initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_4. Psalmi 52-67*>

Psalmus 67

Numérotation du verset  67,1 
In finem 
interl.|  Christum
marg.|  IN  FINEM. CASSIODORUS. Psalmus David prophete de exaltatione Christi et Ecclesie hic et in futuro ut omnes Deo cantent.
marg.|  CASSIODORUS. Surgente Christo quasi elevata arca quid bonis malisque hic et in futuro ut illos terreat hos letificet. Modum sue locutionis formans ab eo quod Moysi et filiis Isrel contra hostes dimicantibus olim contingebat elevata quippe arca Domini hostes suos superabant atque in elevatione arce verbis his similibus Moyses usus fuisse dicitur.
psalmus 
interl.|  dirigens
cantici David
interl.|  de exaltatione Christi et suorum adversariorum ruina

Codd. : Ps. 67 D30 Rusch PsG | psalmus cantici - David] inv. Ps-G , + propheta annuntiat ad ventum Christi et assumptionem in caelis D30
Numérotation du verset  67,2 I
Exsurgat Deus 
interl.|  hoc factum surrexit Christus et dispersi sunt Iudei per omnes gentes
marg.|  EXSURGAT. CASSIODORUS. Confidenter optat quod scit futurum.
et dissipentur inimici eius \
interl.|  hic in resurrectione Christi et post in iudicio futuro
et fugiant 
interl.|  non loco quia ubique presens est sed metu animi in timendo non latendo
qui oderunt eum a facie eius. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. non ea quam non vident qua ubique est sed a presentia qua in nubibus venit id est preconibus
interl.|  id est timeant a presentia sanctorum
marg.|  QUI  ODERUNT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Pertinaces a presentia tollantur eius qui ubique presens grave maledictum ut velint et conentur quod nullatenus fieri potest.
Numérotation du verset  67,3 II
Sicut deficit fumus 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. extulerunt se ignibus odiorum insultantes crucifixo et inde mox evanuerunt.
marg.|  SICUT  DEFICIT  FUMUS. CASSIODORUS. Fumus ex flamma ascensu vanescit ita ex flamma nequitie fumifera producunt et ipsa elatione deficiunt.
marg.|  ET  FUGIANT  QUI  ODERUNT. Hieronymus HIERONYMUS. Vel de penitentibus legi potest in bono. Quasi odientes fugiant et dissipentur. Sed alii sicut deficit fumus deficiant. Non ut in nihilum redigantur sed ut quiescant a peccatis suis. Et sic pereant peccatores per penitentiam in eo quod mali sunt a facie Dei id est a presentia gratie eius sicut fluit cera a facie ignis ut lacrimis penitentie admoti igne Spiritus Sancti duritia eorum solvatur.
deficiant \
interl.|  id est sic pereant peccatores a facie Dei
sicut fluit cera a facie ignis
interl.|  annihilatur
marg.|  SICUT  FLUIT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. De penitentibus dici potest vel in iudicio a facie Dei tollentur mali qui erit ignis ad penam impiorum et lumen iustorum.
sic pereant peccatores a facie Dei. 
interl.|  e contra
Numérotation du verset  67,4 III
Et iusti epulentur 
interl.|  iocundentur qui laboraverunt in vinea contemplatione Dei hic et in futuro
marg.|  EPULENTUR. CASSIODORUS. AUGUSTINUS. In deliciis que sunt in conspectu Dei.
et exultent 
interl.|  CASSIODORUS. non coram hominibus vana iactantia
interl.|  vel modo vel tunc

et Ps-GGP ΨB² V D edd. ) D30 Ω Rusch ] om. Ps-G
in conspectu Dei \
interl.|  qui sine errore inspicit
et delectentur in letitia. 
interl.|  et si iam insultent inimici in timore
marg.|  ET  DELECTENTUR hoc potest eos delectare quod leti sunt quia non est sinienda eorum letitia.
interl.|  et ideo

et] om. Ps-G
Numérotation du verset  67,5 IV
Cantate 
interl.|  mente
interl.|  etiam exultate cum tremore
Deo 
interl.|  vivendo Deo
marg.|  CANTATE  DEO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Convertit se ad eos quibus tantam spem dedit et hortatur.
psalmum dicite
interl.|  id est recte operemini glorie eius
ei 
interl.|  CASSIODORUS. vel corda vestra parate ut intret quia impolluta via eius
qui ascendit super occasum \
marg.|  QUI  ASCENDIT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Non eum excipiet nova vita nisi vetus occiderit. Vel resurgendo casum corporis vicit.
marg.|  SUPER  OCCASUM. CASSIODORUS. Occasus mortis cedit illi super quem sol iustitie oritur. Et ne dubites quis iste sit quia Dominus nomen illi essentiale quem Iudei ut communem hominem occiderunt.
interl.|  quia
Dominus 
interl.|  quod si cognovissent numquam Dominum glorie crucifixissent
nomen illi. 
interl.|  essentiale
Numérotation du verset  67,V 
Exultate 
interl.|  etiam dum faciendo iter occurrunt tristia
interl.|  non modo non deficiatis verum

