initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<34. Ieremias>

Capitulum 10

Numérotation du verset Ier. 10,1 
Audite verbum quod locutus est Dominus super vos domus Israel.
marg.| marg.| AUDITE  VERBUM. Proprie adversus eos loquitur qui celestia venerantur que in signum posita sunt annorum et temporum et mensium et dierum tamquam ab eis regatur genus humanum et ex causis celestium moderentur terrena.||
Numérotation du verset Ier. 10,2 
Hec dicit Dominus iuxta vias gentium : Nolite discere et a signis celi, nolite metuere que timent gentes 
Numérotation du verset Ier. 10,3 
quia leges populorum
interl.| interl.| humana sapientia||
vane sunt
interl.| interl.| inutiles sunt||
interl.| interl.| descriptio idolorum||
quia lignum
interl.| interl.| materia vilis et corruptibilis||
de saltu precidit opus manuum artificis in ascia
interl.| interl.| qui mortalis immortalia facere non potest||
marg.| marg.| LIGNUM etc. Quod de idolis diximus ad hereticos referamus. Ipsi enim ingentia promittunt et simulacra vani cultus de suo corde confingunt. Iactant grandia et quasi sensibus aureis et eloquiis argenteis imperitorum aciem constringunt quorum dogmata a suis inventoribus portantur in quibus nulla utilitas quorum cultura gentium propria est et eorum qui ignorant Deum.||
Numérotation du verset Ier. 10,4 
argento et auro decoravit illud clavis
interl.| interl.| mirabilis potentia idolorum que per se stare non potest||
et malleis compegit ut non dissolvatur
marg.| marg.| ARGENTO ET  AURO. Hieronymus HIERONYMUS. Ut fulgore materie simplices occupet et dicipiat. Hic error usque ad nos pervenit ut religionem in divitiis arbitremur||
Numérotation du verset Ier. 10,5 
in similitudinem palme fabricata sunt
interl.| interl.| quasi pulcritudinem habent materie et picture sed nihil utile et vitale||
et non loquentur
interl.| interl.| unde os habent et non loquentur||
interl.| interl.| fortior ergo qui portat||
quia incedere non valent nolite ergo timere ea quia nec male possunt facere nec bene
marg.| marg.| NOLITE  ERGO  TIMERE. Solent plerique gentium demones colere ne officiant et alios exorare ut proficiant. Unde Virgilius : « Nigram hiemi pecudem et Zephiris felicibus albam ».||

Vergilius, Aeneis, 3.120 : « Nigram Hiemi pecudem, Zephyris felicibus albam ».
Numérotation du verset Ier. 10,6 
non est similis tui Domine
interl.| interl.| hec in Septuaginta non habentur sed de Theodotione in plerisque adduntur||
magnus tu et magnum nomen tuum in fortitudine
marg.| marg.| NON  EST  SIMILIS. Non est similis tui Domine deorum scilicet qui ab hereticis finguntur.||
Numérotation du verset Ier. 10,7 
quis non timebit te o rex gentium
interl.| interl.| principium sapientie timor Domini||
tuum est enim decus
interl.| interl.| in veritate decor in mendacio turpitudo||
inter cunctos sapientes gentium et in universis regnis eorum nullus est similis tui
marg.| marg.| TUUS  EST  ENIM etc. quamvis heretici iuxta sapientiam mundi que destruitur sibi sapientes videantur tamen in omnibus regnis que Ecclesiam lacerant nullus similis Domino. Unde perdam sapietiam sapientium et prudentiam prudentium reprobabo.||
Numérotation du verset Ier. 10,8 
pariter insipientes et fatui probabuntur
interl.| interl.| simul||
