initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_3. Psalmi 38-51*>

Psalmus 43

Numérotation du verset  43,1 
In finem 
interl.| interl.| Christum||
filiis Chore psalmus
interl.| interl.| passionis||
ad intellectum
interl.| interl.| Cur martyres relinquere videtur cum patres iuvit in manu valida?| ||
marg.| marg.| AD INTELLECTUM. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Non sic querant sibi fieri sicut rudibus factum est illis prospera ut crederent istis adversa ut futura querant scilicet sciant per temporalia illorum figurari sua spiritalia et est confortatio infirmorum. Ideo non audit Deus ad temporalia ut ab eo desiderentur eterna et hec non amentur.||
marg.| marg.|  CASSIODORUS. Distinguit beneficia Dei que incipientibus data sunt in mundo perfectis in celo.||
marg.| marg.| Ut magis sit mirum relinqui presentes recolit preterita.||

Codd. : Cava35 Rusch | relinquere videtur] reliqui videntur Cava35

psalmus] om. Ps-G D30 | intellectum] + propheta penitentiam agens pro populo Iudaico D30
Numérotation du verset  43,2 I
Deus auribus nostris audivimus \
interl.| interl.| CASSIODORUS. discretione rationis intelleximus cum patres docerent nos||
marg.| marg.| DEUS  AURIBUS. Primum dicit Deus quod facere solet letus vel graviter afflictus.||
marg.| marg.| AUDIVIMUS. Ut maior fides sit rei ne putetur ambigua.||
patres nostri annuntiaverunt nobis. 
interl.| interl.| retulerunt opus quod operatus etc.||
marg.| marg.| PATRES. Non iuvenes ut videatur veri nostri qui suis certa dicerent.||
Numérotation du verset  43,II 
Opus 
interl.| interl.| quid||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ut et eductio de Egypto et in terram promissionis inductio||
marg.| marg.| OPUS. Et si semper operetur tamen operari dicitur quando aliquid signum novitatis ostendit.||
quod operatus es in diebus eorum 
interl.| interl.| pro id est vel scilicet||
in diebus antiquis. 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ut est creatio celi et terre que omnia spiritaliter implentur in nobis||
Numérotation du verset  43,3 III
Manus tua 
interl.| interl.| scilicet hoc||
interl.| interl.| id est potestas||
gentes 
interl.| interl.| terre promissionis||
disperdidit 
interl.| interl.| morte et aliis modis||

disperdidit] disperdit Ps-G
interl.| interl.| patres||
afflixisti 
interl.| interl.| non facile quia fortes erant qui aliter non cederent||
populos 
interl.| interl.| Amorreum, Eveum, Etheum et alios||
et expulisti eos. 
interl.| interl.| a terra promissionis||
Numérotation du verset  43,4 IV
Nec enim 
interl.| interl.| tu non enim ipsi quia forsitan putarentur ex se fortes||
in gladio suo possederunt terram \ et brachium eorum 
interl.| interl.| robur||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. nec per se habuerunt terram nec per se sunt salvati||
non salvavit eos.
Numérotation du verset  43,V 
Sed dextera tua 
interl.| interl.| potentia||
et brachium tuum 
interl.| interl.| salvavit eos||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Filius||
marg.| marg.| SED  DEXTERA  TUA. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Id est bonus successus quem eis dedisti.||
marg.| marg.| ET BRACHIUM  TUUM id est fortitudo et illuminatio id est sapiens consilium quod totum fecisti ex benevolentia tua.||
et illuminatio vultus tui \  
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ideo talibus signis eis affuit Deus ut presens intelligeretur qui nobis non nisi effectu miraculi presentiam ostendit||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. propitiatio presentie tue||