Exaltate] et praem. Ps-G
in conspectu eius \
interl.|  non hominum
marg.|  IN  CONSPECTU. CASSIODORUS. Consideratio premii futuri erumnas mitigat.
turbabuntur a facie 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia qui vos turbant in conspectu hominum
eius 
interl.|  cuius
Numérotation du verset  67,6 
patris orphanorum 
interl.|  quasi non estis destituti ut putant
et iudicis viduarum. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. spe seculi carentium
marg.|  ORPHANI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quibus mortuus est pater mundus et diabolus et mater concupiscentia. Vidue quibus error maritus moritur. In quibus habitat Deus quos colligit quos trahit quia de viduis et orphanis facit sibi templum in quo est.
Numérotation du verset  67,VI 
Deus in loco sancto suo \
interl.|  quo non extra nos sed in nobis
Numérotation du verset  67,7 
Deus qui inhabitare facit 
interl.|  ipse sibi edificat
marg.|  DEUS  QUI  INHABITARE. Hieronymus HIERONYMUS. In hebreo habetur : ‘’Dominus autem inhabitare facit monachos in domo’’ in quibus non cohabitat peccatum.

qui Ps-G (K² V D) Ω D30 Ed1452 Rusch Ed1530 Clementina cum Ps-R ] om. Ps-G
unius moris in domo.
Numérotation du verset  67,VII 
Qui educit vinctos 
interl.|  solvit vincula peccatorum ; unde « Dirupisti vincula mea ».
marg.|  UNIUS  MORIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Unanimes unum sentientes iste est sanctus locus Dei non omnes qui in domo in qua et vasa contumelie hunc autem locum gratia edificat non meritis unde subdit quia educit vinctos.
marg.|  EDUCIT. CASSIODORUS. De inferno ligato diabolo.

Ps. 115, 7.
in fortitudine \
interl.|  sua
interl.|  per quam fortes sunt qui ante non erant
similiter 
interl.|  educit
eos qui exasperant qui habitant in sepulcris. 
marg.|  QUI  EXASPERANT. CASSIODORUS. Blasphemos in Deum. Vel persequendo in sepulcris in carnalibus fetidis sepulti ut nec velint nec possint ambulare.
marg.|  EXASPERANT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Resistendo iustitie cum omnino sint mortui in operibus mortuis vincti vero volunt ambulare hec possunt hi solvuntur per gratiam illi resuscitantur.
Numérotation du verset  67,8 VIII
Deus cum egrediereris 
interl.|  CASSIODORUS. egreditur cum apparet in operibus sed non nisi his qui norunt eius opera intueri hec scilicet opera quod vinctos solvit mortuos suscitat
marg.|  DEUS  CUM  EGREDIERIS. CASSIODORUS. Diapsalma de verbo evangelii per egressum Christi.
marg.|  CASSIODORUS. Deus cum egredieris. Vere educis quia prefiguratum est egressus eius coram Israel dum in columna nubis et ignis apparuit in deserto et manna satiavit.
marg.|  Allegorice. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Egressus dum apparuit hominibus per humanitatem. Vel dum educit vinctos id est suscitat. Transiit in desertum cum ad gentes venit. Et tunc « terra mota est » quia tunc terreni videndo tanta mirabilia moti sunt.

Ps. 45, 7.

egredieris] egrederis Ps-G
in conspectu populi tui \ cum pertransieris 
interl.|  vel pertransires
in 
interl.|  vel tamen
deserto. 
interl.|  id est gentes
Numérotation du verset  67,9 IX
Terra mota est 
interl.|  terreni ad fidem excitati sunt sed unde quia celi id est apostoli
interl.|  cum predicareris gentibus

Terra] diapsalma praem. Ps-G
etenim celi distillaverunt 
interl.|  pluviam id est gratiam
a facie Dei 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. non a se sed a Deo qui in illis
marg.|  CELI  DISTILLAVERUNT manna dum in modum stillicidii manna descendit a facie Dei cuius presentia per columnam noscebatur.
Sinai \
interl.|  vel mons Sina
interl.|  Paulus apostolus gentium qui plus omnibus stillavit generatus prius in servitutem ex lege que fuit data in monte Sina ergo bene per Sina significatur
a facie Dei Israel. 
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. MONS  SINA A  FACIE  DEI  FUMAVIT. Secundum aliam litteram quando Moyses ibi legem accepit.
Numérotation du verset  67,10 X
Pluviam 
interl.|  doctrinam
voluntariam 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. gratiam que sine meritis datur
interl.|  unde voluntarie nos genuit verbo veritatis
marg.|  PLUVIAM. Hoc est quod celi distillaverunt manna voluntariam que satisfaceret voluntati illius gentis avide comedendi.
segregabis 
interl.|  vel segregasti
Deus hereditati tue
interl.|  fidelibus in quos pluvia proflua irrigatione descendit
marg.|  SEGREGABIT  HEREDITATI  TUE. Quia non aliis gentibus dedit quod tunc Iudeis.
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. agnovit se nihil esse ex se
marg.|  INFIRMATA  EST # HEREDITATI ad tempus dum Christo non credidit.
marg.|  CASSIODORUS. Perfecit Deus hereditatem suam dum gentes in supplentum admisit. Subdit unde perfecit.
tu vero perfecisti eam. 
interl.|  Hieronymus HIERONYMUS. quia virtus in infirmitate perficitur
Numérotation du verset  67,11 XI
Animalia 
interl.|  gentes mansuete et converse
tua 
interl.|  tibi subdita non sibi libera
marg.|  ANIMALIA id est gentes tue #dum credunt habitant in hereditate id est in Ecclesia. Que sunt animalia exponit.
habitabunt in ea \
interl.|  hereditate
interl.|  Hierusalem

