initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_4. Psalmi 52-67*>

Psalmus 64

Numérotation du verset  64,1 
In finem 
interl.|  consummationem seculi
marg.|  IN  FINEM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Prophetavit Ieremias post septuaginta annos rediturum populum. Inter captivos erat Ezechiel et alii prophete. Completis septuaginta annis restitutum est templum. Figura est nostri qui de Babylonia ad Hierusalem suspiramus de seculo et corpore peccati ad celum.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Tres in Ecclesia Septuagesime memorantur : una significata, due significantes ; una in figura precessit septuagesima, scilicet captivitatis iudaice, altera in representatione adhuc observatur ab Ecclesia que incipit a « Circumdederunt me » et terminatur in sabbato in albis quam observat Ecclesia in representationem spiritulis nostre captivitatis qua captivi sumus dum adhuc in corpore a Domino peregrinamur quam eandem figuravit septuagesima Iudeorum. Sed, completo septenario huius vite, plene liberi erimus utroque homine gloriosi. Hinc est quod in Septuagesima quam Ecclesia observat exponens miserias nostri incolatus et labores, subticet canticum letitie Alleluia, « Gloria in excelsis » et huiusmodi. In sabbato paschali vero, adepta iam facultate redeundi et ita in spe gaudens, cantat Alleluia.

a Dominica in Septuagesima ante Pascha, introit, Antiphonale missarum sextuplex, n° 34, p. 44.
psalmus David 
interl.|  dirigens

psalmus] + cantici Ed1530
canticum 
interl.|  id est exultatio que est vox redeuntis populi
Ieremie
marg.|  IEREMIAS. AUGUSTINUS. HIERONYMUS. Excelsus et significat eos qui dicunt nostra conversa in celis est. Aggeus festus. Illos significat qui sunt spe gaudentes qui in reliquiis cogitationum diem festum agunt Domino. Ezechiel roboravit me Dominus et signat illos qui sunt roborati inDomino. Hi prophetaverunt reditum in #Hierusalem.
et Aggei et Ezechielis
interl.|  secundum Augustinum

Ieremie et Aggei et Ezechielis Rusch ] Ieremie et Ezechiel Ps-R LXX , Ieremie et Ezechielis Ed1530 Clementina, Ieremie et Aggei Ps-ζ Ps-R ( M K B² D R ) Ps-G D30 , Aggei Ieremie vel Ezech. ΩS
de verbo peregrinationis vel de populo transmigrationis
interl.|  secundum Augustinum
interl.|  quod erat eritis secut dii
marg.|  DE  POPULO  TRANSMIGRATIONIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est qui transmigravit de celo ad terram de perfectione ad miseriam et confusionem.

de ( om. Clementina ) verbo peregrinationis Ps-G D30 ΩS Rusch Clementina ] de populo transmigrationis Ps-G (I), Ps-R, verbo transmigrationis Ps-G (V) vel de populo transmigrationis ΩS Rusch Ed1530 Clementina cum Ps-R ] om. Ps-G D30
cum inciperet proficisci. 
interl.|  mente
interl.|  de Babylonia huius mundi
marg.|  CUM  INCIPERET. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Incipit exire qui incipit amare caritas civem facit Hierusalem cupiditas Babylonis et sic ergo corpore permixti desiderio sunt separati.
marg.|  CASSIODORUS. Consolatio in exilio ne quis desperet quia certificat reditum et per quem et que divitie reversis. Affirmat reditum et precatur.

cum inciperet ΩS Rusch ] cum inciperent Ps-G (I V) Ed1530 Clementina , quando incipiebant Ps-G (incipiebat R) D30 cum Ps-R
Numérotation du verset  64,2 I
Te decet hymnus Deus 
interl.|  illos decet laudare qui vel mente vel re sunt in Sion quia non est speciosa laus in ore peccatoris
in Sion \
interl.|  non in Babylone
interl.|  ubi modo sumus spe
marg.|  SION. Patria celestis est Sion eadem est Hierusalem.
et tibi reddetur 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. hic in presenti vovemus bene operando et cogitando ibi reddemus votum pro utroque Deum laudando
marg.|  TE. Non deos gentium et non alibi nisi in contemplatione id est fide et tibi de bonis operibus reddetur votum in celesti Hierusalem quod illi solvebant Marti post prelia et et ceteris diis in hunc modum.
interl.|  anima et corpus immortale
Numérotation du verset  64,3 II
Exaudi 
interl.|  iam nunc
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia reduces reduc et me cum aliis et hoc est
interl.|  CASSIODORUS. hic ut ibi parcas quo omnes inde ituros scio ut referat unus quisque propria corporis
marg.|  EXAUDI. CASSIODORUS. Prius facit quod a ceteris faciendum #Dei scilicet exaudi.
orationem meam : 
interl.|  quia

