initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<30. Cantica**>

Capitulum 5

Numérotation du verset Ct. 5,1 
marg.| marg.| 1. Audiens Ecclesia se temptationibus probandam provisioni dilecti non contradicit, sed ne superetur auxilium illius querit,"qui non patitur temptari supra id quod possumus".||
marg.| marg.| 2. Vel potest ex voce perfectorum sic intelligi veniat dilectus meus in hortum suum quasi : sicut eum semper diligimus et ei servire curamus, sic ipse in temptationibus non sinat nos usque ad defectum concuti sed iam reddat nobis mercedem pie devotionis.||
interl.| interl.|+ Ecclesia| ||
interl.| interl.|+ Ecclesia de Christo| ||
interl.| interl.|+ Vox sponse | ||


4 Codd. : CM22B ; om. Rusch CM22
5 Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
6 Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
1 illius] ipsius CM22B CM22N CM22S CM22T CM22V 2 supra Rusch (=Clementina)] super CM22 (=Weber)3 ei] om. CM22
interl.| interl.| 9. qui me plantavit amplius irriget| ||
interl.| interl.| *8. qui me in fundamento fidei, spei et caritatis collocavit| ||
marg.| marg.| 7. veniat dilectus, qui promisit se futurum mecum « usque ad consummationem seculi », modo, cum magis indigeo, maiori gratia me visitet.||


Codd. : Rusch CM22, om. CM22T
Codd. : Rusch, om. CM22
in hortum suum ut
interl.| interl.| vel et | 10  ||

10  Codd. : Rusch, om. CM22 | et comedat vel ut CM22V

ut CM22N CM22S Rusch] et Weber
comedat
interl.| interl.| 10. gratanter accipiatur et aspiciat11  ||
11  a. – et – a.] inv. CM22 (accipiat)
fructum
interl.| interl.|+ 11. opera| 12  ||

12  Codd. : CM22, om. Rusch
pomorum suorum.
interl.| interl.| 12. sanctorum suorum| 13  ||
marg.| marg.| 3. VENI IN  HORTUM. Sponsus, desiderio Ecclesie respondens, eadem que petebantur14  se iam fecisse testatur, unde extranei in amorem ipsius multum possunt accendi.||
interl.| interl.|+ Christus| 15  ||
interl.| interl.|+ Christi dicit | 16  ||
interl.| interl.|+ Vox sponsi | 17  ||

13  Codd. : Rusch CM22, om. CM22V
15  Codd. : CM22B ; om. Rusch CM22
16  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
17  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
14  petebantur CM22N CM22V Rusch Rusch] petebatur CM22
Veni
marg.| marg.| 13. veni errantes corrigendo, infirmos sublevando, bene agentes confirmando, maturos mecum in requie18  collocando||
18  requie CM22T CM22V Rusch] requiem CM22
in hortum meum soror mea sponsa messui
marg.| marg.| 14. messui quadam falce mortis ab hac vita precidi et in cellaria beatitudinis perduxi||
myrrham meam
interl.| interl.| 15. martyres amara passos, vel etiam omnes qui"carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifixerunt" 19  .||

Cf. Gal. 5, 24 .
19  crucifixerunt – cum… concupiscentiis] inv. CM22
cum aromatibus meis.
interl.| interl.| 16. cum illis omnibus qui fama bonorum operum sunt insignes||
Comedi favum20  cum melle meo, bibi vinum meum21  cum lacte meo.
interl.| interl.| 17. id est22  refeci me illis, vel labore attritos mihi comparavi23  ||
marg.| marg.| 4. Per favum : qui in Scripturis dulcedinem spiritalis intelligentie querunt et aliis dilucidant ; per mel : qui epulas divini verbi sibi appositas libenter gustant et his insatiabiliter vesci desiderant ; per vinum : fortes celestium predicatores ; per lac : infirmi adhuc auditores qui, licet diversis studiorum modis, discrepent. Una tamen superne retributionis spe communes supernus arbiter approbat.||

20  favum Weber CM22] + meum CM22N CM22T 21  meum Weber CM22N CM22S CM22T CM22V Rusch] om. CM22
22  id est] om. CM22 23  mihi comparavi] incorporavi mihi CM22
Comedite
interl.| interl.| 18. delectamini||
amici24  et25  bibite
interl.| interl.| 19. faciendo precepta mea||
marg.| marg.| 5. COMEDITE. Non solum ipse piis electorum actibus delectatur, sed etiam hortatur fideles ad congaudendum super tali convivio ut amplius mutuam inter se dilectionis curam exhibeant, et minores quod in maioribus viderint memoriter imitari satagant.||