habitabunt] habitant Ps-G
parasti 
marg.|   parasti predestinatos dicit quia ab origine mundi preparati sunt.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Vel mons Sina a facie Dei Israel subaudi distillavit id est sunt celi et montes scilicet apostoli. Nec tamen dicit montes sed mons idem significans singulari numero quod plurali. Et dicuntur mons Sina quia legem distillaverunt unde terre motus quia turbantur homines legem implere non valentes et hec pluvia est lex quam soli Israeli dedit. Et infirmata est lex vel hereditas lex quia minatur nec adiuvat et ita infirmos facit. Populus quia abundavit delictum data lege sed Deus perfecit legem per Spiritum datum vel populum in quo superabundavit gratia.
marg.|  CASSIODORUS. Hec mystice sed secundum figuram cum transivit in deserto coram Israel in columna nubis et ignis. Terra mota est id est homines visis illis miraculis. Celi manna distillaverunt et manna fluit pluvia volunta que soli Israel data est ut voluntati illius satis faceret. Israel autem infirmatus est fastidio illius cibi desiderans carnes Egypti sed ille percussus est a Deo non perfectus mittit ergo ad mysterium.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quidam libri non habent mons sed #a fa Dei Sina Israel id est qui legem dedit populo Israel quia qui legem dedit per Moysen qua terreret dedit et benedictionem per apostolos qua liberet.
interl.|  quomodo
in dulcedine 
interl.|  non in illius facultate
tua 
interl.|  non seculi que amara
marg.|  IN  DULCEDINE. CASSIODORUS. Dulcedo est qua bonum fit non timore pene sed delectatione iustitie.
pauperi Deus. 
interl.|  qui in se infirmus
Numérotation du verset  67,12 XII
Dominus 
interl.|  per quos
interl.|  Pater
dabit verbum 
interl.|  cibaria animalibus suis
marg.|  DOMINUS  DABIT. Virtutes multas evangalisantibus verbum.
evangelizantibus \
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ecce quid operantur animalia evangelizant
virtute multa. 
interl.|  constantia fidei vel miraculorum
Numérotation du verset  67,13 XIII
Rex virtutum 
interl.|  quis Dominus
interl.|  quia ab eo regitur eique militat virtus a quo datur
marg.|  REX  VIRTUTUM. Hieronymus HIERONYMUS. Apostolorum vel dilecti. CASSIODORUS. Pater est rex angelorum quibus imperat et ipse dilectus. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Rex virtutum. Filii id est Pater. Vel more veteris Scripture Christus rex virtutum Christi id est suarum ut fecit Moyses sicut precepit Dominus Moysi.
dilecti dilecti \
interl.|  unici Filii
marg.|  DILECTI  DILECTI. CASSIODORUS. Repetitio dilecti ad commendationem sed non est hec repetitio in omnibus libris sed sive sit sive non hic est sensus dilecti non solum ad alia sed etiam ad dividenda spolia que dividendo speciosam fecit Ecclesiam.
et speciei domus 
interl.|  dabit
dividere 
interl.|  alios apostolos alios prophetas faciendo
spolia. 
interl.|  ereptos diabolo
Numérotation du verset  67,14 XIV
Si 
interl.|  iam convertit verba ad eos de quibus fit species domus
dormiatis inter medios cleros \
interl.|  per quos exaltatur Ecclesia et semper volat
marg.|  SI  DORMIATIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Dormire inter medios cleros est in auctoritate duorum testamentorum requiescere et pacifice acquiescere #penne columbe doctores quorum predicatione in celum fertur gloria Ecclesie.
penne 
interl.|  erunt
columbe 
interl.|  de qua dicitur una est columba mea
marg.|  COLUMBE. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. Columba Ecclesia de qua in Canticis una est columba mea hec est deargentata divinis eloquiis erudita per argentum enim figuratur divinum eloquium unde alibi eloquia Domini argentum penne columbe doctores Ecclesie per quos exaltatur Ecclesia et semper volat ad alta quorum predicatione in celum fertur.
deargentate \ 
interl.|  divinis eloquiis erudite
et posteriora 
interl.|  in resurrectione vel in fine
marg.|  ET  POSTERIORA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ubi radices alarum vel ubi portatus sarcina caritas. Ale duo precepta caritatis in quibus tota lex et prophete. Sarcina levis ipsa caritas que in his impletur quia quidquid difficile est in precepto leve est amanti unde onus meum leve per spiritum exquo caritas. Ibi ergo viror auri id est vigor sapientie. Vigor sapientie est caritas.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Posteriora huius columbe id est ultima in specie auri splendent quia postquam de mundo exiit super aurum lucet in caritate que numquam excidit hic argento ibi auro comparatur.
marg.|  INTER  MEDIOS  CLEROS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Latine lingue esset   inter cleros sed quod dicimus inter nos grecus habet inter medium nostrum hic ergo inter medios cleros id est inter medium clerorum quod dici solet in eis rebus que inter se debent habere consensum. Cleros testamenta dicit per que datur hereditas que grece dicitur cleronomia latine cleros sors et sortes ex promissione Dei partes hereditatis vocantur vel cleros ipsas hereditates hic dicimus terrenam veteris Testamenti eternam novi. Inter quas dormit qui illam iam non ardenter petit et istam patienter expectat qui enim adhuc terrene inhiat numquam quiescit sed cupiditatibus per multa agitatur vel si dormiatis id est si moramini ut usque in finem in hoc perseveretis inter medio cleros hoc est in contemptu terrenorum spe celestium.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Utrum Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa, si dormiatis inter medio cleros penne columbe doctores   nive dealbabuntur si   Selmon hoc est si vos qui dividimini spirito speciei domus per diversa dona dormiatis inter medios cleros tunc vos qui estis penne dealbabi in   Selmon vel ita si vos o penne dormiatis inter medio cleros tunc nive dealbabuntur scilicet homines qui per gratiam remissionem peccatorum accipiunt vel si dormiatis vos qui dividimini speciei domus eritis penne cleros doctores hoc est in alta elevabimini vel vobis erunt penne ambiguum est.
marg.|  CASSIODORUS. Diapsalma dum discernit de donationibus Christi ascendentis qui solus potest et non alius.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Dum gratia Spiritus Sancti reges discernuntur super Ecclesiam nive dealbabuntur in Selmon id est umbra id est Spiritus Sancti gratia quia non meritis discernuntur sed Spiritu obumbrante ab estu carnis umbra fit lumine et corpore lumen est Verbum cui corpus accessit Verbum caro factum est et in eum credentes proteguntur.
dorsi eius in pallore
interl.|  vel virore
auri. 
Numérotation du verset  67,15 XV
Dum 
interl.|  si dormiatis etc. Eritis penne quod non est nisi per discernentem quia
discernit 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. dividens singulis prout vult
celestis 
interl.|  qui ascendens super omnes celos
reges 
interl.|  rectores vel doctores
super eam 
interl.|  columbam vel hereditatem
dealbabuntur 
interl.|  per remissionem peccatorum
interl.|  ipsi rectores vel alii homines
in Selmon \
interl.|  in umbra gratie
interl.|  corpore Christi
interl.|  iste Selmon est mons in vertice montium
marg.| marg. 
interl.|  qui est
Numérotation du verset  67,16 
mons Dei mons pinguis.
Numérotation du verset  67,XVI 
Mons 
interl.|  ne quis audeat eum ceteris comparare quia dicebant eum alii Iohannem alii Eliam quos increpat ut quid suspicamini
coagulatus 
interl.|  vel incaseatus
interl.|  lacte nutriens tenerioris doctrine
mons pinguis \
interl.|  pane cibans
marg.|  MONS  DEI  MONS  PINGUIS. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. Commendationem montis subdit mons Dei mons #Verbi unde aque irrigue et suaves fluunt coagulatus propter parvulos sed pinguis fertilitate sua propter maturos ut quid ergo putatis alios montes esse hunc montem. Iste solus est in quo beneplacitum est Deo hic enim est mons qui in Ezechiele vulnerat principem Tyri.
Numérotation du verset  67,17 
ut quid suspicamini montes coagulatos ? 
interl.|  scilicet esse montem in quo etc
Numérotation du verset  67,XVII 
Mons 
interl.|  vel montem
interl.|  Christus
interl.|  vel mons iste est solus qui Patri placuit ut in eo habitaret
in quo beneplacitum est Deo habitare in eo \
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. per se in aliis per ipsum habitat
marg.|  BENEPLACITUM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Etenim Dominus habitabit eum in finem id est usque ad terminum maiestatis sue qui est finis sine fine et plenitudo omnium.
etenim Dominus habitabit 
interl.|  alios montes
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ut aliquid sint qui sine eo nihil unde fiunt currus portando Deum quos manendo in #eis sina et regendo ducit in finem ut currum ad destinatum locum
marg.|  ETENIM  DOMINUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Nullus ut iste quia iste mons scilicet Dominus habitabit illos montes usquequo ducat in finem id est in se Deum contemplandum.
marg.|  IDEM. Alii autem montes sunt currus per quos vehitur Deus in universum mundum. Currus quia unanimes copulati caritate quos ad ministerium voluntatis sue moderatur Deus decem millibus innumeris populis multitudo sanctorum.
interl.|  usque
in finem. 
marg.|  IN  FINEM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quia personaliter unitus est ei in quo habitavit omnis plenitudo divinitatis corporaliter.
Numérotation du verset  67,18 XVIII
Currus Dei decem millibus multiplex
interl.|  est
millia 
interl.|  sunt
letantium \ 
interl.|  in eo curru
marg.|  MILLIA  LETANTIUM. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. Magnam multitudinem significat sanctorum qui sunt millia letantium quia spe gaudent Dominus enim in illis Sina id est in mandato quod sanctum est quid enim prodest mandatum nisi Dominus ibi sit qui dat velle et operari. Aliter enim littera occidens sed Dominus per Spiritum dat caritatem qua impletur et ideo letantur.
Dominus 
interl.|  cum letantur
interl.|  quia iam
interl.|  qui erit et finis
in eis in Sina 
interl.|  est
interl.|  in impleto mandato
marg.|  SINA. CASSIODORUS. Est mons in quo data est lex dicitur mandatum in quo requiescit Dominus quia in sanctis mandatis eius presentia solet contueri.
marg.|  IN  SINA. Hieronymus HIERONYMUS. Vel in Sinai sancto id est qui in Sina monte olim dedit legem ipse idem est in sancto id est in Christo qui est sanctus sanctorum.
in sancto. 
interl.|  vel Sinai sancto
interl.|  Christo

