initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_1. Psalmi 1-25*>

Psalmus 1

marg.|  21. {t. 2 : Erfurt, f. 229va ; facsim., p. 458a} [Rusch, f.  229va ] Psalmus iste primus ideo videtur carere titulo quia de commendatione Christi principaliter loquitur ad quem omnes alii psalmi pertinent qui loquuntur vel de passione vel de resurrectione vel de membris ipsius, quare videtur esse quasi titulus aliorum, vel, secundum Hieronymum, ne titulus prescriptus libri caput et initium videretur, vel quia iste psalmus est quasi prologus et titulus sequentis operis, vel quia Esdras non fuit ausus titulum ponere, videns in sequenti David in persona Christi hunc psalmum caput libri appellasse.

marg.|  22. Hieronymus HIERONYMUS. In hoc Psalmo loquitur propheta considerans destructionem generis humani que contigit per Adam et ex opposito previdens prophetico spiritu reparationem per Christum futuram et ut contraria contrariis curentur. Vult enim omnino reddere oppositum et dissimilem priori Adam quia sicut ille destruxit se et humanum genus per superbiam et inobedientiam eodem modo Christus per humilem obedientiam suam reduxit quod destructum fuerat culpa primi parentis ad vitam et pro hac consideratione prorumpit in laudem illius dicens Beatus vir etc. In hoc primo versu notantur tres mortes anime per tres mortuos a Christo resuscitatos designate per filiam archisynagogi resuscitatam in domo patris designatur illa mors quam per delectationem et consensum patimur tantum in interiori. Per filium vidue extra portam resuscitatum exprimitur illa mors quam patitur homo, dum ducitur in operatione per pravam delectationem et consensum. Per Lazarum iam fetentem et quadriduanum designatur illa que procedit ex consuetudine prave operationis qua prebemus nos aliis exemplum peccandi et corrumpimus alios sicut aer corrumpitur fetore cadaveris. Rogantibus discipulis Dominum ut quartum suscitaret mortuum, dixisse fertur : « Dimittite mortuos sepeliri mortuos suos ». Hi sunt impenitentes et in peccatis sepulti.

Cf. Mc. 5, 36-43.
Cf. Io. 11, 39.
Mt. 8, 22.
Non inveni in operibus Hieronymi.

marg.| 23. {t. 2 : Erfurt, f. 229vb ; facsim., p. 458b} Propheta humani generis reparationem per Christum futuram considerans hic quasi ad consolationem spiritu edoctus quasi viam qua liberari possit proponit.

marg.|  24.1. Primus psalmus bipartitus : de beato viro et de ultionibus iniquorum. Statim per beatitudinem blanditur.

marg.|  24.2 Per ultionem iniquos terret adversis ibi : Non sic impii etc. .

