initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<33. Isaias>

Capitulum 63

Numérotation du verset Is. 63,1 
Quis est iste
interl.| interl.|hoc in persona angelorum quasi misterium ignorantium et ideo querentium||
interl.| interl.|quam magnus quam potens quam admirabilis cum tanto exercitu||
marg.| marg.| QUIS  EST  ISTE etc. Quidam angeli non plene cognoscentes mysterium incarnationis passionis resurrectionis videntes ad celum ascendere Dominum cum multitudine angelorum et sanctorum hominum propria virtute non auxilio angelorum admirantur incarnationis et passionis et resurrectionis et ascensionis misterium et quomodo sibi et aliis aperiat regnum celorum. Unde et angelis Dominum comitatnibus dicunt : quis est iste qui venit de ? Et David similiter. Quis est iste rex glorie ? Videtur tamen #Augustinus dicere super Genesim quod omnes angeli ab ipsa creatione sua statim cognoverunt in contemplatione sui creatoris quicquid ispe erat facturus. Hieronymus autem aperte declarat quia quidam angeli donec perficeretur mysterium incarnationis ad plenum non cognoverunt.||
qui venit
interl.| interl.|in celum||
de Edom
interl.| interl.|mundo||
marg.| marg.| DE EDOM. Edom ab edulio rufe lentis propter quod vindidit primogenita. Vel calore interpretatur enim terrenus vel sanguineus et mundum significat. Esau vero querceus vel roboreus. Seir hispidus id est pilosus.Hic autem non ipsum hominem sed mundum secundum interpretationem significat. Sicut et Bosra id est munita vel firma non rem suam hic sed infernum secundum suam interpretationem significat ubi firmiter quasi sub multis custodibus anime tenebantur unde : quis deducet me in civitatem munitam ? Vel terrenam Hierusalem que firmissimis muris munita fuit in qua passus est Dominus. Unde Homerus secundum Iosephum Ieron inquit a quo Hierusalem interpretatur munita vel firma. Bosra autem civitas neque in terra promissionis neque in Edom sita sed in Moab. Venit ergo Christus de {t. 3 : Erfurt, f. 118rb ; facsim., p. 91b} [Rusch, f. 118rb ] mundo sanguineo « venit de Bosra tinctis vestibus » id est corporeis membris de civitate munita scilicet Hierusalem ubi passus. Vel de inferno spoliato cum fidelibus suis victor.||

Is. 63, 1.
tinctis
interl.| interl.|prius sanguine scilicet in cruce vel quia etiam tunc apparebant cicatrices eius||
vestibus
interl.| interl.|membris coporeis||
de Bosra iste
interl.| interl.|quis est iste||
formosus
interl.| interl.|speciosus forma pre filiis hominum||
in stola sua
interl.| interl.|habitu humanitatis||
marg.| marg.| FORMOSUS etc. Formosum calidum. Unde formosus quasi calidus quia ex calore rubeus et roseus efficitur vultus et inde speciosus.||
gradiens
interl.| interl.|vel ambulans super celos omnes||
interl.| interl.|nullo egens auxilio||
in multitudine virtutis sue
interl.| interl.|vel fortitudinis||
interl.| interl.|sive in plenitudine divinitatis sue||
interl.| interl.|cui datum est iudicium||

virtutis] fortitudinis Weber
ego qui loquor
interl.| interl.|angelis tacentibus ipse respondet||
iustitiam
interl.| interl.|reddens unicuique secundum opera sua||
et propugnator sum
interl.| interl.|contra demones||
ad salvandum
interl.| interl.|genus humanum||
interl.| interl.|homicidas adulteros et huiusmodi||
Numérotation du verset Is. 63,2 
quare ergo
interl.| interl.|rursus quarunt angeli||
interl.| interl.|si talis es||
rubrum
interl.| interl.|sanguine tuo||
est indumentum tuum
interl.| interl.|corpus||
interl.| interl.|membra rubra sicut musto nigro subrubeo||
interl.| interl.|quasi tibi non conveniunt ista sed homicidis et adulteris et huiusmodi||
sicut calcantium in torculari