Sina in Rusch Ps-G Cor2 (hebr. et grecus secundo apponunt in cum latino)] Sinai (Synai) in Ps-G ( R² F² W U G* K ΦP) D30* Ed1452 Ed1530, Synai D30² Cor2 (quidam tamen ant. habent   sinai )
Numérotation du verset  67,19 XIX
Ascendisti 
interl.|  convertit verba ad ipsum Deum
interl.|  sed hoc quomodo
interl.|  o Christe
marg.|  ASCENDISTI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Qui propter nos erudiendos descendit.
in altum +
interl.|  ad dexteram Patris
interl.|  Hieronymus HIERONYMUS. loco et dignitate
marg.|  IN  ALTUM. Super omnes celos.
cepisti 
interl.|  hoc de Christo apostolus exponit
interl.|  antequam ascenderes
captivitatem \
interl.|  homines qui erant sub lege captivi vel sub diabolo per peccatum
marg.|  CEPISTI. Prius apud inferos captos hec sunt spolia. Simillitudo triumphi   accepisti dona in hominibus a Patre id est homines. Vel #dedisti secundum quod Deus dona hominibus quod etiam fit in triumphis.
marg.|  CEPISTI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Unde captivi dicuntur quia capti retibus petri et sub leve iugum missi unde in hoc curru sunt millia letantium non plorantium.
interl.|  vel dedisti
interl.|  in hominibus suscipiendis id est homines suscipiendo
marg.|  ACCEPISTI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Paulus apostolica auctoritate secundum quod Filius cum Patre Deus est dicit dedit dona hominibus mittens Spiritum qui est Patris et Filii sed secundum quod idem est caput in Ecclesia accepit dona in membris dum ipsa membra accipiunt unde quod #uni ex his meis minimis fecisti mihi fecistis.
dona in hominibus. 
interl.|  eroganda que dona res susceptis
Numérotation du verset  67,XX 
Etenim 
interl.|  quia
non credentes \
interl.|  erant
interl.|  vel accepisti homines
interl.|  isti sunt quos feliciter captivavit unde propheta plenus letitia eructat hymnum benedictus
inhabitare Dominum 
interl.|  Christum hominem
Deum10 
interl.|  scilicet Verbum

