initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<26_8. Psalmi 109-151*>

Psalmus 150

Numérotation du verset  150,1 
Alleluia. 
marg.| marg.| ALLELUIA. CASSIODORUS. Athomus est hic psalmus in quo intenditur ut laudetur Deus quia sanctos congregavit et deposita fragilitate sue imagini restituit iam conformes glorie sue ubi omnis abundantia.| ||
marg.| marg.|  CASSIODORUS. De laude Dei in sanctis eius qui glorificati sine fine laudant.| ||
marg.| marg.|  CASSIODORUS. Monetur civitas Dei, scilicet unitas omnium sanctorum, ore et animo cantare. In hoc culmen omnis psalmodia perducitur que nuptiali dulcedine cantatur.| ||
Glosa Lombardi|[1291A] Laudate Dominum in sanctis eius. Titulus: Alleluia. Psalmus iste est tertius eorum qui sunt sine divisione. Atomus enim est hic psalmus, in quo intenditur, ut laudetur Deus, quia congregavit sanctos, [1291B] et deposita fragilitate sue imagini restituit, et iam conformes glorie sue in beatitudine locavit, ubi est omnis abundantia. Hic ergo agitur de laude Dei in sanctis eius, qui glorificati sine fine laudant. Monetur enim civitas Dei, scilicet unitas omnium sanctorum, ore et animo canere. In hoc culmen divine laudis, omnis psalmodia perducitur, que laus hic nuptiali dulcedine decantatur. Quibus ergo Propheta in principio libri huius recte conversationis formam ostendit, iam in illa celesti Ierusalem receptis dicit in eis laudandum esse Deum, quia omnia eis dedit, sic incipiens:| ||
5 Codd. : Rusch PL113
6 Codd. : Rusch PL113
7 Codd. : PL191

1 Codd. (Ps. 150) : D30 ΩP Rusch PL113 Ps-G, def. ΩF | Alleluia] + Alleluia Ps-G (F ΦR U), Vox Christi D30, Psalmus David ΩD
2 psalmus] + et tertius eorum qui sine divisione hic agitur Rusch | 3 sue] + in beatitudine locavit Rusch | 4 P106 (f. 198ra) Rusch PL113 |
Numérotation du verset  150,I 
Laudate Dominum in sanctis eius \
interl.| interl.| pro his que sanctis suis dedit||
laudate eum in firmamento virtutis eius. 
interl.| interl.| id est pro eo quod morte sua diabolum vicit et credentes ad celum perduxit.||
marg.| marg.| LAUDATE  EUM IN  FIRMAMENTO. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Virtus est in firmamento. {Erfurt, f. 325vb ; facsim., p. 650b} [Rusch, f. 325vb ] Est enim virtutis magne quod sancti iam non morientur et potentatus Dei dicitur in eis qui regnant cum eo in eternum. Ipsi etiam sunt multitudo magnitudinis quia magnos fecit et tam multos scilicet millia millium. Unde millia millium ministrabant et decies centena millia assistebant ei, id est ipsi sancti sunt in omnibus musicis pro significantia divine laudis. In tuba propter excellentissimam laudis claritatem. In psalterio et cithara id est de celestibus et terrestribus tamquam eum qui fecit celum et terram. Psalterium enim a superiori sonat ut dictum est. Cithara ab inferiori ideo per psalterium celestia per citharam terrestria significantur. Tympanum fit de corio siccato et firmato. Organum est generale nomen omnium vasorum musicorum licet usu dicatur organum quod inflatis follibus sonat. Quod non hic accipitur sed aliquid quod cordas habet. Corde : caro iam a corruptione libera quibus addit organum, non ut singuli sonent sed ut diversitate concordi consonent ut ex diversis vocibus sed non adversis sit cantus suavis. Cymbala invicem se tangunt ut sonent ideo labiis nostris comparantur sed melius in cymbalis qui invicem se honorantes dant laudem Deo.| ||
Glosa Lombardi|  Laudate Dominum in sanctis eius, pro his que sanctis [1291C] suis dedit.  Laudate eum in firmamento virtutis eius, id est pro eo, quia morte sua diabolum superavit, et credentes ad celum perduxit. Et| ||
Codd. : Rusch PL113 (inc. et expl.)
