Thamna et pervenit contra aquilonem partis Accaron ex latere inclinaturque Secrona et transit montem Baala Baala ΩF Rusch Weber ] Balaa ΩM pervenitque in Gebneel et Magni maris M. m. ΩF Rusch ] inv. Weber contra occidentem fine concluditur. Hii sunt termini filiorum Iuda per circuitum in cognationibus suis. Caleb vero filio Iephone  conversionis  CALEB VERO FILIO IEPHONE DEDIT etc. ADAMANTIUS. Initium distributionis Iesu incipit a Caleb. Data est enim huic portionis sue sors priusquam tribus sua, id est tribus Iuda perciperet nec in extremis partibus, sed in medio filiorum Iuda nec per sortem, sed per preceptum Domini datur ei civitas integra. Quem enim alium dignum erat consequi talem hereditatem nisi Caleb qui solus salvatus est cum Iesu de sexcentis milibus armatorum, qui exierant de Egypto. Et ipsum oportet {t. 1 : Erfurt, f. 237ra ; facsim., p. 457a} accipere metropolim. Ideo deit ei Iesus civitatem Arboc metropolim Enach, que est Hebron, in qua erant memorie patrum et exterminavit inde tres filios Enach. Primo ergo discutiamus, quare metropolim accepit Caleb, et illam que prima inter omnes in terra pro metropolis dicitur, et metropolis Enache, que interpretatur humilitas inanis. Due autem humilitates sunt, una laudabilis de qua dicitur : Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde etc. Qui se humiliat exaltabitur etc. Et humiliamini sub potenti manu Dei ; altera culpabilis de qua dicitur quia Ammon humiliavit Thamar sororem suam. Hec est humilitas inanis que ex peccato descendit huius metropolim cepit et excidit Caleb et intermit tres filios Enach, id est inanis humilitatis, et habitavit civitatem. Primus autem est filius Susi, id est extra me. Hoc est extra sanctum, extra sanctum enim est filius inanis humilitatis, immo extra Deum. Est alius Achimaau, qui interpretatur frater meus sine consilio. Omnes enim fratres qui de humilitate inani nascuntur extra consilium sunt. Tertius est Thalamin, quod interpretatur precipitium vel suspensio, quia nihil in eo stabilitatis, sed vaga omnia et in preceps ruentia. His exterminati ascendit in Dabir, cuius nomne erat prius civitas litterarum. Dabir autem interpretatur loquela. Igitur civitatem litterarum intellige omne veteris instrumentum testamenti, sicut hanc ipsam quam nec exponimus scripuram, que post efficitur Dabir, id est loquela. Que enim prius in litteris erat, et secundum litteram intelligebatur, modo in Eclesiis Christi loquela facta est, loquentibus de ea et differentibus, primo apostolis et removentibus superficiem littere et proferentibus in spiritalem loquelam, deinde doctoribus singulis litterarum singulis loquelam et disputationem angelicam facientibus. Qui sunt autem tres filii Enach, quos Caleb interfecit, in cuius personam et virtutem legis ascripsimus in terrenis. Inanis humilitas est illa quam poete vel philosophi de divinitate senserunt. Humilia enim sunt et Deo indigna sunt, que senserunt. Quid enim tam inaniter humile, quam ligna et lapides Deos putare, huius inanis humilitatis, primus filius est qui dicitur extra me, id est primus sensus eorum extra veritatem et extra Deum est. Secundus Achiman, id est frater sine consilio est, quam relinquere Deum, qui nos fecit, et sequi Deos alienos quos nos fecimus. Tertius erroris sensus est Thalamin, quod est precipitium vel suspensio, quia novissima huius erroris tendum in precipitium, et in profundum inferni. Hos gentilitatis sensus tamquam filios Enach vetusti erroris abscidit lex que etiam secundum litteram {t. 1 : Erfurt, f. 237rb ; facsim., p. 457b} verum Deum creatorem omnium predicat. Sed nunc ascendit Caleb ad istam civitatem litterarum et dixit : Quicumque perexciderit civitatem litterarum et obtinuerit eam, dabo ei Axam filiam meam uxorem etc. Gothoniel qui cepit civitatem litterarum interpretatur responsio Dei. Responsio autem Dei dicitur is cui respondet Deus, id est cui arcana revelat. Iste ergo qui potest capere civitatem litterarum veteris testamenti, et excidere litteram occidentem, frater Caleb iunior. Hic ego sum qui excisa legis littera sensum in ea spiritalem requiro. Excido autem litteram, cum non secundum carnem circumcidor, neque secundum carnem azima comedo, neque Pascha cum Iudeis observo vel huiusmodi etc. Promittitur enim mihi si civitatem litterarum excidero filia fratris mei maioris. Erat enim filium Cenem, qui interpretatur spretio. Quis enim erat spretio sicut nos gentes alienati a conversatione Israel. Nam prior frater meus, cuius accipio filiam, quia excidit civitatem litterarum fuit filius Iephone, qui interpretatur conversio. Dat ergo mihi minori fratri filiam suam, id est intelligentiam sui, lex, unde : Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius. Sciendum tamen aliud esse legem, cuius nunc personam dedimus : Caleb aliud litteram veteris testamenti, id est civitatem litterarum. Accepta ergo filia eius ego frater eius iunior adduco eam de domo patris sui. Que cum veniret mecum sedens super asinum, quem secundum solverunt discipuli Christi dicit ad patrem suum : Da mihi benedictionem tuam, pater. Et accepit Gonechlam superiorem et gonechlam inferiorem, id est pollicitationem vite, que nunc est et future et centuplum in presenti seculo, et vita eternam in futuro. dedit partem in medio  non in extremis filiorum Iuda sicut  non forte preceperat ei Dominus Chariatharbe patris Enach  qui interpretatur humilitas inanis vel responsio inanis ipsa est Hebron delevitque ex ea Caleb tres filios {t. 1 : Erfurt, f. 237ra ; facsim., p. 457a} Enach Sisai Sisai ΩM ΩJ ΩS] scrips. , Sesai Rusch Weber et Achiman Achiman ΩM ΩF ΩJ ΩS Ed1530 ] Hayman Ed1455 Rusch , Ahiman Cor3 (al.) Clementina Weber  frater meus extra consilium id est sine consilio. Omnes enim filii inanis humilitatis extra consilium sunt. et Tholmai  Septuaginta : Thalamin id est principium vel suspensio quasi vagus scilicet et preceps de stirpe Enach atque inde conscendens venit ad habitatores Dabir  qui interpretatur loquela que prius vocabatur Chariathsepher id est civitas Litterarum. Dixitque Caleb  ut non carnaliter impleat vel intellegat sed spiritaliter qui percusserit Chariathsepher  civitatem litterarum scilicet Veteris Testamenti et ceperit eam ; dabo ei ei ΩF Rusch] illi Weber Axam filiam meam uxorem.  legis scilicet intelligentiam Cepitque eam Othoniel  Gothoniel : responsio Dei cui scilicet Deus respondet et arcana revelat filius Cenez Cenez] Zenech ΩF frater Caleb iunior deditque ei Axam filiam suam uxorem.  GOTHONIEL FILIIS etc. Nota quod Caleb dicitur filius Iephone et Gotoniel filius Cenem, qui est Caleb iunior, id est sanguineus. Qui Qui Cor3 (vel :) Rusch ] Que ΩF ΩJ Weber , cum pergerent simul, suasa est a viro suo suasa... suo ΩM ( om. suo) ΩF Rusch Ed1530 Clementina ] suasit ei vir eius B L M Λ H Σ ΦV Ψ ΩJS (suus) Ed1455 , suasit viro Weber ut peteret a patre suo agrum suspiravitque ut sedebat in asino.  gentium populo de quo dicitur Mt. 21, 2. : « Solvite et adducite mihi ».  UT SEDEBAT IN ASINO. GREGORIUS. Axa super asinum sedet, cum irrationabilibus carnis motibus anima presidet. Que suspirans a patre terram irriguam petit, quia a creatore cum magno gemitu querenda est lacrimarum gratia. Sunt enim qui iam perceperunt libere pro iustitia loqui, oppressos tueri, indigentibus tribuere, ardorem fidei habere, sed adhuc gratiam lacrimarum non habent hi terram australem et arentem habent, sed adhuc irrigua indigent, quia in bonis operibus positi, in quibus magni et ferventes sunt. Oportet ut timore supplicii vel amore regni celestis, mala etiam que ante perpetraverunt, deplorent. Compunctionis autem duo principalia genera sunt, quia Deum sitiens anima prius timore compugitur poste amore. Primus enim timore se lacrimis afficit, quia dum malorum suorum recolit, pro his eterna supplicia pertimescit. Cum vero longo merore fuerit formido consumpta, quedam de presumptione {t. 1 : Erfurt, f. 237ra ; facsim., p. 457a} venie securitas nascitur et in amorem celestium gaudiorum animus inflammatur. Et que prius flebat ne duceretur ad supplicium, post flere incipit, quia differtur a regno. Dat ergo ei pater irriguum superius cum se in lacrimis celestis regni desiderio affligit. Irriguum vero inferius accipit, cum inferni supplicia flendo pertinescit. Prius autem inferius et post irriguum superius datur, sed quia compunctio amore dignitatis preminet, necesse fuit ut prius irriguum superius et post inferius poneretur. Cui Caleb : Quid habes inquit ? At illa respondit : Da mihi benedictionem. Terram australem et arentem dedisti mihi, iunge et irriguam. Dedit itaque Dedit itaque ΩL Rusch ] Deditque X Ω cum Gregorio Magno Dial. 3, 34 Pater. in Ios. 1 ei ei ΩL Rusch ] om. ΩM Caleb irriguum superius et inferius. Hec est possessio tribus filiorum Iuda per cognationes suas. Erantque civitates ab extremis partibus filiorum Iuda iuxta terminos Edom a meridie Cabseel et Eder Cabseel et Eder Rusch ] Capsehel et Eder ΩP, Cabsahel et Edel ΩL et Iagur et Cina et Dimona et Adada et Adada ΩJ Ed1455 Rusch Clementina ] et Ededa ΨB, Edada T M ΦRAZG ΩSL, Adeba ΩP, Adeda ΩM, Weber et Cedes Cedes ΩLP Rusch Weber ] Cades ΩMS Clementina et Asor et Iethan Ziph et Thelem et et Iethan Ziph et Thelem et Ω (et² om. ΩM) Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] et Iethanziphethelem et Rusch, Ietnã Cif et Thelem ΩP, Iethnan Ziph et Thelem ΩL Weber {t. 1 : Erfurt, f. 237rb ; facsim., p. 457b} Baloth Asor Noba Asor Noba Rusch ] et praem. ΩLP Weber , Asor ioba ΩM, a. nobva ΩS, a. nova ΩJL Cor3 (Hier. Asor in sorte Iude que ad distinctionem veteris dicitur nova), a. nobe ΩP, + et ΩLP Weber Carioth Iesrom Iesrom Ed1455 Rusch ] Effron ΩM, Ephron ΩS, Esron Cava ΩJ ΩL, Esrom ΩP Weber , Hesron Clementina hec est Assor Assor ΩS Ed1455 Rusch ] Asor cett. Omam Same Omam Same Ed1455 Rusch ] Oman Same ΩMS, Aman Same ΩLP Weber , Cor3 (aliqui antiq. habent amansame hebr. aman et sama), Asor Amam Sama Clementina, et Meloda Meloda Ed1455 Rusch ] Moloda ΩM, Molida ΩS, Modola ΩP, Molada ΩL Weber et Asergadda et Assemoth et Assemoth et] Asemon ΩL Weber Bethfeleth B.] Bethfaleth ΩL Cf. 2Esr. 11, 26 : Bethfaleth et Asersual et Bersabee et Baziothia Baziothia ΩL Rusch Weber ] Bazothia ΩL et Abala et Abala Ed1455 Rusch ] et Balaa ΩM, et Baala ΩSJ Ed1530 Clementina , Baala ΩL, Bala plerique codd. Weber et Humesen Humesen] Hiim Essem ΩL, Iim et Esem Clementina, Hiim Esem Weber et Heltholad Cf. 1Par. 4, 29. et Exiil et Harma et Exiil et Sarma] et Exul et Sarma Rusch , Exiil et Harma Weber Siceleg Siceleg Weber ] Sicelech Rusch et Medemena et Sensenna Lebaoth et Selim et Ahemremmon Ahemremmon] Aen Remmon ΩL, Emremmon ΩP, Aenremmon Weber omnes civitates viginti novem et ville earum. In campestribus vero Estaol Estaol ΩL Rusch ] est Haol ΩP, Esthaul Weber et Saraa Saraa ΩLP Weber ] Sarca Rusch et Asena et Azone Azone] Zanoe ΩL, Azanoe ΩP Weber et Engannim et Thaphua et Thaphua] Thaffua Weber et Enaim et Ierimoth et et] om. Weber Adulam Socho et Azecha Azecha] Azeca Weber et Sarim et Sarim et ΩLP Rusch ] Saraim Weber Adithaim et Gedera et Giderothaim urbes quattuordecim et ville earum. Sanan et Adesa Adasa] Adesa ΩLP Weber et Magdalgad Delean Delean ΩP Rusch ] Delen ΩSJ ΩL et Masepha Masepha] Mesfa ΩP Weber et Iectel Lachis et Baschat Baschat ΩL Rusch ] Baschath ΩJ, Bascath ΩP Weber et Eglon Eglon ΩJL Rusch ] Aglom ΩP, Aglon Weber Tebbon Tebbon Ed1455 Rusch ] Thebbon ΩJ ΩP Weber , Chebon ΩL, Chebbon Ed1530 Clementina , Lesbon ΩM, Esbon ΩS et Leemas Leemas Ω Ed1455 Rusch ] Lechemas ΩP, Lehemas ΩL Weber et Chethlis Chethlis Weber ] Cethlis ΩJLP, Cethis Rusch et Gideroth et et Rusch ] om. ΩJLP Bethdagon et Neema et Maceda civitates sedecim et ville earum. Lebana Lebana Rusch Ed1530 ] Labana ΩJ ΩL ΩP Weber , Labane Cava L X ΩM, Lambane L Λ L ΩS , Libana ΨDM Cor3 (hebr.) Cf. 1Par. 6, 57 (hebr. v. 40, 42) et Ether et Asan Iepta Iepta ΩJ Rusch ] Iephta ΩL ΩP ( praem. et) Weber et Esna et Nesib et et Ω ΩLP Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] om. Weber Ceila et Achzib Achzib ΩL Rusch ] Aczib ΩMS, machizib ΩP tantum et Maresa civitates novem et ville earum Accaron Accaron ΩJ Weber ] Acharon Rusch cum vicis et villulis suis. Ab Accaron Accaron Weber ] Acharon Rusch usque ad mare omnia que vergunt ad Azotum et viculos eius. Azotus cum {t 1. : Erfurt, f. 237va ; facsim., p. 458a} vicis et villulis suis Gaza cum viculis et villulis suis usque ad torrentem Egypti et et] om. Weber mare Magnum terminus eius et in monte Samir et Ietther Ietther ΩLP Rusch ] Iether Weber et Socchoth Socchoth] Soccho Socho Weber et Edenna Chariathsenna, hec est Dabir, Anab et Histemo Histemo Rusch ] Isteio ΩM, ysbemo ΩS, Istemo ΩL, stemo ΩP, Histhemo Ed1455 , Isthemo Weber , Estemo Cor3 (hebr.) et Anim Gosen et Olon et Gilo civitates undecim et ville earum. Arab et Roma et Esaan et et] om. ΩL Weber Ianum et Bethafua et Apheca Apheca] scrips. , Afeca ΩL Rusch Weber Athmatha Athmatha Cava Ed1455 Rusch Clementina ] et Azmata ΩJ, Amatha ΩL, Ammatha Weber et Chariatharbe hec est Hebron et Sior civitates novem et ville earum. Maon et Chermel et Ziph et Loche Loche Rusch ] Iote Weber Iezrael Iezrael] scrips., Iezrachel Rusch tantum , Iezreahel Λ H, Zerahel ΩSM, Ierahel ΩJ, Iesrahel Ed1455 , Iezrael Clementina, Iezrehel Weber et Iucadam et Zanoe Accaim Accaim Weber ] Accaym Rusch, Accain ΩL, Acchaym ΩP Gabaa Gabaa ΩL Rusch ] Gebaa Weber et Thamna civitates decem et ville earum. Alul et Bethsur Bethsur] Betsor Rusch et Hiedor Hiedor Rusch ] Gedor Weber Mareth et Bethanoth Cf. 2Esr. 5, 28 : Bethamoth et Helthecen Helthecen Rusch ] Elthecen Weber civitates sex et ville earum. Chariathbaal hec est Chariathiarim urbs Silvarum et Arebba civitates due et ville earum. In deserto Betharaba Meddin et Sacha Sacha Ed1455 Rusch ] Sabacha ΩJ Cor3 (hebr.), Schacha ΩLP Cor3 (antiq.) Weber , Siriarcha ΩM, Syriacha ΩS Cor3 (al.), Sachacha Clementina Et Nebsan civitates Et Nebsan civitates ΩM Ed1455 Rusch ] Nebsan et civitas ΩJS, Anepsan et civitas ΩP ΩL (Anebsan) Weber Salis et Engaddi civitates sex et ville earum. Fiunt simul centum quindecim Fiunt... quindecim T O ΘHAG* ΨDM Ω ΩL* ΩP (Fuerunt... ) Ed1455 Rusch ] del . ΩL² (va-cat) Clementina Weber . Iebuseum  zizania Cf. Mt. 13, 25-40. scilicet autem habitatorem Hierusalem  Ecclesie non potuerunt  ne eradi carent simul et triticum filii Iuda  qui sunt"sine macula et ruga" Cf. Eph. 5, 27 .  