vultus tui] faciei tue Ps-G
quoniam complacuisti in eis. 
interl.| interl.| non merito suo sed quia||
interl.| interl.| ut illis solis faceres||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. id est sic egisti cum eis ut aliis complaceres in eis ut qui eos attenderet diceret vere Deus cum illis est||
Numérotation du verset  43,5 VI
Tu 
interl.| interl.| qui hec illis fecisti||
es ipse rex meus 
interl.| interl.| qui soles regere et subvenire||
marg.| marg.| TU IPSE. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Tempora mutata sunt auctor non mutatur.||
et Deus meus \
interl.| interl.| CASSIODORUS. ne dubites de Christo Deo id est quin Christus de quo loquitur sit Deus||
qui mandas salutes 
interl.| interl.| corporales||
Iacob. 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. illis antiquis per creaturam non per te visus illis quod servatur in resurrectione iustis||
Numérotation du verset  43,6 VII
In te 
interl.| interl.| que tunc illis temporaliter hec nobis in futuro||
interl.| interl.| quasi sicut illos iniusti eodem modo nos||
inimicos nostros ventilabimus 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. sicut paleam a granis separantes||
marg.| marg.| IN TE INIMICOS. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Quod illis tunc nobis in iudicio unde hic afflicti se consolantur et resumunt animum.||
cornu \
interl.| interl.| fortitudine||
et in nomine tuo 
interl.| interl.| id est per hoc quod dicimur de tuo regno valemus||
spernemus 
interl.| interl.| in futuro||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia tunc non valebunt ledere mali spiritus||
insurgentes 
interl.| interl.| nunc||
in nobis. 
Numérotation du verset  43,7 VIII
Non enim 
interl.| interl.| merito hec nobis facies||
in arcu meo 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ut nec patres in suo||
marg.| marg.| ARCUS. CASSIODORUS. Minor virtus hominis quia minus valet in bello.||
sperabo \ et gladius meus non salvabit me. 
GLADIUS maior virtus qui in bello plus creditur valere.||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Vel gladius meus non salvabit me sed tu quia et in hoc seculo salvasti ne nos traherent post se et eos pudere fecisti et ideo tunc laudabimur.||
Numérotation du verset  43,8 IX
Salvasti enim 
interl.| interl.| id est salvabis||
interl.| interl.| in iudicio||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. preteritum pro futuro adeo certum ut quod fuit non potest non fuisse||
nos de affligentibus 
interl.| interl.| CASSIODORUS. ab immundis spiritibus qui hic affligunt||
nos \ et odientes nos confudisti. 
interl.| interl.| id est confundes||
interl.| interl.| quando damnabuntur||
marg.| marg.| SALVASTI  CONFUDISTI. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Nota ecce preterita dicta pro futuris esse accipienda.||
interl.| interl.| et tunc||
Numérotation du verset  43,9 X
In Deo laudabimur 
interl.| interl.| non arrogant sibi de gloria per futura que miscet||
tota die \
interl.| interl.| perpetuitate que non est interpolata noctibus||
et 
interl.| interl.| pro id est||
in nomine tuo confitebimur 
interl.| interl.| CASSIODORUS. quia ex omnibus eruisti||
interl.| interl.| id est laudabimus te que est eorum gloria||
tibi in seculum. 
interl.| interl.| id est sine fine||

tibi] om. Ps-G
Numérotation du verset  43,10 XI
Nunc autem 
interl.| interl.| ita in futuro sed nunc||

Nunc] praem. diapsalma Ps-G
repulisti 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia differtur promissio||
marg.| marg.| NUNC  AUTEM  REPULISTI. CASSIODORUS. Diaps<alma> enervat mala que hic ferunt boni non tantum obliti Dei.||
marg.| marg.|  CASSIODORUS. Exaggerat mala ut benevolentiam iudicis impetret. Confundisti dum hic iniquis habentur opprobrio.||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Hec vere futura illa a patribus audita nunc autem in medio temporis repulisti et confudisti ut doceres hec spernere eterna querere hic est intellectus tituli. Et etiam ideo ut appareat angratis colatur Deus a quo gratis est homo salvatus non est pro terrenis colendus Deus vel quia similia his in eternum sit daturus. Noli ergo talia sperare a Deo danda qualia hic iubet contemnere. Qui enim ita colit Deum laudabilis non est. Sicut non laudatur in illo ieiunium qui ad luxuriosam cenam servat ventrem suum hoc est ieiunium non abstinentie sed luxurie.||
et confudisti nos 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. non in conscientia sed in facie hominum||
et non egredieris Deus 
interl.| interl.| evidenter||
interl.| interl.| ulterius sicut olim Iudeis||

Deus] om. Ps-G
in virtutibus nostris. 
interl.| interl.| id est exercitibus||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. per hoc invalidi sumus contra inimicos nostros||
Numérotation du verset  43,11 XII
Avertisti nos retrorsum post inimicos nostros \
interl.| interl.| quia illi victores nos victi||
marg.| marg.| AVERTISTI. CASSIODORUS. Pro deficientibus.
marg.| marg.| Vel averti est hostem fugere ; unde : « Si vos persecuti fuerint in una civitate fugite in aliam ». ||