24  amici] + mei CM22N CM22P 25  et] om. Weber CM22H
et inebriamini carissimi.
interl.| interl.| 20. integra caritate me amplectendo||
marg.| marg.| 6. Gregorius Magnus GREGORIUS. 26  Post potum gaudii ipsas virtutes bonorum retractando torporem mentis discutite, et ad amorem eternorum accensi temporales penas non sentiatis sicut ebrius qui obliviscitur omnium temporalium27  . Comedit nec satiatur qui epulas Scripturarum didicit et iustorum exempla novit, nec tamen vita correxit, bibit et non inebriatur qui precepta vite letabundus audit sed ad implenda piger remanet.||
26  Gregorius CM22P Rusch] om. CM22 27  sicut ebrius... temporalium] om. CM22
Numérotation du verset Ct. 5,2 
interl.| interl.|+ Vox Ecclesie| 28  ||
Ego
interl.| interl.| 25. exterius cesso| 29  ||
interl.| interl.| 26. cessante persecutione quieti et contemplationi vaco||

dormio et
interl.| interl.| 27. sed| 30  ||

30  Codd. : Rusch CM22, om. CM22B CM22H CM22S 
cor meum vigilat.
interl.| interl.| 28. intentionis et rationis oculis, ne tempore quietis per blanditias fallatur, et31  providet et laborat||
marg.| marg.| 21. EGO  DORMIO. Ecclesia gentilium32  multipliciter commendata, ne secura predicationem dimittat et soli contemplationi intendat, iniungitur ei de aliorum confirmatione, et hic agit de illa successione Ecclesie que est in hoc presenti, ab illo scilicet tempore quo plenitudo gentium intraverat33  usque ad finem mundi quando Iudei intrabunt, et hic non videtur mitti ad omnino infideles, sed potius ad eos exhortandos qui sunt tepidi in Ecclesia. Et34  dicit itaque ipsa Ecclesia :  ego dormio etc.||
31  et] om. CM22 32  gentilium] gentium CM22B CM22N CM22S CM22V Rusch | 33  intraverat] intravit CM22 | 34  Et] om. CM22 |
Vox
interl.| interl.| 29. id est aspiratio35  ||
35  aspiratio] inspiratio CM22
dilecti mei pulsantis :
interl.| interl.| 30. ad quod ratio me ducit id etiam sponsum velle intelligo||
interl.| interl.| 31. iam36  non solum moneri eos ut prius sed etiam constringi volentis||
interl.| interl.|+ Vox sponsi| 37  ||
interl.| interl.|+ Vox Christi| 38  ||

37  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
38  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
36  iam CM22N Rusch] id est praem. CM22
Aperi mihi
interl.| interl.| 32. predica me| 39  ||
marg.| marg.| 22. APERI.  Surge ab otio et quiete contemplationis et  aperi corda ut40  remotis vitiorum obstaculis lucem veritatis perspicue admittant.||
interl.| interl.| 33. ponit causas :||

soror mea,
interl.| interl.| 34. quia coheres||
amica mea,
interl.| interl.| 35. quia iugum servitutis egressa, arcanorum meorum es41  conscia| 42  ||

42  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S
columba mea,
interl.| interl.| 36. quia Spiritus mei dono illustrata, non invida||
immaculata mea,
interl.| interl.| 37. quia segregata a negotiosis actibus divinis es sublimata aspectibus||
marg.| marg.| 23. De sanguine meo soror mea, de accessu meo  proxima mea, de spiritu meo  columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti  perfecta mea. | 43  ||

quia caput meum
interl.| interl.| 38. id est come, vel ego caput, id est quoddam44  ex membris meis||
44  quoddam] quiddam CM22
plenum est rore
interl.| interl.| 39. id est vitiis que pro tenebris ignorantie non sentiuntur, vel frigido torpore||
interl.| interl.| 40. id est magnis inter se vitiis45  impliciti, et qui sunt capilli mei specietenus sed ad illicita distorti46  ||
45  se vitiis Rusch CM22] sevitiis coniec. cum Glossa ordinaria in loc. cit. 46  ad illicita - distorti CM22V Rusch] inv. CM22
guttis noctium.
interl.| interl.| 41. id est pravis sententiis quas per ignorantiam contrahunt, vel illis que mala esse sciunt sed obscurati non refugiunt||
marg.| marg.| 24. Caput meum, id est fides mea et amor mei in cordibus eorum excecatis amore terrenorum refrixit et quasi prorsus deficit47  .  Cincinni, id est amor proximorum {Erfurt, t. 3, f. 33va   ; facsim., t. 2, p. 718a} [Rusch, f. 33va   ] qui sunt mei capilli capiti adherentes, sunt pleni  guttis noctium, id est patiuntur grave frigus persecutionis tenebrosorum, id est erga me sunt infideles et proximos persequuntur et causa horum corrigendorum oportet te dulcedinem contemplationis interponere.||
47  deficit] defecit CM22
Numérotation du verset Ct. 5,3 
interl.| interl.|+ Ecclesia| 48  ||
interl.| interl.|+ Vox Ecclesie| 49  ||
interl.| interl.|+ sponsa ad semetipsam| 50  ||

48  Codd. : CM22B ; om. Rusch CM22
49  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
50  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
Expoliavi me
interl.| interl.| 45. id est prorsus exui||
marg.| marg.| 42. EXPOLIAVI ME. Ecclesia, non inobediens de iniuncto officio sed metuens in assumenda fratrum cura ne corruat in peccata, sine quibus non transigitur hec vita, respondet :  expoliavi me. ||
tunica mea
interl.| interl.| 46. impedimento seculari||
quomodo induar illa51   ?
interl.| interl.| 47. quasi52   : induar quidem sed quomodo ? Certe grave est. | 53  ||
marg.| marg.| 44. Quomodo fieri potest ut de culmine contemplationis egrediens rursus mundi sordibus polluar? Quia recepta sollicitudine temporalium subsidiorum quamlibet eximius doctor difficile vitat peccatum.||
marg.| marg.| 43. Gregorius Magnus GREGORIUS. 54  Qui ad sollicitudinem regendarum animarum se accingit restat ut quibus eterna predicat ad providenda quoque eis temporalium necessitatum subsidia invigilet.||