IEBUSEUM AUTEM HABITATOREM etc. ADAMANTIUS. Intellegimus spiritaliter habitasse Iebuseos alias Iebuseum cum iudeis in Hierusalem usque in presentem diem secundum parabolam Evangelii que de zizaniis diciit : Sinite utraque crescere ne eradicetis simul et triticium. Sic enim in Hierusalem, id est in Ecclesia, sunt Iebusei, qui scilicet degenerem vitam dicunt fide quidam et actibus vel actione et conversatione peccati perversi. Non potest enim ad liquidum Ecclesia purgari dum in terris est. Sunt in ea omnes sancti in quibus peccati macula non est. Sed ne cum zizaniis eradicetur et triticum sunt in ea aliqui in quibus vel dubia vel occulta peccata sunt. Qui enim manifeste et evidenter criminosi sunt de Ecclesia expellendi sunt. Non ergo potuerunt filii Iuda disperdere Iebuseos, sed habitaverunt cum ipsis Hierusalem usque in presentem diem. Iebuseus interpretatur conculcatio. Debet ergo nobis esse summa cautela et studium ne quis scandalum faciat vel patiatur, ne quis pollutus in hanc sanctorum congregationem introeat. Si tamen eos non possumus eiicere, qui nos conculcant eos saltem quos possumus quorum peccata manifesta sunt eiciamus. Ubi enim peccatum evidens non est eiicere de Ecclesia neminem possumus. Illi autem sunt in Ecclesia conculcantes de quibus dicitur : Nolite mittere sanctum canibus neque magaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent ea etc. Isti ergo sunt Iebusei qui indigni audiunt verbum Dei, quo audito neque discedunt ut infideles, neque permanent ut fideles, sed precepta mysterior noticia, et fidei nostre secretioribus perscrutatis, conversi impugnant nos et contradictionibus dirumpunt corda nostra verbi Dei margaritas conculcantes et ornamenta fidei maculantes hos non potuerunt eiicere filii Iuda de Hierusalem usque in presentem diem. delere, habitavitque Iebuseus cum filiis Iuda in Hierusalem usque in presentem diem.   {t. 1 : Erfurt, f. 237vb ; facsim., p. 458a} USQUE IN PRESENTEM DIEM etc. Idem. Seculi eternitatem more scripture, sed hoc ad litteram stare non potest. Quomodo enim Iebuseus habitat cum filiis Iuda in Hierusalem quamdium durat hoc seculum cum nec filii Iuda habitent ibi in seculum.  Conculcationem scandalum secundum facientes in Ecclesia et qui precepta mysteriorum noticia vebum Dei margaritas impugnando conculcant.  Hierusalem visio pacis interpretatur. Si ergo in corde nostro edificata est Hierusalem, id est visio pacis, et Christum, qui semper est pax nostra, intueamur et servamus in corde, siquidem ita fixi et stabiles sumus in hac visione pacis ut nulla cogitatio peccati ascendat in cor nostrum. Possumus dicere quia Hierusalem sumus et nullus nobiscum est nisi soli sancti. Nunc vero etiam si ad grandem perfectum veniamus, et summis nos studiis excolamus, nullum puto tam purum esse qui non aliqua cogitatione maculetur. Certum est ergo habitare etiam Iebuseos cum filiis Iuda in Hierusalem. Laborandum tamen est quotidie eiicere eos de Hierusalem, sed non omnes simul eici possunt. Codd. : To85* f. 8rb;Rusch Capitulum 16 Cecidit quoque sors filiorum Ioseph ab Iordane contra Hiericho et ad ad] om. Weber aquas {t. 1 : Erfurt, f. 237vb ; facsim., p. 458a} eius ab oriente solitudo que ascendit de Hiericho ad montem montem] montana Weber Bethel et egreditur de Bethel Luzam transitque terminum Archiatharoth et descendit ad occidentem iuxta terminum Iefleti Iefleti] Ieflethi Weber usque ad terminos Bethoron inferioris et Gazer finiunturque regiones eius mari Magno possederuntque filii Ioseph Manasses Manasses] Manasse Weber et Ephraim. Et factus est terminus filiorum Ephraim per cognationes suas et possessio eorum contra orientem Astharothaddar Astharothaddar] scrips., Astarothaddar ΩM, Rusch , Accharothaddar ΩS, Ataroth Addar Ed1455 Ed1530 Clementina, Atharothaddar Weber usque Bethoron superiorem egrediunturque confinia in mare. Machmethath vero aquilonem respicit et circuit terminos terminos] terminus Weber contra orientem in Thanatselo Thanatselo] Thanathselo Weber et pertransit a torrente a torrente Ed1455 Rusch tantum ] ab oriente Weber Ianoe descenditque de Ianoe in Atharoth et Noaratha et pervenit in Hiericho egrediturque egrediturque] et egreditur Weber ad Iordanem de Taphua Taphua Rusch ] Taffua hic et ubique Weber pertransitque contra mare in valle Harundineti suntque egressus eius in mare Salsissimum. Hec est possessio tribus filiorum Ephraim per familias suas urbesque urbesque] + que Weber separate sunt filiis Ephraim in medio possessionis filiorum Manasse et ville earum. Et non interfecerunt filii Ephraim  qui in Deo crescunt et fructificant Chananeum  temptationum motum qui habitabat in Gazer  in constructione habitavitque Chananeus in medio Ephraim  Sepe vitia minima reservantur ut virtutes maxime in humilitate habeantur et vitia maxime premantur.  HABITAVITQUE CHANANEUS. AUGUSTINUS. Et habitabat Chananeus in Effrem, usque in Diem istum donec ascendit pharao rex Egypti et cepit civitatem et incendit eam igni et Chananeos et Phereseos qui habitabant in Gazer trucidavit et dedit eam filie sue in dotem. Quod de pharaone dictum est. Miror si prophetia sit cum hec historia illis temporibus scripta credatur quibus erant illa gesta recentia. Quid autem magnum eligi potuit quod prophetice diceretur cum preterita narrentur et taceantur futura maiora et magis necessaria. Magis ergo putandum est Septuaginta interpretes, qui auctoritate prophetica ex ipsa mirabili consensione interpretandi prohibentur hec addidisse non tamquam futura prenuntiantes, sed quia illo tempore erant quo hec facta meminerant et in libris Regnorum legerant. Regum enim temporibus factum est quod ideo nobis credibilius visum est : quia ex hac interpretatione que est ex Hebreo non invenimus, sicut nec illud de Hierico, quod qui eam suscitaret incurreret maledictum, quod dixerat Iesus. Sic enim scriptum est : Et adiuravit Iesus in die illa. Maledictus homo qui resuscitabit civitatem illam. In primogenito suo fundabit eum et in novissimo imponet portas eius. Quod autem sequitur : Non in littera nostra est et ita fecit Oza qui ex Bethel. In Abiron primogenito fundavit {t. 1 : Erfurt, f. 238ra ; facsim., p. 459a} eam et iure salvata novissimo imposuit partes eius. Hoc ibi non legitur. Unde apparet a Septuaginta interpositum : Qui factum esse noverant.  GREGORIUS. Chananeus gentilis populis, scilicet vitium significat. Sepe in magnis virtutibus terram promissionis ingredimur, quia spe intima de eternitate roboramur, sed dum inter alta et sublimia, quedam parva vitia retinemus, quasi Chananeum vivere in terra nostra concedimus. Qui tamen tributarius efficitur, quia hoc ipsum vitium quod subigere non possumus ad usum utilitatis nostre humiliter retorquemus, ut de se mens in summis vilia sentiat que suis viribus contra parva que appetit non expugnat. Unde bene rursus scriptum est : Hee sunt gentes quas Dominus dereliquit ut erudiret in eis Hierusalem. Ad hoc enim quedam vitia minima retinentur ut se nostra intentio solicitam semper in certamine exerceat, ne de victoria superbiat, cum in se hostes vivere sentiat, a quibus adhuc vinci formidat. Israel vero reservatis gentibus eruditur cum in quibusdam minimis vitiis elatio virtutis nostre comprimitur, et in parvis sibi resistentibus discit quod ex se maiora non subigit. usque in diem hanc tributarius. Capitulum 17 {t. 1 : Erfurt, f. 238ra ; facsim., p. 459a} Cecidit autem sors tribui Manasse ipse enim est enim e.] inv. Weber primogenitus Ioseph Machir primogenito Manasse patri Galaad qui fuit vir pugnator habuitque possessionem Galaad et Basan et reliquis filiorum Manasse iuxta familias suas filiis Abiezer et filiis Elech et filiis Esriel Cf. 1Par. 7, 14 ; Asriel nuncupatus in Nm. 26, 31. et filiis Sechem et filiis Epher et filiis Semida. Isti sunt filii Manasse filii Ioseph mares per cognationes suas. Salphaat vero filio Epher filii Galaad filii Machir filii Manasse non erant filii sed sole filie quarum ista sunt nomina Maala et Noa et et] om. Weber Egla et Melcha et Thersa. Veneruntque in conspectu Eleazari sacerdotis et Iosue filii Nun et principum dicentes : Dominus precepit per manum Moysi ut daretur nobis possessio in medio fratrum nostrorum. Deditque Deditque] + eis Weber iuxta imperium Domini possessionem in medio fratrum patris earum et ceciderunt funiculi Manasse decem absque terra Galaad et Basan trans Iordanem. Filie enim Manasse possederunt {t. 1 : Erfurt, f. 238rb ; facsim., p. 459b} hereditatem in medio filiorum eius. Terra autem Galaad cecidit in sortem filiorum Manasse qui reliqui erant. Fuitque terminus Manasse ab Aser Machmata Machmata] Machmathath Weber que respicit Sichem et egreditur ad dextram iuxta habitatores fontis Taphue Etenim in sorte Manasse ceciderat terra Taphue que est iuxta terminos Manasse filiorum Ephraim.  ADAMANTIUS. Effrem interpretatur fructificatio. Qui enim fructificat et crescit in fide non potest exterminare Chananeum, semen pessimum, maledictum, mobile incertum. Hec enim interpretatur Chananeus et certum est quia cum eo fructificat et crescit semper habitat Chananeus. Numquam enim temptationum motus cessant ab eo, sed tu si vere fructificas in Deo et vides aliquem talem inquietum turbidum et mobilem, scito quia Chananeus est. Et si non potes eum eiicere de Ecclesia, scito quia non potuerunt filii Effrem expellere Chananeos. Codd. : To85* f. 8rb;Rusch  IDEM. Etiam in his qui qui] que To85 fructificant sentiendum est, quia quia] qui To85 filii Effrem nominantur. Chananeos enim vagas, scilicet et lubricas cogitationes semper debent eiicere de animabus suis. Potens est autem Deus Iebuseos et Chananeos subicere nobis, sicut scriptum est : Subiecit Chananeos filiis Effrem. Codd. : To85 f. 8rb;Rusch Descenditque terminus vallis Harundineti in meridiem torrentis civitatum Ephraim que in medio sunt urbium Manasse. Terminus Manasse ab aquilone torrentis et exitus eius pergit ad mare ita ut possessio Ephraim sit ab austro possessio Ephraim sit ab austro] ab austro sit possessio Ephraim Weber et ab aquilone Manasse et utramque claudat mare et coniungantur sibi in tribu Aser ab aquilone et in tribu Isachar ab oriente. Fuitque hereditas Manasse in Isachar et in Aser Bersan Bersan ΩM] Betsan Ed1455 , Bethsan Weber et viculi eius et Iebblaan Iebblaan] Ieblaam Weber cum viculis viculis] villulis Weber suis et habitatores Dor cum oppidis suis habitatores quoque Endor Endor] Hendor Weber cum viculis viculis] villulis Weber suis similiterque habitatores Thenach Thenach] Thanach Weber cum viculis viculis] villulis Weber suis et habitatores Mageddo cum viculis suis et tertia pars urbis Nophech Nophech] Nofeth Weber . Nec potuerunt filii {t. 1 : Erfurt, f. 238va ; facsim., p. 460a} Manasse has civitates subvertere c. s.] inv. Weber sed cepit Chananeus habitare in terra sua sua] ista Weber .  NEC POTUERUNT FILII. ADAMANTIUS. Chananei tertio dicuntur esse in filiis Effrem. Sed observandus est ordo dictorum in singulis. Primo ergo dictum est : Quia non perdiderunt filii Effrem Chananeum, qui habitat in Gazer, sed habitavit Chananeus in Effrem usque in hodiernum diem, et factus est sub tributo servus usquequo ascendit pharao rex Egypti et accepit civitatem et incendit eam igni, et Chananeos et Pherezeos, et qui habitabant in Gazer trucidavit et dedit eam pharao in dotem filie sue. Secundo : Et factum est, inquit, quoniam invaluerunt filii Israel subvertentes Chananeos et fecerunt Chananeos subiectos exterminatione {t. 1 : Erfurt, f. 238rb ; facsim., p. 459b} autem non exterminaverunt eos. Tertio quando contradixerunt viri de tribu Effrem, Iesum volentes secundum numerositatem suam, quia plures erant et validior maiorem accipere sortem. Et iubentur ascendere ad saltum et facere sibi ampliorem locum et ut possint ampliora spacia occupare, iubentur exterminare Chananeum. Videamus ergo quid sibi velit hec tripartita narratio. Primo Chananeus nobiscum est et sub tributo non tamen obediens nequel servus efficitur et obediens. Chananeum hic carnem accipimus vel ea que carnis sunt. Hec primo nobiscum est, id est anime iuncta, sed obediens non est, nisi tantum quod tributa solvit, id est ministerium agendi aliquid vel movendi. Concupiscit tamen adversus spiritum et non est obediens anime. Si vero aliquantum profecerimus efficitur servus et obediens anime voluntati. Et hic est anime profectus secundus cum carnem sibi obedire fecerit et servire. Tertium vero est quod perfectum est. Si enim veniamus ad perfectum etiam exterminandus nobis dicitur Chananeus. Unde : Mortificate membra vestra que sunt super terram. Fornicationem immunditiam etc. Et alibi : Qui autem sunt Christi carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis etc. Sic ergo tertio, id est cum ad perfectionem venerimus, et membra nostra mortificaverimus mortem Christi in corpore nostro circumferentes exterminari a nobis dicitur Chananeus.  