Si vos… aliam] Sententialiter ; cf. Mt. 10, 23 : « Cum autem persequentur vos in civitate ista, fugite in aliam », ut ref. Augustinus Hipponensis, In Iohannis evangelium, tract. 46, par. 7, et alii, passim (vide infra). Cf. Sabatier, t. 3, p. 58 ; cf. Mt. 5, 11 : « Beati estis cum maledixerint vobis, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos mentientes, propter me ».
Cassiodorus, Expositio Psalmorum (Ps. 43, 11), CCSL 97, p. 396.191-193 : « Averti est enim hostem carnalem fugere; sicut praeceptum est : si uos persecuti fuerint in hac ciuitate, fugite in aliam ».
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. id est in castra iniquitatis sue attrahebant||
marg.| marg.| DIRIPIEBANT. hoc fugatis contingit ut cadant in predam qui hostibus nequeunt resistere.||
Numérotation du verset  43,12 XIII
Dedisti nos 
interl.| interl.| CASSIODORUS. quia omnia potestate Dei fiunt||
marg.| marg.| DEDISTI  NOS. CASSIODORUS. Persistentes in fide hic diversi martyres id est diversa martyrii genera alii esca feris alii traditi gentibus in servitutem. Unde dicit. Tamquam oves escarum ubi notatur quorumdam mactatio.||
tamquam 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. plangit eos qui sic passi sunt ut in corpus gentium verterentur||
oves escarum \
interl.| interl.| id est que ad escas sunt non ad fetus spiritalium operum||
et in gentibus dispersisti nos. 
interl.| interl.| persecutio notatur||
Numérotation du verset  43,13 XIV
Vendidisti populum tuum 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. videmus quos dedisti sed non quos accepisti||
interl.| interl.| martyres||
marg.| marg.| VENDIDISTI  POPULUM. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Dum dantur alienigenis et nullus acquiritur quod fit ad probationem vel correctionem vel nullus pro eis acquiritur vel si quis pauci tamen.||
sine pretio \ et non fuit multitudo 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia tempore persecutionis non congregabuntur ad iubilandum Deo ut fit in pace||
in commutationibus eorum
interl.| interl.| vel iubilationibus||

eorum] nostris Ps-G
Numérotation du verset  43,14 XV
Posuisti 
interl.| interl.| preter dura turpia etiam patimur||
nos 
interl.| interl.| fixos in hoc||
opprobrium vicinis nostris \
interl.| interl.| iamiam convertendis||
marg.| marg.| OPPROBRIUM  VICINIS  NOSTRIS. CASSIODORUS. Gravis afflictio a vicinis ingeritur quia non transitorie dicitur quod a circumstantibus irrogatur.||
subsannationem 
interl.| interl.| naso contracto||
et derisum 
interl.| interl.| qui fit ore||
interl.| interl.| vel contemptum||
marg.| marg.| DERISUM . CASSIODORUS. Derisus est vox confusa letitie insultationem immoderata hilaritate denuntians. Contemptus est abiecta vilitas.||
his qui in circuitu 
interl.| interl.| CASSIODORUS. numquam nobiscum||
nostro sunt

sunt] om. Ps-G
Numérotation du verset  43,15 XVI
Posuisti nos in similitudinem 
interl.| interl.| ut de nobis formam maledictionis sumant super alios dicentes sic pereas ut laurentius||
gentibus \ commotionem capitis in populis. 
interl.| interl.| ad insultandum ut et Christo in passione moventes capita sua||
marg.| marg.| IN SIMILITUDINEM  GENTIUM. CASSIODORUS. In similitudine Christi gentibus sunt appositi quando eos comparibus penis affecerunt.||
Numérotation du verset  43,16 XVII
Tota die 
interl.| interl.| CASSIODORUS. gravis verecundia que permanet toto die hec eo erat contra sanctos vel coram id est ante oculos sanctorum quando quos impios sciebant sibi insultare videbant vel contra quia bonus erat describit verecundiam et quodam pallio confusionis vultum dicit opertum dum nube sanguinea facies inflammata rutilat sed cum dicit operuit me non solum vultus sed totius corporis indicavit horrorem||
verecundia mea contra me 
interl.| interl.| vel coram||
interl.| interl.| contra hoc quod ego putavi cum essem bonus||
est \ et10  confusio faciei mee11  cooperuit me. 