53  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S

51  illa] eam CM22V, illam CM22B CM22B CM22T
52  quasi] om. CM22 54  Gregorius] om. CM22
Lavi pedes meos,
interl.| interl.| 48. id est55  cogitationes quibus aliquando terram tangere solebam secretis fletibus compunctionis ablui, ut intrare mererer in celestem patriam.||
55  id est] om. CM22N CM22P CM22T
quomodo inquinabo illos ?
interl.| interl.| 53. faciendum tamen est quia dilectus ||
Numérotation du verset Ct. 5,4 
Dilectus meus
interl.| interl.|+ Vox Ecclesie de Christo| 56  ||
marg.| marg.| 49. DILECTUS  MEUS. Ecclesia timente casum quia Dominus amorem erga se nostrum in proximorum maxime amore vult cognosci aperte57  subditur  dilectus meus, quasi : pertimesco quidem seculi conversationem, sed intelligo quod caritas operit multitudinem peccatorum et confido in dilecti mei auxilio, a quo iam sunt compuncta corda eorum.||

56  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
57  aperte CM22N CM22T Rusch] apte CM22
misit manum suam
interl.| interl.| 54. invisibiliter inspirando||
marg.| marg.| 55. manum operantem compunctionem ; vel ad memoriam nostram reduxit operationem"quam operatus es in nobis" quia nullius egens de sinu patris egrediens in terra pro nobis conversari voluit. | 58  ||
marg.| marg.| 50. Manum per foramen mittit, cum virtute sua animum per subtilem intellectum pulsat||

Cf. Ps. 67, 29 .

per foramen
interl.| interl.| 56. id est rimulam resipiscenti apertam, licet tenuem59  ||
59  licet tenuem] om. CM22N CM22V
et venter meus
interl.| interl.| 57. pertimescebat commissa sua te inspirante||
marg.| marg.| 52. ET VENTER. Potest per ventrem intelligi mollities et fragilitas illorum qui predicationis officium suscipiunt, quia se minus idoneos recognoscunt et timent.||
intremuit60  ad tactum eius.
marg.| marg.| 51. Venter, id est mollis et fluxa pars inter nos ; vel ventris nomine cor designatur quia, sicut cibi in ventre, ita cogitationes in corde excoquuntur. Cor contremiscit61  si facere recusat pro proximis quod Deus fecit pro inimicis.||
marg.| marg.| 50. [b] et venter intremiscit quia, infirmitas gaudens de celesti intellectu, in sua exultatione turbatur, et timet ne perdat quod tenere62  nescit.||

60  intremuit] contremuit CM22P CM22T
61  contremiscit Rusch] tremiscit CM22 62  tenere] tenuiter CM22
Numérotation du verset Ct. 5,5 
Surrexi
interl.| interl.| 60. et quia63  fretus eius auxilio surrexi ||
63  et quia] quia CM22B CM22V, om. CM22N
ut aperirem dilecto meo,
interl.| interl.| 61. predicando verbum Dei||
interl.| interl.| 62. et ut aperire possem||
marg.| marg.| 58. SURREXI UT  APERIREM.  Surrexi a dormitione ad laborem quia necesse est ut qui veritatem predicare disponit, prius ad agenda ea que predicat assurgat, ne aliis predicans ipse reprobus efficiatur, cui subiuncta verba conveniunt :  manus mee distillaverunt etc.||
manus mee
interl.| interl.| 63. operationes||
distillaverunt64 
interl.| interl.| 64. aliis circumquaque expresserunt||

64  distillaverunt CM22N CM22P CM22T CM22V Rusch] stillaverunt Weber CM22
myrrham65 
interl.| interl.| 65. exemplum amara patiendi||

65  myrrham] murra Weber
et66  digiti mei
marg.| marg.| 59. ET DIGITI  MEI.  Digiti, id est discretio ut solo contuitu superne retributionis non pro humano commodo ostendantur operari. Sicut enim in manu sunt districti67   digiti sic in operibus oportet discretionem adhiberi, alioquin non valent.||

66  et CM22N Rusch] om. Weber CM22
67  districti] discreti CM22
pleni myrrha
interl.| interl.| 66. que imputribiles facit||
probatissima.
interl.| interl.| 67. quia68  actus et intentio placent.||
68  quia] + et CM22P CM22T CM22V
Numérotation du verset Ct. 5,6 
Pessulum ostii mei69 
marg.| marg.| 72. PESSULUM  OSTII. Causam peccati, id est incredulitatem et70  quamlibet aliam, quia ut  pessulum ostium sic causa detinet peccatum qua remota removetur et, sublato peccato, patet via Christo.||

