initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_1. Psalmi 1-25*>

Psalmus 4

Numérotation du verset  4,1 
interl.|  Christum vel penitudinem temporis
marg.|  IN  FINEM  PSALMUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Finis duobus dicitur modis : quando aliquid deficit, vel quando perficitur.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Canticum letitiam indicat. Psalmi sunt qui cantantur ad psalterium, quo in magno mysterio usus est propheta.
marg.|  Psalmus de moribus ad agendum ut deserantur falsi dii et vana seculi. Cantici quia fit mentio de eterna iocunditate.
psalmus cantici David. 
interl.|  prophete
Cum invocarem . Titulus:   In finem psalmus cantici David. [AUGUSTINUS. HIERONYMUS. ALCUINUS.] Finis duobus modis accipitur, scilicet pro consumptione, et pro consummatione, id est quando aliquid deficit, vel quando perficitur. Pro consumptione, ut cum dicitur, finita est candela, vel finita est expensa. Pro consummatione, ut cum dicitur, finita est domus, finitus est liber, id est consummatus est. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] In titulis autem psalmorum pro consummatione accipitur, et significat Christum, qui est consummatio fidelium in presenti ad iustitiam; in futuro, ad coronam. [GLOSSA INTERLINEARIS] Vel significat plenitudinem temporis. Unde Apostolus: Cum venit igitur plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum de muliere factum sub lege (Gal. IV). [CASSIODORUS] Quod autem hic habetur, psalmus cantici diligenter advertendum est; in titulis namque psalmorum aliquando tantum ponitur psalmus, aliquando tantum canticum, interdum utrumque, sed diverso modo. Quandoque enim canticum psalmi, quandoque psalmus cantici, Esdras posuit. Cuius diversitatis ratio, secundum litteram, ut liqueat, sciendum est quia quandoque psalmus ante arcam in tabernaculo Domini solius instrumenti, quod dicebatur psalterium, sono decantabatur sine chori voce, quandoque voce humana, sine instrumento; quandoque instrumento, et chori voce. Et quando utroque cantabatur, aliquando precinebat sonus instrumenti, et acclamabat vox chori. Aliquando vox chori precinebat, et instrumentum sequebatur. Quando solo instrumento cantabatur dicebatur tantum psalmus. Quia psalmus ad litteram sonus est instrumenti et modulatio. [AUGUSTINUS, CASSIODORUS] Quando sine instrumento sola voce cantabatur, dicebatur tantum canticum. Canticum enim sonus est humane vocis. Quando instrumento precedente, et voce sequente, dicebatur psalmi canticum, vel canticum psalmi. Quando vero chori vox precedebat, et instrumentum sequebatur, dicebatur cantici psalmus, vel psalmus cantici. Quod etsi secundum litteram predicta ratione factum esse videatur, maxime tamen pro mysterii significatione, hac diversitate in titulis usus est Esdras, sicut David in magno mysterio usus est predicto instrumento. [AUGUSTINUS CASSIODORUS] Ut enim supra diximus psalmus bonam operationem notat, canticum letitiam mentis habitam de eternis indicat. Dicitur itaque psalmus in quo tantum de bona operatione agitur; canticum, in quo de mentis exsultatione solum tractatur. Psalmi canticum, vel canticum psalmi, ubi primum de bona operatione, postea de mentis iocunditate; cantici psalmus, vel psalmus cantici, ubi primum de mentis letitia, postmodum de bona operatione tractatur, ut hic; prius enim dicit se exauditum, et in tribulatione dilatatum; deinde de penitentia et sacrificio iustitie agit. Et est psalmus iste de moribus, quia ad bonos mores nos informat. Et est sensus tituli talis, psalmus iste, qui dicitur psalmus, quia monet ad bene operandum; psalmus dico cantici, quia agit de mentis letitia, faciens mentionem de eterna iucunditate. Psalmus dico dirigens nos in finem, id est, in Christum, qui est finis consummans in presenti ad iustitiam, in futuro ad coronam. Vel in finem, id est in plenitudinem temporis, quia agit de his que facta sunt tempore plenitudinis. Est David prophete, qui hic loquitur in sua persona, vel alicuius perfecti. [ALCUINUS] Intentio, monet ut deserantur falsi dii et vana seculi, id est temporalia. Modus talis. Tripartitus est psalmus. [CASSIODORUS] Primo, exemplo sui increpat infideles de falsis diis et falsis bonis; secundo, proponens novum hominem, veterem iubet exuere ibi, et scitote quoniam, etc., tertio; deposito vetere homine, nos in sacrificium Deo iubemur offerre, quia certi sumus de bonis, ibi, sacrificate, etc. Propheta ergo redarguens idololatras, et ab idololatrie superstitione revocans, dicit:
Codd. : PL191
Codd. : PL191
Codd. : PL191