ORIGENES. Illud quoque pretereundum non est quod dicit pharao venisse et cepisse Gazer in qua Chananeus habitabat cum Effrem et dedisse eam in dotem filie sue. Gazer enim interpretatur constrictio. Si corpus et anima in una constrictione habitent coniuncta sibi et socia ut et anima carnaliter vivat nec sibi carnem obedire faciat verendum est ne veniat pharao ex Egypto et captivet animam et in dotem filie sue tradat eam. Exurgit enim alia lex in membris nostris et captivat nos in lege peccati cui pharao, id est rex peccati anima que carnaliter vivit in dotem transcribit. Post hec videndum est quod filii Ioseph maiorem sortem requirunt dicentes. Quare dedisti nobis sortem et predaturam unam. Ego autem populus multus sum et Dominus benedixit me. Si ergo nos populos multus sumus et benedictus audiamus a Domino Iesu, populus multus es ascende in saltum et manda tibi ipsi et para locum in terra et expugna pherezeos et Raphaim. Eiciamus ergo Pherezeos qui interpretantur fructificatio. Fructificatio autem alia bona, alia mala, quia arbor bona fructus bonos facit vel affert, et mala malos. Expellamus ergo quidquid non bene fructificat et fructum peccati et purgemus fructum iustitie.  RAPHAIM inquit expelle vel potius expurga de te. Raphaim interpretatur resolute matres. Est in anima nostra virtus {t. 1 : Erfurt, f. 238va ; facsim., p. 460a} quedam que parit sensus velut mater qui procedit ex nobis. Unde : Salvabitur autem mulier per filiorum generationem si permanserit in fide. Iste ergo matres, id est ista virtus anime illis in quibus fortis est. Fortes generat sensus et qui superari a contradicente non possunt. In aliis autem resoluta est et remissa quod indicant sensus, quos profert languidos et ineptos. Has matres de nobis expurgemus, id est fordes et immunditias que naturalibus anime montibus ex nostra negligentia adveniunt purgemus ut naturalis vigor ingenite virtutis effulgeat. Postquam autem convaluerunt filii Israel subiecerunt Chananeos et fecerunt sibi tributarios nec interfecerunt eos. Locutique sunt filii Ioseph ad Iosue et et] atque Weber dixerunt : Quare dedisti mihi terram in terram in] om. Weber possessionem sortis et funiculi unius cum sim tante multitudinis et benedixerit mihi Dominus ? Ad quos Iosue ait : Si populus multus es, ascende in silvam et succide tibi spatia in terra Pherezei et Raphaim quia angusta est tibi possessio montis Ephraim. Cui responderunt filii Ioseph : Non poterimus ad montana conscendere cum ferreis curribus utantur Chananei qui habitant in terra campestri in qua site sunt Bersan Bersan Ed1455 Rusch ] Bethsan Weber, Berchsan ΩJ cum viculis suis et Iezrael mediam possidens vallem.  NON POTERIMUS AD MONTANA. ADAMANTIUS. Non sufficit nobis mons et equus electus et ferrum Chananeo est, qui habitat in montana etc. Nunquam invenies quod equum habeat Israelita, sed Chananeus habet equum, qui falsus est ad salutem et ferrum bellicum. Sed respondit Iesus : Si populus multus es, et virtutem habes, non erit tibi sors una, quia saltus est tibi et emundabis eum etc. Emundemus ergo silvam que in nobis est inutiles secundum et infructuosas arbores et faciamus ibi novalia que semper innovemus et fructum capiamus tricesimum sexagesimum et centesimum. Unde securis ad radicem arboris posita est. Omnis ergo arbor que non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. Si emundaveris, inquit, silvam et erit tibi cum inde exterminaveris Chananeum. Conemur ergo Chananeum qui nobis cum est citius subiicere et obedientem facere. Post hec etiam exterminare : Si autem dimittimus eum et negligimus veniet pharao rex Egypti et incipiet locum nostrum dare in dotem filie sue et captivos nos tradere legi peccati. Observemus ergo ut prevaleamus contra Chananeos ne si invaluerint contra nos de Israelitis faciant Chananeos. Dixitque Iosue ad domum Ioseph : Ephraim et Manasse populus multus es et magne fortitudinis, non habebis sortem unam sed transibis ad montem et succides tibi atque purgabis ad habitandum spatia et poteris ultra procedere cum subverteris Chananeum quem dicis ferreos habere currus et esse fortissimum. Capitulum 18 {t. 1 : Erfurt, f. 238vb ; facsim., p. 460b} Congregatique sunt omnes filii Israel in Silo ibique fixerunt tabernaculum testimonii et fuit eis terra subiecta. Remanserant autem filiorum Israel septem tribus que necdum acceperant possessiones suas. Ad quos Iosue ait : Usquequo marcetis ignavia et non intratis ad possidendam terram quam Dominus Deus patrum vestrorum dedit vobis? Eligite de singulis tribubus ternos viros ut mittam eos et pergant atque circumeant terram et describant eam iuxta numerum uniuscuiusque multitudinis referantque ad me quod descripserint. Dividite vobis terram in septem partes. Iudas sit in terminis suis ab australi plaga et domus Ioseph ab aquilone mediam inter hos terram in septem partes describite et huc venietis ad me ut coram Domino Deo vestro mittam vobis hic sortem  MITTAM VOBIS HIC SORTEM. ADAMANTIUS. In consuetudine hominum cum aliquid forte dividitur fortuitu videtur sors illa ad illum, vel alia ad alium cadere. In scriptura autem sancta non est ista. Si enim de tanta re patres sortibus summerent iudicium vel emisissent nihil mirum esset, si gentiles hoc facerent. Sed videamus si in scripturis aliquid sit positum quod nobis quid virtutis sit in sortibus manifestet. In Levitico scriptum est : Accipiat duas sortes ; sors una in Domino, et sors una in apompeio etc. Item ibi : Moyses sorte divisit terram tribui Ruben, et Gad et dimidie tribui Manasse. Dedit etiam Iesus secundum preceptum Domini Caleb sortem et tribui Effrem et dimidie tribui Manasse. Et post hec, inquit, congregavit Ecclesiam de filiis Israel et dixit : Mittam sortem et proferam in conspectu {t. 1 : Erfurt, f. 238vb ; facsim., p. 460b} Domini sortem etc. Et post hec sortibus missis sic hereditas populo distribuitur et agitatur sors ita non fortuitu, sed secundum quod predestinatum est a Deo. Denique tribus Beniamin prima ibi accepit sortem ubi erat Hierusalem, post hanc tribus Simeon, secunda post Ysachar, deinde Zabulon, deinde Aser post Neptalim, deinde Dan in quibus novissime veniunt tres ille tribus que ex concubinis sunt. Invenio in scripturis etiam gentiles sortem misisse cum Ionas navigaret, et tempestas urgeret quasi sors prodere deberet vel posset, cuius causa periculum immineret et quamvis gentiles essent a cognitione Dei alieni non hanc opinione falluntur. Sors enim verum prodidit. SALOMON QUOQUE ait contradictiones quoque cohibet sors etc. Veluti cessare ostendens contradictiones ubi sors mittitur. In novo quoque testamento convenientes Apostoli multo sapientiores, quam qui nunc episcopos vel presbyteros vel diacones ordinant elegerunt duos. Nec tamen de eis iudicaverunt ut illum facerent Apostolum quem voluissent, sed orantes miserunt sortem et cecidit sors super Mathiam et annumeratus est cum xi apostolis et factus est duodenarius precedente enim oratione non casu, sed divina providentia sors divinum iudicium proferebat. Paulus quoque de Christo dicit : In quo sorte vocati sumus predestinati secundum propositum eius qui omnia operatur etc. Et ad Thessalonicenses gratias agens Deo patri, qui ydoneos nos fecit in parte sortis eorum in lumine. Ex his omnibus hoc dixisse sufficiat, quod nobis ab Apostolis sors ducta designat, quia ubi ex fide integra et oratione permissa sors ducitur ea, que Dei voluntas continet in occulto sors hominibus declarant in manifesto. Secundum vero interiorem intellectum sicut Paulus videtur indicare dicens : in parte sortis sanctorum et in sorte vocati in Christo. Videndum est ne forte non solum in hominibus, sed in supernis virtutibus sors agatur et presideat aliqua virtus huic officio, que verbi causa Iesu filio Nave, nunc sorte hereditatem distribuenti, non ad aliquam gratiam, sed secundum hoc quod scit Deo placere ductum prebeat sortis et illi faciat evenire que prima sunt quem scit apud Deum primum tenere locum, ut quod latet apud Deum sortis gubernatione etiam hominibus demonstretur ; alium vero facere secundi loci, et alium tertii quod ista gestum non solum in terris arbitror, sed etiam in celestibus et huiusmodi sortem que apud Deum etiam meritorum contemplatione distinguitur etiam illo tempore habitam cum divideret excelsus gentes secundum numerum angelorum Dei, et facta est portio Domini Iacob funiculus hereditatis eius Israel. Hic enim partem per sortem et {t. 1 : Erfurt, f. 239ra ; facsim., p. 461a} funiculum Israel Deum dicit esse fortitum. Non ergo fortuitu putandum est per sortem evenisse illi angelo Egyptiorum gentem, alli Idumeorum, alii Moabitarum et similia. Sed ibi etiam si secundum numerum angelorum Dei dividuntur gentes sorte sicut in hominibus diximus, quia Dei iudicium occultum sors pandit in publicum. Talis sors fuisse credendam est, qua pro merito suo quisque illa vel illam gentem susceperit. Nec per singulos quidem quod sine forte que Dei iudicio dispenditur evenire dicendum est, ut alius talem vel talem vita a nativitate sortiatur vel quod boni angeli assint hominibus et contrarii, ut ille angelus anime Petri custodiam sortitus sit aius Pauli alius cuiuslibet infantis de Ecclesia. Non est enim dubitandum Dei iudicio qui vel illorum dignitatem vel anime nostre ad liquidum respicit qualitatem, cuique nostrum custodiam dari quadam sorte mystica Christi dispensatione directa. Puto etiam de his virtutibus que mundi ministeria susceperunt, quod non fortuitu illa virtus terre vel arborum germinationibus presit illa fontium vel fluminum fluenta exhibeat ; alia imbrium, alia ventorum, alia marinis, alia terrenis animalibus vel singulis quibusque e terra gignentibus presit et esse in singulis sacramenta ineffabilia divine dispensationis, ut in ordine suo cuncta per unamquam quod virtutem dirimantur et competenti officio. Unde : Nonne omnes sut amministratorii spiritus et in ministerium missi, propter eos qui hereditatem capiunt salutis ? Ad horum imitationem dicuntur sortes duci per Iesum et hereditas per tribus divina dispensatione decerni et per ineffabilem Dei providentiam ac presenciam in his fortibus adumbrari future in his hereditatis exemplar, quia lex umbram dicitur futurorum bonorum habere. Hinc Paulus ait accesisitis ad Sion monten ad ciivitatem Diei viventis {t. 1 : Erfurt, f. 239rb ; facsim., p. 461b} Hierusalem celestem. Est ergo civitas in celis que dicitur Hierusalem et mons Sion. Non sine causa Beniamin accepit in sorte sua Hierusalem et montem Sion, sed quia celestis Hierusalem ratio exigebat ut non alii daretur terrestris que est figura celestis.  ADAMANTIUS. BETHELEEM QUOQUE non sine certa ratione in sortem Iude decernitur vel Chebron, vel singule civitates singulis tribubus conscribuntur. Sed celestia loca in quibus Hierusalem et Sion nominantur et cetera, que his vicina sunt, hoc in se rationis continebant in celis, quod forte gubernabatur in terris ?  Hinc ergo est quod dispensavit divina sapientia nomina quedam locorum scribi que mysticam interpretationem contineant quibus indicatur, quia hec certis rationibus non casu fieri dispensantur. Sicut enim non fortuitu ille angelus Michael, alius Gabriel, alius vero Raphael vocatur, et ille patriarcha Abraam, et ille Isaac, et alius Iacob, vel ille Abraam, ex Abram ille Isaac, et alius Israel. Sed et certa ratione illa Sara, ex Sara ille Israel, ex Iacob vel ille Abraam, ex Abram et quisque angelorum vel hominum. Ex his que sibi iniunguntur officiis et actibus nomina fortiuntur, ita consequens est loca quedam esse celestia et civitates sicut Hierusalem celestis dicitur et mons Sion esse etiam alias, quarum figuram iste que in terris sunt continent, que hic nobis per Iesum Nave mystice designantur. De civitatibus dictum puto : Edificabuntur civitates Iude, et habitabunt ibi, et in domo patris mei mansiones multe sunt. Et esto potestatem habens super x civitates. Ne ergo cum fastidio hoc legatis et putetis vilem scripturam ex multis nominibus contextam, sed scitote in his mysteria contineri maiora, quam potest humanus sermo proferre vel auditus mortalis audire. Cognita sunt hec illi integre qui raptus est usque {t. 1 : Erfurt, f. 239va ; facsim., p. 462a} ad tertium celum. In celo enim vidit celestia, vidit Hierusalem celestem veram civitatem Dei et Sion montem quocumque loci est. Vidit Bethleem et Chebron et omnia que scribuntur hoc forte divisa. Rationes quoque eorum in spiritu comprehendit. Confitetur enim se audisse verba et rationes que non licet homini loqui, quales, scilicet illi erant quibus dicebat. Ratione homines estis, et secundum hominem ambulatis. Dicebat ea forsitan illis qui non secundum carnem ambulabant Thymotheo et Luce et ceteris discipulis, quos sciebat capaces esse ineffabilium sacramentorum. Unde Thymotheo ait : Memor esto verborum que a me audisti que commenda fidelibus hominibus et his qui ydonei sunt alios docere. quia non est inter vos pars Levitarum sed sacerdotium Domini est eorum hereditas. Gad autem et Ruben et dimidia tribus Manasse iam acceperant possessiones suas trans Iordanem ad orientalem plagam quas dedit eis Moyses famulus Domini. Cumque surrexissent viri ut