Numérotation du verset  1,1 I
Beatus vir 
interl.|  cui succedunt omnia optata
interl.|  contra prospera et adversa firmus
qui non abiit 
interl.|  cogitatione
interl.|  consensu
interl.|  a Deo in regionem dissimilitudinis quamvis impii hoc molirentur quod laudabilius
in consilio impiorum \
interl.|  positus
interl.|  ut Adam qui uxori consensit a diabolo decepte
et in via peccatorum 
interl.|  in mundo
interl.|  in prava operatione que est via ad mortem
non stetit 
interl.|  opere
interl.|  quia natus inter peccatores sed non tenuit eum illecebra seculi, id est noluit terrenum regnum
et in cathedra 
interl.|  docendo
marg.|  IN  CATHEDRA. Dans exemplum peccandi.
pestilentie 
interl.|  pestilentia est morbus qui fere omnes invadit et amore dominandi vix caret aliquis. Vel cathedra pestilentie est perniciosa doctrina que ut cancer serpit.
non sedit. 
interl.|  consuetudine
marg.|  BEATUS  VIR. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Hic ostenditur immunis ab omni peccato.
marg.|  ABIIT,  STETIT,  SEDIT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ordo   abiit Adam cum a Deo recessit.   Stetit cum delectatus est peccato.   Sedit cum in superbia confirmatus redire non potuit, nisi per istum liberatus qui nihil horum habuit.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Abiit Adam cum persuasioni diaboli consensit.   Stetit dum pomum comedit.   Sedit dum se excusavit : ‘Mulier quam dedisti mihi me seduxit ». Ad similitudinem exulantium qui dum sunt in via facilius revocantur dum iam stant difficilius demum difficillime dum ibi magistri et domini effecti sunt.
marg.|  Remigius AutissiodorensisREMIGIUS. Peccatur cogitatione, actu et verbis docendo.
marg.|  CASSIODORUS. Impius in Deum, peccator in se, pestilens in proximum.
marg.|  CASSIODORUS. Thronus regum tribunal iudicum cathedra proprie doctorum.
marg.|  CASSIODORUS. Quasi ita aiat : Vos qui cecidistis per primum Adam conformamini huic secundo quia beatus primo contrarius.
[CASSIODORUS] Beatus dicitur cui omnia optata succedunt, vir scilicet contra prospera et adversa firmus, qui non abiit [GLOSSA INTERLINEARIS] a Deo in regionem dissimilitudinis, id est cogitatione non peccavit, quamvis esset positus, in consilio impiorum, id est quamvis impii hoc molirentur: quod est laudabilius [AUGUSTINUS ET HIERONYMUS]   Non abiit iste, sicut Adam, qui consensit uxori, a diabolo decepte. Impii hoc molientes, demones sunt, et Scribe, et Pharisei. Et in via peccatorum non stetit Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS].   Via peccatorum mundus est, in quo quidem natus, et inter peccatores conversatus est, sed non tenuit eum illecebra seculi [GLOSSA INTERLINEARIS] Vel,   via peccatorum est prava operatio, que ducit ad mortem. Et est: in via peccatorum non stetit, id est vel in mundo, vel in prava operatione   Et in cathedra pestilentie non sedit Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS], id est, noluit terrenum regnum. Est enim pestilentia, morbus late pervagatus, omnes, aut pene omnes involvens, et dicitur a pastu, quasi pastulentia. Hic est amor dominandi quo vix caret aliquis. Vel   cathedra pestilentie , accommodatius accipitur prava, et perniciosa doctrina, que ut cancer serpit. Et est in cathedra pestilentie non sedit, id est non perniciosam doctrinam docuit, sed salubrem. Ecce hoc primo versu ostenditur immunis ab omni malo per remotionem eorum que in primo homine fuerunt.
Gn. 3, 12 : « Dixitque Adam : mulier quam dedisti sociam mihi dedit mihi de ligno et comedi » ; cf. 2Cor. 11, 3 : « Timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua ita corrumpantur sensus vestri et excidant a simplicitate que est in Christo ».