psalmus cantici Ps-G (W K V D) Rusch cum Ps-R ] in carminibus psalmus Ps-G (F Q ΦRGP ΩJ) D30 Ed1530 Clementina | David] + in carminibus ppis David ΩS
Numérotation du verset  4,2 I
Cum invocarem exaudivit 
interl.|  Quasi dicat : convertimini et Deus vos exaudiet sicut me. Ego enim de iniustitia ad iustitiam me convertens invocavi et exauditus sum
marg.|  CUM  INVOCAREM. CASSIODORUS. Exemplo sui increpat infideles de fals<is>.

Cf. Cassiodorus , Expositio Psalmorum (Ps. 4), divisio, CCSL 98, p. 56.32-34 : « In prima siquidem parte rogat ut eius audiatur oratio, increpans infideles, quia colentes falsos deos, culturam ueri dei neglegebant».

exaudivit] exaudisti ΩS
me Deus iustitie mee \
interl.|  vel, scilicet, quam suscepi ab illo quia Deus dedit mihi discretionem invocandi eum
in tribulatione dilatasti mihi. 
marg.|  DILATASTI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ab angustiis tristitie in latitudinem gaudii duxisti. Unde « Gaudemus in tribulatione, scientes quod tribulatio operatur patientiam » ; prius indicavit se auditum, iam quasi habens in corde Deum. Ei loquitur :
Cum invocarem exaudivit me . Quasi dicat: Vestri dii, o idololatre, cum invocantur, nequeunt exaudire, quia non vere vivunt; sed Deus, scilicet dator iustitie mee, id est me iustificans, scilicet a quo est iustitia mea, exaudivit me, cum invocarem eum, Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] id est intus in mente habens gratiam, vocarem ad maiorem conferendam. Vel in secunda persona legitur secundum aliam litteram, que est exaudisti me; sic, o Deus iustitie mee, exaudisti me, cum invocarem te, et est idem sensus cum priori. In tribulatione dilatasti mihi, id est ab angustiis tristitie in latitudinem gaudii deduxisti me, quod gaudium est de pura conscientia, et de spe vite eterne. Unde Apostolus: Gaudemus in tribulatione, scientes quoniam tribulatio operatur patientiam; patientia, probationem; probatio vero, spem; spes autem non confundit, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris (Rom. V). Hec dilatationem cordis generat, angustias depellit. Hac viri sancti intus recreantur, etsi extra affligantur, qua qui carent, in visceribus angustiantur. Hec sunt deambulatoria sacerdotum in templo Ezechielis (Ezech. XLII). Unde alibi, Deambulabam in innocentia cordis mei. Et nota mutationem persone. A tertia enim persona, ubi ait,   Exaudivit , transit ad secundam, ubi ait:   Dilatasti mihi. Prius enim indicavit hominibus se esse exauditum, deinde quasi iam habens in corde Dominum, de quo ante loquebatur, ex dilectione ei familiariter loquitur, in quo demonstratur cordis dilatatio.
Rm. 5, 3 : « Gloriamur in tribulationibus scientes... ».