Codd. : PL191
Numérotation du verset  150,2 II
Laudate eum 
interl.| interl.| cui flectitur « Omne genu celestium, terrestrium et infernorum » ||

Cf. Phil. 2, 10.
in virtutibus eius \ laudate eum secundum multitudinem magnitudinis eius. 
interl.| interl.| id est sine fine sicut non est finis magnitudinis eius.||
marg.| marg.|  CASSIODORUS. Quibus propheta in principio formam conversationis ostendit, iam in illa Hierusalem receptis, dicit in eis laudandum esse Deum, qui omnia dedit. In firmamento, quia morte sua diabolum vicit et credentes ad celum perduxit. In virtutibus vel potentatibus quia omnia subiecta pedibus ejus. Secundum multitudinem magnitudinis eius10  . Quomodo hoc, cum magnitudinis eius non est finis ? sed spiritalibus et sanctis dicitur hoc. Et cum non sit finis magnitudinis, secundum eam laudatur Deus, cum sine fine laudetur. Quomodo autem debeat laudari, per similitudines mysticas usque ad finem psalmi dicit : Tuba concrepet regi, psalterium canat Deo : cithara cum reliquis sponso. Tuba enim terribilis vel in bello sumitur vel in adventibus regum apparatur. Psalterium a summo, cithara ab imo sonat. Hec omnia, humanis actibus comparata, figuraliter ibi dicuntur laudes Dei personare.| 11  ||
Glosa Lombardi|  Laudate eum in virtutibus eius [CASSIODORUS], vel in potentatibus eius, scilicet quia omnia sunt subiecta sub pedibus eius, cui flectitur omne genu, celestium, terrestrium et infernorum, sicut Apostolus ait  Laudate eum secundum multitudinem magnitudinis eius, sed quomodo hoc fieri potest, cum eius magnitudinis non est finis? Sed spiritualibus et sanctis dicitur hoc qui sine fine laudant. Et cum non sit finis magnitudinis eius, secundum [1291D] eam laudatur, cum sine fine laudatur. Et est laudate eum secundum multitudinem magnitudinis eius, id est sine fine, sicut non est finis magnitudinis eius. [CASSIODORUS] Quomodo autem laudari debeat per similitudines mysticas usque ad finem psalmi dicit, subdens: | 12  ||
Phil. 2

11  Codd. : Rusch PL113
12  Codd. : PL191
10  magnitudinis eius PL113] om. Rusch
Numérotation du verset  150,3 III
Laudate eum in sono tube \
interl.| interl.| id est ut regem et quia vos in bello diaboli vincere fecit||
laudate eum in psalterio 
interl.| interl.| ut Deum et quia vos fecit summos||
interl.| interl.| de celestibus et terrestribus ut eum qui fecit celum et terram||
et cithara. 
interl.| interl.| ut sponsum et quia vos ab imis liberabit.||
Glosa Lombardi| Laudate eum in sono tube, laudate eum in psalterio et cithara. [CASSIODORUS] Quasi dicat: Tuba concrepet regi, psalterium canat Deo, cithara cum reliquis instrumentis canat sponso. Tuba enim terribilis, vel in bello sumitur, vel in adventibus regum apparatur. Psalterium in laudibus Dei sonat, et a summo reddit [1292A] sonum. Cithara sponso cantat, et ab imo sonat. Hec omnia humanis actibus comparata, id est considerata, iuxta usum humanorum actuum, figuraliter ibi dicuntur laudes Dei personare. In tuba enim rex esse significatur; in psalterio, Deus; in cithara, [1292B] sponsus. Et est sensus: Laudate eum in sono tube, id est laudate ut regem, quia vos in bello diaboli vincere fecit. Et, laudate in psalterio, id est ut Deum, quia vos fecit summos. Et laudate eum in cithara, id est ut sponsum, quia vos ab imis liberavit. | 13  ||
13  Codd. : PL191
Numérotation du verset  150,4 IV
Laudate eum in tympano 
interl.| interl.| carne mutata sine omni corruptione et vocum concordium consonantia||
interl.| interl.| Tympanum de corio fit, extenso in ligno.||
et choro \
interl.| interl.| Chorus est contemperata14  vocum collectio||
14  contemperata] temperata Rusch
laudate eum in cordis et organo. 