pergerent {t. 1 : Erfurt, f. 239ra ; facsim., p. 461a} ad describendam terram precepit eis Iosue dicens : Circuite terram et describite eam ac revertimini ad me ut hic coram Domino Deo vestro vestro] om. Weber in Silo mittam vobis sortem. Itaque perrexerunt et lustrantes eam in septem partes diviserunt scribentes in volumine reversique sunt ad Iosue in castra Silo. Qui misit sortes coram Domino in Silo divisitque terram filiis Israel in septem partes. Et ascendit sors prima filiorum Beniamin per familias suas ut possiderent terram inter filios Iuda et filios Ioseph. Fuitque terminus eorum contra aquilonem a a] ab Weber Iordane pergens iuxta latus Hiericho septentrionalis plage et inde contra occidentem ad montana conscendens et perveniens ad ad] in Weber solitudinem Bethaven atque pertransiens iuxta Luzam ad meridiem, ipsa est Bethel descenditque in Astharothaddar Astharothaddar] scrips., Astarothaddar ΩMS Rusch , Ataroth Addar Ed1530 Clementina, Atharothaddar Ed1455 Weber in montem qui est ad meridiem Bethoron inferioris et inclinatur circumiens contra mare ad meridiem ad meridiem] a meridie Weber montis qui respicit Bethoron contra Africum. Suntque exitus eius in Chariathbaal que vocatur et Chariathiarim urbem filiorum Iuda. Hec est plaga contra mare ad ad] et Weber occidentem. A meridie autem ex parte Chariathiarim egreditur terminus contra mare et pervenit usque ad fontem aquarum Nepthoa. Descenditque in partem montis qui respicit vallem filiorum Ennon et est contra septentrionalem plagam in extrema parte vallis Raphaim. Descenditque GehennonGehennon Ω Rusch ] in praem. Ed455 Rusch Ed1530 Rusch Clementina , Gehennom Weber cum hebr. גֵּ֣י בֶן־הִנֹּ֔ם id est vallis Ennon iuxta latus Iebusei ad austrum et pervenit ad fontem Rogel ad ad] transiens praem. Weber aquilonem {t. 1 : Erfurt, f. 239rb ; facsim., p. 461b} et egrediens ad Ensemes id est fontem Solis et pertransit usque ad tumulos qui sunt e regione ascensus Adommim descenditque Habenboem Habenboem] ad Abenboen Weber id est lapidem Boem filii Ruben ParallIos. 15, 6. et pertransit ex latere aquilonis ad campestria descenditque in planitiem et pretergreditur contra aquilonem Bethagla suntque exitus eius contra linguam maris Salsissimi ab aquilone in fine Iordanis ad australem plagam qui est terminus illius ab oriente. Hec est possessio filiorum Beniamin per terminos suos in circuitu et familias suas suas] singulas Weber . Fueruntque civitates eius Hiericho et Bethagla et vallis Casis Betharaba et Samaraim Samaraim ΩMS Ed1455 Rusch ] Samari ΩJ, Semaraim Weber et Bethel et et] om. Weber Avim et Affara et Offora Offora] Ofra Weber villa Emona Emona] Hemona Weber et Ophni Ophni] scrips. ,Offui Rusch Ofni Weber et Gabee civitates duodecim et ville earum. Gabaon et Rama et Beroth et Mesphe Caphara Mesphe] Mesfe Weber | Caphara] Cafera Weber et Amosa Amosa] Ammosa Weber et Recem Iarephel Iarephel] Iarafel Weber et Tharela Tharela] Tharala Weber et Sela Heleph Heleph] Eleph Weber et Iebus que est Hierusalem Gabaad Gabaad] Gabaath Weber et Chariath civitates quattuordecim et ville earum. Fuerunt omnes civitates viginti sex Fuerunt omnes… sex Rusch ] om. Weber . Hec est possessio filiorum Beniamin iuxta familias suas. Capitulum 19 Et egressa est sors secunda filiorum Simeon per cognationes suas fuitque hereditas eorum in medio possessionis filiorum Iuda Bersabee et Sabee et Molada et Asersua Asersua Rusch ] Asersual Cava ΘG ΩS ΩJ Weber Baala Baala Ed1455 Rusch ] Balaa ΩM, Bala ΩS ΩJ Clementina Weber et Asem et Heltholath Bethul Arma Bethul Arma] scrips. cum Weber, Bethularma Rusch et Sicelech Sicelech] Seceleg Weber et Bethmarchaboth Asersua Asersua] Asersusa Weber et Bethlepaboth Bethlepaboth] Bethlebaoth Weber et Sarohen Sarohen] Saroen Weber civitates tredecim et ville earum. Aim Aim] Ahin Weber et Remmon et Athar et Asan civitates quattuor et ville earum. Omnes viculi per circuitum urbium istarum {t. 1 : Erfurt, f. 239va ; facsim., p. 462a} usque ad Balaath Balaath ΩJ … Weber ] Balaad ΩM Ed1455 Rusch , Balath ΩS, Baalath Cava Clementina Berrameth Berrameth Weber (ΩSJ etc., Berramech ΩM)] Bercameth Rusch tantum, Bersameth Λ Σ, Betrameth Ed1455 , Beer Ramath Clementina contra australem plagam. Fueruntque omnes civitates decem et septem Fueruntque (Fiunt O ΘHAM*ΩJ* ΩM)… septem Ed1455 Rusch ] om. Weber . Hec est herfilieditas filiorum Simeon iuxta cognationes suas in possessione et funiculo possessione – et –funiculo] inv. Weber filiorum Iuda quia maior erat et idcirco filii Simeon possederunt filii Simeon possederunt] inv. Weber in medio hereditatis eius eius] eorum Weber . Cecidit quoque sors tertia filiorum Zabulon per cognationes suas et factus est terminus possessionis filiorum Zabulon filiorum Zabulon] eorum Weber usque Sarith. Ascenditque de mari et Medalaa et Medalaa et] Medela ac Weber pervenit in Debbaseth usque ad torrentem qui est contra Ieconam Ieconam] Iecennam Weber et revertitur de Sarith contra orientem in finem finem] fines Weber Ceseleththabor et egreditur ad Dabereth ascenditque contra Iafie et inde pertransit ad orientalem plagam Getthefer Etthacasin Getthefer Etthacasin Weber ] Gethefer et Thacasin Rusch et egreditur in Remmon Ampthar Ampthar Weber ] Amphar Rusc et Noa et circuit ad aquilonem et Nathon. Suntque egressus eius vallis Ieptael et Catheth et Nehalal Nehalal] Naalol Rusch et Semron et Iedala Iedala] Iedaba Rusch et Bethleem civitates duodecim et ville earum. Hec est hereditas tribus filiorum Zabulon per cognationes suas urbes et viculi earum. Isachar egressa est sors quarta per cognationes suas fuitque eius hereditas Iezrael et Chasaloth Chasaloth] Casaloth Rusch et Sunem et Afaraim et Seon Afaraim et Seon] scrips., Affraim et Senon Rusch, Afaraim Seon Weber et Naaroth Naaroth] Anaarath Weber et Rabboth Rabboth] Rabbith Weber et Cesien Haemes Cesien Haemes] Cesion Abes Weber et Rameth et Enganni Enganni] Engannim Weber et Henadda Henadda] Enadda Weber et Bethsemes Bethsemes] Bethsefes Weber et pervenit terminus eius eius] om. Weber usque Thabor et Seesima Seesima F X O Θ Ω Ed1455 ] Scesima Rusch , Secsima Amiatinus, Sasima ΣTO Ed1530 , Sehesima Clementina et Bethsemes erantque erantque] eruntque Weber exitus eius Iordanis Iordanis] Iordanes Weber civitates sedecim et ville earum. Hec est possessio filiorum Isachar per cognationes suas urbes et viculi earum. Ceciditque Ceciditque] Cecidit Weber sors quinta tribui filiorum Aser per {t. 1 : Erfurt, f. 239vb ; facsim., p. 462b} cognationes suas fuitque terminus eorum Alchath Alchath Weber ] Alchat Rusch et Oali et Oali Weber ] Acli ΩF, et Cali Rusch et Bethen Bethen ΩF Rusch ] Beten Weber et Axab Elmelech Elmelech] Elmeleth Rusch et Amaad et Messal et pervenit usque ad Carmelum maris et Sior et Labanath Sior et Labanath Rusch ] Siorlabanath Weber ac revertitur contra orientem Bethdagon et pertransit usque Zabulon et vallem Ieptael contra aquilonem in Bethemeth Bethemeth ΨDM ΩSJ Ed1455 Rusch ] Bethemech ΩM Weber et Neiel egrediturque ad levam Cabul Cabul Λ L F X ΦP ΩMS Ed1455 Clementina ] Cahul Rusch , Chabul ΩJL etc. Weber et Acran Acran ΩS Ed1455 Rusch ] Achran Cava L ΣM Amiatinus M ΦRAZGV²PΘAMG ΨBDM ΩJL Weber et Roob et Ammon Ammon ΩJ*] scrips., Amon Amiatinus etc. Φ Θ ΩL Ed1455 Rusch Weber , Ommon ΩJ² Ommon ΩM Cor3 (al. O mmon (   ) sed verior littera Amon, hebr. Hamon et cana ), Ominon ΩS, Hamon Clementina et Cane Chana Ed1455 Rusch ] Canan ΩF, Chane Λ H ΨDM ΩJS, Cana Cor3 (hebr.) Ed1530 Clementina , Cane Λ L F X Π ΣO Amiatinus Θ ΩML, Canae restituit Edmaior. Weber usque ad Sidonem magnam revertiturque in Horma Horma Cor3 (hebr.) ΩL Rusch ] Orma Weber usque ad civitatem munitissimam Tyrum et usque Osa Osa ΩJ Weber ] Oza ΩL, Osam Ed1455 Rusch eruntque exitus eius in mare de funiculo Acziba et Amma et Aphec Aphec] scrips., Afech Cava ΩJ, Affech ΩFS, Afeg Rusch , Afec hic et ubique Weber , Efech Cor3 (vel) et Roob civitates viginti due et ville earum. Hec est possessio filiorum Aser per cognationes suas urbes et viculi earum. Filiorum Nepthalim sexta pars cecidit per familias suas   {t. 1 : Erfurt, f. 239vb ; facsim., p. 462b} FILIORUM NEPTALIM. AUGUSTINUS. Et Amorreus permansit ut habitaret in Helon, et in Salamin, et ingravata est manus Effrem super eos, et facti sunt tribuarii illi. Hoc iam contra preceptum Domini fiebat et adhuc vivabat Iesus, sed dux in illis preliis pro senectute non erat. Ideo dictum est a Domino : sanctum est ut confortaretur cor illorum qui simul conspiraverunt inire bellum contra Iesum, ne ista illis misericordia preberetur etiam contra preceptum Dei. Si remansissent non expugnati et, senescente Iesu vel defuncto, relinquerentur expugnandi filiis Israel, qui eis contra preceptum Domini possent parcere quod ille non faceret etc.  ADAMANTIUS. Iuxta Septuaginta permansit Amorreus habitare in Helon et in Salamin et gravis effecta est manus Effrem super eos. Amorreus interpretatur amarus vel amaritudo. Habitantes ergo in Helon, quod interpretatur arietes, vel in Salamin, que interpretatur pacifici amari. Et arietes sunt qui in agone positi diabolicas structuras expugnare conantur. Pacifici vero qui carnalibus desideriis et concupiscentiis superatis pacem anime gerunt. In utrisque tamen contendit diabolus, id est amaritudo persistere. Si ergo inimica vitius, id est demonis ex amaritudinis turba veniens, obsideat alicuius corpus perturbet et sopiat mentem adhibeantur autem multe orationes, multa ieiunia, multe exorcistarum invocationes {t. 1 : Erfurt, f. 240ra ; facsim., p. 463a} et ad hec omnia surdus demon in obsesso corpore persistat, tolerabilius exorcistarum penas ferens et ex Dei nominis invocatione tormenta, quam discedere. Ita intelligendum est quia Amorrei persistunt habitare in Helon et in Salamin, et ut ostenderet scriptura, quia perferentes penas et flagella persistunt dicit quia gravis effecta est super eos manus Effrem, quod fit per exorcistarum manus impositionem vehementius, vel per bonos actus et opera bona. Quanto enim meliora gerimus vel agimus et in optimis conversamur, tanto illis hec graviora efficiuntur. Gratus est illis et acceptus qui in turpitudine et flagitiis vivit. Qui vero in bonis actibus manum super eos gravaverit etiam si penitus expellere non potuerit tribularios eos faciet et subiectos. Et abierunt filii Effrem peragrare terram secundum fines suos. et cepit terminus de Heleb Heleb Rusch Weber ] Helec ΩJ, Heleph ΩL et Helon Sannaim Sannaim] Sananim ΩL, in Sananim Weber , def. ΩF ( usque ad finem capituli ) et Adami que est Neceb et Iebnael usque Lecum et egressus eorum usque ad Iordanem revertiturque terminus contra occidentem et Azavoththabor et] in ΩM Weber | Azauoththabor Ed1455 Rusch ] Aznoththabor Cor3 (hebr. : in Aznoth idest aures thabor ) ΩJL Weber, arnon thabor ΩM , Azanotthabor Clementina atque inde inde] om. ΩM egreditur in Ucuca Ucuca Ed1455 Rusch ] Ucoca ΩM (Učca) ΩL Weber, Hucoca Cava ΩJ ΩS, Hucuca Ed1530 Clementina et pertransit in Zabulon contra meridiem et in Aser contra occidentem et in Iuda ad Iordanem contra ortum solis civitates munitissime Aseddim Ser et Ammath et Recchath Chenereth et Edema et Arama Asor et Cedes et Edrai Nasor et Ieron et Magdalel Horem et Bethanath et Bethsemes civitates decem et novem et ville earum. Hec est possessio tribus filiorum Nepthali per cognationes suas urbes et viculi earum tribui filiorum Dan per familias suas egressa est sors septima et fuit terminus possessionis {t. 1 : Erfurt, f. 240ra ; facsim., p. 463a} eius Saraa Saraa Rusch Weber ] Sora Cor3 (hebr.) et Esthaol Esthaol ΩJL Weber ] Hestaol Rusch et Ahirsemes Ahirsemes] Airsames ΩJL, Hairsemes Rusch , id est civitas Solis id est... Solis] om. Cor3 (hebr. non hab. sed verbum est interpretis), Selebin et Ahialon A(h)ialon ΩJ Ed1455 Rusch Clementina Weber ] Hailon ΩS et Iethela Helon et Themna et Achron Achron Rusch ] Acron Weber Helcheten Helcheten Rusch ] Helthecen et Weber Gebthon Iebton Rusch ] Gebthon Weber et Baaladiud Baaladiud Rusch ] Baalath Iud Weber et Bane et Barach Bane et Barach] Benebarach Weber et Iethremmon Iethremmon ΩS ΩM Rusch ] Gethremmon ΩJL Weber etc. atque atque] aque Weber Hiercon et Arechon Arechon] Areccon Weber cum termino qui respicit Ioppen et ipso fine concluditur. Ascenderuntque filii Dan et pugnaverunt contra Lesen Lesen] Lesem Weber ceperuntque eam et percusserunt eam eam] om. Weber in ore gladii et et] ac Weber possederunt et habitaverunt in ea vocantes nomen eius Lesen Dan Lesen Dan] Lesemdan Weber ex nomine Dan patris sui. Hec est possessio tribus filiorum Dan per cognationes suas urbes et viculi earum. Cumque complesset sorte dividere terram s. d. - terram] inv. Weber singulis per tribus suas,  non ipse presumpsit, factus omnium novissimus, ut esset omnium primus  CUMQUE COMPLESSET TERRAM DIVIDERE etc. ADAMANTIUS. Vide mansuetudinem et humilitatem Iesu, qui digne ferebat nomen veri salvatoris Iesu dederunt, inquit, filii Israel sortem Iesu filio Nave in semetipsis per preceptum Domini etc. Ipse dedit hereditatem omnibus filiis Iuda et Effraim, et dimidie tribui Manasse, et Caleb filio Iephone. Ipse misit ternos viros per singulas tribus qui totam terram peragrarent et describerent in libro, et redeuntes ostenderent sibi et se in novissimis reservavit, et voluit esse omnium novissimus, ut esset omnium primus, nec sibi hereditatem presumit, sed a populo accipit cui dedit. Sed hec figuraliter contingebant illis nobis proposita, ut illud preceptum servemus, quod iste opere complevit. Quanto magnus es, tanto magis humilia te, et ante Dominum invenies gratiam. Et alibi : Si te ducem ordinaverint ne extollaris, sed esto inter eos quasi unus ex ipsis. Vide ergo quomodo erat dux populi, qui eos introduxit {t. 1 : Erfurt, f. 240rb ; facsim., p. 463b} in terram sanctam, in terram promissionis. Ipse erat successor Moysi, nec sibi permittit sumere sortem terre, sed dux populi expectat, ut a populo portiunculam accipiat et edificat locum que accipit et extruit, ut vere faciat dignum munere Dei et hereditate divina.  