doctrina vanitatis eorum lignum
interl.| interl.| vile||
est 
Numérotation du verset Ier. 10,9 
argentum
interl.| interl.| similis argento eloquentie venustate||
involutum
interl.| interl.| verborum artificio||
de Tharsis
interl.| interl.| regio Indie secundum Iosephum, vel quodlibet mare||
affertur et aurum de Ophir 
interl.| interl.| vel : Ofaz ||

Ophir] scrips., Ophyr Rusch, Ophaz Clementina, Ofaz Weber
opus artificis et manus erarii hyacinthus et purpura indumentum eorum opus artificum
interl.| interl.| sive sapientum||
interl.| interl.| putative apud Deum enim stulti sunt||
universa hec
marg.| marg.| INVOLUTUM etc. Aliter non decipit falsitas involuitur veritas aperitur.||
marg.| marg.| OPHIR. Unum de septem nomibus quibus aurum apud Hebreos appellatur quod dicere possumus obrizum ut in superficie splendeat quod intus latet.||
marg.| marg.| HYACINTHUS etc. Ut superficiem intuentes decipiant dum celi sibi colorem ostendunt et celestia promittunt||
Numérotation du verset Ier. 10,10 
Dominus autem Deus verus est
interl.| interl.| illa mendacia||
ipse Deus vivens
interl.| interl.| illa mortua||
et rex sempiternus
interl.| interl.| illa transitoria||
ab indignatione eius commovebitur terra
interl.| interl.| terreni||
et non sustinebunt gentes
interl.| interl.| non populus Dei||
comminationem eius 
Numérotation du verset Ier. 10,11 
sic ergo dicetis eis dii
interl.| interl.| falsis diis ista dicenda sunt||
qui celos {t. 3 : Erfurt, f. 131rb ; facsim., p. 117b} [Rusch, f. 131rb ] et terram non fecerunt pereant de terra et de his que sub celis sunt
marg.| marg.| CELOS ET  TERRAM. Que cooperatores Christi qui dii vocantur et domini per doctrinam ecclesiasticam partim fecerunt.||
Numérotation du verset Ier. 10,12 
qui
interl.| interl.| Pater||
facit terram in fortitudine sua
interl.| interl.| Filio qui Dei virtus et sapientia dicitur||
preparat orbem
interl.| interl.| Septuaginta : et erexit orbem||
in sapientia sua
interl.| interl.| Filio : « Ipse - enim – dixit et facta sunt, ipse mandavit et creata <sunt ». Loquens ad Filium : « Faciamus hominem » etc.||

Ps. 32, 9 ; Ps. 109, 148, 5.
Gn. 1, 26.
et prudentia sua extendit celos
marg.| marg.| QUI  FACIT  TERRAM. Origenes ORIGENES. Dominus qui facit terram in fortitudine etc. Tres quodammodo virtutes Dei assumens propheta fortitudinem sapientiam prudentiam unicuique propria opera distribuit. Fortitudini terram sapientie orbem terrarum prudentie celum. In nostra ergo terrra (de qua dictum est « Terra es et in terram ibis ») necessariam habemus fortitudinem Dei sine qua impossibile est exequi quod repugnat carni. Cum autem mortificata fuerint membra super terram, tunc paret spiritus voluntati. Spiritu enim facta carnis mortificantur. Dominus ergo facit terram in fortitudine sua quam (sicut scriptum est in Iob) statuit supra nihilum quo constat in fortitudine Dei in medietate mundi terre libram sustineri. Veniam et ad orbem terrarum qui grece cycoimen hic dicitur, id est inhabitata. Scio animam inhabitatam. Scio desertam. Si ergo non habet Deum Patrem et Filium dicentem : Ego et Pater apud eum mansionem faciemus et Spiritum Sanctum vere deserta est. Habitata autem est que Deo plena est et habet Christum et Spiritum Sanctum. Hinc David in Psalmo