10  Deum] Deus Ps-G
Numérotation du verset  67,20 XXI
Benedictus Dominus 
interl.|  laus de triumpho
interl.|  ascendit et quo precessit nos sequi faciet
die quotidie \
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. vel de die in diem quod valet idem id est iugiter
marg.|  QUOTIDIE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quia quotide captivat captivos usque in finem seculi. Et quia currum illum ducit in finem addit prosperum iter.
prosperum iter 
interl.|  ad se eundo
marg.|  ITER. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Cursum vite qui vere prosper cum dux sit salutaris.
faciet 
interl.|  qui talia fecit
nobis Deus 
interl.|  qui et non credentes vocat de pluribus periculis
salutarium nostrorum. 
interl.|  salvationum
Numérotation du verset  67,21 XXII
Deus11  noster Deus 
interl.|  non cuiuscumque
interl.|  inquam
marg.|  DEUS  NOSTER  DEUS. CASSIODORUS. Diapsalma. Exponit operationes que ex supra dictis eveniunt conquassatio inimicorum conversiones peccantium martyria ab utroque sexu.

11  Deus] diapsalma praem. Ps-G
salvos 
interl.|  quos tamen non mirum est mori cum exitus Domini
faciendi \
marg.|  SALVOS  FACIENDI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Commendat gratiam quia nullus salvus nisi per eum ; sed ne dicas cur ergo morituri12  patienter fer et mortem non indigneris quia et Domini qui sine peccato fuit exitus non alius quam mortis tamen voluntate ne homo timeret mortem.13 