Codd. : PL191
Numérotation du verset  4,II 
Miserere mei \
interl.|  adhuc miserere ut cepta perficiantur
marg.|  MISERERE. Misertus de iustitia et dilatatione. Item M  iserere contra miserias hec vite.
et exaudi orationem meam. 
marg.|  ORATIONEM : de petendis bonis et cum ita de me :   filii hominum .
Miserere . [ALCUINUS] Quasi dicat: Misertus es de iustitia, et de dilatatione. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Item adhuc miserere mei contra miserias huius vite, ut in me coepta perficiantur, exaudi orationem meam, que est de petendis bonis, dicit vir iustus. Et cum ita de me sit, o
Codd. : PL191
Numérotation du verset  4,3 III
Filii hominum 
interl.|  qui uti ratione debent. Vel Ade non Dei
usquequo gravi corde \
interl.|  vel in adventu Filii presenti veritate cesset error
ut quid diligitis vanitatem 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. de terrenis et que vana sunt vultis esse beati
marg.|  DILIGITIS. CASSIODORUS. Voto amplexamini queritis labore vana idola et mendacia que non Deus. Vel terrena que non faciunt quod promittunt.
et queritis mendacium
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Nota et in initiis poni ut dicta cum visione que in corde est coniungat ita hec. Ut nolite diligere vana. Et scitote. Sed   diapsalma sic coniungi vetat.
marg.|   diapsalma : secundum Hieronymum : semper. Hebrei : sela id est semper in confirmatione precedentis partis. Synpsalma, id est coniunctio psalmi.
Filii hominum. [GLOSSA INTERLINEARIS] Quasi dicat: Qui uti ratione deberent. Vel, filii hominum, scilicet Ade et Eve, non Dei. Adam enim homo fuit, et non filius hominis, cuius filii sunt qui eius imaginem portant. Vos, inquam, estis gravi corde, id est cor vestrum sarcina peccatorum, et pondere iniquitatis gravatum est, quo demergitur in profundum. Iniquitas enim in Zacharia propheta legitur sedere super talentum plumbi (Za. V). Ideoque de Pharaone et Egyptiis legitur quod submersi sunt velut plumbum in aquam vehementissimam (Ex. XV), quia ingravatum erat cor Pharaonis et Egyptiorum. Petrus quoque quasi aliquid plumbi habens, super aquam ambulans timuit; sed pondere non gravatus, aquis non est submersus; sed extenta ad eum Dominica manu, est eductus (Mt. XIV). Dominus autem Christus ab omni peccati contagione, immunis super aquas intrepidus ambulavit, tanquam plumbee gravedinis nihil habens. Unde dicit Isaias: Et ascendit Dominus super nubem levem (Isa. XIX). Quia carnem suscepit, nobis contra incentiva vitiorum refrigerium prebentem, omnis noxie gravedinis liberam. Vos, inquam, filii hominum, estis gravi corde, et usquequo erit istud? Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Id est saltem in adventu Filii Dei, presente veritate cesset error vester. Ut quid diligitis, quasi dicat: Vere gravi corde estis, quia vos diligitis, [ALCUINUS] id est voto amplexamini, et queritis cum labore vanitatem et mendacium, [CASSIODORUS] id est idola, que vana sunt, scilicet, a vero esse aliena et mendacia, quia non sunt Deus ut dicuntur. Et ut quid hoc facitis, vel diligitis, vel queritis vanitatem et mendacium, Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] id est terrena, que sunt vana, quia ut umbra transeunt? Omnia enim que sub sole sunt vanitas sunt et mendacia, [Remigius AutissiodorensisREMIGIUS, Augustinus HipponensisAUGUSTINUS] quia non faciunt quod promittunt, scilicet beatos. Et ut quid hoc facitis, scilicet cur de terrenis, que vana sunt et transeunt, vultis esse beati? Sola veritas facit esse beatos, ex qua vera sunt omnia. Ut quid igitur temporalium rerum amore detinemini? ut quid tanquam prima, extrema sequamini?10 
10  Codd. : PL191

mendacium Rusch ] + Diapsalma Ps-G ( om. I Q W Φ G* Ω J * K V D ) D30 Ω Ed1455 Ed1530 Clementina )
hebrei] sic pro hebreo Rusch
Numérotation du verset  4,4 IV
Et11  scitote 
interl.|  quod vana sunt scitote et quid sequamini
interl.|  revocatos exemplo sui a vanis, Christi exemplo vocat ad bonos mores
marg.|  ET  SCITOTE. Proposito novo homine, veterem iubet exuere.