confessionis : « Spiritu principali confirma me ». « Spiritum rectum innova in visceribus meis ». « Spiritum Sanctum tuum ne auferas a me ». Hec in approbationem huius rei diximus quod habitata id est orbis terrarum in sapientia Dei fabricata sit. Sapientia enim auxiliatur iusto"super decem potestatem habenti civitates". Sapientiam enim et disciplinam qui abiicit infelix est et vana spes eius et labores insensati et inutilia opera. Laboremus ergo ut habitata anima nostra, Dei sapientia erigatur. Cecidit enim de sublimi venientibus nobis in locum miseriarum, cecidit postquam peccavimus. Denique quicumque vel quicquid est in isto orbe ante erectionem cecidit. Omnes enim corruimus per peccatum in orbem terrarum. Sed Dominus elevavit iacentes et in prudentia sua extendit celum. Non fortitudo non sapientia in celi extensione assumpta est. Unde Dominus sapientia fundavit terram preparavit autem celos prudentia. Est ergo aliqua prudentia Dei quam nolo ut extra Christum requiras. Omnia enim que Dei sunt Christus est. Ipse est sapientia eius ipse fortitudo iustitia sanctitas. Ipse etiam prudentia. Sed cum unum sit in subiacenti pro varietate sensuum diversis vocabulis nuncupatur. Aliud enim significat sapientia aliud iustitia. Quando enim sapientia dicitur disciplinis te humanarum divinarumque rerum instituit. Quando iustitia distributor et iudex meritorum significatur. Ita ergo prudentiam eius hec intellige cum doctrina est et demonstratio bonarum aut malarum rerum aut neutrarum. Sicque nunc celum extendisse dicitur in prudentia sua unde : extendi verba mea et non attendistis. Asserit enim quandam esse verborum extensionem ut celi. Unde : qui extendit celum sicut pellem. Extenditur enim anima nostra que prius fuerat contracta. Qui ante celestem portant hominem celi sunt. Si enim ad peccatorem dicitur : « Terra es et in terram ibis », cur non dicatur ad iustum celum es et in celum ibis ? Aut si propter coicum dicitur ei qui portat imaginem coyci terra es et in terram ibis cur propter celestem ei qui portat imaginem celestis non dicatur : celum es et in celum ibis ? Unusquisque nostrum aut celestia factam habet aut terrena. Si terrena sunt ad cognatam sibi terram deducunt eum qui thesaurizavit sibi in terra et non in celo. Si vero celestia thesaurizatorem suum ad propinquam sibi regionem subvehunt.||

Gn. 3, 19 (Vetus latina) ; Vulg. : « Pulvis es et in pulverem reverteris ».
Ps. 50, 14.
Ps. 50, 12.
Ps. 50, 13.
Lc. 19, 17 : « Et ait illi : Euge bone serve quia in modico fuisti fidelis, eris potestatem habens super decem civitates ».
Gn. 3, 19 (Vetus latina) ; Vulg. : « Pulvis es et in pulverem reverteris ».
Numérotation du verset Ier. 10,13 
ad vocem suam dat multitudinem aquarum
interl.| interl.| omnis doctrina Domini de celestibus fluit unde pluviam voluntariam segregabis heriditati tue Deus||
in celo et elevat nebulas
interl.| interl.| de quibus"mandavi nubibus meis ne pluant super e<am> imbrem"   .||

Is. 5, 6 (Vetus latina, p. 155)
mandavi… imbrem] mandavi nu. m. ne. p. s. e. ym. Rusch
ab extremitatibus
interl.| interl.| non a consulibus non a ducibus non a divitibus beati enim pauperes spiritu quoniam ipsorum est regnum celorum||
interl.| interl.| cum arentia hominum corda coruscanti doctrina satiat||