marg.| marg.| IN CORDIS ET  ORGANO. CASSIODORUS. Cordas ponit pro omni instrumento musico quod cordarum tensione sonat. Organum est quasi turris fistulis diversis fabricata, flatu follium sonans et15  ut hec omnia de hominibus acciperes, ad os hominis16  venit.| 17  ||
marg.| marg.| Et exponens quid sit laudare in cordis et organo subdit LAUDATE  EUM IN  CYMBALISetc.18  Cymbala  bene sonantia labia nostra sunt19  , in quibus est similitudo cymbalorum et armoniam reddunt et ideo bene inter musica instrumenta sunt20  .| 21  ||
Glosa Lombardi|  Laudate eum in tympano et choro, Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] id est in carne mutata, et vocum cordiumque concordia. Tympanum fit de corio extenso in ligno. Chorus vero est temperata vocum collectio. Laudate eum in chordis et organo. Chordas ponit pro omni instrumento musico, quod chordarum tensione sonat. Organum est quasi turris fistulis diversis fabricata, flatu follium sonans. [CASSIODORUS] Et, ut hec omnia de [1292C] hominibus acciperes, ad os hominis venit; et exponens quid sit laudare in chordis et organo, subdit: | 22  ||
17  Codd. : P106 Rusch PL113
21  Codd. : Rusch PL113
22  Codd. : PL191
15  et Rusch PL113] om. P106 16  os hominis Rusch P106] inv. PL113 18  Et exponens… -… CYMBALIS etc. Rusch PL113] om. P106 | 19  sunt Rusch PL113 P106] + que cordi concinna in laudibus Dei bene sonant Rusch PL113 | 20  sunt] om. P106 |
Numérotation du verset  150,5 V
Laudate eum in cymbalis benesonantibus+ 23 
interl.| interl.| in his qui se invicem monentes delectant Deum||
marg.| marg.| IN CYMBALIS  BENE  SONANTIBUS. CASSIODORUS. Cymbala bene tinnientia sunt ex permixtis metallis parvissime phiale que acutum sonum reddunt. Sed quia omnia spiritaliter intelligi vult24  , apto fine concludit :  Omnis spiritus, angelicus et humanus25  ,  laudet Dominum. Non caro et sanguis, non ambitus seculi, sed quod est in natura rerum sublimius, quod26  celestia sapit, eterna capit, brevis et perfecta scientia, ut Deum spiritaliter omnia laudent, in his totius musice perfectio est. Est enim27  flatus in tuba, pulsus in cithara et in cymbalis, vox in choro. Quibus musicis instrumentis significatur spiritalis armonia que non auribus, sed pura mente advertitur.| 28  ||
marg.| marg.| Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Tria sunt genera sonorum voce : voce per chorum, flatu ut per tibias, pulsu ut per citharam. Hec omnia ad hymnos nuptiales pertinent.||

Cassiodorus, Expositio Psalmorum (Ps. 150), CCSL 98, p. 1329.120-137 : « Cymbala quoque bene tinnientia, sunt ex permixtis metallis paruissimae phialae compositae, uentricula sua in lateribus habentes, quae artificiosa modulatione collisae, acutissimum sonum delectabili consonatione restituunt. Sed quoniam sanctissimus propheta uniuersa quae dicta sunt, spiritaliter uolebat intellegi, aptissimo librum fine conclusit, omnis spiritus laudet dominum. Non utique caro et sanguis, non mundi ambitus, non illecebra saecularis; sed illud quod est in natura rerum sublimius, hoc laudet dominum; quod caelestia utique sapit, quod aeterna praemia concupiscit. Quapropter uniuerso operi breuem perfectamque sententiam dedit, ut dominum saluatorem spiritaliter debeant cuncta laudare. His igitur decursis totius musicae disciplinae assignata perfectio est. Flatus in tuba, pulsus in cithara, tinnitus in cymbalis, uox in choro, spiritali harmonia dulcissimus ille concentus, qui non auribus carneis auditur, sed contemplatione purissimae mentis aduertitur”.