11  Et Ps-G Rusch etc.] sub * Ps-GJ²), om. D30 ² (eras.) cum Ps-R
quoniam mirificavit Dominus sanctum suum \
interl.|  Sanctum sanctorum suscitando et ad dexteram collocando ad quem ab amore mundi converti debetis
Dominus exaudiet me 
interl.|  per eum
cum clamavero ad eum. 
marg.|  DOMINUS  EXAUDIET. De requie ita et vos ; et ideo clamate, sic digni auditu.   irascimini si motus surgit animi qui non est in potestate, non ei consentiat ratio.
Et scitote. [Hieronymus HIERONYMUS, Augustinus HipponensisAUGUSTINUS] Secunda pars, ubi posito novo homine, veterem iubet exuere. Et sciendum quod ubi nos habemus diapsalma, Hebrei habent SELA, quod interpretatur semper. Et est confirmatio et commendatio precedentium, vel sequentium. [Hieronymus HIERONYMUS] In huiusmodi vero locis, dum psalmi ante arcam Domini cantarentur, in psallendo interponebatur silentium, et fiebat quedam verborum intercisio, quasi speciali laude aliud intelligerentur sequentia continere quam precedentia. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Ideoque Septuagintainterpretes magis attendentes sensum et rei ordinem, quam Hebrei verbi proprietatem, non transtulerunt SELA, sed pro eo posuerunt diapsalma. Quo vocabulo significatur vocum divisio, in psallendo, ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium. Sicut sinpsalma dicitur vocum copulatio in cantando. Et certum est, ubicunque diapsalma ponitur, rei et persone fieri narrationem, ut sic post increpationem infidelium Christum proponit, per quem Deus exaudit, dicens: scitote. Et nota et coniunctionem in initiis solere poni in propheticis Scripturis, ut dicta cum visione que est in corde coniungat. Nam sepe invenis ita coeptum: Et dixit Dominus ad illum; Et factum est verbum Domini ad illum. Ita hic. Vel ita coniungi potest cum superioribus, quasi dicat: Nolite diligere vanitatem. Et scitote Quare? Quoniam mirificavit Dominus sanctum suum; Dominus exaudiet me cum, etc. Sed diapsalma interpositum sic iungi vetat. Proprietas enim diapsalmatis non coniunctionem inferiorum et superiorum verborum exigit, sed disiunctionem, licet hoc pene nusquam servetur. Licet enim diapsalma interponatur, sequens tamen cum precedenti littera coniungitur. Unde et hic aliter potest continuari littera, [CASSIODORUS] quasi dicat: Quod vana sunt scitote, et etiam scitote quid sequamini. Quoniam Dominus Pater mirificavit sanctum suum, scilicet Christum, qui est Sanctus sanctorum, Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] id est mirabilem eum ostendit suscitando, et ad dexteram suam collocando, ad quem converti debetis ab amore mundi; de quo dicitur: Cum venerit Sanctus sanctorum, cessabit unctio vestra (Dan. IX). Sicut ergo dicitur Dominus dominantium, et Deus deorum, ita et Sanctus sanctorum, qui in se sanctus est, et alios sanctificans. [GLOSSA INTERLINEARIS] Et per eum Dominus exaudiet me de requie eterna, cum clamarem (vel cum clamavero) ad eum. Ita et vos exaudiet si clamaveritis. Et ideo clamate, et sic digni auditu eritis, scilicet, si clamaveritis, et feceritis quod subditur.12 
σύμψαλμα

12  Codd. : PL191
Numérotation du verset  4,5 V
Irascimini 
interl.|  vobis de preteritis peccatis, et ulterius nolite peccare , vel   irascimini moribus et ne ducatis ad actum
marg.|  CASSIODORUS. Motus animi in potestate nostra non est, sed Dei gratia temperare possumus quod ergo consuetudinis est permittit quod culpe prohibet.
marg.|  Hieronymus HIERONYMUS. Hoc docet Apostolus : « Sol non occidat super iracundiam vestram » ut peccatum sit omnino vel leviter irasci iustitia autem iram celeri penitudine mitigare.