Forsitan et populus dat aliquam partem Domino nostro Iesu et velut habitationi eius locum distribuit. Qui enim bonus est dat locum filio Dei in se. Quem locum acceptum in anima Iesus edificat et ornat et facit in eo muros inexpugnabiles et turres excelsas, ut edificet mansionem dignam sibi adornat quoque animam et capacem sapientie ac scientie sue et rationis et totius sanctitatis facit, ut faciat Patrem secunm intrare et mansionem facere, et cibos cenare quos ipse dominaverit. Quod ut consequi mereamur preparemus cor mundum, ut libenter Dominus Iesus introeat cordis nostri hospitium. dederunt filii Israel possessionem  mundi cordis habitatorem Iosue filio Nun in medio sui iuxta preceptum Domini, urbem quam postulavit Thamnathsaraa Thamnathsaraa ΩL] Thamnathsara ΩJS Ed1530 , Tañathsaraa Rusch, Tannathsara Ed1455 , Tãnatsarea ΩM, Thamnathsera Cor3 (al.), Thamnathseraa Weber in monte Ephraim et edificavit  virtutibus civitatem  animam cuiusque habitavitque in ea. He sunt possessiones quas sorte diviserunt Eleazar sacerdos et Iosue filius Nun et principes familiarum ac tribuum filiorum Israel in Silo coram Domino ad ostium tabernaculi testimonii partitique sunt terram. Capitulum 20 Et locutus est Dominus ad Iosue dicens : loquere filiis Israel et dic eis : Separate urbes fugitivorum de quibus locutus sum ad vos per manum Moysi ut confugiat ad eas quicumque animam percusserit nescius et possit evadere iram proximi qui ultor est sanguinis cum ad unam harum confugerit civitatum. Stabitque ante portam civitatis et loquetur senioribus urbis illius {t. 1 : Erfurt, f. 240rb ; facsim., p. 463b} ea que se comprobent innocentem sicque suscipient eum et dabunt ei locum ad habitandum. Cumque ultor sanguinis eum fuerit persecutus, non tradent in manus eius quia ignorans percussit proximum eius nec ante biduum triduumve eius probatur inimicus. Et habitabit in civitate illa donec stet ante iudicium causam reddens facti sui et moriatur sacerdos magnus qui fuerit in illo tempore. Tunc revertetur homicida et ingredietur civitatem et domum suam de qua fugerat. Decreveruntque Cedes in Galilea montis Neptalim Neptalim] Nephtali Weber et Sichem in monte Ephraim et Chariatharbe ipsa est Hebron in monte Iuda et trans Iordanem contra orientalem plagam Hiericho statuerunt Bosor que sita est in campestri solitudine de tribu Ruben et Ramoth Galaad Galaad] in praem. Weber de tribu Gad et Gaulon in Basan de tribu Manasse. He civitates constitute sunt cunctis filiis Israel et advenis qui habitabant habitabant] habitant Weber inter eos ut fugeret ad eas qui animam nescius percussisset et non moreretur in manu proximi effusum sanguinem vindicare cupientis donec staret ante populum expositurus causam suam. Capitulum 21 Accesseruntque principes familiarum Levi ad Eleazarum Eleazarum] Eleazar Weber sacerdotem et Iosue filium Nun et ad duces cognationum per singulas tribus filiorum Israel  ACCESSERUNTQUE PRINCIPES. ADAMANTIUS. Omnes filii Israel acceperunt sortes suas in terra. Levitis in hereditate solus sufficit Deus. Sed quia accipiunt decimas et primitias per preceptum Domini, oportet eos etiam de terra et de habitaculis decimas accipere. Hoc est enim de omnibus decimas accepisse. Ideo accedentes principes levitarum ad Eleazarum sacerdotem, et ad Iesum filium Nave, et ad principes tribuum dixerunt, Dominus precepit civitates dari nobis ad habitandum {t. 1 : Erfurt, f. 240va ; facsim., p. 464a} et suburbana earum animalibus nostris. Oportet ergo de civitatibus et de suburbanis sortem fieri, ne indiscrete et fortuitu videatur facta divisio levitis. Sicut ergo distributio in filiis Israel habuit rationem, qua quis prima sorte dignus haberetur, et alius secundam, in quibus fuit ultimus Dan, ita necesse est hic esse aliquam rationem, ut alii prima, alii secunda, alii vero tertia sors ducatur. Dicuntur autem esse filii Levi, Gerson et Caath et Merari, et ostenditur primatus tenuisse honorem Caath, cuius filii fuerunt Moyses, Aaron et Maria. Igitur de Caath pars quidem plebis facta est sacerdotalis, que est Aaron et filii eius. Moyses autem in sacerdotali ordine aut si quid plus esse potest habendus est ; alia vero ratio est de filiis Israel. Ceteri autem ex filiis Caath secundum ordinem tenuerunt in tribu Levi, qui sunt Ysahar et Hebron et Oziel. Deinde accipiunt post hos partem, post Caath ex filiis Levi Gerson. Tertio loco novissimus omnium Merari. Hec est autem differentia primi ordinis, secundi, tertii vel quarti, quam primo omnium observavimus in numeris. Postquam enim ordinate sunt xii tribus, per quattuor orbis partes circa arcam testamenti Domini excubias agere ; statute sunt tres quidem ab Oriente, tres ab Affrico, id est meridie, tres ad mare, id est ad Occidentem, tres vero ab Aquilone. Ibi etiam isti per quattuor orbis partes eodem ordine deputantur. Et ab Oriente quidem ubi erant tribus Iuda, que est inter ceteras prima Aaron et filii eius locantur. Caath vero filii qui erant reliqui arcam Domini portare, et tubis canere statuuntur, ita ut cum prima tuba cecinisset, moverent castra, qui erant ab Oriente. Cum vero secunda que erant a meridie, tertia ab Occidente, quarta ab Aquilone. Videns quantus ordo, quanta in scripturis sanctis rerum consequentia custoditur, nihil sine ratione geritur et ordine. Diligentius vero que hic referuntur adverte. Prima, inquit, exit sors Caath, et facta est filiis Aaron sacerdotibus qui erant in Levitis, cui oportebat primatum dari, nisi Aaron primo vel summo pontifici ? Primo in vite meritis, in honoribus, in virtute. Non est ergo ista sors fortuita, sed adest virtus supera gubernans eam secundum divine providentie iudicium, et decernit hec sors filiis Aaron prima habitacula. Filiis Aaron in tribu Iuda et in tribu Symeon et in tribu Beniamin per sortem civitates xiii. Vides quomodo electis viris in electis tribubus habitacula dispensantur ? Quos autem oportuit secundam sortem suscipere ? Filios, inquit, Caath, qui reliqui erant post filios Aaron et quas tribus isti accipiunt ? In tribu, inquit, Effrem, et in tribu Dan, et in dimidia tribu Manasse civitates x per sortem. locutique sunt ad eos in Silo terre Chanaan atque dixerunt : Dominus precepit per manum Moysi ut darentur nobis urbes ad habitandum et suburbana earum ad alenda iumenta. {t. 1 : Erfurt, f. 240va ; facsim., p. 464a} Dederuntque filii Israel de possessionibus suis iuxta imperium Domini civitates et suburbana earum. Egressaque est sors in familiam Caath filiorum Aaron sacerdotis de tribu tribu] tribubus Weber Iuda et Simeon et Beniamin civitates tredecim et reliquis filiorum Caath id est Levitis qui superfuerant superfuerant] superflui erant Weber de tribubus Ephraim et Dan et dimidia tribu Manasse civitates decem. Porro filiis Gerson egressa est sors ut acciperent de tribubus Isachar et Aser et Nepthalim dimidiaque tribu Manasse in Basan civitates numero tredecim. Et filiis Merari per cognationes suas de tribubus Ruben et Gad et Zabulon urbes duodecim. Qui sunt autem tertii filii Gerson, et in quibus tribubus fortiuntur ? In Isachar, inquit, et in Aser ; in Neptalim et dimidia tribu Manasse, que est in Basanitidi civitates tredecim. Qui sunt autem ultimi in levitis ? Filii, inquit, Merari. In quibus accipiunt tribubus ? Ex tribu, inquit, Ruben trans Iordanem, et Gad de tribu Zabulon, qui ultimus est inter filios Lie. Accipiunt in sorte civitates xii. Cum quattuor partes sint orbis terre, Caath accipit sortem primus inter filos Levi a parte Orientis, cum illis tribubus primatum omnium tenent. Vide quomodo {t. 1 : Erfurt, f. 240vb ; facsim., p. 464b} omnia convenienti quattuor partibus. Orbis orientalis nobilior est in qua nobilior omnium Iude tribus habebatur. Et filii Caath sacerdotes primam ducunt in primis tribubus et orbis partibus sortem Gerson et Merari, qui erant primi inter filios Levi. Sic ergo tres primi Levi accipiunt Orientem, Occidentem vero ubi erat Ruben et Symeo et Gad, sortitur secunda sorte Caath et tribum Symeonis. Merari vero primum sortitur Ruben et Gad et iterum Merari tertium in numeris ab Oriente accipit Zabulon ut iustitia servetur in sorte secundum Deum ducitur et credentium mentes ad mysteria futuri seculi dirigat contuenda. Post hec eorum qui ad mare erant, id est Effrem et Beniamin et Manasses, Caath, cum suscepisset secunda sorte tribum Beniamin ceteri ex familia eius sortiti sunt Effrem. Post hec eos qui erant ex dimidia tribu Manasse, que fuit in terra sancta, sortitur Gerson, et aliam dimidiam tribum Manasse. Sed quia oportebat etiam eos qui erant in Aquilone aliquid sacerdotalis gratie consequi, ne penitus nudati celestibus donis viderentur in his ergo quorum novissimus ordo erat in Aquilone, id est Dan et Neptalim et Aser. Rursus Caath non inter sacerdotes, sed inter ceteros primam tamen accipit sortem in Dan, secunda vero Gerson in Aser, et tertiam idem Gerson in Neptalim. Quis potest hec omnia comprehendere ? Quis meminisse saltem ordinem ipsum mysteriorum, quod si etiam ad litteram explicare difficile est per mixtiones locorum vel personarum, que in historia continentur. Quid dicimus de sacramentis que per hec describuntur et in quibus distributiones future hereditatis adumbrantur ? Quis castrorum sedes diversas explicet ? Quomodo hec in resurrectione per singulos quosque sanctorum sacerdotali vel levitico ordine habenda sit distributio, ut in resurrectione non confuse agantur omnia, sed veniat unusquique suo ordine. Initium Christus deinde qui sunt Christi, qui in adventu eius resurgent cum tradiderit regnum Deo Patri cum subiecerit ei omnem principatum et potestatem. Ibi tales quedam castrorum observationes et sacerdotales descriptiones et ordines ac tubarum significationes erunt. Fortassis etiam sicut ordinavit Deus stellas celi et mirandis rationibus collocavit alis in axe Aquilonis, alias in partibus Orientis, alias in Austro, et alias in Occasu ; ita eos qui ex resurrectione mortuorum erunt sicut stelle celi in multitudine et claritate venientes, scilicet ex semine Abrae ordinabit in regno celorum ; secundum ordinem stellarum et partium celi, et dabit aliis sortem ad Orientem, aliis ad Occidentem, aliis ad Austrum, aliis vero quos ipse novit ad Aquilonem, quia multi veniunt ab Oriente et Occidente, et quattuor partibus orbis terre et recumbent cum Abraam, cum Isaac et Iacob in regno celorum.  ADAMANTIUS. Supra dictum est quia filii Israel dederunt sortem Iesu in monte Effrem, et quia edificavit civitatem ibi et habitavit in ea. Sed in eadem scriptura repetit ut addat quod Macheras petrinas quibus circumcidit filios Israel in eremo abscondit ibi. Diximus autem quia Iesus Christus petit a nobis locum {t. 1 : Erfurt, f. 241ra ; facsim., p. 465a} quem edificet in quo habitet. Et quia tales effici debemus mente et corpore ut in anima nostra locum dignetur accipere et edificare et habitare. Et quis est in omni populo tam acceptabilis qui ad hoc dignus sit forte nec singuli, sed tota simul Ecclesia recipere potest in se Iesum ut habitet in ea. Quis est ergo locus in quo habitare debet Iesus ? In monte, inquit, Effrem, id est in monte fructifero. Qui sunt montes fructiferi ? Illi, scilicet in quibus sunt fructus spiritus, pax, gaudium et patientia, caritas etc. Hi sunt mente et spiritu semper excelsi et quamvis pauci fuerint, in ipsis tamen habitans Iesus, qui est lux vera. Emittit radios sue lucis super eos, quos nondum dignos suo habitaculo principaliter iudicat. Videamus ergo que sunt machere petrine quibus circuncidit Iesus filios Israel. Si oretis pro nobis ut sermo noster vivens sit et efficax et acutior, super omnem macheram prestabit et nobis Dominus Iesus Christus, ut verbum Dei quod loquimur ad vos circumdat omnem immunditiam et vitia de auditoribus et amputet omne quo vis mentis et efficacia naturalis obtegitur. Et sic per verbum Dei quod est machera petrina circumcidemini a Iesu, et audietis quia abstuli opprobrium Egypti hodie a vobis. Quid enim prodest exisse de Egypto, id est de seculo, et per eremum ambulare, et morum pristinas sordes et vitiorum immunditias retinere ? Oportet ergo post digressionem maris rubri auferri carnalia veteris consuetudinis vitia per Iesum Christum, ut tandem Egypti careamus opprobriis. Ponuntur vero illi culturi lapidei quibus secundo circumcisi sumus a Iesu in eo loco quem petit Iesus, accipit Iesus, possidet in anima, scilicet iusti. Est enim machera verbum Dei, quo purgantur peccata de auditorum annis. Hec ergo virtus verbi divini reconditur in eo loco cui datur sermon sapientie et scientie, ut oportuno tempore anima illa proferat istas macheras in Ecclesia et circumcidat secundo eos qui secunda indigent circumcisione. Quod autem dicit petrinas macheras, id est saxo cultros et non ex ferro opere artificis fabricatos, illud ostendit quod hic sermo Dei qui immunditias cordium circumcidit, non ex arte grammatica vel rhetorica venit neque doctorum malleis domatur