Codd. : PL191
Numérotation du verset  1,2 II
Sed in lege Domini 
interl.|  quia in voluntate, non sub, quasi ex tristitia vel timore
marg.|  SED  IN  LEGE. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. Hic plenus omni bono in se.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non est laus perfecta fugere vituperanda nisi sequantur laudanda.
marg.|  Quo ordine creverunt in primo removentur a secundo.
marg.|  IN  LEGE. Qui est in lege secundum legem agit qui sub lege secundum legem agitur. Ille liber iste servus.
marg.|  AUGUSTINUS. AMBROSIUS. Aliud est lex que scribitur servienti aliud que mente conspicitur ab eo qui non iudiget litteris.
voluntas eius \
marg.|  VOLUNTAS. CASSIODORUS. Ut non sit tedium laboris nec otiosa sed meditabitur semper. Voluntas sensus est sub lege. Rationis in lege. Divinitatis supra legem.
et in lege eius 
interl.|  non litteris sed sanctitate propositi
meditabitur die ac nocte. 
interl.|  vel assidue
interl.|  prosperis et adversis
interl.|  non ad horam
Sed in lege Domini Remigius Autissiodorensis[REMIGIUS]. Hic ostenditur Christusplenus omni bono in se, quia non est perfecta laus fugere vituperanda, nisi sequantur laudanda. Unde post ostensam immunitatem, addit, Sed in lege, quasi dicat: Non abiit, non stetit, non sedit, sed in lege Domini fuit voluntas eius Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS]. Aliud est esse in lege, aliud sub lege. Qui est in lege, secundum legem agit, voluntarie legi obediens. Qui autem sub lege est, secundum legem agit, necessitatis timore coactus. Ille liber, iste vero servus. Iterum: Aliud est lex littere, que scribitur servo; aliud lex sanctitatis, que mente conspicitur a filio, qui non indiget litteris; iusto enim lex posita non est, ut ait Apostolus(I Tim., I) . Dicit ergo, in lege Domini quia voluntate serviebat, non sub lege, quasi ex tristitia et ex timore serviret voluntas eius, id[62C] est Christi [CASSIODORUS]. Voluntas dicit, ut ostendat quod non sit tedium ei laborum. Et hec voluntas non est otiosa, vel non est ad horam Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS]. Sed meditabitur die ac nocte, id est assidue, et in prosperis, et in adversis. Dies enim letitiam, nox adversitatem significat. [CASSIODORUS] In lege eius: non utique in littera legis, sed in sanctitate propositi. Et est hec legis meditatio sanctitatis iugis observatio. Vide qualiter hec precedentibus respondeant. Ibi dicit, non abiit; hic, voluntas in lege. Ibi, non in via peccatorum stetit, non in cathedra pestilentie sedit; hic, assidue in lege Domini   meditabitur .
Codd. : PL191
Numérotation du verset  1,3 III
Et erit 
interl.|  ad similitudinem. Vel homo fiet secundum operationem Spiritus Sancti. vel unitus sapientie vel insimilitudinem carnis peccati
marg.|  ET  ERIT. CASSIODORUS. Hic utilis nobis dans fructum vite et folia et obumbrans.
tamquam 
interl.|  vere similitudinem cum veritatis expressione
lignum 
interl.|  Christus viridior ceteris
marg.|  TAMQUAM. CASSIODORUS. Secundum similitudinem ligni vite quod est in paradiso unde obediens homo comederet.
marg.|  LIGNUM. In paradiso est lignum vite lignum ad vitam. Et lignum scientie boni et mali.
quod plantatum est 
interl.|  per quod ad eum accedere possumus
secus decursus aquarum \
interl.|  secundum sapientiam que hominem suscepit. Vel secundum Spiritum Sanctum. Vel secundum fluxus populorum
marg.|  AQUARUM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Aque Spiritus Sanctus secundum illud qui crediderit in me flumina de ventre eius fluent aque vive et est contra estus vitiorum.
marg.|  CASSIODORUS. Vel per aquam sapientia Dei qua reficitur interior homo ut sitis aqua.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Vel mortale genus ut Iohannes aqua multe populi multi quia defluunt in mortem ut aqua in mare.