13  Codd. : P106 Rusch
12  morituri] morimur P106
et 
interl.|  tamen
Domini Domini 
interl.|  est
exitus mortis. 
interl.|  qua nos liberat
marg.|  EXITUS  MORTIS. CASSIODORUS. Id est resurrectio. Ne queraris de morte quia Christus inde exivit et inde exire dedit. Ne mala pertinacium credas impunita subdit verumtamen capita superbiam vel auctores iudaice sectionis vel seditionis vel heresis.
Numérotation du verset  67,22 XXIII
Verumtamen 
interl.|  et si mortuus vel licet salvator
Deus confringet 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. vel ut humilientur hic vel ut in Tartara trudantur
capita inimicorum suorum \
interl.|  ut #Arii
verticem 
interl.|  extollentiam
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. nimis extollentium se in delictis in quibus saltem deberent humiliari dicentes Deus propitius esto mihi peccatori. Sed et ibi superbiunt et in multa ruunt secundum illud. Insipiens cogitatio que perducit ad culpas
capilli perambulantium 
in delictis suis. 
interl.|  perseverantium
marg.|  VERTICEM  CAPILLI. CASSIODORUS. Versutias inanium questionum qui tales inimicitias calumniarum querunt ut capillos videantur perscrutari.
Numérotation du verset  67,23 XXIV
Dixit Dominus 
interl.|  confringet quia Dominus dixit etc.
ex Basan convertam \
interl.|  vel : convertar
interl.|  ex gentibus etiam convertet multos
marg.|  EX  BASAN. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est confusione quia confundetur de peccatis qui pro eis orat. Vel   Basan dicitur siccitas et de siccitate id est inopia iustitie convertit Dominus non eos qui plenos iustite se putant cum sint inanes. Vel convertar quia convertitur Deus his qui confunduntur de peccato et qui sicci umbre gratie desiderant et secundum hoc convertar in profundum maris id est ad eos qui erant desperatissimi.

Ps-R.
convertam in profundum14  *
interl.|  vel : profundo
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. ad eos qui iacent in profundo maris

14  in profundum F* Cava I Φ RP U G K V D Cor2 ΩS edd. cum Ps-R ] in profundo M* Q² W D30 ΩM, in profundis  Ps-G ( Q* R F² ) , profundum ΨB Rusch
maris. 
interl.|  seculi
Numérotation du verset  67,24 XXV
Ut intingatur15   
interl.|  vel convertam eos vel convertar ad eos ut   intingatur quod non Deus sed propheta dicit conversus ad ipsum

15  Ut intingatur ω1 ΩR ] Ut intinguatur ΩMS, Et intingatur ω² tantum
pes tuus 
interl.|  vel illorum
marg.|  PES  TUUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est ut qui prius erant inimici fiant pes tuus predicando usque ad sanguinem scilicet usque ad mortem et canes pro Deo latrantes qui edunt de micis etc.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Pes tuus. Illi soli ad officium regiminis assumendi sunt qui quod percipiunt aliis predicant et qui manibus bonorum operum exequuntur quod ore predicant vel docent unde in Levitico os turturis retorquetur ad ascellas.
in sanguine \ lingua canum tuorum 
interl.|  fiet vel erit
marg.|  CANUM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. In magno sacramento eos ducere iussus est Gedeon qui ut canes aquam lamberent trecentos tantum et non plures, in signo crucis propter tau que trecenti significat.

Littera graeca Τ.
ex inimicis 
interl.|  per conversionem ex inimicis fient canes pro Domino latrantes
ab ipso. 
interl.|  a te ipso
marg.|  AB  IPSO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quasi si queras unde tantum bonum ut canes eius sint cuius erant inimici ait ab ipso id est eius gratia non a se ipsis.
Numérotation du verset  67,25 XXVI
Viderunt 
interl.|   intingatur etc. quia sic te vident precessisse
interl.|  a parte tua
marg.|  VIDERUNT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Vel visi sunt gressus tui Deus quibus venisti in mundum hec gratia latebat in Veteri Testamento modo patet cum missus Filius annuntiatur in gentibus.
tuo16 
interl.|  vel tui
interl.|  o

16  tuo] tui Ps-G
Deus \
interl.|  cuius Dei
interl.|  inquam
ingressus Dei mei 
interl.|  Verbi
interl.|  creatione
regis mei 
interl.|  gubernatione
qui est in sancto. 
interl.|  id est sanctis vel in corpore
interl.|  templo
marg.|  QUI. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Deus est.  IN  SANCTO. corpore licet perfidi non videant secundum quod passus. In hoc etiam patiendo vel credendo prevenerunt eos principes vel prevenerunt te ad laudem.
Numérotation du verset  67,26 XXVII
Prevenerunt 
interl.|  ut populi sequerentur
interl.|  ut isti gressus viderentur prevenerunt
principes 
interl.|  apostoli
coniuncti 
interl.|  non soli
psallentibus \
interl.|  bene operando ad gloria Dei
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. qui Dei laudes sonant
in medio 
interl.|  principes etiam
marg.|  IN  MEDIO. Ministri prepositi novarum Ecclesiarum Deum laudantium carne domita et corio siccato ab humore peccati et extenso a ruga duplicitatis.
iuvencularum tympanistriarum. 
interl.|  ne femineum sexum excludas que etiam ab eis apostolis formam laudandi et patiendi sumunt
interl.|  ergo
Numérotation du verset  67,27 XXVIII
In ecclesiis 
interl.|  o conversi ex Basan
marg.|  IN  ECCLESIIS. CASSIODORUS. Diapsalma. Precatur et affirmat ut hec inceptio dilatetur et confirmetur pro qua et heretici destruantur.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. In Ecclesiis. He sunt iuvencule tympanistrie ne quis carnaliter choros luxurie cogitet. Ecclesie quippe sunt adolescentule nova gratia decorate.
marg.|  In Ecclesiis non alibi non in aliis conventiculis.
benedicite Deo17   
interl.|  cui latria

17  Deo] Deum Ps-G
Domino18   \
interl.|  cui dulia

18  Domino] Dominus Ps-G
de fontibus 
interl.|  vos dico potati
interl.|  de doctrina apostolorum vel in Ecclesiis
marg.|  DE  FONTIBUS. CASSIODORUS. Ut ad eorum imitationem predicetis que decem quia sunt principes fidei spei et caritatis et per hoc « Beniamin id est filius dextre ».