aut studiorum cotibus elimatur, sed ex illa petra descendit, que de monte sine manibus abscisa orbem terre implevit et dona spiritalia credentibus tribuit. Dederuntque filii Israel Levitis civitates et suburbana earum sicut precepit Dominus per manum Moysi singulis sorte tribuentes. De tribubus filiorum Iuda et Simeon dedit Iosue civitates quarum ista sunt nomina : filiis Aaron per familias {t. 1 : Erfurt, f. 240vb ; facsim., p. 464b} Caath levitici generis prima enim sors illis egressa est Chariatharbe patris Enach que vocatur Hebron in monte Iuda et suburbana eius per circuitum. Agros vero et villas eius dederat Caleb filio Iephone ad possidendum. Dedit ergo filiis Aaron sacerdotis Hebron confugii civitatem ac suburbana eius et Lobnam Lobnam Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] Lepnam Π ΩM, Lebnam ΩJL Weber , Lebna Cor3 (Al. Lebna., hebr. pronuntiat libna ubicumque nos dicimus lobna ) cum suburbanis suis et Iether et Istimon Istimon] Isthimon Weber et Helon et et] om. Weber Dabir et Ahin Ahin] Ain Rusch et Iethan et Bethsames Bethsames] Bethsemes Weber cum suburbanis suis civitates novem de tribubus ut dictum est duabus. De tribu autem filiorum Beniamin Gabaon et Gabae Gabae] Gabee Weber et Anathoth et Almon cum suburbanis suis civitates quattuor omnes simul civitates filiorum Aaron sacerdotis tredecim cum suburbanis suis. Reliquis vero per familias filiorum Caath levitici generis hec est data possessio. De tribu Ephraim urbs confugii Sichem cum suburbanis suis {t. 1 : Erfurt, f. 241ra ; facsim., p. 465a} in monte Ephraim et Gazer et Iebsam Iebsam] Cebsain Weber et Bethoron cum suburbanis suis civitates quattuor. De tribu quoque Dan Helteco Helheco] Elthece Weber et Gabathon Gabathon] Gebbethon Weber et Haialon Haialon] Ahialon Weber et Iethremmon Ahialon Φ Θ Weber ] scrips., Haialon Ed1455 Rusch | Iethremmon Rusch tantum ] Gethremmon Weber cum suburbanis suis civitates quattuor. Porro de dimidia tribu Manasse Tanath Tanath] Thanach Weber et Iethremmon Iet(h)remmon Rusch Edmaior. (ΣT)] Gethremmon Weber cum cett. cum suburbanis suis civitates due. Omnes civitates decem et suburbana earum date sunt filiis Caath inferioris gradus. Filiis quoque Gerson levitici generis dedit de dimidia tribu Manasse confugii civitates civitates] civitatem Weber Gaulon in Basan et Bosram cum suburbanis suis civitates duas. Porro de tribu Isachar Cesion et Dabereth Dabereth] Daberech Cor3 (moderni), Daberath Cor3 (hebr.) et Ieramoth Ieramoth] Iaramoth Weber, Ieramat Cor3 (moderni),Iaramoth Cor3 (antiq. et sic est in interpretationibus),Iarmuth Cor3 (hebr.) et Engannim cum suburbanis suis, civitates quattuor. De tribu autem Aser Masal Masal ΩJ ΩS Weber ] Masan ΣT Ed1455 , Mas sã Rusch, Messal Massalaton ΩM Ed1530 et Abdon et Olrath Olrath] Elacoth Weber et Roob cum suburbanis suis, civitates quattuor. De tribu quoque Nepthalim Nepthalim] scrips., Neptalim Rusch, Nepthali Weber civitates civitates] civitatem Weber confugii Cedes in Galilea et Ammothdor {t. 1 : Erfurt, f. 241rb ; facsim., p. 465b} et Charthan cum suburbanis suis civitates tres. Omnes urbes familiarum Gerson tredecim cum suburbanis suis. Filiis autem Merari Levitis inferioris gradus per familias suas data est de tribu Zabulon Iecnal Iecnal Ed1455 Rusch ] Iecenam Λ H Π ΣTO O ΘAMG*H ΩL, Iecnaam Ed1530, Iecnam Clementina, Gethenã ΩM, Getheran ΩS, Iecheram ΩJ Weber et Chartha Chartha Weber ] Charta ΩL, Cartha Rusch et Damna et Naalol Naalol] Nalol ΩL Weber civitates quattuor cum suburbanis suis. Et de Et de tribu] De tribu Λ H ΩM Ed1455 Ed1530 Clementina, Deinde Rusch tribu Ruben ultra Iordanem contra Hiericho civitates civitates ΦV ΩM Ed1455 Rusch Clementina, civitas Ed1530 ] civitatem ΩL refugii refugii ΩJ Rusch ] confugii ΦP ΩL Bosor in solitudine Misor Misor Rusch etc.] om. ΩJL tantum et Iaser et Iaser ΩJ Rusch Ed1530 Clementina ] Iasa ΩL tantum et Iethson Iethson ΦP ΩM Ed1455 Rusch Clementina ] Gethson ΩJ, Cademoth ΩL et Maspha Maspha Rusch ] Masfa ΩJ, Masphe ΩS, Masphaat ΩL, Mephaath Clementina civitates quattuor cum suburbanis suis. v. 36 (forma longior): Et de tribu Ruben... suis Λ H ΦV²P² ΘHAM*ΩJ* ΨB*DFM ΩM ΩL Ed1530 Clementina ; post v. 37 : ΘM² ΩJS Ed1455 cum LXX ] om. Rusch Edmaior. ( cf. apparatus ) Weber cum multis coddicibus hebreis ; cf. Cor2 : « Alii novi et hebrei et latini sed et satis antiqui habent. Verumptamen, quia invenio grecum habere, constat mihi antiq. hebr. hoc habere et postea agitur de tribu Gad ». De De] Et praem. ΩJL Weber tribu Gad civitates confugii Ramoth in Galaad et Manaim et Esebon Esebon] Eschon Weber et Iazer civitates quattuor cum suburbanis suis. Omnes urbes filiorum Merari per familias et cognationes suas duodecim. Itaque civitates universe c. u.] inv. Weber Levitarum in medio possessionis filiorum Israel fuerunt quadraginta octo  ITAQUE CIVITATES UNIVERSE LEVITARUM etc. ISIDORUS. Quod duodecim urbes accipiunt levite predicatio significatur sanctorum. Ipsi enim possident doctrinam que constat ex Decalogo legis et quadrifido numero Evangelii, quasi quaterdenas urbes habentes quibus etiam adduntur due, quia cuncta que predicant mortali et mistico sensu annuntiant. cum suburbanis suis singule per familias distribute. Deditque Dominus Deus Deus] om. Weber Israeli omnem {t. 1 : Erfurt, f. 241va ; facsim., p. 466a} terram quam traditurum se patribus eorum iuraverat et possederunt illam atque habitaverunt in ea.  DEDITQUE DOMINUS DEUS ISRAELI. AUGUSTINUS. Queritur cum Israel non solum usque ad diem mortis Iesu, sed etiam post non eradicaverit gentes que terram promissionis tenebant, quamvis ex parte illis debellatis ibi consisterent, quomodo dictum sit et dedit Dominus Deus Israel omnem terram quam iuraverat dare patribus eorum et eam hereditaverunt, et requiem dedit illis Dominus in circumitu sicut iuraverat patribus {t. 1 : Erfurt, f. 241rb ; facsim., p. 465b} eorum nec restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum. Omnes inimicos eorum tradidit Dominus Deus in manus eorum non decidit ex omnibus verbis, que locutus est Dominus filiis Israel, omnia advenerunt, diligenter omnia consideranda sunt, et primum quod omnium gentium terra promissa sit Israelitis. VII gentes videntur assidue memorari, unde in Exodo legitur : Mittam ante faciem tuam angelum meum, et eiciet Amorreum, Etheum, Pherezeum, Gergeseum, Eveum et Iebuseum et Chananeum. Harum ergo gentium terram videtur Deus patribus promisisse. In Deuteronomio etiam scriptum est expressius : Si accesseris ad civitatem, expugnare eam et vocaveris eos cum pace si pacifice responderint tibi, et apparuerint tibi ; omnis populus qui inventi fuerint in civitate erunt tibi tributarii et obedientes. Si autem non obedierint tibi et fecerint ad te bellum et circumsedebis eam et tradet eam, Deus in manus tuas interficies omne masculinum eius et inece gladii preter mulieres. Suppellectilem et omnia pecora, et quecumque fuerint in civitate, et omnia utensilia predaberis tibi et edes omnem predationem inimicorum tuorum quos Dominus Deus tuus dabit tibi. Sic facies omnibus civitatibus que longe sunt a te valde que non sunt de civitatibus gentium istarum. Ecce autem ex civitatibus istis, quas Deus dabit tibi in hereditatem terram eorum, non vivificabis omnem vivum, sed anathematizabis eos Etheum et Amorreum, Chananeum, Pherezeum, Iebuseum et Gergeseum, quemadmodum mandavit tibi Dominus Deus tuus. Et hic istarum VII gentium terram esse promissam in hereditatem quam debellatis eisdem gentibus usque ad internitionem Israelite possiderent manifestum est. Ceteras enim gentes, que longinque essent, voluit esse tributarias si non resisterent. Si autem resisterent etiam ipsas interfici exceptis pecoribus et preda. Item in Deuteronomio : Et erit cum abstulerit Dominus gentes multas et magnas a conspectu tuo : Etheum, Gergeseum, Amorreum, Phereseum, Chananeum, Eveum et Iebuseum, exterminio percuties eos et exterminio exterminabis eos. Non dispones ad eos testamentum nec miserearis eorum etc. His ergo et aliis scripturam locis ostenditur. Harum gentium terras ita accepisse in hereditatem filios Israel, ut non cum eis, qui eas tenebant, sed pro eis illic habitarent. In Genesi autem undecim gentes promittuntur semini Abrae sic : Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Egypti usque ad flumen magnum Eufraten, Cineos et Cenezeos et Chelmoneos, Pherezeos, Etheos, et Raphaim et Amorreos et Chanaeos et Eveos et Gergeseos et Iebuseos. Que ita solvitur questio ut intelligamus hanc precessisse prophetiam, quod in eos fines regnum erat porrecturus Salomon, de quo ita scriptum est : Et omne propositum Salomonis quod destinaverat edificare in Hierusalem et in Libano et omni terra potestatis sue omnis populos qui derelictus est a Cetheo et Amorreo et Pherezeo, Evo et Iebuseo, qui non erant ex Israel, et filiis eorum qui residui erant in terra cum eis. Quos non consumaverant filii Israel. Subiugavit eos Salomon in tributum usque in diem hanc. Ecce residua populorum debellandorum et omnino ex Dei precepto perdendorum, subiugavit Salomon in tributum. Quos utique secundum Dei preceptum perdere debuit, sed tamen subiugati {t. 1 : Erfurt, f. 241va ; facsim., p. 466a} tamquam tributarii possessi sunt. Post autem ita legitur : Et erat dominans in omnibus regionibus a flumine usque ad terram Philistim, et usque ad fines Egypti. Ecce impletum est quod in Genesi Abrae promissum est a flumine, enim hic intelligitur Eufraten. Magnum enim flumen in illis locis etiam proprio nomine non addito. Potest intelligi enon enim de Iordane, accipi potest cum et citra Iordanem et ultra iam terras Israelite obtinerent, et ante regnum Salomonis. Ergo a flumine Eufrate ex partibus orientis usque ad fines Egypti, que pars illis erat ab occidente regnum Salomonis, dicit Liber Regum, fuisse porrectum. Tunc ergo plus subiugatum est, quam tenebant vii gentes, et tunc in servitutem redacte sunt non vii sed xi. Quod enim in Libro Regum scriptum est : usque ad fines Egypti a flumine, cum scriptura ab oriente, usque ad occidentem. Quantum porrectum esset regnum, vellet ostendere idem in Genesi cum ab occidente usque ad orientem prefiniretur, dictum est a flumine Egypti usque ad flumen magnum Eufraten. Flumen enim Egypti quod disterminat regnum Israel ab Egypto non est Nilus, sed fluvius non magnus qui fluit per Rinocorulam civitatem. Unde iam ad orientem versus incipit terra promissionis. Sic ergo fuerat constitutum filiis Israel ut septem gentium terras illis perditis inhabitarent, aliis autem regnarent subditis atque tributariis, usque ad flumen Eufraten. Et cum in hoc non obedissent, quia ex illis quas exterminare debebant ; obedientes aliquos fecerant. Deus tamen, tempore Salomonis, fidem sue repromissionis implevit. Nunc ergo in libro Iesu Nave quod consideramus quomodo erit verum. Et dedit Deus Israel omnem terram quam iuraverat dare patribus eorum et hereditaverunt eam. Quomodo adhuc vivente Iesu omnem terram dedit, cum etiam reliquias septem gentium nondum superavissent. Nam quod sequitur : Et hereditaverunt eam, verum est quia ambierant ibique consederant. Deinde quod adiungitur : Et requiem dedit illis in circumitu Dominus, sicut iuraverat patribus eorum. Verum est quia vivo adhuc Iesu non eis quidem cedebant reliquie illarul gentium, sed nulla earum audebat eos lacessere. Ideo dictum est etiam quod adiungitur non resistit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum. Quod vero sequitur : Sed omnes inimicos eorum tradidit Dominus in manus eorum illos, scilicet intelligi voluit, qui obviam ire in bellis ausi sunt. Quod postea dicit : Non decidit, ex omnibus verbis {t. 1 : Erfurt, f. 241vb ; facsim., p. 466b} bonis que locutus est Dominus filiis Israel omnia advenerunt ; ita vult intelligi quia cum iam illi contra preceptum Domini fecissent quibusdam parcendo, et eos obedientes faciendo, adhuc tamen inter eos salvi erant. Ideo cum dixisset ex omnibus verbis addidit bonis, quia nondum evenerant maledicta contemptoribus et transgressoribus constituta. Restat ergo ut quod ait : Dedit Dominus Deus Israel omnem terram quam iuraverat dare patribus eorum. Secundum hoc intelligatur quia adhuc erant ex illis gentibus reliquie conterende et exterminande, vel ex aliis usque ad flumen Eufraten, aut subiugande. Si non resisterent, tamen in usum eorum relicte sunt in quibus exercerentur ne carnalibus affectibus et cupiditatibus infirmi repentinam prosperitatem modeste et salubriter sustinere non possent, sed elati citius interirent. Omnis ergo illis terra data est, quia et illa pars que nondum fuerat data in possessionem iam data fuerat in quandam exercitationibus utilitatem. Dataque est ab eo pax in omnes per circuitum nationes nullusque eis hostium resistere ausus est sed cuncti in eorum dicionem redacti sunt.  