marg.| marg.| QUARE  ERGO. Tamquam dicant angeli didicimus quod loqueris iustitiam et salus omnium in tuo est arbitrio sed scire volumus quare vestimenta tua sint velut musto tincta et tunica que desuper contexta est et scindi non potest et de utero virginali tantum candorem habuerit quantum fullo non potest facere super terram quare sanguine cruentetur. Magis clementia tibi convenit quam crudelitas. Quibus respondetur torcular calcavi solus.||
Numérotation du verset Is. 63,3 
interl.| interl.|ideo scilicet quia||
torcular calcavi solus
interl.| interl.|interrogantibus respondet Christus tam plene ut non necesse sit amplius querere sic torcular||
interl.| interl.| quamvis calcatus die tertia resurrexi||
interl.| interl.|pressuram crucis sustinui solus||
marg.| marg.| TORCULAR  CALCAVI. Scilicet crucem et omnia tormenta passionis in quibus quasi prelo pressus ut etiam sanguis funderetur.||
marg.| marg.| Torcular pro suppliciis peccatorum ponitur unde Ieremias : torcular calcavit Dominus virgini filie Iuda. Interdum in congregatione novorum fructuum. Unde in bonam partem pro torcularibus quidam psalmi intitulantur||
marg.| marg.| SOLUS etc. Solus Sanson prescicis crinibus Philisteis preponitur nec angelus nec archangelus vel quilibet celestis spiritus denique humani generis nullus vel gentilis vel Iudeus auxiliator. Solus pugnat solus superat.||
et de gentibus
interl.| interl.|omnes apostoli relicto eo fugerunt||
non est vir mecum
interl.| interl.|in adiutorium mihi||
interl.| interl.|nec Petrus||
calcavi
interl.| interl.| quamvis occisus||
eos
interl.| interl.|Iudeos demones||
in furore meo
interl.| interl.|furor subitus ira longa unde furor est ira brevis||
interl.| interl.|vindicta||
et conculcavi eos
interl.| interl.|auferens demonibus mundi principatum et Iudeis locum et gentem sacerdotium templum et omnem dignitatem per Romanos||
in ira mea et aspersus est sanguis
interl.| interl.|meus||
eorum
interl.| interl.|ab eis fusus||
super vestimenta mea
interl.| interl.|membra||
et
interl.| interl.|id est||
omnia indumenta mea inquinavi
interl.| interl.|opinione eorum||
interl.| interl.|inquinari permisi||
interl.| interl.|in demones vel in Iudeos||
marg.| marg.| ASPERSUS  EST etc. Sanguis meus eorum rancore demonum suasione effusus. Unde diabolus misit in cor ut traderet eum Iudas etc. Est eorum sanguis suasione fusus et ipsi ibidem victi et occisi. Si militer sanguis Christi Iudeorum dicitur quia fuderunt et inde vindictam sustinuerunt. Et est a simili victoris dictum et victi cuius sepe sanguis super vestimenta victoris aspergitur.||
Numérotation du verset Is. 63,4 
dies enim ultionis in corde meo
interl.| interl.|dum penderem in cruce||
interl.| interl.|quia||
annus
interl.| interl.|tempus acceptabile||
redemptionis
interl.| interl.|vel retributionis||
interl.| interl.|humani generis||
mee venit
Numérotation du verset Is. 63,5 
circumspexi
interl.| interl.|in cruce unde considerabam ad dexteram et videbam et non erat qui cognosceret me||
et non erat
interl.| interl.|mihi||
auxiliator
interl.| interl.|quilibet||
quesivi et non fuit qui adiuvaret
interl.| interl.|adiutorem unde expectavi qui simul contristaretur et non fuit qui consolaretur et non inveni||
marg.| marg.| ET NON  FUIT  QUI  ADIUVARET. Unde : « Omnes amici mei dereliquerunt me » « et noti mei quasi alieni recesserunt a me ».| ||

<Sententia ex> Iob. 19, 14  : « Dereliquerunt me propinqui mei et qui me noverant obliti sunt mei » ; Iob. 19, 13  : « Fratres meos longe fecit a me, et noti mei quasi alieni recesserunt a me ». Cf. Corpus antiphonalium officii (n° 7313 : feria 6 in Parasceve) : « Omnes amici mei dereliquerunt me et praevaluerunt insidiantes mihi; tradidit me quem diligebam, et terribilibus oculis plaga crudeli a percutiens, aceto potabant me ».