69  mei Rusch CM22] om. Weber
70  et] vel CM22
aperui dilecto meo at ille declinaverat
interl.| interl.| 73. dum aperirem illapsus erat in corda illorum||
atque transierat.
interl.| interl.| 74. quia Deus nulli ad plenum patet sed incomprehensibilis sensus omnium excedit||
marg.| marg.| 68. Dixerat quia dilectus, manu missa71  per foramen, se tetigerit ac tremore concusserit cuius tactu vehementer inflammata, cupit iam non per angustiam foraminis eius manu contingi sed, patefacta cordis ianua, felicissima72  eius amplexu perfrui, id est suavitate divine illustrationis quam raptim senserat plenius satiari. Sed, quia nulli electorum in hac vita conceditur perfecta visio eternorum que73  in alia vita reservatur, {Erfurt, t. 3, f. 33vb   ; facsim., t. 2, p. 718b} [Rusch, f. 33vb   ] subditur recte74   :  at ille declinaverat.||
71  m. m.] inv. CM22 | 72  felicissima] felicissimo CM22 | 73  que] quod CM22H CM22T | 74  s. r.] inv. CM22 |
Anima mea liquefacta est
interl.| interl.| 75. prius constricta et congelata frigore infidelitatis, contacta vero sole, ad compunctionem resolvitur||
ut dilectus75  locutus est.
interl.| interl.| 76. intimavit se mihi et voluntatem suam mihi innotuit||
marg.| marg.| 71. Ecce iam tertius gradus. Primitiva fuit ex Iudeis conversa, per quam et postquam hec gentilis de qua hactenus actum est, que gentilis, ut diximus, hanc tertiam instituit. De qua modo exequitur que usque ad novissimam intrationem reliquiarum Israel durabit successu prelatorum et subditorum.||
marg.| marg.| 69. Transit76  quidem sed tamen locutus est mihi mandata sua77  relinquens ut patienter eum expectarem, et postquam locutus est : anima mea liquefacta est.||

75  dilectus Rusch CM22] om. Weber
76  Transit CM22B Rusch] transiit CM22 77  sua Rusch] + mihi CM22
Quesivi
interl.| interl.| 77. investigavi perfectam de eo cognitionem||
marg.| marg.| 70. QUESIVI ET  NOMEN. Vox eiusdem Ecclesie que aperuit secundum illos quos aperuit qui prius erant venter. Vel vox ipsorum78  .||
78  ipsorum] + id est qui aperti sunt CM22N
et non inveni illum,
interl.| interl.| 78. quia nemo in corpore79  plene potest noscere80  ||
79  nemo – in c.] inv. CM22 80  noscere CM22P CM22S CM22T CM22V Rusch] cognoscere CM22
vocavi
interl.| interl.| 79. oravi intentione desiderii et bona opera feci||
et non respondit mihi.
interl.| interl.| 80. non indicavit se mihi81  quia corruptio mea prohibebat||
81  se mihi]mihi CM22N CM22T, om. CM22
Numérotation du verset Ct. 5,7 
Invenerunt
interl.| interl.| 82. ne desperatio ledat consolationem accipit et amplius querit||
custodes
interl.| interl.| 84. curiose vigilantes82  ||
marg.| marg.|+ Custodes isti possunt intelligi tam boni quam mali. Boni enim excubant civitatem ne maligni spiritus intrent, maligni autem spiritus vigilant ut nullus intret83  . Boni quidem percutiunt compungendo in amorem Dei, mali autem verberant querendo ut saltim per afflictionem retrahant sicut beatum Iob fecerunt | 84  ||

84  Codd. : CM22P ; om. Rusch CM22
82  curiose] + vel studiose CM22N, id est studiose CM22T | vigilantes] vel vigiles CM22N CM22P 83  nullus intret] corr., nullus intrent CM22
qui circuierunt85  civitatem.
interl.| interl.| 85. ex officio||
interl.| interl.| 86. ne quis procul a signis recedat||

85  circuierunt Rusch] circumeunt Weber CM22, circueunt CM22B CM22N CM22P, custodiunt CM22V
Percusserunt me
interl.| interl.| 87. magis compunxerunt me ad querendum||
et86  vulneraverunt me.
interl.| interl.| 88. Quia quicquid in ea terreni87  remansisse deprehendunt, extinguunt eamque velut insensibilem ad queque infirma reddunt||

86  et] om. Weber
87  in ea - terreni] inv. CM22
Tulerunt pallium meum88 
interl.| interl.| 89. velamen ignorantie que erat de veteri conversatione89  ||
interl.| interl.| 90. idem est hic90  pallium quod superius tunica||

88  pallium meum CM22N CM22P CM22T CM22V Rusch] + mihi Weber, mihi pallium meum CM22
89  que... conversatione CM22T Rusch] om. CM22 90  hic CM22N CM22V Rusch] om. CM22
custodes murorum.
interl.| interl.| 91. superiores doctores etiam alios qui muri sunt custodientes||
marg.| marg.| 81. TULERUNT  PALLIUM  MEUM.  Pallium tollunt predicatores quando, si quid91  pompe secularis residuum erat, ab animo auferunt ; vel, si quod peccatum per ignorantiam inerat, detegunt.||
91  quid CM22B CM22T CM22V Rusch] quod CM22
Numérotation du verset Ct. 5,8 
Adiuro vos
interl.| interl.|+ Vox adolescentularum| 92  ||
marg.| marg.| 92. adiuro vos adolescentule, iam ad aliquam cognitionem promote, ad famulos Dei quos angelicam in terris vitam93  agere credunt, devote veniunt, et eos exorant ut in tempore sue orationis Domino se commendent.||