quod fructum suum 
interl.|  vitam eternam
interl.|  Ecclesias constituet
dabit in tempore suo. 
interl.|  post resurrectionem et ascensionem misso Spiritu
interl.|  tempore plenitudinis non est datus Spiritus quia nondum glorificatus est Christus
interl.|  «Cum exaltatus fuero a terra omnia traham ad meipsum » .
marg.|  DABIT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Dare pertinet ad rationalem sensum et ad offerentis voluntatem.
Et erit tanquam lignum quod plantatum . [ALCUINUS] Supra ostendit Christum immunem ab omni malo, et plenum omni bono in se; hic utilis nobis ostenditur: et hoc tribus modis, scilicet dans fructum vite, et folia, et obumbrans. Et nota quia hec omnia non omni beato viro conveniunt, sed Christo soli. Et est hec plena diffinitio beati viri, quasi dicat: Meditabitur die ac nocte, et erit tanquam lignum. Loquitur de Christo, a simili ligni vite quod erat in medio paradisi, de quo homo obediens, si comederet, viveret in eternum. Ita qui Christum spiritualiter sumit, non videbit mortem in eternum [Gl. in.]. Et sicut illud lignum ceteris viridius erat, sic et Christus ceteris sanctis viridior erat, cui spiritus non est datus ad mensuram [Hieronymus HIERONYMUS]. Erat ergo tanquam lignum, id est vere lignum vite, ut ait Sapientia. Est lignum vite omnibus amplectentibus eam[63B] [Gl. in.]. Tanquam, aliquando similitudinem notat tantum, aliquando veritatis expressionem facit, aliquando utrumque, ut hic. Ita enim notat similitudinem, ut veritatis non excludat expressionem Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS]. Quod plantatum est, id est humanatum est, vel incarnatum, per quod ad eum accedere possumus. Et hoc, secus decursus aquarum [ALCUINUS et Augustinus HipponensisAUGUSTINUS]. Aque Spiritum sanctum significant, iuxta illud: Qui crediderit in me, flumina de ventre eius fluent aque vive(Io. VII) . Et est contra estum vitiorum, ut aque contra estum sitis. Et est, plantatum est secus decursus aquarum, id est homo fiet secundum operationem Spiritus sancti, qui in eum plenissime descendit. Et ideo apponit decursus aquarum, ut plenitudinem notet [ALCUINUS]. Vel per aquam, sapientia Dei intelligitur:quia interior homo reficitur, ut sitis aqua. Et est plantatum secus decursus aquarum, id est secundum sapientiam, que hominem suscepit, id est fiet homo unitus sapientie Dei. Et bene ait, secus aquam, quia non est factus homo Deus vertibilitate nature in naturam, sed unione persone Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS]. Et ita aque sunt mortale genus. Unde Ioannes in Apocalypsi: Aque multe, populi multiquia defluunt in mortem, ut aqua in mare. Et est plantatum secus decursus aquarum, id est secundum fluxum populorum, quia in similitudine carnis peccati apparuit [GLOSSA INTERLINEARIS]. Quod lignum   dabit fructum suum , id est vitam eternam in tempore suo, id est in tempore plenitudinis, quo reseratus est aditus paradisi,de quo Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS]: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis(II Cor. VI) . Vel ita: Dabit fructum suum, id est Ecclesias constituet, in tempore suo, id est post resurrectionem et ascensionem, misso Spiritu. Vel ita: Dabit fructum suum, id est Spiritum sanctum mittet.   In tempore suo , id est post glorificationem suam. Unde in Evangelio: Non est datus Spiritus sanctus, quia nondum glorificatus est Christus . Et nota hoc lignum esse rationabile, per hoc quod ait, dabit [CASSIODORUS]. Dare etenim pertinet ad rationabilem sensum et ad voluntatem offerentis.10 
Io. 12, 32 : « Et ego si exaltatus fuero a terra omnia traham ad meipsum ».
Apc. 17.
Io. 7.

