initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_1. Psalmi 1-25*>

Psalmus 9

Numérotation du verset  9,1 
pro 
interl.|  id est ‘de’
occultis filii 
interl.|  scilicet Dei vel ipsius David, de quo natus est Christus
psalmus David. 
interl.|  loquentis in persona Ecclesie
marg.|  IN  FINEM  PRO  OCCULTIS  FILII  PSALMUS.  FILII. Nec additur cuius per excellentiam est unigenitus Dei.   Occultis . Quia alia eius sunt manifesta. Duo ergo sunt adventus : primus occultus Iudeis, qui gentibus profuit. Unde : « Cecitas contigit in Israel ut plenitudo gentium intraret ». Secundus manifestus omnibus. Duo etiam sunt iudicia Dei. Occultum quod nunc agit, quod incipit a domo Dei, id est pena qua quisque vel exercetur ad purgationem, vel monetur ad conversionem, vel, si contemnit, excecatur ad damnationem. Manifestum autem erit in ultimo, cum cuique retribuet secundum merita. Hic ergo agit de humili adventu qui, cecatis Iudeis, profuit gentibus ; et de pena qua iudicat purgando, convertendo, excecando.

Rm11,25 : « Nolo enim vos ignorare fratres mysterium hoc ut non sitis vobis ipsis sapientes quia cecitas ex parte contigit in Israhel donec plenitudo gentium intraret ».

David] + Mors Christi et resurrectio regni susceptio inimicorum autem omnium destructio D30
Numérotation du verset  9,2 I
interl.|  Quicumque detrahat ; ego
Confitebor 
interl.|  laudabo
tibi Domine in toto 
interl.|  non in parte
corde meo \
interl.|  quia in nullo de providentia dubito, sed omnia recte agi, sentio que stulti temere et casu agi putant
narrabo 
interl.|  aliis
omnia mirabilia 
interl.|  generaliter visibilia et invisibilia
interl.|  vel quecumque dico sunt mirabilia
tua. 
interl.|  non nostra
interl.|  omnia narrat qui de visibilibus ad invisibilia transit, ut qui Lazarum in corpore, Paulum suscitavit in mente, quod maius est
interl.|  Non solum narrabo aliis sed et
Numérotation du verset  9,3 II
Letabor et exultabo 
interl.|  apud me
interl.|  non in secularibus sed in occultis filii
in te \
interl.|  alibi non est letitia
psallam 
interl.|  opere
nomini tuo Altissime
interl.|  ut meo exemplo psallant alii
marg.|  CONFITEBOR  TIBI  DOMINE  IN  TOTO  CORDE  MEO. Propheta letus psallit quia cultura diaboli adventu Christi destruitur et Christus regnat, iudicat, adiuvat.

Altissime Ps-G ( plerique codd. edd. ) Val24 D30 Rusch cum Ps-R LXX] Altissimi Ps-G (R* F* Q*)
Numérotation du verset  9,4 III
interl.|  Ecce quare predicta :
interl.|  diabolum
retrorsum \
interl.|  amisso iure
interl.|  qui precedebat
infirmabuntur 
interl.|  impii ut nihil possint contra pios
et peribunt 
interl.|  quia non erunt. Unde : « Converte impium et non erit, scilicet impius sed iustus ».
a facie tua. 
interl.|  a cognitione Dei vel impugnatione tua cum dices : « Ite maledicti » etc.
marg.|  {t. 2 : Erfurt, f. 233va ; facsim., p. 466a} [Rusch, f.  233va ] IN  CONVERTENDO  INIMICUM  MEUM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quia dum diabolum convertisti retro, membra infirmantur, ut nihil nocere possint et non erunt, vel destruentur ex toto ab impugnatione tua, cum dices :"ite maledicti". Vel   peribunt cum aufert Deus ab eis iniquitatem.

Mt. 25, 41 : « Tunc dicet et his qui a sinistris erunt discedite a me maledicti in ignem eternum qui paratus est diabolo et angelis eius ».
Cf. Mt. 25, 41 .
Numérotation du verset  9,5 IV
interl.|  Sed quomodo hoc ?
Quoniam fecisti iudicium meum 
interl.|  quando iudicatus est Christus
et causam meam \
interl.|  quam egit contra impios accusatus
marg.|  MEUM  ET  MEAM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quia mihi servierunt ad utilitatem quia   sedisti .
interl.|  quia
sedisti 
interl.|  vel : sedes
interl.|  O Deus super animam Christi, quia Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Vel, o Christe, post resurrectionem ad dexteram Patris. Unde, mittens Spiritum, per apostolos increpasti gentes pro peccatis, et sic   periit impius factus pius, vel diabolus

sedisti Ps-G Δ P3255 P 3 D30 Rusch ] sedes Ps-G (Q² D) ΩMS ΩJL P P10489 Val24 cum Ps-R
super thronum qui iudicas iustitiam. 
marg.|  IUDICAS. Hieronymus HIERONYMUS. Pater ut Christus moriatur pro genere hominum.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Vel Christus in fine iuste iudicabit cui Pater omne iudicium dedit.
Numérotation du verset  9,6 V
Increpasti 
interl.|  terruisti
gentes et periit 
interl.|  adeo periit quod
impius \
interl.|  non dicuntur impii qui credunt Deo
nomen eorum 
interl.|  impiorum
delisti in eternum 
marg.|  alia littera : ‘in seculum (et in seculum seculi)’ .