Haimo Autissiodorensis, In Is., cap. 63, CCCM 135C, p. 769.181.
et salvavit mihi
interl.| interl.|salvationem mihi fecit scilicet resurrectionem||
brachium meum
interl.| interl.|Verbum carni unitum vel fortitudo mea salvavit mihi omnes predestinatos ad vitam||
et indignatio mea
interl.| interl.|vindicta in Iudeos et demones||
ipsa auxiliata est mihi
marg.| marg.| ET SALVAVIT. HIERONYMUS AD AUGUSTINUM ET ALIPIUM . Impietatem Sabellii declinantes tres personas expressas sub proprietate distinguimus : non ipsum sibi Patrem, ipsum sibi Filium, ipsum sibi Spiritum Sanctum esse dicentes, sed aliam Patris, aliam Filii, aliam Spiritus Sancti personam esse dicentes. Non enim nomina tantummodo sed etiam proprietates confitemur nominem.||
Numérotation du verset Is. 63,6 
et conculcavi populos
interl.| interl.|Iudeos||
in furore meo et inebriavi
interl.| interl.|replevi afflictione miseria per Romanos||
eos in indignatione mea et detraxi in terra
interl.| interl.|in nihilum||
virtutem eorum
interl.| interl.|Iudeorum vel demonum||
Numérotation du verset Is. 63,7 
miserationum Domini recordabor
interl.| interl.|pressus pondere malorum||
marg.| marg.| MISERATIONUM  DOMINI. Propheta in persona iudaici populi penitentis {t. 3 : Erfurt, f. 118va ; facsim., p. 92a} [Rusch, f. 118va ] et misericordiam Domini recognoscentis.||
laudem Domini
interl.| interl.|signa et miracula||
interl.| interl.|predicando quia iustus Dominus in omnibus viis suis||
super omnibus
interl.| interl.|bonis vel malis que pro peccatis nostris||
que reddidit
interl.| interl.|pro malis||
nobis Dominus et super multitudinem bonorum
interl.| interl.|datorum||
domui Israel que largitus est eis secundum indulgentiam {t. 3 : Erfurt, f. 118va ; facsim., p. 92a} [Rusch, f. 118va ] suam
interl.| interl.|non eorum merita||
et
interl.| interl.|id est||
secundum multitudinem miserationum
interl.| interl.|vel [mise]ricordiarum||

miserationum] misericordiarum Weber
suarum
marg.| marg.| SECUNDUM  INDULGENTIAM. Quasi ducti enim in Babylonem propter peccata nostra reducti sumus misericordia eius.||
Numérotation du verset Is. 63,8 
et dixit
interl.| interl.|Dominus scilicet videns eorum penitentiam||
verumtamen populus meus
interl.| interl.|Israel||
est
interl.| interl.|quia scilicet sunt||
filii non negantes
interl.| interl.|me||
interl.| interl.|sicut alii||
interl.| interl.|vel is filii scilicet sunt populi non negantis patriarcharum prophetarum qui in me vere crediderunt||
et factus est
interl.| interl.|Dominus||
eis
interl.| interl.|penitentibus||
salvator
Numérotation du verset Is. 63,9 
in omni tribulatione eorum
interl.| interl.|in Egypto in deserto||
non est tribulatus
interl.| interl.|vel et ipse salvator compassus||
marg.| marg.| NON  EST  TRIBULATUS. Vox que est #io apud hebreos ambigua est et non significat vel et ipse. Unde utroque modo possumus legere scilicet : in omni tribulatione eorum non est #tribulatus compatiendo sed ad horam distulit auxilium ut cogeret ad rogandum. Vel et ipse tribulatus est compatiens tandem eorum iniuriis et miseriis. Et misit eis angelum qui salvaret eos Michaelem scilicet qui prepositus erat illi populo. Unde ; nemo est adiutor meus nisi Michael princeps vester qui astat pro filiis populi mei.||