meam plerique codd., edd. cum Ps-R cum LXX ] om. Ps-G ( R F C I
ad te omnis caro veniet. 
interl.|  qui primicias de carne tulisti ceteri congregabuntur ut compleantur holocausta
marg.|  OMNIS  CARO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est homo id est ex omni genere pauperes divites viri femine docti indocti pueri senes.
Numérotation du verset  64,4 III
Verba 
interl.|  quidem
iniquorum 
interl.|  primitivorum
marg.|  VERBA  INIQUORUM. CASSIODORUS. Qua spe hoc oras ? quia ad te omnis caro veniet non solum anima etiam malus homo necesse est ut audias verba enim iniquorum diaboli et primitivorum parentum Ade et Eve.
prevaluerunt super nos \
interl.|  ut mare mergens super nos
marg.|  PREVALUERUNT. Id est in exilium proiecerunt vel pagani ritus suos filiis suis suaserunt sed propitiaberis in hostia Christi.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Verba iniquorum. Id est mali ritus et mores parentum nostrorum (qui ut etate ita auctoritate prestant pueris) secuti sumus.
et impietatibus nostris 
interl.|  e contra
tu 
interl.|  o Fili Verbum Dei
interl.|  et ideo non opprimunt verba iniquorum
propitiaberis. 
marg.|  PROPITIABERIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Propitiatio fit per sacrificium quod sacerdos Christi obtulit. Idem est ergo sacerdos et hostia.
Numérotation du verset  64,5 IV
Beatus 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. homo quo indutus es vel potius Christus quemque beatum assumpsit in filium adoptionis. 
quem elegisti et assumpsisti \
marg.|  BEATUS  QUEM. CASSIODORUS. Et beatus omnis ille quem elegisti a massa perditorum. Non vos me elegisti sed ego vos et assumpsisti in sortem tuam in eternam requiem.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Vel sic propitiaberis per beatum virum. Beatus enim homo quem tu elegisti id est quo indutus es in tempore qui eras in principio verbum et assumpsisti in unitatem persone et ipsius hominis tibi naturam uniendo non personam. Qui talis habitat in tuo consensu et per eum replebimur in bonis gratiarum vel future Hierusalem que non possunt dici.
interl.|  quia
inhabitabit 
interl.|  non movendus

inhabitabit Rusch Weber ] habitabit D30 tantum
in atriis tuis. 
interl.|  Hierusalem
Numérotation du verset  64,V 
Replebimur 
interl.|  et nos reversi
in bonis domus tue \ sanctum est templum tuum 
interl.|  que sunt illa bona
interl.|  ipsa domus est templum Dei
interl.|  omnes iusti
marg.|  IN  BONIS. CASSIODORUS. Que bona sunt sanctitas in se equitas ad proximum.
marg.|  TEMPLUM. Ecclesia vel caro Christi.
Numérotation du verset  64,6 
mirabile in equitate.
Numérotation du verset  64,VI 
Exaudi nos 
interl.|  quibus ut repleamur
interl.|  tanto ante incarnationem petit exaudiri
marg.|  MIRABILE  IN. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non in exterioribus ut domus terre sed in iustitia que pulchrior interiori oculo et amabilior quam modo debemus esurire ut tunc ea satiemur.
marg.|  IN  AQUITATE. CASSIODORUS. Cum unicuique digna retribuet cui et dicet exaudi nos qui es salvator.
Deus salutaris noster \
interl.|  Iesus
interl.|  ecce de quo supra ad te omnis caro
spes 
interl.|  tu dico
omnium finium terre 
interl.|  non modo Iudee vel Africe
interl.|  unde supra ad te omnis caro
marg.|  SPES  OMNIUM. Laudes Dei et virtutes describit.
et in mari 
interl.|  in seculo
interl.|  in insulis longe positis
longe. 
interl.|  a patria
marg.|  ET  IN  MARI  LONGE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ideo longe quia in mari mare dicitur in figura seculi amari salsitate iniquitatum et tempestuosi procellis temptationum ubi pisces invicem se devorant.
Numérotation du verset  64,7 VII
Preparans 
interl.|  per hoc spes omnium
interl.|  ad agendum
marg.|  PREPARANS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ad usus competentes.
montes 
interl.|  predicatores quos misit predicare
in virtute 
interl.|  et hoc
tua’
interl.|  non ipsorum
marg.|  IN  VIRTUTE quia per eos fecit miracula. Quomodo preparavit. Accinctus potentia id est deitate quia humanitas Verbi maiestate precincta est ut quod homo non habuit deitas daret.
accinctus 
interl.|  vel circumcinctus
marg.|  ACCINCTUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Christus in medio undique cinctus quia omnes illum communiter habemus qui in eum credimus sed quia fides non a nobis sed ab eo potentatu suo cinctus dicitur.
potentia \
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. omnibus credentibus mare seculi commotum est et cepit sanctos persequi
Numérotation du verset  64,8 
qui conturbas 
interl.|  ad persecutionem sanctorum
marg.|  QUI  CONTURBAS. Ecce quid per illos paratos fecit conturbas ad penitentiam.
profundum maris
interl.|  cor impiorum unde omnis commotio
marg.|  PROFUNDUM  MARIS non superficiem sed corda profundius mersa vel corda principum hec conturbata sunt cum viderent et deos suos et spes suas ad nihilum venire.
sonum fluctuum eius. 
interl.|  quis sufferet in plerisque additum est in fine versus
marg.|  SONUM  FLUCTUUM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Sonantes contradictione fluctuantes persecutione.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Sonum fluctuum eius. Vel sonum fluctuum eius quis sufferet nullus ex se sed ex eo qui preparat montes in virtute sua unde magis turbantur dum istos plus diis suis valere cernunt.
interl.|  et
Numérotation du verset  64,VIII 
interl.|  primo non turbatis montibus
interl.|  repetit apertius
Numérotation du verset  64,9 
et timebunt 
interl.|  iam christiani timentur ubique
qui habitant terminos 
interl.|  etiam terre