terre
interl.| interl.| prius fragilis modo firmus Dei fortitudine||
fulgura in pluviam facit et educit ventum de thesauris suis
interl.| interl.| in quibus omnes sunt thesauri sapientie et scientie absconditi||
marg.| marg.| NEBULAS. Que noverunt scilicet quibus pluvias suspendant et quibus impendant.||
Moyses quasi nubes loquebatur qui dicebat : Expectet terra ut pluviam verba mea. Et Isaias : Audi celum et auribus percipe terra quia Dominus locutus est.||
marg.| marg.| AB EXTREMITATIBUS. Qui vult in vobis primus esse fiat novissimus. Aliter enim nemo fit nubes.||
marg.| marg.| FULGURA IN  PLUVIAM etc. Origenes ORIGENES. Fertur quod fulgura ex nubium vel imbrium collisione generantur. Sicut ex durioribus silicibus sibi complosis medius ignis elabitur. Moyses nubes erat et Hiesu Nave qui dum sibi colliduntur ex sermonibus eorum micant fulgura. Ieremias quoque et Baruch sibi colloquentes rutilantia fulgura mittunt.||
marg.| marg.| ET EDUCIT  VENTUM DE  THESAURIS. #Id est. Venti qui terras perflant de thesauris Dei non sunt quia natura eorum manifesta sed sunt thesauri ventorum id est spirituum spiritus scilicet sapientie et intellectus spiritus consilii et fortitudinis spiritus scientie et pietatis et spiritus timoris Domini. Hi ante thesauri sunt in Christo absconditi. Inde oritur ut alius sit sapiens alius fidelis et huiusmodi.||
Numérotation du verset Ier. 10,14 
stultus factus est omnis homo ab scientia confusus est omnis artifex in sculptili quoniam falsum est quod conflavit et non est spiritus
interl.| interl.| sanctus||
in eis
interl.| interl.| hereticis||
marg.| marg.| STULTUS  FACTUS. Stultus comparatione Dei. Stultum enim Dei sapientius est omnibus hominibus sapientibus scilicet. Infatuavit enim Deus sapientiam mundi non in sapientia sua non enim potest sapientia mundi capere sapientiam Dei non enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convincendam tota descendere. Sed modicum quid necessarium fuit quod fatuum Dei erat. Omnia enim contraria assumpsit Deus ut contraria dissolvat.||
marg.| marg.| FALSUM  EST. Origenes ORIGENES. Quod in corde suo fingit. Falsum est enim quod conflavit sicut stultus est omnis homo a scientia stultum est enim quod facit.||
marg.| marg.| NON  EST  SPIRITUS IN. Notandum quod in hoc capitulo ventus et spiritus uno nomine apud hebreos appellantur rucha.||
Numérotation du verset Ier. 10,15 
vana sunt et opus risu dignum in tempore visitationis sue peribunt
marg.| marg.| VANA  SUNT. Aut enim rustica sunt ut lignum aut plucro sermone tinnientia ut argentum aut de proprio sensu simulata mentiuntur aurum.||
marg.| marg.| IN TEMPORE  VISITATIONIS etc. Ad tempus valet heresis ut qui probati sunt manifesti fiant. Cum ante visitatio Dei venerit et oculis eius cuncta respexerit omnia conticescent.||
Numérotation du verset Ier. 10,16 
non est his similis pars Iacob
interl.| interl.| eorum scilicet qui suplantaverunt Iudeos et destruunt hereticos unde Dominus pars hereditatis mee||
qui enim formavit omnia
interl.| interl.| tam in anima quam in corpore||
interl.| interl.| omnis qui directus est in Deo vel sensu cernens Deum sceptrum est hereditatis eius||
hereditatis eius Dominus exercituum
interl.| interl.| sabaoth||
nomen illi. 