NULLUSQUE HOSTIUM EIS RESISTERE. AUGUSTINUS. Quod ait : Non restitit quisquam ante faciem eorum ab omnibus inimicis eorum, queri potest quomodo verum sit, cum de tribu Dan superius scriptum sit, quod eos hostes non permiserunt descendere in vallem et prevaluerint eis in montibus, sed pro universo populo xi tribus deputate sunt. Si autem queritur cur hec tribus in sorte sua non obtinuerit sufficientes terras, et ab eis a quibus tenebantur, afflicta sit in secreto Dei consilio, est cum tamen Iacob filios benediceret, similia dixit de isto Dan, quibus de illa tribu existimetur futurus antichristus. Sic etiam solvi potest hec questio, quia non restitit quisquam ante faciem illorum, cum scilicet simul sub unius ducis imperio pugnarent antequam singulis tribubus sua loca defendenda dividerentur. Ne unum quidem verbum quod illis prestiturum prestiturum] prestaturum Weber se esse promiserat irritum fuit sed rebus expleta sunt omnia. Capitulum 22 Eodem tempore vocavit Iosue Rubenitas et Gadditas et dimidiam tribum Manasse  EODEM TEMPORE VOCAVIT etc. ADAMANTIUS. Congregat Iesus filios Ruben et Gad et dimidia tribum Manasee, qui secum militaverant, et dimittit eos in hereditatem suam, dantis quibusdam muneribus. In quo significat quia cum plenitudo gentium intraverit, et que promissa sunt a Domino Iesu perceperit illi qui per Moysen eruditi et instructi fuerant, et nobis in certamine orationibus et exemplis auxiliati sunt, quia nondum promissiones consecuti sunt expectantes ut etiam nostra vocatio impleretur. Tunc demum perfectionem consequenter cum muneribus que accipiunt a Iesu, ut unusquisque habitet in pace, omni impugnatione cessante. dixitque ad eos : Fecistis omnia que precepit vobis p. v.] inv. Weber Moyses famulus Domini mihi quoque in omnibus obedistis nec nec Cor3 (antiq.) Rusch Weber ] non Cor3 (al.) reliquistis fratres vestros longo tempore usque in presentem diem custodientes imperium Domini Dei vestri. Quia igitur dedit Dominus Deus vester fratribus vestris quietem et et] ac Weber pacem sicut pollicitus est revertimini et ite in tabernacula vestra et in terram possessionis quam tradidit vobis Moyses famulus Domini trans Iordanem ita dumtaxat ut custodiatis attente et opere compleatis mandatum et legem quam precepit vobis Moyses famulus famulus] servus Weber Domini ut diligatis Dominum Deum vestrum et ambuletis in omnibus viis eius {t. 1 : Erfurt, f. 241vb ; facsim., p. 466b} et observetis mandata illius adhereatisque ei ac serviatis in omni corde et in omni anima vestra. Benedixitque eis Iosue et dimisit eos. Qui reversi sunt in tabernacula sua. Dimidie autem tribui Manasse Dimidie... Manasse] Tribui autem Manasse medie Weber possessionem Moyses dederat in Basan et idcirco medie que superfuit dedit Iosue sortem inter ceteros fratres suos trans Iordanem ad occidentalem eius plagam. Cumque dimitteret eos in tabernacula sua et benedixisset eis eis] illis Weber dixit ad eos : In multa substantia atque divitiis revertimini ad sedes vestras cum argento et auro, aere ac ferro et veste multiplici. Dividite predam hostium cum fratribus vestris. Reversique sunt et abierunt filii Ruben et filii Gad et dimidia tribus Manasse a filiis Israel de Silo que sita est in Chanaan ut intrarent Galaad terram possessionis sue quam obtinuerant iuxta imperium Domini in manu Moysi. Cumque venissent ad tumulos Iordanis in terram terram] terra Weber Chanaan edificaverunt iuxta Iordanem altare infinite magnitudinis.  CUMQUE VENISSENT AD TUMULOS etc. ADAMANTIUS. Filli Ruben et Gad et dimidia tribus Manasse terras Iordanem edificaverunt altare, filii vero Israel reliqui causam {t. 1 : Erfurt, f. 226ra ; facsim., p.467a} ignorantes mittunt Phineem filium Eleazari cum decem viris de singulis tribubus electis querentes quare hoc fecissent. Illi autem satis faciunt de ara dicentes : Scimus quia altare verum est apud vos ubi Iesus habitat etc. Sed videamus huius facti sacramentum prior populus circumcisionis in Ruben primogenito figuratur, et in Gad qui et ipse primogenitus est ex Zelpha et manasse primogenitus est. Quod autem dico primogenitus secundum tempus loquor. Hec autem dicuntur ne inter nos et illos qui ante adventum Christi fuerunt iusti divisio aliqua videretur, sed ut ostenderent se etiam fratres nostros esse, licet enim tunc habuerint altare sentiebant, quia non erat verum sed forma futuri et veri altaris. Noverant illi quia vere hostie et que possent auferre peccata non in illo altari offerebantur, quod habebat primogenitus populus, sed in isto ubi erat Iesus fiet ergo unus grex et unus pastor illi iusti et isti iusti Christiani. Quod cum audissent filii Israel et ad eos certi nuntii detulissent edificasse filios Ruben et Gad et dimidie tribus Manasse altare in terra Chanaan super Iordanis tumulos contra filios Israel {t. 1 : Erfurt, f. 226ra ; facsim., p. 467a} convenerunt omnes in Silo ut ascenderent et dimicarent contra eos. Et interim miserunt ad illos in terram Galaad Phinees filium Eleazari sacerdotis Eleazari sacerdotis] Eleazar sacerdotem Weber et decem principes cum eo singulos de singulis tribubus s. tr.] inv. Weber . Qui venerunt ad filios Ruben et Gad et dimidie tribus Manasse in terram Galaad. Dixeruntque ad eos : Hec mandat omnis populus Domini. Que est ista transgressio ? Cur reliquistis Dominum Deum Israel edificantes altare sacrilegum et a cultu illius recedentes ? An parum vobis est quod peccastis in Beelphegor et usque in presentem diem macula huius sceleris in nobis permanet multique de populo corruerunt ? MULTIQUE DE POPULO CORRUERUNT. Cadebat ergo aliquando populus in deserto et moriebatur, venit Aaron et stetit in medio eorum qui moriebantur et qui vivebant, ne ultra vastatio mortis proficeret. Venit ergo et nunc verus pontifex Dominus meus medius inter morientes et vivos, id est inter eos qui ex Iudeis suam presentiam susceperunt, et inter eos qui non solum non susceperent, sed se magis quam illum occiderunt dicentes. Cf. Mt. 27, 25. « Sanguis eius super nos et super filios nostros ». Unde : « Omnis sanguis iustus qui effusus est super terram ». Requiretur ab hac generatione que hec dixit. Sunt ergo isti pars populi mortui, quia neque azima, neque dies festos competenter agunt. Sed conversi sunt dies festi eorum in luctum et cantica in lamentum. Qui etiam si vellent poterant diem festum celebrare, in eo loco quem elegit Dominus Deus. Nos autem non diximus eis. Non erit vobis pars {t. 1 : Erfurt, f. 226rb ; facsim., p.467b} in hoc altari, vel in hereditate Domini, sed ipsi sponte sua altare verum et celestem pontificem refutaverunt. Ideo etiam imaginem perdiderunt. Unde Cf. Mt. 23, 38.  : « Ecce relinquetur vobis Domus vestra deserta ». Translata est enim ad nos gratia spiritus sancti et solemnitates, quia transiit ad nos pontifex verus secundum ordinem Melchisedech et necesse est eum veras hostias, id est spiritales offerre apud nos ubi edificatur templum Dei ex lapidibus vivis que est Ecclesia Dei viventis et ubi est verus Israel in Christo Iesu Domino nostro. Et vos hodie reliquistis Dominum et cras in universum Israel ira eius i. eius] inv. Weber deseviet. Quod si putatis immundam esse terram possessionis vestre transite ad terram in qua tabernaculum Domini est et habitate inter nos tantum ut a Domino et a nostro consortio non recedatis edificato altari preter altare Domini Dei nostri nostri] vestri Weber . Nonne Achan filius Zare preteriit mandatum Domini et super omnem populum Israel ira eius incubuit ? Et ille erat unus homo atque utinam solus perisset in scelere suo. Responderuntque filii Ruben et Gad et dimidie dimidie] dimidiam ΩL*, dimidiam ΩL² tribus Manasse principibus legationis Israel. Fortissimus Dominus Deus Israel Dominus Deus Cor1+3 (al.) ΩS Rusch ] Deus Dominus Cava X Σ B* ΦA ΘHM ΨDFM Ω Cor3 (antiq. hebr. ) ΩL | Israel Cor3 (al.) ΩS Rusch ] om. cett., fortissimus Deus Dominus Weber ipse novit et Israel simul intelliget si prevaricationis animo hoc altare construximus non custodiat nos sed puniat nos nos] om. Weber in presenti. Et si ea mente fecimus ut holocausta et sacrificium et pacificas victimas {t. 1 : Erfurt, f. 226rb ; facsim., p. 467b} super eo imponeremus ipse querat et iudicet et non ea magis cogitatione atque tractatu ut diceremus cras dicent filii vestri filiis nostris : Quid vobis et Domino Deo Israel ? Terminum posuit Dominus inter nos et vos o filii Ruben et filii Gad Iordanem fluvium et idcirco partem non habetis in Domino et per hanc occasionem avertent filii vestri filios nostros a timore Domini. Putavimus itaque melius et diximus : Extruamus nobis altare non in holocausta neque ad victimas offerendas sed in testimonium inter nos et vos et sobolem nostram vestramque progeniem ut serviamus Domino et iuris nostri sit offerre et et] om. Weber holocausta et victimas et pacificas hostias et nequaquam dicant cras filii vestri filiis nostris ; non est vobis pars in Domino. Quod si voluerint dicere respondebunt eis : Ecce altare Domini quod fecerunt patres nostri non in holocausta neque in sacrificium sed in testimonium nostrum ac vestrum n. - ac - v.] inv. Weber . Absit a nobis hoc scelus ut recedamus a Domino et eius vestigia relinquamus extructo altari ad holocausta et sacrificia et victimas offerendas preter altare Domini Dei nostri quod extructum est ante tabernaculum eius.  EXTRUCTO ALTARI AD OLOCAUSTA. AUGUSTINUS. Et in sacrificiis salutarium nostrorum quia pluraliter dicta sunt sacrificia pluraliter etiam salutaria. Ubi advertendum est quemadmodum singulariter dici soleat sacrificium salutare quia si Christum acceperimus, qui dictus est salutare Dei non occurrit quemadmodum pluralier possit intelligi unus enim Dominus noster Iesus Christus quamvis multi dicantur Christi per eius gratiam post eum. Unde : « Nolite tangere Christos meos ». Utrum autem salutare possit dici vel salutaria non facile audendum est. Solus enim Salvator est ipse. Quibus auditis Phinees sacerdos et principes legationis Israel qui erant cum eo placati sunt et verba filiorum Ruben et Gad et dimidie tribus Manasse libentissime susceperunt. Dixitque Phinees filius Eleazari sacerdos ad eos : Nunc scimus quod vobiscum vobiscum] nobiscum Weber sit Dominus {t. 1 : Erfurt, f. 226va ; facsim., p. 468a} quoniam alieni estis a prevaricatione hac et liberastis filios Israel de manu Domini. Reversusque est cum principibus a filiis Ruben et Gad de terra Galaad finium Chanaan ad filios Israel et retulit eis. Placuitque sermo cunctis audientibus. Et laudaverunt Deum filii Israel et nequaquam ultra dixerunt ut ascenderent contra eos atque pugnarent et delerent terram possessionis eorum. Vocaveruntque filii Ruben et filii Gad altare quod extruxerant testimonium nostrum quod Dominus ipse sit Deus. Capitulum 23 Evoluto Evoluto] Avoluto propter mendosam rubricam Rusch ( facsim. ) autem multo tempore postquam pacem dederat Dominus d. D.] inv. Weber Israeli subiectis in gyro nationibus universis et Iosue iam longevo et persenilis etatis, postquam diviserat terram filiis filiis] filii ΨM, om. ΦP Israel secundum quod Dominus imperaverat postquam... imperaverat ΦP² Ψ (... imperarat ΨBF*) Rusch ] om. cett. ΩL Weber , vocavit Iosue omnem Israelem maioresque natu et principes ac duces ac ac] et Weber magistros dixitque ad eos : Ego senui et progressioris etatis sum, vosque cernitis omnia que fecerit Dominus Deus vester cunctis per circuitum nationibus quomodo pro vobis ipse pugnaverit. Et nunc quia vobis sorte divisit omnem terram ab orientali parte Iordanis usque ad mare Magnum multeque adhuc supersunt nationes, Dominus Deus vester disperdet eas et auferet a facie vestra et possidebitis terram sicut vobis pollicitus est. Tantum confortamini et estote solliciti ut custodiatis cuncta que scripta sunt in volumine {t. 1 : Erfurt, f. 226vb ; facsim., p. 468b} legis Moysi et non declinetis ab eis neque neque] nec Weber ad dextram neque neque] nec Weber ad sinistram ne postquam intraveritis ad gentes que inter vos future sunt iuretis in nomine deorum earum et serviatis eis et adoretis illos sed adhereatis Domino Deo vestro quod fecistis usque in diem hanc. Et tunc auferet Dominus Deus Deus] om. Weber in conspectu vestro gentes magnas et robustissimas et nullus vobis resistere poterit. Unus e vobis persequetur hostium mille viros quia Dominus Deus vester pro vobis ipse pugnabit sicut pollicitus est. Hoc tantum diligentissime precavete ut diligatis Dominum Deum vestrum. Quod si volueritis gentium harum que inter vos habitant erroribus adherere et cum eis miscere conubia atque amicitias copulare iam nunc scitote quod Dominus Deus vester non eas deleat ante faciem vestram sed erunt erunt] sint Weber vobis in foveam ac laqueum et offendiculum ex latere vestro et sudes in oculis vestris donec vos auferat atque disperdat de terra hac optima quam tradidit vobis. En ego hodie ingrediar viam universe terre et toto animo cognoscetis quod de omnibus verbis que se Dominus prestiturum prestiturum M ² Ω Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] prestaturum Weber vobis vobis ΣTO Cor2 (hebr. antiq.) Ω Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina ] nobis Weber esse pollicitus est unum non preterierit in cassum. {t. 1 : Erfurt, f. 226vb ; facsim., p.468b} EN EGO INGREDIAR HODIE VIAM. AUGUSTINUS. Quod autem dicit Iesus. Ego autem recurro viam sicut et omnes qui sunt super terram in interpretatione que est ex Hebreo invenimus ingredior viam. Ita ergo accipiendum est, quod Septuaginta dixerunt recurro, sicut dictum est homini donec revertaris in terram, unde sumptus es ut secundum corpus intelligatur. Secundum animam vero si voluerimus accipere, sicut in Ecclesiaste scriptumest : Et spiritus revertetur ad eum qui dedit eum, cum non arbitror de omnibus posse dici, sed de his qui sic vixerunt ut ad Deum redire mereantur tamquam ad auctorem a quo creati sunt, non enim hoc de illis intelligi potest de quibus dicitur, spiritus ambulans et non revertens. Iesus autem si non addidisset, sicut et omnes qui sunt super terram nulla esset questio. Non enim aliud de illo crederemus quam quod de eo dignum esse legimus. Cum vero additum est hoc