10  Codd. : PL191
accedere] hactenus deficit Cava22 hoc] + est Cava22
Numérotation du verset  1,IV 
Et folium eius 
interl.|  id est verbum eius non erit irritum cum : « Celum et terra transibunt » etc.
marg.|  ET  FOLIA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Sicut folia fructus tegunt, ita verba Domini promissiones suas custodiunt.

Mt. 24, 35 ; Lc.21, 33.
non defluet \
interl.|  sed ducet ad vitam
et omnia quecumque faciet 
interl.|  id est fructus et folia, facta et dicta
interl.|  quia etsi morietur tamen omnia quecumque faciet etc. quia et mors eius est salus mundi
marg.|  ET  OMNIA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quid per singula.
prosperabuntur. 
interl.|  circa casum Ade
interl.|  sibi et membris
marg.|  BEATUS  VIR.  SED  IN  LEGE.  ET  ERIT. Plena diffinitio beati viri. Hec omnia non omni beato viro sed soli Christo conveniunt.
Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Et folium eius non defluet id est verbum eius non erit irritum, sed deducet ad vitam. Unde: coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt(Mt. XXIV) . [CASSIODORUS]. Et bene verba, folia dicuntur, quia sicut folia tegunt fructus suos, ita verba Domini suas promissiones custodiunt [ALCUINUS]. Et quid per singula? [AUGUSTINUS, CASSIODORUS, GLOSSA INTERLINEARIS] Et omnia quecunque faciet prosperabuntur, id est fructus et folia, id est facta et dicta, prosperabuntur sibi, contra casum Ade et membris suis. Et bene dicit omnia, quia etsi moreretur, tamen omnia que faciet prosperabuntur, quia mors eius est salus mundi.11 
11  Codd. : PL191
Numérotation du verset  1,4 V
interl.|  Sed
Non sic impii 
interl.|  quia nihil horum poterunt assequi
non sic \
interl.|  CASSIODORUS. immobilis firmitas ex repetitione
marg.|  NON  SIC. Hic de ultione iniquorum adversis terret horum formido gratiora facit premissa.
sed 
interl.|  cedunt suggestionibus quia sunt sine humore gratie Dei
tamquam 
interl.|  ad similitudinem
pulvis 
interl.|  qui prius conglutinatus in Adam ante peccatum oleo manante a capite Christo; nunc autem are factus est
quem proicit ventus 
interl.|  id est superbia quia inflat et petit alta
a facie terre. 
marg.|  A FACIE  TERRE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Stabilitatis eterne quia ut hec terra nutrit et continet hominem ita illa interiorem.
PARS II. Non sic impii . Hic est secunda pars, ubi agit[64B] de ultionibus iniquorum, et terret adversis. Horum formido gratiora facit promissa, quasi dicat: Omnia illius prosperabuntur. Sed impii non sic, quia nihil poterunt assequi. Et nota quia hac repetitione immobilis firmitas monstratur. Non sic, sed sunt tanquam pulvis, quia cedunt pravis suggestionibus, non habentes humorem gratie Dei; quem proiicit ventus, id est superbia, que vento comparatur, quia petit alta et inflat; a facie terre, id est a presentia stabilitatis eterne [ Augustinus HipponensisAUGUSTINUS ] , que dicitur terra a simili, quia sicut hec terra nutrit et continet exteriorem hominem, ita illa interiorem. 12 
12  Codd. : PL191
Numérotation du verset  1,5 VI
Ideo 
interl.|  quia ventus proiicit bene dicit eis tolli quod superbi ambiunt, id est ut iudicent quod planius repetit,   neque peccatores in consilio etc.
non resurgunt13   
interl.|   non resurgunt in fide a peccatis
marg.|  RESURGUNT. Due resurrectiones : anime a peccatis in presenti ; corporis a morte in futuro qua fiet impassibile et immortale.

13  resurgunt Ps-G ( F² cett. codd. ) D14 Mz145 Mz374 P15205 P10489 Ω Δ] resurgent Ps-G (F* ΦV) cum Ps-γ Ps-Moz c Ps-H LXX
interl.|  penitus infideles
interl.|  vel impii sunt qui cum resurgent non iudicabuntur quia iam iudicati peccatores qui non in consilio ut iudicent sed iudicabuntur
in iudicio \
marg.|  IN  IUDICIO. In iudicio quattuor erunt ordines. Alii iudicabunt et non iudicabuntur ut perfectissimi. Alii nec iudicabunt nec iudicabuntur ut damnati infideles. Alii iudicabuntur et salvabuntur ut mediocriter boni. Alii iudicabuntur et pereunt ut fideles mali.