92  Codd. : CM22N ; om. Rusch CM22
93  in terris - vitam] inv. CM22
filie Hierusalem
marg.| marg.| 92b vos filie supernorum spirituum qui iam cum Deo regnant. Vel per filias  Hierusalem possumus accipere etiam inferiores in Ecclesia quos admonent94  superiores ut secum querant quia, quod a pluribus queritur, quandoque citius reperitur et ut ubique caritas dilectionis ostendatur.||
94  admonent] + etiam CM22
si inveneritis dilectum meum
interl.| interl.| 93. evenit quandoque95  ut qui nuper querere incepit citius inveniat quam ille qui dudum querere inceperat||
95  quandoque] aliquando CM22
ut annuntietis96  ei
interl.| interl.| 94. intimetis cum accessu vestre orationis ut et mihi det gratiam sue inventionis||

96  annuntietis ΩS Ω ΩJ* CM22B CM22N CM22P CM22V Rusch (nnuntietis cacogr. )] nuntietis Weber CM22
quia amore langueo.
interl.| interl.| 95. pre amoris magnitudine omnia temporalia sunt mihi fastidio||
Numérotation du verset Ct. 5,9 
interl.| interl.|+ Ecclesia de Iudeis| 97  ||
interl.| interl.|+ Vox Synagoge ad Ecclesiam | 98  ||
interl.| interl.| 98. dicunt : adiurate| 99  ||
Qualis est
interl.| interl.| 99. scimus quia magnus est secundum naturam100  qua est genitus ex101  Patre||
100  naturam] natutam cacogr. CM22 101  ex] a CM22B CM22N CM22P
dilectus tuus
interl.| interl.| 100. Filius | 102  ||

102  Codd. : Rusch CM22, om. CM22H CM22B (compl. a. m. saec. XIII)
ex dilecto,
interl.| interl.| 101. ex Patre||
interl.| interl.| 102. id est ex ea parte103  magis debet diligi quam timeri||
103  parte] + qua CM22
o pulcherrima mulierum,
interl.| interl.| 103. pulchritudo tua ostendit pulchrum eum104  esse a quo tu pulchra es ||
interl.| interl.| 104. inter omnes sectas, tua fides precessit | 105  ||

105  Codd. : Rusch CM22, om. CM22H CM22T
104  p. e.] inv. CM22
qualis est dilectus tuus ex dilecto
interl.| interl.| 105. secundum humanitatem qua non est106  ex dilecto ||
interl.| interl.| 106. devotio tue adiurationis ostendit eum esse magnum quem mones inquiri||
106  qua non est CM22N CM22V Rusch] que non CM22
quia sic adiurasti nos ?
interl.| interl.| 107. ut eum queramus||
marg.| marg.| 96. QUALIS  EST  DILECTUS. Hec sponsa recolens intima conscientie expavescit et pigritiam suam accusans ex humilitate ad laborem festinat, dicens : obsecro  quia sic adiurasti fervore divine caritatis107  quem habes, me quoque fac ardere et salutari admonitione in eius amore me confirmes.||
marg.| marg.| 97. Appetita et preconia virtutum ac potentie eius congrua laude decantans, denuo interrogatur in qualium mentibus eius soleant vestigia reperiri. | 108  ||

107  d. c.] inv. CM22
Numérotation du verset Ct. 5,10 
interl.| interl.|+ Ecclesia de gentibus| 109  ||
interl.| interl.|+ Vox Ecclesie de Christo responsdentis| 110  ||
marg.| marg.| 108. DILECTUS  MEUS  CANDIDUS. Condigna querentibus a parte sponse responsio :| 111  ||

109  Codd. : CM22B ; om. Rusch CM22
110  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
111  Codd. : Rusch CM22; om. CM22T
Dilectus meus
interl.| interl.| 112. Christus : ex sola dilectione112  passus, alii : ex merito.||
interl.| interl.| 113. talis est :||
112  ex sola dilectione] dilectione sola CM22
candidus
interl.| interl.| 114. quia peccatum non fecit||
et rubicundus
interl.| interl.|+ id est Deus et homo| 113  ||
interl.| interl.| 115. quia in sanguine suo lavit peccatores114  ||
marg.| marg.| 109. DILECTUS  MEUS  CANDIDUS. Primo mundus et sanctus venit in mundum, postmodum passione cruentus exivit de mundo.||
marg.| marg.| 110. Per candidum : amorem divinitatis, per rubicundum115   : carnem passam accipe ut Deum et hominem notet et in utroque electus.||

113  Codd. : CM22P ; om. Rusch CM22
114  l. p.] inv. CM22 115  Per candidum... rubicundum] Per candidus candorem divinitatis per rubicundus CM22, Vel praem. CM22N CM22P CM22T
electus ex milibus.
marg.| marg.| 111. ELECTUS EX  MILIBUS. Quia « unus mediator116   » de omni numero angelorum vel hominum acceptus ; unde dicitur : « Hic est filius meus dilectus in quo mihi complacui » quia non est inventus alius neque in celo neque in terra qui acciperet librum.||

Cf. 1Tim. 2, 5 .
116  mediator Rusch CM22 (cett.)] + Dei et hominum CM22H
Numérotation du verset Ct. 5,11 
Caput eius
interl.| interl.| 118. id est ipse qui est « caput corporis Ecclesie » ||
interl.| interl.| 119. divina sapientia plenum||