28  Codd. : Gr80 Rusch PL113 (om. lem. init.), om. Gr79

23  < divisio. > benesonantibus] benesonantibus+ D30², benesonantibus ΩD
24  intelligi vult] inv. Gr80 | 25  angelicus et humanus] om. Gr80 | 26  quod] quia Gr80 | 27  Est enim] om. Gr80 |
laudate eum in cymbalis iubilationis \
interl.| interl.| Ne putes cymbala sine anima addit iubilationis.
interl.| interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Est enim iubilatio ineffabilis laus Dei que non nisi ab anima proficiscitur.||
Glosa Lombardi|  Laudate eum in cymbalis bene sonantibus. [AUGUSTINUS, CASSIODORUS] Cymbala bene sonantia labia nostra sunt, que cordi concinna, in laudibus Dei bene sonant, in quibus est similitudo cymbalorum, et harmoniam reddunt. Et ideo inter instrumenta musica bene sunt. Ad litteram, cymbala bene tinnientia sunt ex permistis metallis parvissime phiale, que acutum sonum reddunt, et harmoniam faciunt. [AUGUSTINUS, CASSIODORUS] Et ne putes esse cymbala ista sine anima addit: Laudate eum in cymbalis iubilationis, id est in labiis [1292D] iubilum intus conceptum extra monstrantibus. Et quia omnia spiritualiter intelligi vult, apto fine concludit omnis spiritus, scilicet angelicus et humanus, laudet Dominum; non caro et sanguis, que non possidebunt regnum Dei, non ambitus seculi; sed quod est in natura rerum sublimius ad laudem monetur, quod scilicet celestia sapit, eterna capit, scilicet spiritus brevis et perfecta scientia de modo divine laudis in hoc psalmo docetur, scilicet ut Deum spiritualiter omnia laudent. Augustinus Hipponensis[AUGUSTINUS] In his totius musice perfectio est. Etenim flatus in tuba pulsus in cithara; et in cymbalis, vox in choro. Quibus musicis instrumentis significatur spiritualis harmonia, que non auribus sed pura mente advertitur. | 29  || Glosa Lombardi| Vel ita [1293A] ab illo loco: Laudate eum in firmamento virtutis eius, id est quia sanctos ita firmavit sua virtute, ut amplius non moriantur. Virtus eius est in hoc firmamento. Est enim virtutis magne quod sancti iam non morientur, et mors eis ultra non dominabitur (Rom. VI). Et laudate eum in virtutibus, vel in potentatibus eius, id est pro potentatu quem sanctis suis contulit. Potentatus enim Dei quem fecit in eis, dicitur quod regnant cum illo in eternum; et ipsi sancti sunt multitudo magnitudinis eius. Unde subdit, laudate eum secundum multitudinem magnitudinis eius, id est sanctos, quia eos magnos fecit, et tam multos, scilicet millia millium. Unde: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei (Dan. VII). Idem ipsi sancti sunt in omnibus [1293B] musicis instrumentis significati, que ponit pro significantia divine laudis, id est ut significet ea pro quibus laudare debent et quomodo. Et a tuba incipit, dicens:  Laudate eum in sono tube, id est propter excellentissimam laudis claritatem que in vobis est, laudate eum in psalterio et cithara, id est de celestibus et terrestribus, tanquam eum qui fecit celum et terram. Psalterium enim a superiori sonat, ut dictum est, cithara ab inferiori. Ideoque per psalterium celestia, per citharam terrestria significantur.  Laudate eum in tympano, id est in carne mutata, que est sine omni corruptione. Tympanum enim fit de corio siccato et infirmato. Et choro, id est in pacata societate. Et  laudate eum in chordis, id est in carne iam a corruptione liberata, quam [1293C] ante per tympanum significaverat; et organo, id est in concordi diversitate. Organum est generale nomen omnium musicorum vasorum, licet usu dicatur organum quod inflatis follibus sonat. Chorde vero sunt caro iam a corruptione libera, quibus addit organum, non ut singuli sonent, sed ut diversitate concordissima consonent, sicut fit in organo. Habebunt enim