et angelus faciei eius salvavit eos
interl.| interl.|unde angeli eorum semper vident faciem Patris etc. quia semper in presentia Dei sunt||
interl.| interl.|non meritis eorum||
in dilectione sua et in indulgentia sua
interl.| interl.|misericordie sue||
ipse redemit eos
interl.| interl.|ab Egypto a Babylonie vel a morte eterna in sanguine Filii||
et portavit eos
interl.| interl.|ab Egypto in terram promissionis unde expandit alas suas et assumpsit eos atque portavit in humeris suis||
et levavit eos
interl.| interl.|super alias gentes||
cunctis diebus seculi
interl.| interl.|ab initio ex quo elegit eos in populum||
Numérotation du verset Is. 63,10 
ipsi autem ad iracundiam provocaverunt et afflixerunt spiritum Sancti
interl.| interl.|vel [sanct]um||
eius et conversus est
interl.| interl.|quia prius amicus infirmos sanando mortuos suscitando||
eis
interl.| interl.|male agentibus||
in inimicum
interl.| interl.|opinione||
interl.| interl.|ultorem mali||
et ipse
interl.| interl.|per Romanos #quadragesimo alter anno ascensionis||
debellavit eos
interl.| interl.|immissis hostibus in eos||
interl.| interl.|credere nolentes potest enim ad tempus incarnationis hoc referri||
marg.| marg.| SPIRITUM  SANCTI. Moysi. Unde exacerbaverunt Moyen in castris et Aaron sanctum Domini. Vel sancti eius Christi cui credere noluerunt. Filius enim Dei qui nos redemit ipsos de Egypto et de mari rubro liberavit.||
marg.| marg.| Spiritum sancti eius. Quidam codices habent sed Spiritum Sanctum quem contristat qui virum spritualem contristat. Unde qjui vos tangit quasi quie tangit pupillam oculi mei. Vel angelum in custodiam missum quem sepe male faciendo offenderunt.||
Numérotation du verset Is. 63,11 
et recordatus est dierum seculi Moysi
interl.| interl.|post flexus ad misericordiam pro Moyse servo qui oravit pro eis in deserto aut dimitte eis aut dele me de libro||
marg.| marg.| MOYSI. Quod non est alius qui orat pro eis.||
populi sui
interl.| interl.|salvati oratione Moysi||
ubi est qui
interl.| interl.|Moyses scilicet||
eduxit eos de mari cum pastoribus
interl.| interl.|Moyse et Aaron Maria Ur et aliis||
gregis sui
interl.| interl.|ineffabilis misericordia Dei||
marg.| marg.| UBI  EST  QUI  EDUXIT. Propheta videns populi sui abiectionem miseriam et afflictionem iam immunentem propter Filii Dei negationem condolendo exclamat dicens : ubi est etc. Quasi clementia omnipotentis.||
ubi est qui posuit in medio eius
interl.| interl.|populi||
spiritum
interl.| interl.|paraclitum||
Sancti sui
interl.| interl.|Filii||
marg.| marg.| UBI  EST  QUI  POSUIT etc. Moysi scilicet quia orante Moyse tulit Dominus de spiritu eius et dedit septuaginta viris.||
Numérotation du verset Is. 63,12 
interl.| interl.|ubi est||
qui eduxit
interl.| interl.|de Egypto||
ad dexteram Moysen
interl.| interl.|prospere||
brachio
interl.| interl.|Filio qui potentia et virtus Patris||
interl.| #interl.|qui divisit mare rubrum in divisiones scilicet in duodecim vias||
maiestatis sue
interl.| interl.|ubi est potentia eius||
qui scidit aquas
interl.| interl.|mare rubrum||