Cf. Col. 1, 18 .
aurum optimum,
interl.| interl.| 120. splendidum morum117  ||
marg.| marg.| 117. CAPUT  EIUS  AURUM. Alia translatio  : crines eius abietes. Abies grece elates vocatur, unde hic elate non latinum sed grecum videtur. | 118  ||
marg.| marg.| 116. Vel caput, id est divinitas quia caput Christi Deus ;  come, id est cogitationes eius sancte et recte, et tamen stultis despicabiles. [=>124]||

118  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S
117  morum] merum CM22
come eius
interl.| interl.| 121. capiti eius119  adherentes||
119  eius] om. CM22
sicut elate palmarum
interl.| interl.| 122. rectitudine et victoria||
marg.| marg.| 123. nigre : despicabiles mundo, quasi illa clamosa et improba avis, vel120  quasi corvus, ut nulli sacramenta Ecclesie committant donec sibi matri similari videant ; vel quia, cum pulchri sint, se fuisse intelligunt nigros ex natura sua.||
Numérotation du verset Ct. 5,12 
Oculi eius
interl.| interl.| 127. eum intuentes et per quos eum alii121  intuentur||
marg.| marg.| [116.=>] 124. Oculi, id est dona Spiritus sancti122  que ipse dat, que amatores suos non in ceno more porcorum volui permittunt sed in similitudine123  aquarum claros et perspicuos reddunt, nil tenebrosum habentes, unde et rivulis et mundis aquis, non stagnis turbulentis, comparantur quia Deum vident et divinorum charismatum luce replentur, que charismata quia sola gratia dantur, subditur que lacte lote sunt, quia sicut mater sola naturali dilectione lac filiis ministrat, sic Deus sola gratia dona charismatum filiis donat124  , que resident iuxta fluenta plenissima {Erfurt, t. 3, f. 34ra   ; facsim., t. 2, p. 719a} [Rusch, f. 34ra   ] aquarum125  quia quanto de Deo clarius vident tanto magis ad altiora cognoscenda intendunt. [=> 133]||
121  e. a.] inv. CM22 122  S. s.] inv. CM22 | 123  similitudine CM22N CM22V Rusch] similitudinem CM22 | 124  f. d.] inv. CM22 | 125  aquarum] om. CM22 |
sicut columbe
interl.| interl.| 128. innixe| 126  ||
marg.| marg.| 125. OCULI  EIUS  SICUT  COLUMBE. Solent  columbe iuxta fluenta aquarum127  residere ut volantium avium in aqua umbram videant, et sic ungues vitent. Sic sancti in Scripturis fraudes demonum prospiciunt et ex deceptione quam attendunt quasi ex umbra hostem cognoscunt et fugiunt, que fluenta plenissima dicuntur quia de quibuscumque in Scriptura consilium queritur per illa ad plenum invenitur.||

126  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S
127  aquarum] om. CM22
super rivulos aquarum
interl.| interl.| 129. super Scripturas, divino munere fluentes in morem aque, vel128  minores quidem||
128  munere fluentes in morem aque vel Rusch] fluentes in morem aque vel CM22N, spiritu fluentes CM22
que lacte sunt lote
interl.| interl.| 130. in primis tenera doctrina vel dulcissima gratia mundate| 129  ||

129  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S
et resident
interl.| interl.| 131. firmiter||
iuxta fluenta plenissima.
interl.| interl.| 132. altiores Scripturas sicut evangelium||
marg.| marg.| 126. Potest in rivulis Veteris Legis eruditio, in fluentis evangelica perfectio intelligi, quia predicatores et nova et vetera proferunt.||
Numérotation du verset Ct. 5,13 
Gene illius
interl.| interl.| 135. pudibundi prelati quos pudet audire turpia nedum facere||
sicut areole
interl.| interl.|+ unde alii sumant exemplum virtutum| 130  ||

130  Codd. : CM22P ; om. Rusch CM22
aromatum consite
interl.| interl.| 136. multarum germine virtutum||
a pigmentariis,
interl.| interl.| 137. apostolis vel quibuslibet precedentibus patribus||
marg.| marg.| [=> 116. =>124.] 133. Gene, id est modestia et pietas salvatoris que in illo singulariter refulsit que sunt sicut areole aromatum quam ordinate sunt areole ab hominibus expectantibus odoris suavitatem131  et aspectus gratiam, ita mediator in carne apparens doctrine modestia et dulcedine delectabat presentes, attrahebat absentes. Consite a pigmentariis, hoc est apostolis et prophetis, qui concordi voce non solum eius sermones sed etiam mores Sacris Paginis descripsere in futura eius arcana132  incarnatione. Ex modestia Lazarum flevit, sicut agnus obmutuit, et alia.||
131  suavitatem CM22T Rusch] om. CM22 132  eius archana] inv. CM22
labia eius lilia133 
interl.| interl.| 138. prolocutores||

133  labia eius lilia] eius lilia CM22S CM22V, labia eius labia CM22B CM22P
distillantia
interl.| interl.| 139. verbo et exemplo||
myrrham primam.
interl.| interl.| 140. exemplum perfecte amaricationis sue||
marg.| marg.| 134. Labia, verba doctrine eius que claritatem regni celestis promittunt gravia patientibus ;  primam myrrham, quia contemptum voluptatum predicant.||
Numérotation du verset Ct. 5,14 
Manus illius
interl.| interl.| 142. quorum officium est tantum bene operari134  ||
134  operari] + ubi nulla pars eminentior CM22P
tornatiles
interl.| interl.| 143. in nullo reprehensibiles||
auree
interl.| interl.|+ 144. celesti sapientia pleni| 135  ||
interl.| interl.| 145. sola spe et desiderio celestium laborantes||