Gn. 35, 18.
Israel. 
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. de Israel prius elegit quos fontes faceret #aque vive salientes in vitam eternam
Numérotation du verset  67,28 XXIX
Ibi 
interl.|  est
interl.|  inter fontes vel in Ecclesiis
marg.|  IBI  BENIAMIN. CASSIODORUS. Per nomina tribuum Christum ei apostolos iudicat.
marg.|  IBI. In templo Hierusalem vel in Ecclesia. Interpretatio etiam nominum Ecclesie convenit.
Beniamin adolescentulus \
interl.|  novissime assumptus
interl.|  deposita vetustate malitie
interl.|  Paulus apostolorum novissimus
marg.|  CASSIODORUS. Forsan ex his tribubus fuerunt apostoli sed magis placet quod ex interpretatione accipitur. Iuda confessio Zabulon habitaculum fortitudinis. Neptalim dilatatio que principibus Ecclesie conveniunt prima confessio pro qua quidquid accidit fortiter tolerandum est. Inde finitis angustiis latitudo sequitur in premio. Vel confessio in fide fortitudo in spe latitudo in caritate.
in mentis 
interl.|  mente sursum vecta
excessu. 
interl.|  vel in pavore
interl.|   ibi etiam
Numérotation du verset  67,XXX 
Principes Iuda 
interl.|  sunt
duces eorum \
interl.|  qui in Ecclesiis benedicunt Deum
principes Zabulon principes Neptalim19 
interl.|  et per istos

19  Neptalim Ps-G (R F² Q W U G K Ψ B V D ) D30 Ω Ed1452 Rusch, Nepthalim M Φ P Ed1530 ] Neptali Ps-G, Nephtali I ΦG, Nephthali Clementina
Numérotation du verset  67,29 XXXI
Manda 
interl.|  docendo scilicet
interl.|  exemplum commenda
marg.|  MANDA. CASSIODORUS. O Deus notifica Filium quasi quod enuntio futurum perfice vel virtuti tue id est fortibus tuis iniunge ut te annuntient vel o Pater manda tuum opus virtuti tuo Filio vel Spiritui Sancto.
Deus virtuti tue20   \
interl.|  vel virtutem vel   tuam

20  virtuti tue] virtutem tuam Ps-G
confirma 
interl.|  iuvando
interl.|  per gratiam Spiritus
interl.|  in gentibus
interl.|  cum Christus pro nobis mortuus quomodo non omnia nobis cum illo Deus donavit
marg.|  CONFIRMA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Commendat enim Deus caritatem suam in nobis quoniam cum peccatores essemus Christus pro nobis mortuus est quod bene et confidenter orat.
Deus hoc 
interl.|  fidem
quod operatus es nobis. 
interl.|  Iudeis
Numérotation du verset  67,30 XXXII
A templo tuo 
interl.|  quod vere facies vel quod si feceris
interl.|  vel operatus es in nobis
interl.|  non aliunde
interl.|  quod est
in Hierusalem \
interl.|  ente
marg.|  IN  HIERUSALEM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Que est libera mater nostra que est templum a quo omne datum optimum a templo reges terre vel spiritales tibi offerent munera id est sacrificia laudis sed quia huic laudi obstrepunt heretici increpa. Vel quod operatus est incipiendo a templo quod est in Hierusalem quod erit quia tibi offerent etc.
tibi offerent reges munera21 

21  offerent] afferent Ps-G
Numérotation du verset  67,31 XXXIII
Increpa feras
interl.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. quia non intelligendo nocent
harundinis + 
interl.|  quia Scripturas pervertunt vel quia instabiles
marg.|  FERAS  HARUNDINIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est eos qui moventur omni vento doctrine
interl.|  quia
interl.|  superborum indomite cervicis hereticorum
interl.|  est
in vaccis populorum \
interl.|  seductibilibus inter mulierculas
interl.|  unde apostolus : ex his sunt qui penetrant domos et captivas ducunt mulierculas
ut excludant eos 
interl.|  id est ut emineant hi
interl.|  sed non sine fructu quia inde evenit
marg.|  UT  EXCLUDANT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Hoc est quod apostolus ait qui probati sunt manifesti fiant vel a vaccis excludantur probati. Nam stabiles fortes et graves non habent seducere. Unde in populo gravi laudabo te.
qui probati sunt argento. 
interl.|  eloquiis Dei
interl.|  sed
Numérotation du verset  67,XXXIV 
Dissipa 
interl.|  ne grex dissipetur
gentes 
interl.|  propter genera sectarum
marg.|  DISSIPA  GENTES. CASSIODORUS. Increpa feras et etiam dissipa dissentientes.
marg.|  GENTES. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Hereticos et alios eis consentientes quos gentes vocat propter genera diversarum sectarum ne ibi series successionum confirmet errorem.
que bella volunt +
interl.|  quia non correctioni sed contentioni student
interl.|  quod fiet quia
Numérotation du verset  67,32 
veniant22  legati 
interl.|  ad hristum dona ferentes
interl.|  precones reconciliationis