ante eos ut faceret sibi nomen sempiternum
interl.| interl.|laudem||
marg.| marg.| QUI  SCIDIT. Ut dicitur cum Moyses mare percussisset et in duodecim vias scidisset et aliis hesitantibus tribus Iude ingressa est et ob hoc regni dignitatem adepta est.||
Numérotation du verset Is. 63,13 
qui duxit eos per abyssos
interl.| interl.|profunditates maris||
quasi equum in deserto non impingentem
interl.| interl.|sine impedimento||
Numérotation du verset Is. 63,14 
quasi animal in campo
interl.| interl.|inoffensu cursu||
descendens
interl.| interl.|descenderunt scilicet in terram promissionis||
spiritus Domini
interl.| interl.|ideo scilicet offendere non potuit quia Spiritus Domini etc.||
ductor eius
interl.| interl.|populi||
interl.| interl.|sine offensa||
interl.| interl.|in terram promissionis||
fuit sic adduxisti {t. 3 : Erfurt, f. 118vb ; facsim., p. 92b} [Rusch, f. 118vb ] populum tuum ut faceres tibi
interl.| interl.|per tot miracula||
nomen glorie
interl.| interl.|gloriosum||
marg.| marg.| SPIRITUS  DOMINI. Angelus scilicet unde et precedet te angelus meus. Spiritus enim nature nomen est angelus officii.||
Numérotation du verset Is. 63,15 
attende de celo
interl.| interl.|in persona penitentis populi||
interl.| interl.|miseriam nostram||
marg.| marg.| ATTENDE DE  CELO. Dominus ubique totus et semper est unde celum et terram ego impleo. Dicitur tamen sedem habere in celo secundum illud : celum mihi sedes qui sedet in celestibus angelis hominibus iustis quorum scilicet coversatio est in celis eius voluntas precipue fit.||
et vide
interl.| interl.|miserere secundum illud vidi videns aflictionem populi mei||
interl.| interl.|qui tanta fecisti nobis||
de habitaculo sancto tuo
interl.| interl.|angelis et aliis iustis||
et glorie tue ubi est
interl.| interl.|unde iam non irascar tibi et zelus meus recessit a te||
zelus tuus
interl.| interl.|quo dilexisti nos et patres||
et fortitudo tua
interl.| interl.|quia eduxisti patres nostros||
interl.| interl.|ubi est||
multitudo viscerum tuorum
interl.| interl.|affectuum circa nos||
et miserationum tuarum
interl.| interl.|quasi obliviscetur misereri Deus||
super me continuerunt se
marg.| marg.| {t. 3 : Erfurt, f. 118vb ; facsim., p. 92b} [Rusch, f. 118vb ] UBI  EST  ZELUS. Quasi : quia peccavimus et nos odisse cepisti recessit zelus tuus quo recedente recedit fortitudo et paternorum viscerum superatur affectus.||
Numérotation du verset Is. 63,16 
tu enim
interl.| interl.|quia te offendimus filios suos non cognoscit||
pater noster
interl.| interl.|creator||
et Abraham nescivit nos
interl.| interl.|Augustinus dicit : quia mortui ne sciunt etiam sancti quid agant vivi etiam eorum filii||
et Israel ignoravit nos
interl.| interl.|Iacob scilicet Isaac quoque adiunxisset nisi per extrema intelligi voluisset medium||
tu Domine pater noster
interl.| interl.|creator||
redemptor noster a seculo
interl.| interl.|permanet||
nomen tuum
interl.| interl.|laus||