Hieronymus , Dialogi contra Pelagianos libri iii, lib. 2, par. 5, linea 19 [*] : « Unde et in psalmo dicitur : irascimini, et nolite peccare; qui uersiculus quem sensum habeat, apostolus docet : sol non occidat super iracundiam uestram, ut peccatum omnino sit uel leuiter irasci, iustitia autem iram celeri penitudine mitigare ».
Eph. 4, 26 : « Irascimini et nolite peccare. Sol non occidat… ».
et nolite peccare \ que dicitis 
interl.|  labiis
in cordibus vestris 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Dicite ne sitis de illis : « Populus hic labiis me honorat cor autem eorum longe est ».
marg.|  IN  CORDE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. De his que tractatis in corde que novit Deus, id est de consensu et de his que voluistis in cubili, id est delectatione carnis in qua captiva versatur ratio, ut fera in cubili.   Compugimini per penitentiam. Vel cubilia sunt cogitationes ferocium.
marg.|  CASSIODORUS. Venialis est ira que non ducitur ad effectum.

Mt. 15, 8 ; Mc 7, 6.
et13  in cubilibus vestris
interl.|  id est : in cordibus vestris compugimini, dolore penitentie et quasi stimulis excitare vos ad videndam lucem Christi

13  et Ps-G (Q* ΦRG ΨB²) D30 * Ω Rusch Ed1530 cum Ps-R ] om. Ps-G D30 ² (eras.)
Irascimini . Quasi dicat: Ut autem et vos mereamini exaudiri, irascimini et nolite peccare, Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] id est si motus animi surgit, qui non est in potestate nostra, non ei consentiat ratio. [CASSIODORUS, ALCUINUS] Venialis enim ira est, que non ducitur ad effectum. Et sciendum quod primus motus animi non est in nostra potestate, sed Dei gratia contemperare possumus. [CASSIODORUS] Quod ergo consuetudinis est, permittit, id est non prohibet; quod culpe, scilicet mortale, prohibet. Quasi dicat: Irascimini quidem primo motu, qui est invincibilis; [Augustinus HipponensisAUGUSTINUS; Hieronymus HIERONYMUS lib. II adv. Pelag.] et si irascimini, nolite peccare, consentiendo, et ad effectum ducendo. Hec eadem Apostolus docet dicens: Sol non occidat super iracundiam vestram (Ephes IV). Quibus verbis innuit, ut peccatum sit omnino vel, id est etiam leviter irasci: iustitia autem est iram celeri penitudine mitigare. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Vel, irascimini, vobismetipsis, de preteritis peccatis, et ulterius nolite peccare. [GLOSSA INTERLINEARIS] Vel, irascimini, primis motibus, eis resistendo et nolite peccare, id est ne ducatis ad affectum. Post iram enim, removet etiam simulationem, dicens, que dicitis. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Labiis etiam   in cordibus vestris dicite, ne sitis de illis de quibus dicitur: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Mt. XV). Et in cubilibus vestris compungigimini, id est in cordibus vestris compungimini dolore penitentie, ut seipsam anima puniens compungat, ne in Dei iudicio damnata torqueatur. Vel, in cubilibus vestris compungimini, id est quasiquibusdam stimulis adhibitus excitate vos, non pro dolore peccatorum, sed ad videndam lucem Christi, scilicet, non pro irriguo inferiori, sed pro irriguo superiori, ut invisibilium amore inardescatis. Vel ita, dico nolite peccare, et si peccaveritis, compungimini per penitentiam de his que dicitis in cordibus, [CASSIODORUS REMIGIUS] id est de his que tractatis in corde vestro, que etiam novit Deus, id est de consensu et de his que voluistis. In cubilibus vestris, id est de delectatione carnis, in qua captiva versatur ratio, ut fera in cubili. Vel cubilia sunt cogitationes ferocium, ut de homicidiis, vel rapinis, et huiusmodi. Et est, compungimini de his que dicitis in cubilibus vestris, id est compungimini de atrocissimis cogitationibus.15 
15  Codd. : PL191