135  Codd. : CM22 ; om. CM22B CM22H CM22P CM22S CM22V Rusch
plene hyacinthis.
interl.| interl.| 146. pro aereo colore vel ethereo| 136  ||

Venter eius
interl.| interl.| 147. etiam illi qui utuntur carnalibus et uxoribus non contra Deum137  ||
137  Deum] + sed tamen molliores quam alii CM22P
eburneus
interl.| interl.| 148. candore138  vel duritia, vel frigiditate139  ||
138  candore] vel praem. CM22 139  frigiditate CM22] + contra estus CM22, frigitate Rusch
distinctus
interl.| interl.| 149. quia mundo quidem utuntur sed tamen celestia non obliviscuntur||
saphiris.
marg.| marg.| 141. Manus, id est opera Christi140  que enim verbo docuit, opere complevit, ut de doctrina sua mirantes operibus confirmaret ;  tornatiles quia in promptu habet facere quod vult141  , sicut tornatura ceteris est promptior artibus et quia in se omnem regulam iustitie tenet, unde dicitur : « Oportet in me impleri omnem iustitiam » ;  auree qui142  virtutes quas in homine gessit, divinitatis gloria perfecit, que nos ad spem et ad143  amorem celestium excitant. Hyacinthus enim aerii coloris144  est.  Venter id est fragilitas humanitatis,  eburneus, pro decore castitatis, quia ab omni peccato immunis.  Distinctus scilicet145  non totus  eburneus nec totus saphirinus. Saphirus sublimitatem celestium significat,  distinctus ergo quia partim humana fragilitas esurie, temptatione, fatigatione, morte, partim divina celsitudo miraculis, resurrectione et ascensione intelligitur. Saphirus habet speciem sereni celi146  .||
140  Christi] om. CM22 | 141  quod CM22N CM22S Rusch] que CM22 | 142  qui Rusch] quia CM22 | 143  ad] om. CM22 | 144  aerii coloris] aerius CM22 | 145  scilicet] saphiris CM22 | 146  sereni celi] celesti trono similem CM22N CM22V |
Numérotation du verset Ct. 5,15 
Crura illius
interl.| interl.| 152. [a] id est inferiores147  in sequentibus temporibus ut crura inferior pars148  ||
marg.| marg.| [141.=>] 150. Crura, id est itinera passionis149  incarnationis que columne dicuntur propter rectitudinem et firmitatem, quia quicquid per eum gestum est ante tempora a Deo dispositum est.  Fundate super bases, id est super prophetas, quia talis apparuit qualis predictus ab illis in divina dispositione legentibus. Vel  bases : ipsa dispositio Dei que ordinavit150  .||
147  inferiores CM22N CM22S Rusch] infirmiores CM22 148  pars] + vel apostoli qui eum per mundum tulerunt CM22 149  passionis] om. CM22 150  Fundate... ordinavit] om. CM22S
columne marmoree
interl.| interl.| 153. fortes et sustentantes||
interl.| interl.| 152. [b] vel apostoli qui eum per mundum tulerunt | 151  ||

151  Codd. : CM22 §152b ; Rusch
que fundate sunt super bases aureas.
interl.| interl.| 154. super fidem patriarcharum152  et apostolorum||
152  patriarcharum] + prophetarum CM22N
Species eius
interl.| interl.| 155. id est omnia153  membra||
interl.| interl.| 156. quid per singula?||
153  omnia CM22N Rusch] + eius CM22
ut Libani,
interl.| interl.| 157. quia per eum omnes dealbantur||
electus
interl.| interl.|+ electio| 154  ||
interl.| interl.| 158. electior est155  inter speciosos||

154  Codd. : CM22P ; om. Rusch CM22 
155  electior est] electiores CM22
ut cedri.
interl.| interl.| 159. altitudine156   imputribilitate et odore157  ||
marg.| marg.| 151. SPECIES. Quid per158  singula ipsius redemptoris membra laudo? Totum brevi comprehendam. Quomodo Libanus altitudine et amplitudine est insignis, ita Dominus inter omnes qui de terra orti sunt antecellit, et sicut ille mons nobilium ferax arborum ita ille omnes sanctos in se radicatos extollit et conservat, et sicut cedrus pulchritudine, fortitudine, sublimitate, odore omne decus silvarum antecedit, sic dilectus"speciosus forma est pre filiis hominum", quia ipse non accepit ad mensuram et « de plenitudine eius omnes accepimus159   ».||

Ps. 44, 3.
156  altitudine] + et CM22H CM22T 157  odore] + quo serpentes necantur CM22P 158  per] om. CM22H CM22S CM22T 159  o. a.] inv. CM22
Numérotation du verset Ct. 5,16 
Guttur illius
interl.| interl.| 162. id est ipsa doctrina eorum||
interl.| interl.|+ 163. id est occulta dispositio qua foris nobis loquitur| 160  ||