sancti tunc differentias suas consonantes, non dissonantes, id est consentientes sicut et diversis vocibus, sed non adversis fit cantus suavis. Laudate eum in cymbalis bene sonantibus. Cymbala invicem se tangunt ut sonent. Ideo labiis nostris a quibusdam comparantur, sed melius in cymbalis intelligi puto illos qui invicem se honorantes [1293D] dant laudem Deo. Et est,  laudate eum in cymbalis bene sonantibus, id est in his que se invicem monentes et honorantes laudant Deum et delectant. Et notandum quia tria sunt genera sonorum, 317 quorum nullum hic pretermittitur. Fit enim sonus voce, ut per chorum; flatu, ut per tibiam; pulsu, ut per citharam. Hec omnia ad hymnos nuptiales pertinent, sed per similitudines non proprietates referuntur ad Dei laudem in sanctis eius. Ideoque ne putes cymbala sine anima hic intelligi, addit:  Laudate eum in cymbalis iubilationis. Est enim iubilatio ineffabilis laus que non nisi ab anima proficiscitur. | 30  ||
29  Codd. : PL191
30  Codd. : PL191
Numérotation du verset  150,6 
omnis spiritus laudet Dominum. 
marg.| marg.| {Erfurt, f. 326ra ; facsim., p. 651a} [Rusch, f. 326ra ] Quod valet quindecim in ordine singulorum, id est unitatum, hoc centum quinquaginta in ordine denariorum et mille quingenti in ordine centenariorum, et quindecim millia in ordine millenariorum. Ideo quod significatur per quindecim, hoc idem per centum quinquaginta et alios duos numeros. Quindenarius significat concordantiam duorum testamentorum. In Veteri observatur sabbatum qui est dies septimus, in Novo dominicus qui est octavus post septimum, idem et primus post sabbatum et primus in prima rerum conditione. Secundum hoc mysterium numerus est psalmorum. Quinquagenarius constat de septima septimanarum addito uno tamquam ipso octavo ad determinandum quinquagenarium. Per septenarium septiformis spiritus figuratur et per ipsum quoque quinquagenarium. Tot enim diebus completis post resurrectionem venit Spiritus sanctus super congregatos in Christo qui spiritus septenario numero precipue in Scripturis commendatur. Quinquagenarius in quadragenarium et denarium dividitur. Unde quadragesima die post resurrectionem ascendit. Inde post decem spiritum misit. Per quadragenarium temporalis habitatio huius mundi ostenditur et lex Moysi. Per quaternarium temporalis habitatio. Per denarium lex. Quaternarius in quadragenario ex quattuor et decem in se ductis multiplicato pervalet quantum ad signifcationem. Quattuor enim partes habet mundus et annus et quattuor sunt elementa ex quibus omnia corpora constant. Denarius autem legem significat propter decalogum mandatorum que fuerunt scripta in tabulis. huic autem numero scilicet quadragenario additur denarius ut quinquaginta compleantur. Denarius vero vitam eternam significat. Constat enim ex tribus et septem. Ternarius vero ad sanctam Trinitatem refertur. Septenarius vero, qui constat ex tribus et quattuor, ad duplicem hominis naturam qui constat ex anima et corpore ad animam pertinet, {Erfurt, f. 326rb ; facsim., p. 651b} [Rusch, f. 326rb ] ternarius propter triplicem vim anime. Ad corpus quaternarius propter quattuor elementa. Tunc enim in nobis eternitatis beatitudo perficietur cum utriusque nature nostre sabbatismo potiti Trinitati increate coniungemur. Addito ergo denario quadragenario velut mercede pro impleta in hac vita lege reddita, ipsa eternitas figuratur. Quinquagenarium autem cum Trinitas multiplicat fiunt centum quinquaginta.| 31  ||