mirum, si hoc quod latinus interpres recurro posuit, non magis percurro, vel excurro dicendum est. Omnes enim percurrunt vel excurrunt huius vite viam cum ad eius finem pervenerint. Sed quia hoc verbum positum est ubi parentes Rebecce dicunt ad servum Abrae. Ecce Rebeccam accipiens recurre et sit uxor domini tui. Ideo et hic ita huius verbum interpretatum est. Sicut ergo implevit opere quod promisit et prospera cuncta venerunt sic adducet super vos quicquid malorum comminatus est donec vos auferat atque disperdat de terra hac optima quam tradidit vobis eo quod preterieritis pactum Domini Dei vestri quod pepigit vobiscum {t. 1 : Erfurt, f. 227ra ; facsim., p. 469a} et servieritis diis alienis et adoraveritis eos. Cito atque velociter consurget in vos furor Domini et auferemini ab hac terra ab hac terra] de t. h. Weber optima quam tradidit vobis. Capitulum 24 Congregavitque Iosue omnes tribus Israel in Sichem et vocavit maiores natu ac principes et iudices et magistros steteruntque in conspectu Domini et ad populum sic locutus est. Hec dicit Dominus Deus Israel : Trans fluvium habitaverunt patres vestri ab initio Thare pater Abraham et Nachor servieruntque diis alienis. Tuli ergo patrem vestrum Abraham de Mesopotamie finibus et adduxi eum in terram Chanaan multiplicavique semen eius {t. 1 : Erfurt, f. 227ra ; facsim., p.469a} TULI ERGO PATREM VESTRUM. AUGUSTINUS. Quod Septuaginta habent : Et assumpsi patrem vestrum Abraam, de trans flumina et deduxi eum in omnem terram. Interpretatio que est in Hebreo habet : Et induxi eum in terram Chanaan. Mirum est ergo si Septuaginta pro terra Chanaan omnem terram ponere voluerunt, nisi intuentes prophetiam, ut magis ex promissione Dei tamquam factum accipiatur, quod certissime futurum in Christo et in Ecclesia pronuntiabatur, est verum semen quod Abrae. et dedi ei Isaac illique rursum dedi Iacob et Esau e quibus Esau dedi montem Seir ad possidendum, Iacob vero et filii eius descenderunt in Egyptum. Misique Moysen et Aaron et percussi Egyptum multis signis atque portentis eduxique vos et patres vestros de Egypto et venistis ad mare persecutique sunt Egyptii patres vestros cum curribus et equitatu usque ad mare Rubrum. Clamaverunt autem ad Dominum filii Israel qui posuit tenebras inter vos et Egyptios et adduxit super eos mare et operuit eos eos] illos Weber . Viderunt oculi vestri cuncta que in Egypto fecerim et habitastis in solitudine multo tempore et introduxi vos in in] ad Weber terram Amorrei qui habitabat trans Iordanem. Cumque pugnarent contra vos tradidi eos in manus {t. 1 : Erfurt, f. 227rb ; facsim., p. 469b} vestras et possedistis terram eorum atque interfecistis illos. Surrexit autem Balach filius Sephor rex Moab et pugnavit contra Israelem. Misitque et vocavit Balaam filium Beor ut malediceret vobis et ego nolui audire eum sed e contrario per illum benedixi vobis et liberavi vos de manu eius. Transistisque Iordanem et venistis ad Hiericho pugnaveruntque contra vos viri civitatis eius Amorreus et Pherezeus et Chananeus et Etheus et Gergeseus et Eveus et Iebuseus et tradidi illos in manus vestras. {t. 1 : Erfurt, f. 227rb ; facsim., p.469b} PUGNAVERUNTQUE CONTRA VOS etc. AUGUSTINUS. Clausis portis se murorum ambitu tuebantur, sed claudere contra hostem portas pertinet ab bellum. Non enim miserunt legatos qui pacem poscerent. Si autem dictum esset pugnaverunt adversum vos falsum esset, quia bellum continuas pugnas non habet, sed aliquando crebras, aliquando raras, aliquando nullas. Bellum tamen est quando est quodammodo armata dissensio. Misique ante vos crabrones crabrones Θ Ψ ΩJL Ed1530 Clementina Weber ] scrabones Π ΩM*, scabrones Λ L X ΣOM O Rusch , scrabrones Cava Λ H ΩM²S Ed1455 et eieci eos de locis suis duos reges Amorreorum non in gladio et arcu tuo  SCABRONES etc. Septuaginta : Vespas , id est forte translative acerrimos timoris Aculeos quibus quodammodo timoribus pungebantur ut fugerent aut aerios Aculeos spiritus quod in Psalmo Cf. Ps. 77, 49. dicitur per angelos malos, nisi quis dicat non omnia que facta sunt esse scripta et velut veras vespas intelligi. dedique vobis terram in qua non laborastis et urbes quas non edificastis ut habitaretis in eis vineas et oliveta que non plantastis. Nunc ergo timete Dominum et servite ei perfecto corde atque verissimo et auferte deos quibus servierunt patres vestri in Mesopotamia et in Egypto ac servite Domino. Sin autem malum vobis videtur ut Domino serviatis optio vobis datur. Eligite hodie quod placet cui servire potissimum s. p.] inv. Weber debeatis utrum diis quibus servierunt patres vestri in Mesopotamia an diis Amorreorum in quorum terra habitatis. Ego autem et domus mea serviemus Domino. Responditque populus et ait : Absit a nobis ut relinquamus Dominum et serviamus diis alienis. Dominus Deus noster ipse eduxit nos et patres nostros de terra Egypti et et] om. Weber de domo servitutis fecitque videntibus {t. 1 : Erfurt, f. 227va ; facsim., p. 470a} nobis signa ingentia et custodivit nos in omni via per quam ambulavimus et in cunctis populis per quos transivimus et eiecit universas gentes Amorreum habitatorem terre quam nos intravimus. Serviemus igitur Domino quia ipse est Deus noster. Dixitque Iosue ad populum : Non poteritis servire Domino. Deus enim sanctus et fortis emulator est nec ignoscet sceleribus vestris atque peccatis.  NON POTERITIS SERVIRE DOMINO. AUGUSTINUS. Non poteritis servire Domino quia sanctus est. An quia illius sanctitati perfecta servitute quodammodo contemperari humane fragilitati impossibile est ? Quo audito non solum isti eius eligere servitutem, sed etiam de adiutorio et misericordia eius presumere debuerunt, de qua dicitur Cf. Ps. 142, 2.  : « Non intres in iudicium cum servo tuo quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens ». Hi autem de se potius presumpserunt quod sine ulla offensione Deo servirent, ut iam tunc inciperent quod dictum est : « Ignorantes Dei iustitiam et luam volentes constituere iustitie Dei non sunt subiecti. Ita eis iam lex subintrabat ut abundaret delictum et postea superabundaret gratia per Iesum Christum qui est finis legis. Si dimiseritis Dominum et servieritis diis alienis, convertet se et affliget vos atque subvertet postquam vobis prestiterit bona. Dixitque populus ad Iosue. Nequaquam ita ut loqueris erit sed Domino serviemus. Et Iosue ad populum testes inquit : Vos estis quia ipsi elegeritis vobis Dominum ut serviatis ei. Responderuntque testes. Nunc ergo ait auferte deos alienos de medio vestri vestri] vestrum Weber et inclinate corda vestra ad Dominum Deum Israel.  AUFERTE DEOS ALIENOS. AUGUSTINUS. Quid est quod ait : Et nunc auferte Deos alienos qui sunt in vobis et dirigite corda vestra ad Deum Israel . Non enim adhuc habebant simulacra gentium cum superius obedientiam eorum predicaverit. Aut vero si haberent post tantas legis commonitiones illa eorum prospera non sequerentur cum sic vindicatum in eos, quod unus de anathemate furatus est. Denique Iacob dixit hoc eis qui cum illo de Mesopotamia exierant, ubi sic idola colebantur, ut et Rachel paterna furaretur. Sed post illam admonitionem Iacob dederunt que habebant. Unde : Apparuit eum hoc dixisse : quia sciebat eos habere. Post hanc vero admonitionem Iesu nullus tale aliquid protulit. Non tamen putandum est hoc illum inaniter precepisse non enim ait : Et nunc auferte Deos alienos , si qui sunt in vobis, sed omnino tamquam sciens esse qui sunt, inquit, in vobis. Sanctus ergo propheta in cordibus eorum cogitationes cervebat de Deo et alienas a Dei et ipsas ammonebat auferri. Qui enim talem cogitat Deum, qualis non est alienum Deum et falsum in cogitatione portat. Quis est autem qui sic cogitet Deum, ut ipse est. Relinquetur ergo fidelibus quamdiu peregrinantur a Domino auferre a corde suo fantasmata que se cogitationibus ingerunt, velut talis aut talis sit Deus qualis non est et dirigere cor ad illum fideliter, ut quemadmodum et quantum vobis expedire novit. Ipse se insinuet, donec absumatur omne mendacium, unde dictum est : Omnis homo mendax. Et transacta non solum impia falsitate, sed ipso speculo et enigmate facie ad faciem cognoscamus eum. Dixitque populus ad Iosue : Domino Deo nostro serviemus et et] om. Weber obedientes erimus erimus] om. Weber preceptis eius. Percussit ergo ergo] igitur Weber Iosue in die illo fedus et proposuit populo precepta atque iudicia in Sichem.  PERCUSSIT IGITUR IOSUE etc. AUGUSTINUS. Et disposuit Iesus testamentum ad populum in die illo et dedit illi legem et iudicium in Sylo, coram tabernaculo Domini Dei Israel et scripsit verba hec in libro legis Dei et accepit lapidem magnum, et statuit illum Iesus sub therebinto ante Dominum et dixit sunt a Domino quecumque locutus est ad vos hodie. Et hic erit vobis in testimonium in novissimis diebus cum mentiti fueritis Domino Deo vestro. Hec verba qui altius perscrutantur non tamen virum tam insipientem putant, ut verba Dei que locutus est populo lapidem audisse crediderit, qui etiam si in hominem effigiatur {t. 1 : Erfurt, f. 227vb ; facsim., p.470b} esset aures haberet, et non audiret, sed per hunc lapidem illum significavit qui est lapis offensionis, non credentibus Iudeis et petra scandali Cf. Ps. 117, 22 ; Mt. 21, 42. « quem reprobaverunt edificantes et factus est in caput anguli », de quo dicitur Cf. 1Cor. 10, 4.  : « Bibebant autem de spiritali consequenti eos petra, petra autem erat Christus ». Unde petrinis cultris populum circumcidit ductor egregius qui cum illo e contra sepulti sunt, ut profundum misterium demonstraret posteris profuturum. Sic ergo et hunc lapidem visibiliter statutum debemus spiritaliter accipere in testimonium profuturum infidelibus iudeis, id est mentientibus de quibus dicitur : Inimici Domini mentiti sunt ei. Neque enim frustra cum Moyses vel potius Deus per eum disposuisset ad populum testamentum, quod erat in arca testamenti, et in libris legis tanta sacramentorum et preceptorum multiplicitate conscriptis dictum est hoc : Disposuit Iesus testamentum in die illa. Repetitio enim testamenti novum testamentum significat, sicut Deuteronomium, id est secunda lex et secunde tabule. Multis enim modis significatum est quod uno modo implendum fuit.  Quod autem sub therebinto status est lapis hic, significat quod virga ad petram ut aqua proflueret, et quia neque hoc sine ligno statutus est lapis. Ideo autem subter quia non fuisset in cruce exaltatus, nisi humiliate subiectus. Vel quod illo tempore quo id faciebat Iesus Nave adhuc obumbrandum mysterium fuit. Terebintus etiam medicinalem lacrimam exsudat que arbor a Septuaginta, hec posita est alii verbo quercum posuerunt.  Mirum est quod saltem in his novissimis verbis quibus populum allocutus est, non eos obiurgavit, qui his gentibus pepercerunt quas Dominus omnino perdendas esse precepit. Sic enim scriptum est : Et factum est postquam invaluerunt filii Israel, et fecerunt Chananeos obedientes exterminio ante eos non exterminaverunt. Nam primo id eos non potuisse scriptura testata est. Sed nunc postquam prevaluerunt ita ut facerent eos obedientes quod non etiam exterminaverunt contra preceptum Domini factum est quod non est cuiquam factum, cum Iesus exercitum duceret. An forte quia prius dixit eos scriptura non potuisse ante, scilicet quam prevalerent etiamcum prevaluissent timuisse credendi sunt. Ne forte paratos obedire si non parcerent acrius ex desperatione pugnre contra se compellerent, et eos superare non possent. Hunc ergo eis humanum timorem Dominus voluit imputari, et sic apparet in eo quedam subdefectio fidei que si in eis fortis fuisset ea sequerentur que Iesum bellantem secuta sunt quia vero in eis non fuit tanta fides etiam cum prevaluissent pugnare usque ad internicionem inimicorum ausi non sunt, non de malicia vel superbia, vel contemptu dominici precepti, sed de infirmitate animi, unde Apostolus 2Tm. 4, 14 Alexander ærarius multa mala mihi ostendit : reddet illi Dominus secundum opera ejus : : « Alexander aerarius multa mala mihi ostendit reddet illi Dominus secundum opera eius », de illis autem qui non malitia, sed timore eum deserverant ait 2Tm. 4, 16. : « In prima mea defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt » quod « non illis imputetur ». Scripsit quoque quoque] -que Weber omnia verba {t. 1 : Erfurt, f. 227vb ; facsim., p. 470b} hec in volumine legis Domini Domini] Dei Weber et tulit lapidem pergrandem posuitque eum subter quercum que erat in sanctuario Domini et dixit ad omnem populum : En lapis iste erit vobis in testimonium quod audierit omnia verba Domini que locutus est vobis ne forte postea negare velitis et mentiri Domino Deo vestro. Dimisitque populum singulos in possessionem suam. Et post hec mortuus est Iosue filius Nun servus Domini centum decem annorum sepelieruntque eum in finibus possessionis sue in Thamnathsare que sita est in monte Ephraim a septentrionali parte montis Gaas. Servivitque Israel Domino cunctis diebus Iosue et seniorum qui longo vixerunt tempore post Iosue et qui noverant omnia opera Domini que fecerat in Israel. Ossa quoque Ioseph que tulerant filii Israel de Egypto sepelierunt in Sichem in parte agri quem emerat Iacob a filiis Emor Emor] Emmor Weber patris Sichem centum novellis ovibus et fuit in possessione filiorum Ioseph. Eleazar quoque filius Aaron mortuus est et sepelierunt eum in Gabaad Gabaad] Gaab Weber Phinees filii eius que data est ei in monte Ephraim Ephraim] + Explicit Liber Iosue Bennun id est Iesu Nave Weber .