10  et P106 Ps-G] om. Rusch 11  mee P106 Ps-G] mei cum Ps-R Rusch
Numérotation du verset  43,17 XVIII
A voce exprobrantis 
interl.| interl.| insultantis||
marg.| marg.| EXPROBRANTIS.  CAQQIODORUS. Exprobrare est in faciem maledicere. Obloqui est absenti detrahere et dolose mordere.||
et obloquentis \
interl.| interl.| crimen imponentis||
a facie 
interl.| interl.| instantia||
inimici 
interl.| interl.| odio habentis||
et persequentis. 
interl.| interl.| actu||
Numérotation du verset  43,18 XIX
Hec omnia 
interl.| interl.| non separatim||
venerunt super nos \
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ut fera vel torrens||
marg.| marg.| VENERUNT. CASSIODORUS. Quia non erant in nobis per culpam.||
nec obliti sumus te \
interl.| interl.| ecce quanta firmitas martyrum||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia intelligimus gratis colendum te propter te||
et inique 
interl.| interl.| quomodo non obliti quia||
non egimus in testamento tuo. 
interl.| interl.| lege vel pacto quod pepigimus tecum in baptismo||
Numérotation du verset  43,19 XX
Et non recessit retro12   
interl.| interl.| CASSIODORUS. desperando de bonitate Dei||
marg.| marg.| NON  RECESSIT. CASSIODORUS. Ita quod retro iret et si aliquando descendit a contemplatione deitatis.||