Numérotation du verset Ier. 10,17 
Congrega
interl.| interl.| o Ierusalem||
de terra
interl.| interl.| agris||
confusionem tuam que habitas in obsidione
interl.| interl.| substantiam quicquid enim habes confusione dignum est||
marg.| marg.| CONGREGA. Precipitur Ierusalem ut quicquid substantie foris habet in urbem munitissimam congreget et longe obsidioni preparet alimenta. Non enim Deus sicut prius longe post futura minatur sed statim futura.||
Numérotation du verset Ier. 10,18 
quia hec dicit Dominus ecce ego
interl.| interl.| non alius||
longe proiciam
interl.| interl.| a terra sua||
interl.| interl.| quasi funda||
habitatores terre in hac vice et tribulabo eos ita ut inveniantur
interl.| interl.| in urbe scilicet effugere non valentes||
Numérotation du verset Ier. 10,19 
ve mihi super contritione mea pessima plaga mea ego autem dixi plane
interl.| interl.| verba Ierusalem culpam suam confitentis||
hec infirmitas mea
interl.| interl.| patienter||
est et portabo illam
interl.| interl.| vel iram Dei sustinebo||
marg.| marg.| VE MIHI etc. Conqueritur Ierusalem quod vehementer afflicta sit et plaga insanabili.||
Numérotation du verset Ier. 10,20 
tabernaculum meum
interl.| interl.| habitatio||
vastatum est
interl.| interl.| quia peccavi ei||
omnes funiculi mei
interl.| interl.| sicut tentorii||
dirupti sunt filii mei exierunt a me et non subsistunt
interl.| interl.| interfecti||
non est qui extendat ultra tentorium meum
interl.| interl.| id est qui instauret me et murorum iaciat fundamenta||
et erigat pelles meas
marg.| marg.| TABERNACULUM. Plangit Ierusalem tam facilem factam subversionem suam ut non menia eruta sed tabernaculum ablatum putes.||
marg.| marg.| ET NON  SUBSISTUNT. Neque enim in Chaldeam translati sunt sed magna pars eorum interfecta atque deleta est.||
Numérotation du verset Ier. 10,21 
quia stulte egerunt pastores
interl.| interl.| methaphorice||
interl.| interl.| principes quorum culpa populus dispergitur||
et Dominum non quesierunt propterea non intellexerunt et omnis grex
interl.| interl.| populus||
eorum dispersus est
marg.| marg.| GREX. Hieronymus HIERONYMUS.  SEPTUAGINTA. pecora. Quod iuxta historiam stare non potest. In tam longa enim obsidione pecora non durassent.||
Numérotation du verset Ier. 10,22 
interl.| interl.| propheta loquitur||
vox auditionis ecce venit et commotio magna
interl.| interl.| Babylonii venientis||
de terra aquilonis ut ponat civitates Iuda solitudinem
interl.| interl.| habitatoribus interfectis||
et habitaculum draconum
marg.| marg.| VOX  AUDITIONIS etc. Hec omnia que preteritus et presens sermo describit ad persecutionis ecclesiastice tempora referamus quando tabernacula Domini subvertuntur et habitatio Ecclesie in solitudinem redigitur. Que omnia culpa pastorum fiunt qui stulte egerut et Dominum non quesierunt.||
marg.| marg.| DRACHONUM. Vel strutionum. Symachus sirenarum. Ut pro hominibus habitent scilicet drachones et omnia venenata. Vel strutiones que solitudini familiares in desertis nascuntur et nutriuntur. Aut syrenes scilicet quedam monstra et demonum fantasmata.||
Numérotation du verset Ier. 10,23 
scio Domine quia non est hominis via eius nec viri est
interl.| interl.| Babylonii sed mei meriti et tue indignationis||
ut ambulet et dirigat gressus suos
marg.| marg.| SCIO etc. Erubescant qui dicunt unum quemque suo regi arbitrio. Non est enim hominis via eius etc. Unde David a Domino gressus homo dirigetur.||
Numérotation du verset Ier. 10,24 
corripe me Domine verumtamen in iudicio et non in furore tuo ne forte ad nihilum redigas me
interl.| interl.| huic consonat David : Domine ne in furore tuo arguas me neque in ira tua corripias me etc.||
marg.| marg.| IN IUDICIO etc. Quasi que patimur magna sunt et maiora memeremur sed corripe ut pater filium non affligas ut hostis inimicum. Castigas enim omnem filium quem recipis et omni dolore et flagello emendas Ierusalem. Gentes autem que non cognoverunt te non iudicium sed indignationem merentur.||
Numérotation du verset Ier. 10,25 
interl.| interl.| sed||
interl.| interl.| non iudicium||
super gentes que non cognoverunt te et super provincias que nomen tuum non invocaverunt quia comederunt Iacob
interl.| interl.| quasi tradidisti nos ut emendaremur illi autem aggravaverunt iugum suum nec etati nec sexui nec dignitati nec loco pepercerunt||
et devoraverunt eum et consumpserunt illum et decus eius dissipaverunt 




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Ier. 10), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 16/09/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber34.xml&chapitre=34_10)