habitant plerique codd., edd. Rusch cum Ps-R et He ] inhabitant Ps-G ( R F C I M² Q² W Φ P* U G² Ps-δ Ps-ε Ps-ζ Ps-Moz X)
a signis tuis \
interl.|  miraculis que per apostolos non sola predicatione
exitus matutini et vespere delectabis. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. et post facies fortes in prosperis et adversis
marg.|  MATUTINI  ET  VESPERE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Mane est prosperitas quia letum est mane post tristitiam noctis. Vespere adversitas in his temptatur homo sed datur ei exire inde ne lucris capiatur cui divitie sunt Deus ne adversis terreatur pro quo passus est Dominus.
marg.|  DELECTABIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Delectabiles facies iam in vita hac si enim non delectet hominem ipse exitus non laborat inde exire sed capitur lucris cui non placet promissio Christi. Et terretur adversis quem non delectat ille qui pro eo voluit pati ut faceret exitum ei.
interl.|  quomodo
Numérotation du verset  64,10 IX
Visitasti terram 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. misisti nubes earum predicatione inebriata est terra
interl.|  CASSIODORUS. tuo adventu
et inebriasti eam \
interl.|  doctrina vel Spiritu Sancto inebriasti
marg.|  VISITASTI  TERRAM  ET  INEBRIASTI. Per predicatores hoc facies nam intus doces quibus predicant.
multiplicasti 
interl.|  in multimodis donis honorasti
locupletare eam. 
interl.|  vel ditare
Numérotation du verset  64,X 
Flumen Dei 
interl.|  populus Dei prior unde ceteri rigari possunt
interl.|  unde ditare aquis fluminibus et hoc est
marg.|  FLUMEN. Profundi ad recipiendum.
repletum est aquis \
interl.|  Spiritu Sancto unde alii #potentes
marg.|  REPLETUM  AQUIS donis Spiritus scilicet tu enim parasti cibum.
marg.|  FLUMEN  DEI. CASSIODORUS. Misericordia Dei pleno fluvio comparatur que repleta est aquis id est refectione singulorum post potum Dei de cibo spiritali subdit hoc totum de sacra communione quando corpore eius pascimur sanguine potamur et ne quid casu fieri putetur subdit quia ita est preparatio eius sicut ab eo disponitur sine quo nihil ibi fit.
interl.|  et ideo
parasti cibum illorum’ 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. panem vite et intellectus scilicet Scripturas
quoniam 
interl.|  ut per misericordiam des non quia meruerunt
ita est preparatio eius. 
interl.|  vel tua
Numérotation du verset  64,11 XI
Rivos eius 
interl.|  primi rivi inebrientur
interl.|  summos
interl.|  vel sulcos
marg.|   rivos : apostolos et alios qui de flumine biberunt
inebria+ 
interl.|  donis Spiritus
marg.|  INEBRIA. Ut sibi et aliis sufficiant.
multiplica 
interl.|  ut ex credentibus alii credant
marg.|   Multiplica ut per successiones predicatio non deficiat ; corona  anni  : totus mundus ubi Ecclesia.
marg.|  RIVOS  EIUS. CASSIODORUS.   Parasti etc. et o Domine   rivos eius fluminis doctores   multiplica  : da imitatores generatos in stillicidiis guttis quid per singula benedices corone id est circulo temporis qui est ab adventu ad finem seculi quo crescit verbum Dei.
credentibus] crendentibus cacogr . Rusch
genimina eius \
interl.|  provectos
in stillicidiis eius 
interl.|  parvulis stillantur quedam licet minora
letabitur 
interl.|  quia inde proficit
germinans. 
interl.|  qui incipit rudis
Numérotation du verset  64,12 XII
Benedices 
interl.|  et vere facies
corone 
interl.|  multitudini fidelium anno benignitatis tue id est gratie acquisite
anni benignitatis tue \
interl.|  quo seminatur et crescit quod seminatur
marg.|  CORONE. CASSIODORUS. Quia gloria victorie est vincenti diabolum.
marg.|  BENIGNITATIS  TUE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ne quis glorietur de meritis suis.
et campi tui 
interl.|  id est homines ex equitate pectoris
marg.|  CAMPI. CASSIODORUS. AUGUSTINUS. Homines propter equalitatem id est iusti.
replebuntur ubertate. 
interl.|  bonorum vel imitatorum
Numérotation du verset  64,13 XIII
Pinguescent 
interl.|  etiam
speciosa deserti \
interl.|  gentilitatis
et exultatione 
interl.|  quia veniunt ad regnum
interl.|  ubi prophete non sonuerunt acceptus est Deus prophetarum
colles 
interl.|  quos Deus erigit
marg.|  COLLES. Quia Deus erigit humiles.
marg.|  DESERTUM omnes gentes quibus nullus propheta missus.
marg.|  PINGUESCENT quando apostoli ad eas venerunt per quos decore facte sunt.
accingentur. 
interl.|  confortabuntur ad predicandum aliis
interl.|  scilicet exultatione vel veste nuptiali quia
Numérotation du verset  64,14 XIV
Induti sunt arietes ovium+
interl.|  duces gregis apostoli gaudent de fructibus suis
et10  * valles {t. 2 : Erfurt, f. 266va ; facsim., p. 532a} [Rusch, f.  266va ] abundabunt frumento11   \ 
interl.|  fruge boni operis
marg.|  VALLES. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Humiles populi multum fructum afferent.