marg.| marg.| Queri solet utrum unus liber Psalmorum an plures. Hieronymus HIERONYMUS. Quinque libros dicit propter quinque distinctiones que fiunt per fiat fiat. Cui obviare videtur quod dicitur in Actibus apostolorum. Sicut scriptum est in libro psalmorum non in libris dicit sed in libro quasi unus sit liber non plures quod tamen superiori non repugnat. Bene namque multi libri unus liber dicuntur ut multe Ecclesie una multi celi celum unum. Aque super firmamentum id est celum « et aque que super celos sunt laudent’ » etc. idem significans per celos et firmamentum id est celum. Potest etiam dici in libro Psalmorum id est in aliquo libro illorum quinque. Duodecim etiam prophetarum unus liber dicitur. Omnes etiam canonice Scripture unus liber dicuntur eo quod mirabili unitate concordent.| 32  ||
marg.| marg.| Non vacat quod primus quinquagenarius de penitentia est, secundus de misericordia et iudicio, tertius de laudibus Dei in sanctis eius. Sic enim ad eternam vitam tendimus prius peccata damnamus vocante Deo ad penitentiam quos apud se in occulto predestinavit. Inde per misericordiam bene vivimus ne iudicium in futuro timeamus Deo vocatos in iustificante per misericordiam et timorem iudicii ubi de civitate Domini ‘disperguntur qui operantur iniquitatem.’ Tandem ad vitam glorificati intramus ubi Deum sine fine laudamus. Ad hoc pertinet quod Dominus ait : « Ecce eicio demonia et sanitates perficio hodie et cras et tertia die consummor ». Q. quod etiam in sua passione et dormitione et vigilatione ostendit in cruce de diabolo triumphavit, in sepulcro requievit, in resurrectione exultavit. Penitentia cruciat iustitia tranquillat, vita eterna glorificat atque iocundat. Penitentie igitur vox est « Miserere mei Deus », iustitie vox : « Misericordiam et iudicium cantabo ». Vite eterne vox est. Omnis spiritus laudet Dominum. | 33  ||
marg.| marg.| Liber iste psalmorum ter quinquagesimos habens per ipsos quinquagenarios aliquid dignum consideratione habet. Hoc scilicet quidem quinquagesimus de penitentia est, centesimus de misericordia et iudicio, centesimus quinquagesimus de laude Dei in sanctis eius. Sic enim ad beatam tendimus vitam. Primum peccata nostra damnando, deinde bene vivendo ut post vitam mala<m> condemnatam et bonam gestam mereamur eternam.| 34  ||
Glosa Lombardi|+  Omnis spiritus laudet Dominum, qui non nisi spiritualiter laudandus est. Sciendum quia psalmus iste centesimus quinquagesimus [1294A] est. Hunc enim librum David composuit in numero centum quinquaginta psalmorum, per hoc nobis magnum commendans sacramentum, quod patebit si quindenarii non ignoretur mysterium.Quod enim valet quindecim in ordine singulorum, id est unitatum, hoc centum quinquaginta in ordine denariorum, et mille quingenti in ordine centenariorum, et quindecim millia in ordine millenariorum, quia, sicut quindenarius ex quindecim unitatibus subcrescit, sic centum quinquaginta ex quindecim denariis, et mille quingenti ex quindecim centenariis, et quindecim millia ex quindecim millenariis. Ideoque quod significatur per quindecim, hoc idem per centum quinquaginta, et per alios duos numeros significatur. Cognito ergo sacramento [1294B] quindenarii reliquorum non latebit mysterium. Quindecim itaque significat duorum Testamentorum concordiam. Constat enim ex septenario et octonario. Septenarius autem significat Vetus Testamentum, quia in Veteri Testamento observabatur Sabbatum, qui est dies septimus, et septima septimana, et septimus mensis, et septimus annus septime decadis, qui iubileus dicitur. Octonarius vero ad Novum Testamentum refertur, quia in Novo Testamento Dominicus dies observatur, qui est octavus post septimum. Idem est et primus post Sabbatum; et primus in prima rerum conditione, secundum hoc mysterium est numerus psalmorum. Ideo enim centum quinquaginta sunt, qui numerus eodem adnotatur mysterio [1294C] quo quindenarius, ut ostendatur libri huius doctrina, utrique consonare Testamento. Ecce