Sententialiter ; cf. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 7), CCSL 38, p. 61.27-62.33 : « Nam in grecis exemplaribus sic est : εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Quod latini plerique interpretati sunt, non ‘in seculum et in seculum seculi’, sed : ‘in eternum et in seculum seculi’, ut in eo quod dictum est ‘in seculum seculi’, illud exponeretur quod dictum est ‘in eternum’ ».Vide infra, Glossa ordinaria, marg. : in seculum et in seculum seculi.
et 
interl.|  pro ‘id est’
in seculum seculi. 
interl.|  quia amodo nihil poterunt in populo Dei tranquillo
marg.|  IN  SECULUM  ET  IN  SECULUM  SECULI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS.   Seculum est hoc presens quod volvitur ;   seculum seculi eternum cuius istud imago est. Vel determinatio est ne hoc presens acciperes.

Sententialiter ; cf. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 7), CCSL 38, p. 61.10-27 : « Deletur autem nomen eorum in seculum, id est quamdiu temporale seculum uoluitur. Et in seculum seculi. Quid est seculum seculi , nisi cuius effigiem et tamquam umbram habet hoc seculum ? Vicissitudo enim temporum sibi succedentium, dum luna minuitur et rursus impletur, dum sol omni anno locum suum repetit, dum uer, uel estas, uel autumnus, uel hiems sic transit ut redeat, eternitatis quedam imitatio est. Sed huius seculi seculum est quod incommutabili eternitate consistit. Sicut uersus in animo, et uersus in uoce : ille intellegitur, iste auditur; et ille istum modificat; et ideo ille in arte operatur et manet, iste in ere sonat et transit. sic huius mutabilis seculi modus ab illo incommutabili seculo definitur, quod dicitur seculi. et ideo illud in arte dei, hoc est in sapientia et uirtute permanet; hoc autem in creature administratione peragitur. si tamen non repetitio est, ut postea quam dictum est in seculum, ne hoc acciperetur quod transit, subiceretur in seculum seculi ».
Numérotation du verset  9,7 VI
Inimici 
interl.|  genitivus
interl.|  diaboli
defecerunt framee 
interl.|  diversi errores quibus animas occidit
interl.|  rebelliones
marg.|  FRAMEA. CASSIODORUS. Virtus diaboli in fine seculi destruetur.
in finem \
interl.|  per Christum nunc ex parte, tunc plenarie
et civitates 
interl.|  illos in quibus diabolus regnat
interl.|  munitiones
marg.|  CIVITATES. Populi eius.

civitates Ps-G D30 ² Rusch ] + eorum Ps-G (M² V) Val24 D30 * (eras.) ΩS ΩP Δ Clementina cum Ps-R
destruxisti. 
interl.|  excluso diabolo ut serviant iustitie
interl.|  ut nec memoria eorum sit
Numérotation du verset  9,VII 
Periit memoria eorum cum sonitu \
interl.|  apud Deum ne puniat
interl.|  vel ritus eorum excidet
marg.|  CUM  SONITU. Id est clamore maximo ut fit cum res prospere gravi fine clauduntur sed e contra Dominus permanet.
marg.|  FINIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Est gladius quem vibrabit in secundo adventu aperte iudicans et qui modo occulte usque ad quem aliquid valent hostis framee sed tunc penitus deficient.
marg.|  EORUM. CASSIODORUS.   Eorum pluraliter cum supra inimici singulariter dixit, quia cum plures sunt demones, quia tamen in malitia similes sunt quasi unum.
marg.|  CUM  SONITU. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est et strepitus et tumultus impietatis periit. Vel, cum impietas evertitur, strepitus fit quia non venit ad summam pacem, nisi qui magno strepitu cum vitiis pugnavit.
Numérotation du verset  9,8 
et 
interl.|  sed e contra
Dominus in eternum permanet. 
interl.|  frustra ergo contra eum nisi sunt impii
Numérotation du verset  9,VIII 
Paravit 
interl.|  Permanet et iudicabit quia paravit
in iudicio 
interl.|  cum iudicatus est, quia per patientiam celos acquisivit
thronum suum \
marg.|  THRONUM. CASSIODORUS. Iudiciariam potestatem. Qui in humilitate iudicatus est in maiestate iudicabit.
Numérotation du verset  9,9 
et ipse iudicabit 
interl.|  tandem aperte
orbem terre 
interl.|  mundum ipsum ; vel de toto orbe omnes gentes
in equitate \
interl.|  ex meritis digna reddens
iudicabit populos in iustitia. 
interl.|  omnes gentes
interl.|  hoc est quod dixit : orbem terre in equitate
Numérotation du verset  9,10 IX
Et factus est 
interl.|  interim
interl.|  ut inimicus retro conversus non noceat sed hoc non nisi
Dominus refugium 
interl.|  in malis vitandis
pauperi \
interl.|  illi qui nihil amat in transitoriis
marg.|  ET  FACTUS. Quantum est eum qui iudex est esse   refugium pauperi qui nihil mundi cupit.
adiutor 
interl.|  in agendis
in opportunitatibus 
interl.|  in quibus opus est
marg.|  IN  OPPORTUNITATIBUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non opportunius homo a seculo avertitur nisi his voluptatibus labores et dolores misceantur.
interl.|  CASSIODORUS. dulce auxilium quod in necessitate datur
interl.|  exponit opportunitatibus
interl.|  posito paupere
Numérotation du verset  9,11 X 
Et 
interl.|   Et ideo o Domine
interl.|  quia refugium es et adiutor
sperent in te 
interl.|  non in seculo
qui noverunt nomen tuum \
interl.|  novit nomen Dei qui colit eum
marg.|  SPERENT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Cum desinunt sperare in rebus seculi. Aversos a seculo querentes ubi figant spem. Excipitur « cognitio nominis ».   Nomen scitur « cum ille cuius est nomen noscitur ».   Nomen est vel ‘Dominus’, quod novit qui libenter ei servit, vel ‘Qui est’. Et ideo nemo speret in transitoriis, nihil habentibus preter ‘fuit’ et ‘erit’. Nam « quod in illis futurum est, cum venerit fit statim preteritum, expectatur cum cupiditate, amittitur cum dolore », non tenetur cum certitudine.