160  Codd. : CM22 ; om. CM22B CM22H CM22S CM22V Rusch
suavissimum
interl.| interl.|+ comparatione Veteris Legis | 161  ||
interl.| interl.| 164. quia Spiritu iuvantur162  ad implendum||
marg.| marg.| [151.] 160. Guttur, id est internus sapor et dulcedo verborum Christi quam pauci gustant, qui autem gustant amplius esuriunt. Aliter, sicut per guttur ad labia {Erfurt, t. 3, f. 34rb   ; facsim., t. 2, p. 719b} [Rusch, f. 34rb   ] vitalis flatus ut loqui valeant procedit, sic in labiis Domini verba que dicebat. In gutture vero potest occulta dispositio bonitatis eius intelligi qua163  factum est ut nobis foras164  loqueretur. Totus, id est Deus et homo, desiderabilis, non solum secundum divinitatem sed etiam secundum humanitatem ab ipso initio conceptionis usque ad triumphum passionis, resurrectionis, ascensionis.  Talis est quasi : et necesse est si amas eum et vis ab eo amari ut eum intelligas talem165  et tali affectione ei cohereas.||

161  Codd. : CM22P ; om. CM22 Rusch
162  iuvantur] adiuvantur CM22 163  qua] quia CM22N CM22S | 164  n. f.] inv. CM22 | 165  i. tamen] inv. CM22 |
et
interl.| interl.| 165. ita | 166  ||

166  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S
totus
interl.| em] interl.| 166. in singulis membris||
interl.| interl.| 167. dignus queri||
Talis est dilectus meus
interl.| interl.| 168. quem diligo||
et ipse167  est amicus meus,
interl.| interl.| 169. qui secreta sua168  mihi aperit et cui ego secreta cordis mei aperio||

167  ipse CM22N CM22S CM22V Rusch] iste Weber CM22
168  qui CM22N CM22V Rusch] quia CM22 | s. s.] inv. CM22
filie Hierusalem.
marg.| marg.| 161. FILIE  HIERUSALEM. Pro decore carminis variantur persone colloquentium, sed eadem Christi Ecclesia notatur et nomine sponse et nomine filiarum. Cum ad patriam celestem suspirat filia, cum nihil nisi Deum curat audire vel loqui, sponsa dicitur.||
Numérotation du verset Ct. 5,17 
interl.| interl.|+ Ecclesia de Iudeis| 169  ||
interl.| interl.|+ Vox Ecclesie de Iudeis| 170  ||
interl.| interl.|+ Vox Synagoge ad Ecclesiam| 171  ||

169  Codd. : CM22B ; om. Rusch CM22
170  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
171  Codd. : CM22T ; om. Rusch CM22
Quo abiit
interl.| interl.| 174. quantum ad incomprehensibilitatem||
dilectus tuus o pulcherrima
interl.| interl.| 175. fecunditate||
mulierum, quo declinavit
interl.| interl.| 176. quantum ad gratiam||
dilectus tuus et queremus eum tecum ?
interl.| interl.| 177. Quicumque sine consortio Ecclesie Christum querit, non inter filias debet computari.||
marg.| marg.| 170. QUO  ABIIT. Audita qualitate dilecti, de qua quesierant  filie Hierusalem, addunt aliam questionem, quia enumeratis tot laudibus quis audiens non concupiscat? Et hoc in unitate sancte Ecclesie inquiri oportet in qualium corde potissimum et in quo genere conversationis Dominus soleat inveniri.||
marg.| marg.| 171. quo abiit non relinquendo eos172  in quibus erat sed ubi173  alios associet et174  post alios etiam alios invitet175  , et sic abire et declinare dicitur ad modum candele, que cum accensa sit multas alias circumquaque accendit ipsa tamen nihil patiens detrimenti.||
marg.| marg.| 173. QUO  ABIIT. Gregorius Magnus GREGORIUS. 176  . Sciendum quod Deus qui ubique est in loco est sed localis non est. Locale dicitur quod circumscribitur secundum partes loci, supra et infra, ante et retro, dextera et sinistra. Cum vero angeli et humane anime locales circumscribi non possunt, longe minus illa incomprehensibilis substantia. Maior vero agnitio177  que in presenti de Deo haberi potest, est secundum sola opera178  quia quod altius est in carne possumus mirificentiam operum Dei subtiliter attendere.| 179  ||
marg.| marg.| 172. QUO. Licet180  Deus communi modo omnibus rebus insit presentia, potentia, substantia, tamen familiari181  modo dicitur inesse, id est per gratiam illis quibus opera sua videntur mirabiliora. Qui licet plenam Dei notitiam non habeant, tamen mirificentiam operum Dei acutius considerant.||

179  Codd. : Rusch CM22, om. CM22S
172  eos] om. CM22 | 173  ubi] ut CM22 | 174  et] om. CM22 | 175  invitet Rusch] visitet CM22N, visitat CM22P CM22S CM22T CM22V, + vel invitat CM22T, invitat CM22 | 176  Gregorius CM22V Rusch] om. CM22 | 177  agnitio] cognitio CM22 | 178  opera] + eius CM22 | 180  Licet] Gregorius praem. CM22N CM22V 181  familiari CM22P Rusch] familiori CM22N CM22S, familiariori CM22




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Ct. 5), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 22/10/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber30.xml&chapitre=30_5)