marg.| marg.| ET ABRAHAM  NESCIVIT. Quia te offendimus filios suos non agnoscit esse filios suos quia scilicet dissimiles illi recessimus a Deo qua de causa non orat pro nobis quia nihil impetraret unde ad Ieremiam. Noli orare pro populo isto quia non exaudiam te perversi enim filii oratione sanctorum patrum non possunt liberari. Unde ad Ezechielem : si fuerint tres viri in medio Hierusalem Noe Daniel Iob filium et filiam non liberabunt sed ipsi soli iustitia sua liberabunt animas suas et de Iacob similiter.||
marg.| marg.| Abraham nescivit nos etc. Abraham de gentibus ad fidem vocatus est et pro qualitate prioris et sequentis condicionis sortitus est mutationem nominis. Iacob quoque ut appellaretur Israel multo labore acquisivit unde Abraham habuit tres uxores. Iacob quattuor. Isaac usque ad finem antiquum nomen possedit et Ecclesie indicans castitatem una fuit uxore contentus. Isti ergo qui precantur de peioribus comutationem in meliorem statum eorum assumunt similitudinem quibus leta post tristia successerunt. Hoc autem est quod petunt ut qui pater eorum est non obliviscatur filiorum suorum ne per ipsos nomen Dei blasphemetur in gentibus.||
Numérotation du verset Is. 63,17 
quare errare nos fecisti
interl.| interl.|permisisti||
Domine de viis tuis
interl.| interl.|mandatis||
interl.| interl.|erroris et duritie causa videtur dum non corripit delinquentes||
indurasti cor nostrum
interl.| interl.|indurari permisisti suspendendo flagella secundum illud indurabo cor pharaonis etc.||
ne timeremus te convertere
interl.| interl.|vel : converte ||
interl.| interl.|ad misericordiam||
interl.| interl.|Abraham et Israel qui non cognoverunt nos||
propter servos tuos
interl.| interl.|patres nostros||
tribus
interl.| interl.|scilicet||
hereditatis tue
interl.| interl.|vel possessionis||
marg.| marg.| QUARE  ERRARE. Paulus ad Corintheos scribens ad unius scilicet populum civitatis pro varietate habitantium sanctorum scilicet et peccatorum nunc laudat nunc reprehendit sic presens capitulum quod ex oratione populi Domini Deum deprecantis contexitur nunc laudat Dominum nunc accusat iuxta secundam regulam Tyconii que de corpore Domini mixto.||
Numérotation du verset Is. 63,18 
quasi nihilum possederunt
interl.| interl.|sine pugna sine labore||
populum
interl.| interl.|nos||
sanctum
interl.| interl.|olim||
tuum hostes nostri
interl.| interl.|Chaldei Babylonii Romani||
conculcaverunt sanctificationem tuam
interl.| interl.|templum||
Numérotation du verset Is. 63,19 
interl.| interl.|quia||
facti sumus quasi in principio
interl.| interl.|sine Deo||
cum non dominareris nostri neque invocaretur nomen tuum super nos
interl.| interl.|dum populus Dei non vocantur||
marg.| marg.| QUASI IN  PRINICIPIO. Ante quam vocares nos in Abraham. Vel cum in Egypto colebamus idola sine rege sine principe sine prophetis sine Deo sine lege sine sacerdote que partim in adventu Christi omnino post eius ascensionem completa sunt. Complentur autem quottidie secundum illam maledictionem sanguis eius super nos etc. Dum enim permanserit in vetustate legis nec susceperint veritatem evangelii non vocabuntur populus Dei a Christo scilicet christiani.||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Is. 63), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 18/10/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber33.xml&chapitre=33_63)