Sententialiter ; cf. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 11), CCSL 38, p. 63-64.
quoniam 
interl.|  vere adiutor et refugium es
non dereliquisti 
interl.|  etsi ad horam videtur
marg.|  QUONIAM  NON  DERELIQUISTI. Fideles provocat ad laudem propheta respiciens beneficia presentis temporis et futuri.
querentes te Domine. 
interl.|  cum quo nemo potest querere transitoria
Numérotation du verset  9,12 XI
Psallite Domino 
interl.|  Laudate eum predicando et opere quod predicatis implendo
qui habitat in Sion \
interl.|  In presenti Ecclesia que nunc per speculum contemplatur
marg.|  {t. 2 : Erfurt, f. 233vb ; facsim., p. 466b} [Rusch, f.  233vb ] SION. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Speculatio que modo agitur ut perveniamus ad pacis visionem, id est de   Sion in Hierusalem, quelibet autem studiosa speculatio it in errorem, nisi Dominus in ea habitet.
interl.|  Ergo, o vos quos querentes non reliquit :
annuntiate inter gentes studia eius. 
interl.|  que habet erga suos
interl.|  que sunt hec :
marg.|  STUDIA. Hieronymus HIERONYMUS. Id est mandata   eius quibus studendum est.
Numérotation du verset  9,13 XII
Quoniam requirens 
interl.|  ultione
sanguinem eorum 
interl.|  occisorum
recordatus est \
interl.|  consolando et glorificando
marg.|  QUONIAM  REQUIRENS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Sed, quasi dicant qui missi sunt evangelizare : ‘nemo credit nobis et occidimur’, respondit : ‘non sine fructu quia,   requirens ultione   sanguinem eorum in iudicio, ubi gloria occiso, pena occisori erit.   Recordatus est etc.
marg.|  RECORDATUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non post oblivionem sed post longum tempus secundum affectum infirmorum qui oblitum putant, quia non tam cito fit ut volunt, quibus etiam adde : immo   non est oblitus, ut putatis, etsi dixi   recordatus, hoc contra querentes qui pro dilatione putant oblitum.
non est oblitus clamorem pauperum. 
Numérotation du verset  9,14 XIII
Miserere 
interl.|  ecce clamor
mei 
interl.|  unus pro omnibus
marg.|  MISERERE. CASSIODORUS. In sua persona dicit quod unusquisque petit.
Domine \
interl.|  contuitu misericordie que quanta sit estimatur
vide humilitatem meam de inimicis meis. 
marg.|  VIDE. CASSIODORUS. Aspectus Dei auxilium est qui cum sit et lux tenebras fugat ; de superbia inimici estimatur humilitas patientis quia tantum hi humiliantur quantum illi extolluntur.
Numérotation du verset  9,15 XIV
Qui exaltas 
interl.|  longe facis
me de portis mortis \ ut annuntiem omnes laudationes tuas 
interl.|  quidquid dico laudatio est
in portis 
interl.|  prophetis, apostolis, id est in imitatione doctrine apostolorum qui sunt porte quibus intratur ad Ecclesiam
filie Sion. 
marg.|  QUI  EXALTAS  ME  DE  PORTIS  MORTIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est ab omnibus cupiditatibus quibus itur ad mortem mors iam est ipsa letitia in perfruendo cupitis. Unde Apostolus : ‘’Vidua que vivit in deliciis mortua est’’.
marg.|  PORTE  FILIE  SION. Sunt omnia optima studia per que venitur ad visionem pacis in Ecclesia in quibus bene nuntiantur omnes laudes Dei ut petentibus detur sanctum et non canibus. Vel porte mortis sunt corporei sensus a quibus exaltantur qui querunt non que videntur sed que non videntur. Et   portis filie Sion sunt sacramenta et initia fidei que pulsantibus aperiuntur ut perveniatur ad occulta que « nec oculus vidit nec auris audivit ».
marg.|  CASSIODORUS. Porte contra portas quia he mortis ille vite.
marg.|  SION. CASSIODORUS. Omnes Ecclesias mundi generavit quia ibi natus est Christus unde fides incepit.