14  compugimini] + diapsalma Ps-G
Numérotation du verset  4,6 VI
interl.|  Et
Sacrificate sacrificium iustitie et sperate in Domino \
interl.|  non enim hic recipietis
marg.|  {t. 2 : Erfurt, f. 231ra ; facsim., p. 461a} [Rusch, f.  231ra ] DIAPSALMA.  SACRIFICATE. CASSIODORUS. Deposito veteri homine nos in sacrificium iubemur offerri quia certi de bonis.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. « Sacrificium iustitie spiritus contribulatus » ut se puniens mactet Deo. Vel opera iusta post penitentiam quod notat diapsalma ut de veteri vita transeatur ad novam ; et sic   sperate bona. Sed quia vix est qui diligat interiora bona subdit :   Multi dicunt quis ostendit nobis bona futura de quibus dubitant et desperant ; ad quod respondens   ostendit breviter que   bona sunt querenda.
interl.|  sed

Ps. 50, 19.
multi dicunt quis ostendit16  nobis bona ?
PARS III. Διάφαλμα. Sacrificate, tertia pars. [CASSIODORUS Alcuin] Deposito in precedenti parte homine veteri, hic nos in sacrificium iubemur offerre, quia certi sumus de bonis. Quasi dicat: Compungimini, irascimini, et sacrificate, id est offerte, non animalia quibus non delectatur Deus. Unde per Isaiam: Sacrificia vestra odivit anima mea (Isa. I), sed sacrificate sacrificia iustitie, quod est spiritus contribulatus. Ut se puniens homo per penitentiam, mactet Deo. Unde alibi: Sacrificium Deo spiritus contribulatus. (Ps. L). Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Quod bene dicitur sacrificium iustitie. Quid enim iustius quam ut suis quisque peccatis potius quam alienis irascatur, seque puniens per penitentiam et satisfactionem Deo offerat? Vel ita, compungimini et sacrificate sacrificium iustitie, id est opera iusta facite, post penitentiam et lamentum: quod notat fortassis interpositum diapsalma, scilicet ut de veteri vita transeatur ad novam, ut scilicet exstincto per penitentiam veteri homine, sacrificium iustitie secundum regenerationem novi hominis offeratur Deo, quia sic se offert ipsa anima iam abluta in altari fidei, divino igne, id est Spiritu sancto succensa, ut post Pascha, quando torrebant spicas igni confricantes manibus, sequatur Pentecoste, quando novos panes de novis messibus offerebant. Quibus significabantur opera iustitie. Dico sacrificate, [AUGUSTINUS, CASSIODORUS] et sic sperate in Domino, dona eterna. Non enim hic ea recipietis, sed quia vix aliquis est qui diligat interiora bona, que sola diligenda sunt; ceteris autem ad necessitatem utendum, non ad gaudium perfruendum est, subiicit, multi dicunt. Quasi dicat: Dico sperate, sed multi dicunt: quis ostendit nobis bona? Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] scilicet futura, de quibus ipsi dubitant et desperant. Ideoque dicunt: Quis novit si vera sint? aut quis venit ab inferis, ut ista nuntiaret? Ad quos respondet Propheta, scilicet quod queritur. Quis ostendit nobis bona? ostendit breviter que bona sint querenda, subdens:17 
17  Codd. : PL191

16  ostendit Ps-G ( plerique codd., edd. ) D30 Rusch cum Ps-R ] ostendet Ps-G (R I V)
Numérotation du verset  4,7 VII
Signatum est super nos lumen vultus tui Domine \
interl.|  hoc illi sed iam signatum, id est impressum rationi qua ei similes sumus, ut sigillum cere
marg.|  SIGNATUM  EST. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Hoc   lumen est totum et verum hominis bonum, quo signatur ut denarius imagine regis. Homo, cum factus est ad imaginem Dei quam peccando corrupit, sed renascendo signatur ; unde sicut redditis suam imaginem Cesari, sic animam Deo, lumine vultus eius illustratam et signatam.
marg.|  LUMEN. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Lumen id est luminosus vultus et illuminans nos, imago qua cognosceris.
marg.|  CASSIODORUS. Vel crux nobis impressa est in signum regis nostri, que est lumen vultus quia in talibus radiat Deus. Imago creatoris ratio, recreationis gratia, similitudinis tota Trinitas.
interl.|  et per hoc