quare hoc numero psalmi conscripti sunt. Nunc animadvertendum quare per quinquagenas et per tres hoc opus distinguatur. Ideo per quinquagenarium distinguitur, quia hic numerus magnis ac diversis adnotatus est sacramentis. Constat enim hic numerus, scilicet quinquaginta de septima septimanarum, id est de septem septenariis, addito uno, tanquam ipso octavo, ad determinandum quinquagenarium. Per septenarium vero septiformis Spiritus figuratur, et per ipsum quoque quinquagenarium, quia tot diebus completis post resurrectionem venit Spiritus sanctus super congregatos [1294D] in Christo, qui Spiritus septenario numero precipue in Scripturis commendatur. Hoc igitur numero distincti sunt psalmi, ut significetur nos septiformis gratie Spiritus sancti fieri participes, si doctrinam psalmorum custodiamus. Ideo etiam hoc numero fit psalmorum distinctio, quia hic numerus, scilicet quinquaginta in quadraginta et decem dividitur. Unde et Christus eum sic divisit, qui quadragesimo die post resurrectionem in celum ascendit. Inde post decem dies Spiritum sanctum misit. Per quadraginta vero temporalis habitatio huius mundi ostenditur. Et lex Moysi per quaternarium ostenditur. Per denarium lex. Quaternarius enim in quadragenario, et ex quatuor et decem in se ductis multiplicato prevalet quantum [1295A] ad significationem. Quatuor enim partes habet mundus et annus, et quatuor sunt elementa, ex quibus omnia corpora constant: denarius autem legem significat propter Decalogum mandatorum, que fuerunt scripta in tabulis. Huic autem numero, scilicet quadragenario, additur denarius, ut quinquaginta compleantur. Denarius viro vitam eternam significat. Constat enim ex tribus et septem. Ternarius ad sanctam Trinitatem refertur. Septenarius vero qui constat ex tribus et quatuor ad duplicem hominis naturam, qui constat ex anima et corpore. Ad animam pertinet ternarius propter triplicem vim anime; quaternarius pertinet ad corpus propter quatuor elementa. Tunc igitur eternitatis beatitudo in nobis perficietur, cum [1295B] utriusque nature nostre sabbatismo potiti Trinitati increate coniungemur. Addito ergo denario quadragenario velut mercede, pro impleta in hac vita lege Dei reddita, ipsa eternitas figuratur. Ideo ergo hoc numero psalmos distinxit, ut significet eos qui in presenti huius psalmodie doctrinam servant legem implere, et denario eterne vite in futuro coronari, assignata gemina ratione, quare per quinquaginta distincti sunt psalmi. Videndum est quare distinguantur per tres quinquagenas. Ideo scilicet ut insinuetur beata Trinitas, que omnia predicta prestat. Donat enim septiformem gratiam, iuvat ad implendam legem, et in futuro remunerat, sicut cum trinitas multiplicat quinquaginta, faciunt centum quinquaginta, qui numerus [1295C] omnium psalmorum est summa et plenitudo. | 35  || Glosa Lombardi|+ Queri quoque solet utrum unus sit liber Psalmorum, an plures. Hieronymus quinque libros dicit esse propter quinque distinctiones, que fiunt per fiat, fiat. Cui obviare videtur quod dicitur in Actibus apostolorum: Sicut scriptum est in libro Psalmorum (Act. I), non in libris dicit, sed in libro dicit, quasi unus sit liber, non plures, quod tamen superiori non repugnat. Bene namque multi libri, unus liber dicuntur, ut multe Ecclesie una, et multi celi unum celum. Unde Scriptura dicit quod aque sunt supra firmamentum, id est celum (Gen. I). Et eadem ait: Et aque, que super celos sunt. Idem significans per celos et firmamentum, id est [1295D] celum. Potest etiam dici in libro Psalmorum, id est in aliquo libro illorum quinque, quod tamen in usu locutionis vel non est, vel raro est. Duodecim prophetarum etiam unus liber dicitur, et omnes etiam canonice Scripture a quibusdam