1 Tim. 5, 6 : « Que autem vere vidua est et desolata speravit in Deum et instat obsecrationibus et orationibus nocte ac die. 6 Nam que in deliciis est vivens mortua est ».
1Cor. 2, 9 : « Sed sicut scriptum est [cf. Si (Qo) 1, 8)] quod oculus non vidit nec auris audivit nec in cor hominis ascendit que preparavit Deus his qui diligunt illum ».
Numérotation du verset  9,16 XV
Exultabo 
interl.|  Ideo
in salutari tuo \
interl.|  Iesu Christo
marg.|  EXULTABO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Hucusque clamor inde dicit Ecclesia que affligitur : ‘Exultabo in Iesu’. CASSIODORUS. Spe enim salva est.
infixe sunt 
interl.|  quibusdam clavis peccatorum
gentes 
interl.|  volentes corpora sanctorum occidere in anima moriuntur
interl.|  sed
in interitu 
interl.|  anime
quem fecerunt. 
interl.|  pena cuique sua est iniquitas
Numérotation du verset  9,XVI 
In laqueo 
interl.|  fraude
interl.|  etiam
isto quem absconderunt \ comprehensus est pes eorum. 
interl.|  affectus
interl.|  amor anime
marg.|  IN  LAQUEO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Laqueus occultus dolosa cogitatio.   pes anime amor qui, si pravus est, dicitur cupiditas, si rectus caritas ; eo movetur anima quasi ad locum quo tendit, id est delectationem bonam vel malam, quo se pervenisse per amorem letatur.   In laqueo ergo, id est fraudulento consilio,   pes , id est amor qui per fraudem pervenit ad vanam letitiam,   comprehensus est , quia illa delectatio alligat eos, ut inde abrumpere amorem, et ad utilia vertere non audeant. Si enim conentur, dolor est deserere que delectant, et ille dolor non sinit abscedere.
Numérotation du verset  9,17 XVII
Cognoscetur 
interl.|  et
interl.|  vel hic a suis, vel in iudicio ab omnibus

Cognoscetur Ps-G (F² M² plerique codd. edd. ) Val24 D30 Ω ΩP Rusch cum Ps-R (nonnuli codd.) Ps-Med] Cognoscitur Ps-G (I M* ΦRG) cum Ps-R
Dominus iudicia faciens \
interl.|  hoc
interl.|  secernens malos a bonis
interl.|  hic merito non loco, ibi autem et loco
in operibus manuum suarum 
interl.|  non a Deo procedit quo cruciet eos sed ab eis
interl.|  pro qualitate operum damnatus penis exterioribus
marg.|  COGNOSCETUR. CASSIODORUS. Vel de futuro iudicio potest totum accipi. Quasi {t. 2 : Erfurt, f. 234ra ; facsim., p. 467a} [Rusch, f.  234ra ] inde scietur vera   iudicia facere quia peccator suis   operibus constringetur et in infernum convertetur, non memoria eorum tantum punitus, ut quidam falso putant.

peccator] + Canticum diapsalmatis Ps-G
Numérotation du verset  9,18 XVIII
Convertantur peccatores in infernum \
interl.|  Illaqueentur delectatione mortifera
interl.|  scilicet exponit peccatores :
omnes gentes que obliviscuntur Deum. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quasi sicut non probaverunt Deum habere in notitia, ita det illos Deus in reprobum sensum
marg.|  CONVERTANTUR  PECCATORES. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Hic est canticum diapsalmatis quasi occulta letitia separationis que hic fit non loco sed affectu intra bonos et malos.
marg.|  CASSIODORUS. Peccatoribus cum Antichristo finem malorum predicit quasi hoc interim, sed tandem convertentur ne in suis gaudeant, in infernum ne alibi mittendos se putent.
Numérotation du verset  9,19 XIX
Quoniam non in finem oblivio erit pauperis \
interl.|  Etsi hoc videtur cum mali florent felicitate et iusti laborant, in fine tamen mundi non contemnentur pauperes
patientia pauperum 
marg.|  PATIENTIA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Patienter ; propter hoc precipue memor erit Deus   pauperum, scilicet propter patientiam.