Cf. Lc. 20, 25.
dedisti letitiam in corde meo. 
marg.|  intus sunt vera et certa bona que mali non vident, de quibus recte subdit : A tempore frumenti
marg.|  IN  CORDE. Non foris in vanis, sed intus ubi habitat Deus, querenda est letitia.
Signatum est. Quasi dicat: Hoc illi dicunt, sed iam, o Domine, lumen vultus tui, scilicet lumen gratie tue, quo reformatur imago tua in nobis, qua tibi similes sumus, est signatum super nos, id est impressum rationi, que superior vis anime est, qua Deo similes sumus, cui impressum est illud lumen, ut sigillum cere. Vultus ergo Dei, ratio nostra accipitur, quia sicut per vultum cognoscitur aliquis, ita per speculum rationis, cognoscitur Deus, et sicut vultus conformitate alius alii assimilatur, ita per rationem nos Deo similes sumus, secundum illud: Fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam (Gen. I). Hec autem ratio per peccatum hominis deformata est, per quod homo dissimilis Deo factus est; sed per gratiam Christi reformata est, vel recuperata. Unde Apostolus: Renovamini spiritu mentis vestre, etc. (Eph. IV.) Gratia ergo qua renovatur imago creata, hic lumen dicitur. Triplex enim est imago, imago scilicet creationis, imago recreationis, imago similitudinis. Imago creationis est, in qua creatus est homo, scilicet ratio; imago recreationis est, per quam reformatur imago creata, scilicet Dei gratia, que menti reparande infunditur; imago similitudinis est, ad quam factus est homo, qui factus est ad imaginem et similitudinem non Patris tantum, vel Filii, sed totius Trinitatis. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Per memoriam, similis Patri; per intelligentiam, Filio; per dilectionem, Spiritui sancto. Unde meminerim te, intelligam te, diligam te. Lumen ergo vultus est gratia iustificationis, qua imago creata insignitur. Hoc lumen est totum et 8 verum hominis bonum, quo signatur ut denarius in imagine regis. Homo enim factus est ad imaginem Dei, quam peccando corrupit, sed renascendo signatur. Unde Dominus in Evangelio: Reddite que sunt Cesaris Cesari, et que sunt Dei Deo. (Mt. XXII.) [ALCUINUS] Ac si diceret: Sicut reddit Cesari suam imaginem, sic animam Deo, lumine vultus eius illustratam et signatam. Vel ita, ut intransitive legatur, lumen vultus tui, id est luminosus vultus tuus, et illuminans nos, scilicet imago per quam cognoscetis nunc in enigmate, in futuro prout es. Signatum est super nos, id est impressum est anime nostre. [Hieronymus HIERONYMUS, CASSIODORUS] Et dicit, lumen vultus rationem, quia illuminosa est, et illuminat hominem; et vultus Dei, quia ut predictum est, per eam videtur Deus. Vel lumen vultus, dicitur crux Christi, que nobis impressa est intus et exterius, scilicet in fronte mentis, et in fronte corporis, et in signum regis nostri. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Ut enim nummus imperatoris imaginem portat, ita fidelibus signa coelestis principis imprimuntur, que crux est lumen verum, quia in talibus irradiat Deus. Et per hoc lumen dedisti letitiam spiritualem non foris, et in vanis, sed intus in corde meo, ubi habitat Deus, ibi querenda est letitia; intus enim sunt vera et certa bona, que mali non vident, temporalia sectantes, de quibus recte subdit:18 
18  Codd. : PL191
Numérotation du verset  4,8 VIII
interl.|  Sed illi
A fructu frumenti19  vini et olei sui \ multiplicati sunt. 
interl.|  quia aliud est Dei « panis qui de celo descendit », aliud vinum Dei quod « letificet cor hominis » aliud oleum Dei de quo « impinguasti in oleo caput meum ».
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Qui non vident regnum celorum in se esse, in his multiplicati sunt, non in veritate, sed in multiplici distractione et erumna, non in simplicitate cordis querunt simplex bonum de quo bonus exultat
marg.|  FRUCTU. CASSIODORUS. Quia putant in his consummatum bonum. Hec tria tamquam usibus humanis magis accommoda pro omnibus divitiis ponit.
A fructu , vel tempore   frumenti . [ALCUINUS] Quasi dicat: Dedisti mihi letitiam intus, sed illi qui dicunt, Quis ostendit nobis bona, multi sunt a tempore frumenti, vini et olei, id est a temporali frumento, vino et oleo. Vel: A fructu frumenti, vini et olei, quia putant in his esse fructum, id est consummatum bonum. Et addit sui, non sine significationis causa, et est referendum ad hec tria, ut dicatur frumenti sui, vini sui, olei sui, ad differentiam notandam. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] Quia est aliud frumentum non suum, scilicet panis Dei qui descendit de coelo. Est et aliud vinum quod letificat cor hominis. Est et oleum Dei de quo dictum est: Impinguasti in oleo caput meum (Ps. XXII). Et nota quod hec tria magis humanis usibus necessaria ponit pro potioribus omnibus divitiis, quibus illi multi qui non querunt verum bonum, multiplicati sunt. Qui enim non vident regnum coelorum intra se esse, in his multiplicati sunt, non quidem in veritate, sed multiplicati in distractione et erumna. Non enim multiplicatio semper ubertatem significat, sed plerumque ad multa distractionem, cum anima temporalibus dedita semper exardescit cupiditate, nec vacare potest, sed multiformi et erumnosa cogitatione distracta. Simplex bonum non sinitur videre. Isti ergo innumeris phantasmatibus distracti, non in simplicitate cordis querunt simplex bonum, agentes contra quod preceptum est: Servite Domino in bonitate, et simplicitati cordis querite illum (Sap. I). Ista multiplicitas vehementer adversa est illi simplicitati, qua simplex et verum bonum queritur de quo bonus exsultat dicens:20 
Io. 6, 33.59.
Ps. 103, 15.
Ps. 22, 5.