Cf. Gregorius Magnus , Moralia in Iob, lib. 26, cap. 27.15-35, CCSL 143B, p. 1304.15-35 : « Vel certe iudicium pauperibus tribuit quia hi qui nunc nequiter opprimuntur, ipsi tunc super oppressores suos iudices ueniunt. Duae quippe sunt partes, electorum scilicet, atque reproborum. Sed bini ordines eisdem singulis partibus continentur. Alii namque iudicantur et pereunt, alii non iudicantur et pereunt. Alii iudicantur et regnant, alii non iudicantur et regnant. Iudicantur et pereunt quibus dominica inclamatione dicitur : esuriui et non dedistis mihi manducare [  ... ] Alii uero in extremo iudicio non iudicantur et pereunt, de quibus propheta ait : ‘Non resurgunt impii in iudicio’. Et de quibus Dominus dicit : ‘Qui autem non credit, iam iudicatus est’. Et de quibus Paulus ait : ‘Qui sine lege peccauerunt, sine lege peribunt’. Resurgunt ergo etiam omnes infideles, sed ad tormentum, non ad iudicium. Non enim eorum tunc causa discutitur, qui ad conspectum districti iudicis iam cum damnatione suae infidelitatis accedunt ».
neque peccatores 
interl.|  falsi fideles
in consilio iustorum. 
marg.|  IN  CONSILIO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. In eterno bono quod sequi consilium fuit sanctis. Vel in consilio id est in iudicio ut cum eis iudicent quia iudicium   in consilio est quia diversa peccata diversis penis punientur, et hoc ex similitudine dicitur.
marg.|  IDEO  NON  RESURGUNT. Quia   proiicit ventus, id est ideo quia dati sunt {t. 2 : Erfurt, f. 230ra ; facsim., p. 459a} [Rusch, f.  230ra ] in reprobum sensum. Ideo   non resurgunt prima resurrectione ut se iudicent.   In consilio ut voluntates Dei suis preferant. Vel   in consilio, id est in concordi multitudine iustorum. Impii idolatre vel apostate.   Peccatores falsi christiani. Vel   ideo non resurgunt in futuro ut iudicent, vel ut iudicati   in consilio, id est in collegio iustorum quiescant.
Ideo non resurgunt impii . Et quia ventus proiicit,[64C] id est quia dati fuerunt in reprobum sensum , ideo non resurgunt impii, prima resurrectione, que est in fide , scilicet a peccatis. Et hoc, in iudicio, id est ut se iudicent et accusent. 14  Due quippe resurrectiones sunt. Una, anime, in presenti, qua resurgit homo a peccatis. Unde Apostolus: Exsurge, qui dormis, et illuminabit te Christus(Ephes. V) . Altera, corporis, in futuro, qua fiet impassibile et immortale. Hic agit de illa que est anime.Neque ipsi peccatores item resurgent, in consilio iustorum, ut voluntatem Dei suis preferant voluntatibus, quod est consilium iustorum. Vel, in concilio, alia littera, iustorum, id est in concordi multitudine iustorum, et est idem sensus cum priori[64D] et accipit eosdem peccatores et impios. Vel ita: Dicit superbis tolli, quod ipsi ambiunt, id est ut iudicent, agens de resurrectione corporis et iudicio futuro, quasi dicat: Quia ventus proiicit, ideo non resurgunt impii in iudicio, id est ut iudicent, quod planius repetit [ Augustinus HipponensisAUGUSTINUS ] , neque ipsi, id est peccatores resurgent in concilio iustorum, id est in iudicio, ut cum eis iudicent . Consilium dicit iudicium ex similitudine quia iudicium Dei, quasi in consilio erit, in quo diversa peccata diversis penis punientur . Vel ita, ut alios accipiamus impios, alios peccatores. [CASSIODORUS AUGUSTINUS]. Impii sunt infideles, idololatre , apostate , qui cum resurgent non iudicabuntur, quia iam iudicati sunt. Peccatores, sunt Christiani falsi. Et est, quia ventus proiicit; ideo impii, id est penitus infideles,[65A] non resurgent in iudicio, ad hoc ut iudicentur, quia iam iudicati sunt; neque peccatores, id est falsi fideles, resurgent in consilio iustorum, id est ut iudicent, sed iudicabuntur tantum.15  [HIERONYMUS ET AUGUSTINUS] Nota quod quatuor ordines in iudicio erunt: Alii namque erunt, qui iudicabunt et non iudicabuntur, ut apostoli, et alii perfectissimi; alii, qui neque iudicabunt, nec iudicabuntur, quia iam iudicati sunt. Sententia enim damnationis eorum toti Ecclesie nota est, ut infideles. Alii iudicabuntur et salvabuntur, ut mediocriter boni. Alii iudicabuntur et damnabuntur, ut mediocriter mali. Ideo Iob ait: Non salvat impios, et pauperibus iudicium tribuit(Iob. XXXVI) . Quia hi qui nequiter opprimuntur, ipsi tunc super oppressores suos iudices[65B] venient. [Greg. et Hieronymus HIERONYMUS] Due quippe sunt partes, electorum scilicet atque reproborum; sed bini ordines eisdem singulis partibus continentur. Alii namque iudicantur et pereunt, alii non iudicantur et pereunt; alii iudicantur et regnant, alii non iudicantur et regnant. Iudicantur et pereunt, quibus Dominica inclamatione dicitur: Sitivi, et non dedistis mihi potum. Discedite, maledicti, in ignem eternum, qui paratus est diabolo et angelis eius(Mt. XXV) . Alii vero in extremo iudicio non iudicantur et pereunt, de quibus, propheta ait: Non resurgunt impii in iudicio, et Dominus ait: Qui autem non credit, iam iudicatus est(Io. III) . Et Paulus: Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt(Rom. II) . Resurgunt vero omnes, etiam infideles, sed ad tormentum,non ad iudicium.16  Non enim tunc eorum causa discutitur qui ad conspectum districti iudicis iam cum damnatione sue infidelitatis accedunt. Professionem vero fidei retinentes, sed professionis opera non