Non inveni in operibus Augustini Hipponensis.
non peribit 
interl.|  Patientia pauperum non peribit ut autem non pereat
in finem. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. qua modo opus est ad ferendos malos, qui iam voto separati donec finaliter seperentur et loco
Numérotation du verset  9,20 XX
Exsurge Domine 
interl.|  ad iudicandum
marg.|  EXSURGE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Precatur futurum iudicium.
marg.|  CASSIODORUS. Loquens de fine seculi, propheta prospexit adventum Antichristi. Unde, quasi territus, clamat : exsurge .
non confortetur 
interl.|  super eos
homo \
interl.|  purus, non Deus, sicut finget Antichristus
interl.|  per eum precipitentur in peccatum, damnentur, et de malo in malum
iudicentur gentes in conspectu tuo. 
interl.|  CASSIODORUS. in occulto quod pauci iusti et sancti vident
Numérotation du verset  9,21 XXI
interl.|  Quia te et tuam legem noluerunt
Constitue Domine legis 
interl.|  prave
latorem 
interl.|  Antichristum

Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 19), CCSL 38, p. 67.5-7 : « Constitue, domine, legislatorem super eos. Videtur mihi Antichristum significare, de quo apostolus dicit : cum reuelabitur homo peccati ».
super eos \
interl.|  in ruinam illorum
sciant gentes 
interl.|  gentiliter viventes

sciant Ps-G D30 ] ut praem. Ps-G (U) Ed1455 Rusch Clementina cum Ps-R
quoniam homines sunt. 
interl.|  quia nolunt esse filii hominis, id est novi, sint veteres
marg.|  SCIANT. Id est cruciati experiantur quod homines stulti fuerunt.
Numérotation du verset  9,22 XXII
marg.|  UT  QUID. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS.   diapsalma quia illi licebit tanta facere ut Deus putetur, subdit quasi vocem gementium et querentium de dilatione iudicii.
Ut quid 
interl.|  gentes iudicentur ?
interl.|  o

Ut] praem. diapsalma Ps-G
Domine recessisti 
interl.|  scilicet a tuis
longe \ despicis in opportunitatibus in tribulatione? 
interl.|  quasi subito intellexerit, vel quasi sciens ut doceret que scierit solvit ; opportune despicis et sinis tribulari hoc consilio ut incendantur desiderio adventus tui
marg.|  CASSIODORUS. AUGUSTINUS. Ut quid . Mala illius temporis pertractat quorum nimietate permotus dicit Deo. Cur   recessisti dum tardat subvenire ? Querit ut simplices sanctos doceat. Ecce, cur despicis ut videtur gementibus dum differtur, vel modico tempore sed opportune, ita scilicet dum superbit.
Numérotation du verset  9,23 XXIII
Dum superbit impius incenditur pauper \
interl.|  spiritu amore Dei vel purificatur
marg.|  INCENDITUR. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Mire providentia Dei de malis operatur comparatione peccantium boni magno studio bone spei accenduntur ad recte vivendum sicut et per hereses crescit et gratior est inventio veritatis.
marg.|  Fornax ligna cinerat, aurum purgat, sic tribulationes ligna vitiorum et aurum virtutum ; sic damnantur mali, iusti salvantur.
comprehenduntur 
interl.|  impii
interl.|  male cogitationes sunt eis vincula
in consiliis 
interl.|  cogitationibus
quibus cogitant. 
interl.|  comprehendere sanctos
Numérotation du verset  9,24 XXIV
interl.|  Cur hoc est ?
Quoniam 
interl.|  magna ira Dei ut desit correctio et assit adulatio
laudatur peccator 
interl.|  in se
marg.|  QUONIAM  LAUDATUR. Ideo superbit vel comprehenditur quia laudatur a suis impletione desideriorum sensualitatis sue.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Adulantium lingue alligant animas in peccatis, delectat enim ea facere in quibus non solum non metuitur reprehensor, sed etiam auditur laudator.
in desideriis anime sue \ et iniquus 
interl.|  nocendo
benedicitur. 
interl.|  quasi Deus
Numérotation du verset  9,25 XXV
interl.|  quia
interl.|  et per hoc
Exacerbavit Dominum peccator \
interl.|  Antichristus verum Deum ut puniatur
interl.|  ut hoc patiatur, id est correctionis flagella, ab eo suspendantur
interl.|  ideo
secundum multitudinem ire sue non queret. 
interl.|  non attendit peccata
marg.|  IRE  SUE. CASSIODORUS. Antichristi, quia omnia turbulenter et crudeliter faciet. Vel Dei :   non queret Deum penitendo vel Deus eum ut hic ulciscatur, sed in futuro gravius puniturus.
Numérotation du verset  9,26 XXVI
interl.|  Quia
interl.|  tanta est ira Dei vel nequitia Antichristi
Non est Deus in conspectu eius \
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Magnum est malum luce veritatis deseri
inquinate sunt vie illius 
interl.|  cogitationes et consilia
marg.|  INQUINATE. CASSIODORUS. Nequitie causa est quod Deum non habet ante oculos ; {t. 2 : Erfurt, f. 234rb ; facsim., p. 467b} [Rusch, f.  234rb ] et ideo   vie, id est cogitationes et opera, sordent.
in omni tempore. 
marg.|  IN  OMNI  TEMPORE Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. suo, scilicet vite sue, vel ad comparationem omnium qui fuerunt. Quod inde procedit quia   auferuntur iudicia tua , id est quia differtur non putat se puniendum et quia   omnium inimicorum suorum dominabitur .
Numérotation du verset  9,XXVII 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Putet quod non iudicet Deus
omnium inimicorum suorum dominabitur. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. dicitur omnes reges superaturus ut solus regnet et sedeat in templo Dei extollens se supra omne quod colitur et dicitur Deus et quia per malas artes ad illud culmen veniet addit :
Numérotation du verset  9,27 XXVIII
Dixit enim 
interl.|  apud se extra alia dicit ut bonus videatur
in corde suo \ non movebor a generatione in generationem sine malo. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. id est fama mea non transibit ad posteros nisi malis artibus tale culmen consequar de quo tacere non possint
marg.|  DIXIT  ENIM. Omnes gentes occupabo sed non sine malo, id est peccato quod ei proprium est. Vel semper ero   sine malo ; hoc sibi promittit   cuius maledictione os plenum etc.
marg.|  NON  MOVEBOR. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Vel putabit se malis artibus et non aliter venturum de mortali generatione in eternam, quod et Simon magus putavit.
Numérotation du verset  9,28 XXIX
Cuius maledictione 
interl.|  exequitur eius malitiam
os plenum est, 
interl.|  inter os, non extra, quia effectu caret
interl.|  blasphemiis contumeliis
et amaritudine 
interl.|  ira et insidiis alios sibi convertet
interl.|  amaris verbis, minis scilicet
et dolo \
interl.|  blandis