10  et Ps-G D30 ] om. Rusch tantum 11  valles] et praem. Ps-G
clamabunt etenim hymnum dicent. 
marg.|  CLAMABUNT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non in blasphemia sed in hymno inde abundant frumento.
marg.|  Psalmus iste in exequiis fidelium decantatur quia agit de reditu {t. 2 : Erfurt, f. 266va ; facsim., p. 532a} [Rusch, f.  266va ] a Babylonia huius mundi ad patriam celestem ad quam sancti, in obitu de carne educti, feliciter migrant, stolam simplam recipientes donec in resurrectione gemine beatitudinis stola glorificentur.12 

Cf. Missa « Requiem eternam » in obsequiis defunctorum, versus ad introitum, Ps. 64, 2-3 : “Te decet hymnus Deus in Sion...” (om. H esbert, Antiphonale missarum sextuplex).

12  Codd. : Rusch ; om. P106 , f. 85r-86v ; Tr511 , f. 80v-81v. [ Magna Glossatura , in loc. cit., PL 191, 587D-588A ; Ox150, f. 157v  ; Do16, f. 114r : « Psalmus iste cantatur in exsequiis fidelium defunctorum quia agit de reditu Babylonie huius mundi ad patriam celestem ad quam sancti in obitu de carne educti feliciter migrant, simplam stolam statim recipientes, donec in resurrectione stola gemine beatitudinis glorificentur »]. Cf. Sicardus Cremonensis, Mitralis de officiis, lib. 9, cap. 50, CCCM 228, p. 668.88-91 : « Hoc psalmo 'Te decet' utimur in exequiis mortuorum, quoniam ibi agitur de reditu captiuitatis filiorum Israel in terram promissionis, sic isti de captiuitatis miseria ad uitam proficiscuntur eternam ».]




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 64), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 19/11/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_4.xml&chapitre=26_4_64)