12  retro P106 Rusch] retrorsum Ps-G
cor nostrum \
interl.| interl.| ratio||
et declinasti semitas nostras a via tua. 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. et dum sic in angusta via ambulamus tu declinasti||
interl.| interl.| vel non declinasti||
marg.| marg.| DECLINASTI. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Semite nostre erant in voluptatibus et prosperitatibus seculi sed tulisti eas de sua via et ostendisti artam viamque ducit ad vitam.||
marg.| marg.| Hieronymus HIERONYMUS. Vel et declina id est opera nostra de lege tua pendere fecisti. Vel non declinasti alia littera id est non permisisti declinare et deviare semeitas nostras.||
marg.| marg.| Hieronymus HIERONYMUS. Id est opera a via tua id est a lege ideo quoniam humiliasti.||
Numérotation du verset  43,20 XXI
Quoniam humiliasti nos in loco afflictionis \
interl.| interl.| CASSIODORUS. in loco afflictionis id est in mundo unde nascitur compunctio et penitudo exaltabis autem in loco fortitudinis scilicet in futuro||
et cooperuit nos umbra mortis. 
interl.| interl.| id est homines per ignorantiam morientes et alios ad sue mortis tenebras trahentes||
marg.| marg.| UMBRA  MORTIS. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Vel hec mortalitas umbra mortis est. Vera autem mors est damnatio cum diabolo.||
Numérotation du verset  43,21 XXII
Si obliti sumus 
interl.| interl.| non obliti quia si essemus vel sed||
marg.| marg.| SI OBLITI. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Iste est intellectus filiorum Chore qui propter hec omnia mala non obliviscuntur Deum scientes quia Deus requiret ista.||
nomen Dei nostri \ et si expandimus manus nostras 
interl.| interl.| CASSIODORUS. id est si nos cum operibus idola vovimus||
interl.| interl.| CASSIODORUS. descriptio orantis qui tensis manibus crucem efficit quam fronte recipit||
ad deum alienum. 
Numérotation du verset  43,22 XXIII
interl.| interl.| CASSIODORUS. quasi grave est apud Deum in sua religione peccare quod pondere acute pronuntiationis ostenditur||
ista \
interl.| interl.| manifesta quia etiam occulta||
ipse enim novit abscondita cordis. 
interl.| interl.| quo magis religio geritur quam devotione corporis||
marg.| marg.| NOVIT. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Noscere dicitur Deus et quod novit et quod te facit noscere.||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Novit. Quoniam requiret propter te ut tu invenias te et gratias agas ei qui te fecit ut in Petro actum est qui probavit quid posset.||
Numérotation du verset  43, XXIV 
Quoniam 
interl.| interl.| que abscondita||
propter te mortificamur omni die \
interl.| interl.| CASSIODORUS. longis passionibus quod morimur videt homo sed cur non nisi Deus||
marg.| marg.| PROPTER TE. CASSIODORUS. Non pro criminibus nostris sed ut fides tua gentibus augeatur.||
estimati sumus 
interl.| interl.| CASSIODORUS. sine aliqua reluctatione occisi||
sicut oves occisionis. 
Numérotation du verset  43,23 XXV
Exsurge 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. confortando stantes per fidem||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. non in nobis sed in gentibus que non credant||
marg.| marg.| EXSURGE. CASSIODORUS. Precatur auxilium ut hic afflictis tempore resurrectionis subveniat.||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Hactenus non obliti et ut perseveremus exsurge quia propter te mortificamur.||
marg.| marg.|  AUGUSTINUS. HIERONYMUS. Et si sciunt Chritum non dormire et sibi resurrexisse precantur tamen resurgere per fidem non sibi sed gentibus que putant mortuum. Si enim et illi crederent surrexisse credentes in eum non persequerentur sed et ipsi crederent.||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Vel exsurge conforta.||
quare dormis Domine ? 
interl.| interl.| dum differs quod expectatur||
marg.| marg.| OBDORMIS : Negligere videris.  Quare et si nesciamus tu scis quare vel pro culpa vel pro utilitate. Quod si pro culpa utinam abesset. Si pro utilitate utinam adesset. Quosdam repellis quia faciem, id est cognitionem tuam eis subtrahis obdormis quibusdam qui gemunt de malis.||
exsurge 
interl.| interl.| reducendo deficientes||
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Si surgit in gentibus cessat persecutio||
et ne repellas in finem. 
interl.| interl.| et si hoc non in finem||
Numérotation du verset  43,24 XXVI
Quare 
interl.| interl.| enim||
interl.| interl.| CASSIODORUS. ut videtur dum differt subvenire||
interl.| interl.| non est querela sed supplicatio pia puri cordis||
faciem tuam avertis \
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quasi non adsis||
oblivisceris 
interl.| interl.| quasi oblitus sis nostri||
marg.| marg.| QUARE  OBLIVISCERIS id est non das Spiritum fortitudinis sine quo inopes.||
inopie nostre 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. cui consuevisti subvenire||
et tribulationis nostre ? 
interl.| interl.| cuius semper clemens es inspector||
marg.| marg.| ET TRIBULATIONIS quia eam non mitigas et hoc quare quasi nos nescimus sed inquiramus quia non nisi iuste et pie avertis faciem quia subtracta cognitione tua anima humiliata in cogitatione mundanorum et venter id est sensualitas heret eis et cum ita necesse fac surgere et erectos adiuva et adiutos libera ut sine metu simus. Et hoc propter nomen tuum id est gratis non pro merito. Post moram auditionis sancti non desperant sed continuant orationem. Cinere supra se sparso animam peccatorum memoria cruciant. Cinis enim et cilicium sunt arma penitentium adhesit venter terre ut fit prostratis qui tota corporis effusione tenduntur. Vel non solum pro nobis oramus sed et pro his qui facile cedunt illicitis motibus et herent terrenis.||
Numérotation du verset  43,25 XXVII
Quoniam humiliata est 
interl.| interl.| ideo ne obliviscaris||
interl.| interl.| inter manus pulveris ut te invocemus in auxilium||
in pulvere 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. pulvis nos persequitur id est mali de quibus dicitur non sic impii non sic sed tamquam pulvis||
interl.| interl.| superasperso cinere||
anima nostra \ conglutinatus est in terra venter noster. 
Numérotation du verset  43,26 XXVIII
Exsurge 
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. gentibus per fidem quibus cessantibus a persecutione et qui terre heserant eruti et penitentes redduntur corpori Christi||
adiuva nos \ et redime nos propter nomen tuum. 
interl.| interl.| non propter meritum nostrum||
marg.| marg.| EXSURGE  ADIUVA. Hic sine dormitione  exsurge. Ponitur quod ad resurrectionem pertinet in qua est spes omnium fidelium in qua humana destruitur captivitas per quam sumus adiuti et liberati.||
marg.| marg.| IN TERRA  VENTER. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Qui genua figit terre habet quo plus humilietur qui vero plus humiliatur ut et venter hereat terre non habet ultra quo plus humiliatur. Exprimit ergo nimiam humiliationem ut quia venit ad summam iam adsit Dei miseratio.||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Vel plangit eos qui sunt venter, id est carnales, et heserunt, id est consenserunt iniquis.||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 43), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 19/09/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_3.xml&chapitre=26_3_43)