Codd. : Tr511 Rusch
sub lingua eius 
interl.|  non in lingua, tacite enim apud se ista cogitabit, aliter extra loquetur
marg.|  SUB  LINGUA. CASSIODORUS. 10  Id est cogitationes eius sunt de labore sanctorum et dolore corporeo, quod in martyribus patet11  . Vel   labor sanctorum   et dolor qui est in penis corporis est sub lingua eius, id est levior lingua eius12  , que intus nocet ; illa, scilicet pena13  , extra.14 
marg.|  Vel sub lingua quia verba plus timentur et nocebunt quam verbera quibus precipitatur et peribit15  anima.16 

14  Codd. : Tr511 Rusch
16  Codd. : Rusch , om. Tr511
10  Cassiodorus] eius Tr511 | 11  patet] om. Tr511 , pt3 Rusch . | 12  corporis… lingua eius id] h om. Tr511 | 13  scilicet pena] om. Tr511 | 15  peribit] peribt Rusch
labor et dolor. 
interl.|  iniquitas unde sequitur pernicies17 

17  Codd. : Tr511 Rusch
Numérotation du verset  9,29 XXX
Sedet 
interl.|  cum mora18 
interl.|  moram notat19 

18  Codd. : Rusch , om. Tr511
19  Codd. : Tr511 , om. Rusch
in insidiis 
interl.|  latroni comparat20 

20  Codd. : Tr511 Rusch
cum divitibus 
interl.|  quos ditabit quorum felicitatem ad alios decipiendos ostentabit21 

21  Codd. : Tr511 Rusch
in occultis \
marg.|  IN  OCCULTIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est ambiguis ubi non facile videtur quid petendum, quid non.
ut interficiat innocentem. 
interl.|  faciendo nocentem
Numérotation du verset  9,30 XXXI
Oculi eius in pauperem 
interl.|  quia pauperes spiritu maxime persequetur22 
marg.|  OCULI. CASSIODORUS. 23  Exponit insidias   oculi quasi24  misericordia et25  affectu. Vel alios sic decipit quod   oculi 26  crudeliter respiciunt in « pauperes spiritu »27  .28 

Mt. 5, 3.

22  Codd. : Tr511 Rusch
28  Codd. : Tr511 Rusch
23  Cassiodorus] eius Tr511 | 24  quasi] om. Tr511 | 25  et] om. Tr511 | 26  quod oculi] oculi vero Tr511 | 27  in pauperes spiritu] om. Tr511 |
respiciunt \ insidiatur in abscondito 
interl.|  quia29  nescit qui decipitur30 

30  Codd. : Tr511 Rusch
29  quia] om. Tr511
quasi leo 
interl.|  propter vim31 

31  Codd. : Tr511 Rusch
in spelunca sua. 
interl.|  propter dolum32 
marg.|  LEO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. 33  Quia in eo vis et dolus. Vis in imperio, dolus in miraculis. Hec est tertia persecutio composita vi et fraude34  . Due sunt ante. Prior violenta, cum martyres tormentis agebantur35  , altera fraudulenta per hereticos et falsos fratres.36 

32  Codd. : Tr511 Rusch
36  Codd. : Tr511 Rusch
33  Augustinus] in spelunca Tr511 | 34  vi et fraude] om. Tr511 | 35  tormentis agebantur] inv. Tr511 |
Numérotation du verset  9,XXXII 
Insidiatur 
interl.|  ad quid ?37 

37  Codd. : Tr511 Rusch
ut rapiat 
interl.|  dolo vel vi38 

38  Codd. : Tr511 Rusch
pauperem \ rapere pauperem 
interl.|  violentia vel dolo39 
interl.|  de utroque repetit40 

40  Codd. : Rusch , om. Tr511
39  vel dolo] om. Tr511
dum attrahit eum. 
interl.|  trahit ad se cruciatibus, vel e converso dum blandis41  attrahit, quod tamen non minus42  est rapere 43 