habentes, redarguuntur ut pereant, ut mediocriter mali. Qui vero nec fidei sacramenta tenuerunt, increpationem iudicis in extrema examinatione non audient, quia preiudicati sunt infidelitatis sue tenebris, eius quem despexerant invectione redargui non merentur. Illi saltem verba iudicis audiunt, qui eius fidem saltem verbo tenuerunt. Isti in damnatione sua eterni iudicis nec verba percipiunt, quia eius reverentiam ne verbo tenus servare voluerunt. Illi legaliterpereunt, quia sub lege peccaverunt positi. Istis in perditione sua de lege nihil dicitur, quia nil legis habere conati sunt. Princeps namque terrenam rempublicam regens, aliter punit civem interius delinquentem, atque aliter hostem exterius rebellantem. In illo iura sua consulit, eumque sub verbis digne invectionis addicit. Contra hostem vero bellum movet, instrumenta perditionis exercet, dignaque eius malitie tormenta retribuit. De malo vero eius quid habeat, lex non requirit. Ita ergo in extremo iudicio et legalis illum invectio percutit, quia ab eo quod professione tenuit, actione declinavit, et iste sine iudicii invectione perimitur, qui lege fidei non tenetur. Ex electorum vero parte, alii iudicantur et regnant, qui vite maculas lacrymistergent. Qui mala precedentia factis sequentibus redimentes, quidquid illicitum aliquando fecerunt, ab oculis iudicis, eleemosynarum superductione cooperiunt. Quibus iudex veniens, in dextera consistentibus dicit: Esurivi et dedistis mihi manducare, etc. Alii autem non iudicantur, et regnant, qui et precepta legis, perfectionis virtute transcendunt, quia nequaquam hoc solum quod cunctis divina lex precipit implere contenti sunt, sed prestantiori desiderio plus exhibere appetunt quam preceptis generalibus audire potuerunt. Quibus Dominica voce dicitur: Vos qui reliquistis omnia, et secuti estis me, cum sederit Filius hominis in sede maiestatis sue sedebitis et vos super thronos iudicantes XII tribus Israel (Mt. XIX) . Et de quibuspropheta ait: Dominus ad iudicium veniet cum senatoribus populi sui(Isa. III) . Et de quibus Salomon, cum de sancte Ecclesie sponso loqueretur, intulit dicens: Nobilis in portis vir eius, quando sederit cum senatoribus terre(Prov. XXXI) .17  Hi itaque in extremo iudicio non iudicantur et regnant, quia cum auctore suo etiam iudices veniunt. Reliquentes quippe omnia plus propria devotione exsecuti sunt, quam iuberi generaliter audierunt. Speciali namque iussione paucis perfectioribus, et non generaliter omnibus dicitur, hoc quod adolescens dives audivit: Vade et vende omnia, etc. Si enim sub hoc precepto, id est consilio cunctos iussio generalis astringeret, culpa profecto esset, aliquid nos de hoc mundo possidere.Sed aliud est quod per Scripturam sacram dicitur omnibus, aliud quod specialiter perfectioribus imperatur. Hi ergo recte sub generali iudicio non tenentur, quia et precepta generalia vivendo vicerunt. Sicut enim non iudicantur et pereunt, qui suadente perfidia legem tenere contemnunt, ita non iudicantur et regnant, qui suadente etiam pietate ultra generalia divine legis precepta perficiunt. Hinc est quod Paulus etiam specialia precepta transcendens, plus opere exhibuit quam institutione legis et permissionis accepit. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Cum enim accepisset ut Evangelium predicans de Evangelio viveret, et Evangelium audientibus contulit, et tamen Evangelii sumptibus sustentari recusavit. Cur ergo[66D] iste iudicetur ut regnet, qui minus quod servaret accepit; sed maius quo viveret, invenit? Recte ergo iudicium pauperibus tribuit, quia quanto huic mundo magna humilitate despecti sunt, tanto tunc, acceptis sedibus, maiori culmine potestatis excrescunt. Hinc alias dicitur: Donec iustitia convertatur in iudicium(Ps. XCIII) . Iustitia ergo in iudicium vertitur, quia hi qui nunc iuste atque irreprehensibiliter vivunt, tunc iudicandi potentiam nanciscuntur. Hinc Laodicensi Ecclesie dicitur: Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo, sicut et ego vici et sedi cum Patre meo in throno eius(Apoc. III) , Vincens Dominus in throno cum Patre sedisse se asserit, quia post passionis certamina, post resurrectionis palmam, claruisse omnibus quod potestati[67A] Patris esset equalis iudicavit, eique se non disparem, calcato aculeo mortis innotuit. Unde et Marie, necdum se credenti Patri similem, dicit: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem(Io. XX) . Nobis enim in throno Filii sedere est, ex eiusdem Filii potestate iudicare. Quia enim iudicii principatum ex eius virtute percipimus, velut in eius throno residemus. Nec abhorret a vero, quod alias super XII thronos venturos testatur esse discipulos. Hic vero in throno suo perhibet esse sessuros. Per thronos quippe XII, universale iudicium; per thronum vero Filii, singulare culmen iudiciarie potestatis ostenditur. Vel ita, et accipit eosdem impios et peccatores, quos quia ventus proiicit, ideo non resurgent impii in iudicio, id est ut iudicent in futuro.[67B] Hoc convenit cum secunda sententia, sed differt quod sequitur: Et ipsi ideo peccatores non resurgent in concilio iustorum, id est ut iudicati in collegio sanctorum quiescant. Vel, in concilio iustorum, in eodem sensu, id est in eterno bono, quod sanctis sequi consilium est. 18 
Mt. 25.
Mt. 19.