20  Codd. : PL191

19  frumenti Ps-GB² D) D30 Ω Ed1455 Rusch Ed1530 Clementina cum Ps-R ] + et Ps-G
Numérotation du verset  4,9 IX
In pace 
interl.|  que est immutabilis
in idipsum \ dormiam et requiescam. 
marg.|  IN  PACE  IN  IDIPSUM. CASSIODORUS. Ego autem   in pace mentis   dormiam, hic oblitus mundi   et requiescam in futuro quia iam in una spe, non in multiplicitate seculi.
In pace in idipsum . [CASSIODORUS] Quasi dicat: Dedisti mihi letitiam utique de hoc quod in pace que et in idipsum, id est, immutabilis, dormiam ab omni strepitu mundi secretus. Et hoc erit, cum mortale hoc induerit immortalitatem;   et requiescam id est fruar vita beata. [ALCUINUS] Et hoc vere, quia iam est spes que non confundit. Et hoc est quod ait:21 
21  Codd. : PL191
Numérotation du verset  4,10 X
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Contra quod illi multiplicati , securi enim ab omnibus uni Deo adherere debent
Quoniam tu Domine singulariter in spe \ constituisti me. 
marg.|  IN  PACE  DORMIAM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ab omnibus seculi, cum mortale hoc induet immortalitatem, et hoc vere erit quia iam est spes et hoc est   Quoniam tu Domine  ; et profecto erit quod speratur.
Quoniam tu Domine etc. [Remigius AutissiodorensisREMIGIUS, CASSIODORUS] Vel ita, In pace. Quasi dicat: Illi laborant multiplicari his temporalibus, ego autem in pace mentis dormiam, hic oblitus mundi tendens in idipsum, id est ad illud bonum, quod est id ipsum, id est quod nulla vicissitudine commutatur, sed ipsum in se manens immutabili perennitate consistit.   Et requiescam in futuro. Et hoc vere erit, quoniam iam tu, Domine,   constituisti me. Vel habitare fecisti me singulariter in spe, id est in una spe, qua singulariter unum et verum bonum speratur, non in multiplicitate seculi. Et profecto erit quod speratur. Et bene ait singulariter; hoc enim ait contra hoc quod multiplicati sunt a tempore frumenti, vini et olei; perit enim hec multiplicitas, et singularitas tenetur in sanctis, de quibus dicitur: Multitudinis credentium erat cor unum, et anima una in Deum (Act. IV). Secreti enim ab omnibus rebus nascentibus et morientibus amatores eternitatis et unitatis, uni Deo herere debent.22 
22  Codd. : PL191




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 4), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 13/11/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_1.xml&chapitre=26_1_4)