22  veniant] venient Ps-G
ex Egypto \
interl.|  tenebris gentium
Ethiopia 
interl.|  extrema gentium iustificabitur per fidem sine operibus legis
marg.|  EX  EGYPTO  ETHIOPIA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Egypti vel Ethiopie nomine fidem omnium gentium signat a parte totum non ergo ex solis Iudeis sed de gentibus precones futuros prophetat.
marg.|  Hieronymus HIERONYMUS. Ethiopia gentilitas nigra peccatis festinet manus dare Deo similitudo a victis qui armis depositis eas dant victoribus ne intereant.
preveniet manus 
interl.|  herens Deo fide
interl.|  opera
eius 
interl.|  suas
marg.|  PREVENIET  MANUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Id est vindictam eius per confessionem ne manentes in peccatis puniantur. Sequitur :
Deo. 
interl.|  vel Dei
interl.|  ergo
Numérotation du verset  67,33 XXXV
Regna terre 
interl.|  hoc est Egyptus et Ethiopia
interl.|  omne hominum genus
cantate Deo \
interl.|  puritate mentis
marg.|  DEO  REGNA  TERRE  CANTATE ut Deo sit in principio sequentis versus. Vel magis in fine precedentis versus est Deo. Commendaturque fides quasi non precedentibus operibus iustificatur homo que per dilectionem incipit operari. Credet ergo Ethiopia Deo et sic perveniet opera eius id est Ethiopie quod in greco non est ambiguum id est credendo in Deum perveniet opera sua vel eius Egypti Deo id est in Deum.
marg.|  REGNA  TERRE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Decursis omnibus que iam impleta cernimus hortatur ad laudem Christi et futurum eius adventum prenuntiat.
psallite Domino. 
interl.|  opere
marg.|  PSALLITE. CASSIODORUS. Diapsalma psallite veniet qui ascendit ubi sanctos consummabit.
Numérotation du verset  67,XXXVI 
Psallite23   
interl.|  in quam

23  Psallite] diapsalma praem. Ps-G
Deo 
interl.|  Christo
Numérotation du verset  67,34 
qui ascendit super celum celi \
interl.|  super omnes celos ad dexteram Patris
interl.|  virtutes
marg.|  ASCENDIT. CASSIODORUS. Secundum quod homo. Nam secundum quod Deus Patri equalis super celum celi excelsiores creaturas ut nihil supra se haberet.
marg.|  HIERONYMUS. CASSIODORUS. Oriens Verbum a Patre genitum. Et ascendit ab oriente virtute Verbi.
ad orientem. 
interl.|  vel ab oriente
marg.|  AD  ORIENTEM. Locum expressit ubi surrexit et unde ascendit.
marg.|  Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ad orientem nostre illuminationis. Vel quia Hierusalem est in oriente.
Numérotation du verset  67,XXXVII 
Ecce 
interl.|  quia inde venturus ad iudicandum subdit
dabit voci sue 
interl.|  vel vocem vel suam
interl.|  in iudicio
marg.|  VOCI  SUE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Que fuit humilis in passione dabis vocem virtutis in communi resurrectione.
vocem virtutis +
interl.|  qui prius ut agnus sine voce
marg.|  VOCEM  VIRTUTIS. CASSIODORUS. Efficaciam resuscitandi omnes mortuos.
interl.|  psallite et
Numérotation du verset  67,35 
date gloriam Deo super 
interl.|  dabit item
Israel \
interl.|  Dei
magnificentia 
interl.|  erit
interl.|  evidens
eius 
interl.|  Dei
marg.|  MAGNIFICENTIA. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quoniam iam tunc non erit commixtio malorum inde evidens erit magnificentia eius super verum Israel.
et virtus eius 
interl.|  Dei
in nubibus. 
interl.|  sanctis
marg.|  IN  NUBIBUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quia non solus veniet ad iudicium sed cum senioribus populi qui sunt nubes quas ne aliter acciperes addit mirabilis in sanctis.
interl.|  et
Numérotation du verset  67,36 XXXVIII
Mirabilis Deus in sanctis suis + Deus Israel 
interl.|  tunc vere Israel quia videbit Deum sicut est
ipse dabit virtutem 
interl.|  in carne que etiam in resurrectione erit impassibilis unde apostolus virtutem resurrectionis eius
marg.|  IPSE  DABIT. CASSIODORUS. Magna promisit ne quis pro humana infirmitate desperet se ad tanta premia pervenire.
et fortitudinem 
interl.|  quia inimica destruetur mors
interl.|  vel de presenti ipse dabit hic
interl.|  nunc infirme
interl.|  ergo
benedictus Deus. 




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 67), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 19/11/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_4.xml&chapitre=26_4_67)