14  Codd. : PL191
15  Codd. : PL191
16  Codd. : PL191
17  Codd. : PL191
18  Codd. : PL191
Numérotation du verset  1,6 VII
Quoniam novit Dominus 
interl.|  N on resurgunt cum sanctis quia Deus diligit opera iustorum non impiorum
marg.|  QUONIAM  NOVIT. Id est   non resurgunt hic in anima, quia Deus non approbat opera eorum, nam iustorum tantum.
viam iustorum \
interl.|  ut suam et approbat
et iter impiorum peribit. 
interl.|  pro non novit sed planius dicitur quia hoc est nesciri quod perire et sciri manere et esse
Quoniam novit , quasi dicat: Impii non resurgunt cum sanctis in iudicio, quia opera iustorum Deus diligit; impiorum vero, non; hoc est, quoniam novit, etc. Vel sic, iunge secundum primam precedentem sententiam: Non resurgunt hic in anima, quia Deus non approbat eorum opera; nam iustorum tantum, et hoc est, quoniam novit Dominus viam iustorum, ut sua et approbat, et iter, id est opus impiorum peribit. Peribit dicit pro non novit Dominus, sed planius dicitur, quia hoc est nesciri a Domino quod perire; et sciri a Domino est manere et esse 19 
19  Codd. : PL191




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 1), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 13/11/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_1.xml&chapitre=26_1_1)