43  Codd. : Tr511 Rusch
41  dum blandis] blandiciis Tr511 42  non minus Rusch Magna Glossatura ] om. Tr511
Numérotation du verset  9,31 XXXIII
In laqueo 
interl.|  ecce dolus
suo 
interl.|  qui sibi fit
humiliabit eum \
interl.|  AUGUSTINUS. CASSIODORUS. Quanto mirabiliora faciet signa, tanto sancti contrarii magis contenentur, et pro nihilo habebuntur sed inclinabitur et cadet cum sanctis supplicia intulerit
inclinabit se et cadet \
interl.|  vel putare impunitum se inclinatio est et casus
marg.|  INCLINABIT. CASSIODORUS. Cum nimia felicitate in otium remiserit animum, cadet repentino interitu, et Dominus « spiritu oris eius » interficiet eum.

Ps. 32, 6.
cum 
interl.|  vis
dominatus fuerit pauperum. 
Numérotation du verset  9,32 XXXIV
Dixit enim 
interl.|  merito inclinabit et cadet
in corde suo oblitus est Deus \
interl.|  pauperum ad salvandum44  vel sui ad puniendum45  46 

46  Codd. : Tr511 Rusch
44  ad salvandum] om. Tr511 45  ad puniendum] om. Tr511
avertit faciem suam ne videat 
interl.|  me vel illos
in finem. 
interl.|  in die iudicii47 
interl.|  cito veni48 
marg.|  IN  FINEM. Negant videre Deum qui dicunt eum non curare humanas res, quia terra finis est rerum et ultimum elementum in quo nihil agitur sine ordine, sed homines eum non vident quoniam pertinet ad occulta filii. Laborans ergo Ecclesia illo tempore in fluctibus excitat Dominum :   Exsurge Domine .

Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 29), tract. 2, CCSL 38, p. 71.21-72.28 : « Usque in finem autem negant Deum uidere, qui dicunt eum res humanas et terrenas non curare. Quoniam terra quasi finis est rerum, quia ultimum elementum est in quo homines ordinatissime laborant, sed laborum suorum ordinem uidere non possunt, qui maxime pertinet ad occulta filii. Laborans ergo Ecclesia illis temporibus, tamquam nauis in magnis fluctibus et procellis, quasi dormientem excitat dominum, ut imperet uentis, et tranquillitas redeat. Dicit ergo : exsurge , domine deus, exaltetur manus tua, ne obliuiscaris pauperum in finem ».

47  Codd. : Tr511 Rusch
48  Codd. : Tr511 Rusch
Numérotation du verset  9,33 XXXV
interl.|  Sed49 
Exsurge 
interl.|  iam de vindicta50 
interl.|  manifesta potentia51  52 
marg.|  EXSURGE CASSIODORUS. Precatur iudicium ut hic cito finiantur que tanta sunt ut nemo velit tempus quo hec fiunt dilatari.
marg.|   Exsurge quasi ex improviso ut conterantur dum tui tecum exaltati glorificantur.

50  Codd. : Tr511 Rusch
52  Codd. : Tr511 Rusch
51  potentia] potentiam Tr511
Domine Deus meus53  exaltetur manus tua \
interl.|  potentia54 
interl.|  iudicium55 

54  Codd. : Tr511 Rusch
55  Codd. : Tr511 Rusch

53  meus Ps-G (U) Rusch ] ÷ meus ÷ et Val24, om. Ps-G D30 ΩM Δ Cor2 , et Ps-G (M* V) ΩS ΩP ΩX P? P10489 Ed1455 Ed1530
ne obliviscaris pauperum. 
interl.|  ut putant dicentes : « Avertit faciem suam ».

Ps. 21, 25.
Numérotation du verset  9,34 XXXVI
interl.|  Antichristus
Deum ? : 
marg.|  {t. 2 : Erfurt, f. 234va ; facsim., p. 468a} [Rusch, f.  234va ] PROPTER  QUID. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Iam itaque et de iudicio illo intelligens et exaltans dicit :   propter quid, id est   quid proficit tanta mala facere ?
dixit enim in corde suo non requiret. 
interl.|  Deus que facio.
interl.|  CASSIODORUS. irritavit non credens   Deum punitorem
Numérotation du verset  9,35 XXXVII
interl.|  Sed tu
Vides quoniam tu laborem et dolorem 
interl.|  quod supra, sub lingua eius labor et dolor quod putabat Deum nescire
consideras \
marg.|  DIXIT  NON  REQUIRET. Et :   vides quoniam tu laborem et dolorem vel iram   consideras . Sensus iste pronuntiationem querit in qua si erratum fuerit obscuratur ; sic enim   dixit impius,   non requiret Deus, quasi Deus   laborem et dolorem consideret ut tradat eos in manus suas, id est quasi laborare et irasci timeat. Et ideo parcat eis ne puniendo eos laboret et turbetur ira, sicut aliquando faciunt homines dissimulata vindicta ne laborent vel irascantur.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Christus Iudam toleravit, et ad predicandum misit, et ei eucharistiam dedit ut ostenderet dona pervenire ad eos qui fidem accipiunt, etiam si talis sit per quem accipiunt qualis Iudas fuit.
marg.|  VIDES. id est iam preordinasti ubi   tradas eos in manus tuas .
ut tradas eos 
interl.|  Antichristum et complices
interl.|  qualiter tradas  ?
in manus tuas. 
interl.|  hic56   : vindictas