unus liber esse dicuntur, eo quod mirabili et divina unitate concordent. Illud quoque non vacat, sed magna consideratione dignum videtur, quod primus quinquagesimus agit de penitentia; secundus, de misericordia [1296A] et iudicio; tertius, de laude Dei in sanctis eius. Isti sunt namque tres status religionis Christiane. Sic enim ad eternam beatamque vitam tendimus. Prius per penitentiam peccata damnamus, vocante Deo ad penitentiam, quos apud se in occulto predestinavit. Inde per misericordiam iustificati bene vivimus, ne iudicium in futuro timeamus, Deo vocatos iustificante hic per misericordiam et timorem iudicii, in quo iudicio de civitate Domini disperdentur omnes qui operantur iniquitatem. Tandem ad vitam glorificati intramus, ubi Deum sine fine laudamus, ad hoc etiam, id est ad hos tres status designandos, quod Dominus ait in Evangelio: Ecce eiicio demonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor (Luc. XIII). [1296B] Demonia eiicit cum nos a peccatis penitentiam solvit. Sanitatem perficit cum per misericordiam iuste vivere facit. In futuro consummabitur, cum nos coronabit. Quos status etiam in sua passione et dormitatione et evigilatione ostendit. In cruce enim patiendo, de diabolo triumphavit, in sepulcro quievit, in resurrectione exsultavit: ita et nos penitentia qua vincimus diabolum, cruciat. Iustitia qua a malis quiescimus, tranquillat. Vita eterna, ubi videtur Deus sicut est, glorificat atque iucundat. Penitentie igitur vox est: Miserere mei, Deus. Iustitie vox est: « Misericordiam et iudicium cantabo tibi Domine ». Vite eterne vox est: Omnis spiritus laudet Dominum. | 36  ||
Ps. 148, 5-6.
Ps. 91, 10.
Lc. 13, 32
Ps. 50, 3 ; 55, 2 ; 56, 2
Ps. 100, 1.
= Glosa media, Ps. 150, loc. cit. (Val44, f. 172) quasi ad litteram.
= Glosa media, Ps. 150 (Val44, f. 116v) > Beda (pseudo), « Argumentum Psalmi 150 (marg.) », In librorum psalmorum exegesis, PL 93, 1098C : « Hic psalmus proprie scriptus David extra numerum, quando pugnavit cum Goliath. Quinquagesimus est de poenitentia, centesimus de misericordia et iudicio, centesimus quinquagesimus de Dei laude in sanctis ejus. Sic enim ad aeternam beatamque tendimus vitam; primitus nostra peccata damnando, deinde bene vivendo, ut post vitam condemnatam malam, et gestam bonam, mereamur aeternam [ marg. ]. Vocati enim, renuntiamus diabolo per poenitentiam ne sub iugo eius remaneamus; iustificati sanamur per misericordiam, ne iudicium timeamus; glorificati transimus in vitam aeternam, ubi Dominum sine fine laudemus » > Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos (Ps. 150, 3), CCSL 38, p. 2193.4-10, 2194.22-25 : « Non enim frustra mihi uidetur quinquagesimus esse de penitentia, centesimus de misericordia et iudicio, centesimus quinquagesimus de laude Dei in sanctis eius. Sic enim ad eternam beatamque tendimus uitam, primitus peccata nostra damnando, deinde bene uiuendo, ut post condemnatam uitam malam gestamque bonam, mereamur eternam. [...] Vocati, renuntiamus diabolo per paenitentiam, ne sub iugo eius remaneamus : iustificati, sanamur per misericordiam ne iudicium timeamus; glorificati, transimus in uitam aeternam, ubi deum sine fine laudamus ». Cf. Odbertus de Sancto Bertino, Psalterium glosatum, Ps. 151, Boulogne-sur-Mer, 20, f. 168r infra laud.
Ps. 50

31  Codd. : Rusch, om. PL113
32  Codd. : Rusch, om. PL113
33  Codd. : Rusch, om. PL113
34  Codd. : Gr79, f. 116v ; om. Rusch PL113 ; cf. Ps-G (Od) in Ps 151 infra laud.
35  Codd. : PL191
36  Codd. : PL191




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria ( 150), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 22/10/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber26_8.xml&chapitre=26_8_150)