Glosa Psalmorum ex traditione seniorum, loc. cit., p. 47.3 : « Manus Dei illi dicuntur qui iustam uindictam Dei exercent super peccatores ». Cf. Petrus Lombardus, In Ps., Ps. cit. : « id est vindictas ». [MM2016]
56  hic] coniec. , hie<ronymus> cacogr. Rusch ; hec glosa non invenitur in originalibus Hieronymi Stridonensis nec in spuriis).
Numérotation du verset  9,XXXVIII 
interl.|  Quia
Tibi derelictus est pauper \
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ideo enim pauper est omnibus contemptus, ut tu tantum sis spes eius.
orphano57   
interl.|  » cui moritur pater mundus »
marg.|  ORPHANO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Cui moritur pater mundus, per quem carnaliter est genitus, ut dicat : « Mihi mundus crucifixus est et ego mundo ».
interl.|  ergo :

Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 31), CCSL 38, p. 72.4.
Cf. Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 9, 31), CCSL 38, p. 72.3-6 : « Pupillo tu eris adiutor, id est ei cui moritur pater hic mundus, per quem carnaliter genitus est, et iam potest dicere : ‘mundus mihi crucifixus est, et ego mundo’ [Gal. 7, 14] ».

57  orphano] pupillo Val24 cum Ps-R , + hebr. orphano Val24
tu eris58  adiutor. 

58  eris Ps-G ( plerique codd. edd. ) D30 ΩP Rusch cum Ps-R ] eras Ps-G (R F* I Q* ΦRG K)
Numérotation du verset  9,36 XXXIX
Contere 
interl.|  potentiam illius pessimi
marg.|  CONTERE. Penis terret, bonis demulcet.
brachium 
interl.|  in vi
peccatoris 
interl.|  in se
et maligni \
interl.|  in fraude
interl.|  in alios
queretur 
interl.|  vindicabitur de peccato suo
peccatum illius et non invenietur. 
interl.|  id est et ipse peribit propter peccatum suum
marg.|  QUERETUR. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quasi : an adhuc neccesarium ad purgandos bonos sicut supra :   dum superbit impius etc., sed quia non inveni, id est quia iam non est in quo sit locus peccato illius, plano ferro non est opus lima.

Augustinus] Non inveni.
Ps. 9, 23.
Numérotation du verset  9,37 XL
Dominus 
interl.|  autem
regnabit59  in eternum et in seculum seculi \
marg.|  DOMINUS  REGNABIT. Hoc regnum gratius erit pro concurrentibus malis, quod veniet, destructo Antichristo ; ab hoc regno peribitis gentes sed pauperes habebunt quia   desiderium pauperum etc.
interl.|  sed vos

Ps. 9, 38.

59  regnabit Ps-G D30 ΩP] regnavit Ps-G (F* M Q* ΦRG)
peribitis gentes 
interl.|  id est peccatores omnes qui sine lege Dei estis
de terra illius60  .
interl.|  viventium

60  illius Ps-G D30 ΩP] eius Rusch cum Ps-R
Numérotation du verset  9,38 XLI
Desiderium pauperum 
interl.|  quo estuabant in malis seculi cupientes diem Domini
exaudivit Dominus \ preparationes61   
interl.|  vel : preparationem
interl.|  id est cor paratum servire per patientiam expectans

61  preparationes Ps-GB) Rusch cum Ps-Med] preparationem Ps-G D30 (-ationê) Ps-αβ Ps-MozC
cordis eorum audivit auris tua. 
interl.|  potentia qua audit
interl.|  misericordia
marg.|  PREPARATIONES. CASSIODORUS. Vel concupiscentiam quod est ubi omnibus viribus anime aliquid ardentius petitur. Vel hoc quod in cordibus eorum ipse Deus preparavit. Vel quam statim volunt petere Deus audiat.
marg.|  AURIS. Nominatis membris que in nobis visibilia et corporea sunt, in Deo potentias operationum intelligi oportet.
Numérotation du verset  9,39 XLII
Iudicare 
interl.|  ecce desiderium pauperum
interl.|  ut iudices
marg.|  IUDICARE. Secundus adventus manifestus erit sed et nunc in occultis ponitur quia de eo nemo scit.
pupillo 
interl.|  non conformi seculo
et humili \
interl.|  non superbo
ut non apponat ultra 
interl.|  ut fecit in terra
marg.|  APPONAT. Tunc omnia mala finientur cum homo, id est auctor malorum, cum sua plebe damnabitur.
magnificare se 
interl.|  magnum se facere
homo 
interl.|  ille superbus
super terram. 




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 9), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 20/04/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_1.xml&chapitre=26_1_9)