initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<46. Naum**>

Glossa ordinaria cum Biblia latina Martin Morard praesidente Fabio Gibiino edidit Marie-José Sorbet adiuvante Parisiis, 2016. <46. Naum**> ©Gloss-e.irht.cnrs.fr Martin Morard edidit, post Mark Zier glossarum transcriptorem, Parisiis, secunda editio correcta et aucta, 2019. Remerciements : Je remercie Mark Zier qui nous a gratieusement donné la transcription de la Glose sur les Petits prophètes qu’il avait préparée à l’occasion de la préparation de ses travaux sur André de Saint-Victor. Nous l’avons révisée, complétée, adaptée, corrigée et annotée avec l’aide de Fabio Gibiino. Notre éditiona associe les sentences aux lemmes bibliques, identifie les citations bibliques, révise et collationne intégralement le texte avec un manuscrit. Le prologue de la Postille d’Hugue de St-Cher, commune avec la Glose dominicaine qui lui est également attribuée, a été ajoutée. Martin Morard 2019. Textus Bibliae : Rusch => in apparatu Weber : Biblia vulgata, ed. Weber-Gryson, Stuttgart, 1994, p. 1406-1408. [MM2019] Prologui : Rusch [MM2017) HSC1 : Hugo de Sancto Caro, Postilla maior, t. 5, Venetiis, 1703, p. 200rb-200va [MM2019] HSC2 : Glossa dominicana Hugone de Sancto Caro tributa, inedita, sigle : Val45 = Valencia, Universitat, BH ms. 0045 (781) , f. 567v   Glossa : Rusch : Biblia latina cum Glossa ordinaria, ed. A. Rusch, Strasbourg, 1480, t. 3, Erfurt, f. 278vb-281b ; facsim. p. 412b-416a. [Zier2017] [MM2109] Ar76, 66r -71r : 1 fol. def. (Na. 1, 12-2, 1) inter f. 67 et 68 [MM2019] Nota : La collation d’Arras, BM 76, du 3e quart du 12e siècle, avec Rusch montre une correspondance quasi parfaite des gloses et même du texte, à d’infimes détails près. Fons principalis : Hieronymus , Commentarii in prophetas minores (Na.), CCSL 76, p. 525 – 578. Le commentaire de Jérôme sur les XII prophètes est la source commune à toute l’exégèse médiévale sur ces livres. Des liens étroits peuvent être établis avec Gilbertus Universalis, Glossae in XII prophetas, mais ce commentaire ne peut suffire à expliquer la version de la Glose ordinaire de Rusch. Celle-ci n’est pas reprise littéralement de Gilbert (sondage dans le ms. Saint-Omer, BM, ms. 220 ; pour d’autres manuscrits, voir ici ). <46.1> Incipit prologus in Naum prophetam Nahum Prophetam. Huius Prophete litteralis materia est destructio Ninive et translatio regni Assyriorum in Chaldeos. Sub Ozia quippe rege lude terminata est monarchia Assyriorum. Nam Sardanapalus ultimus monarcha victus ab Artabano Medo seipsum concremavit et tunc Artabanus monarchiam ad Medos transtulit spe, nondum re. Hoc enim fecit Darius occiso Balthassar, Dn. 5. Fuerunt reges Assyriorum interim, sed non monarche, tamen potentes usque ad subversionem Ninive de qua hic agiitur. Materia spiritualis est mundus et miseria mundi. Intentio consolatio sanctorum quos opprimit mundus. Iste prologus tria continet. Primotempus prophetie, secundo contra quos Propheta dirigitur.Tertio propter quid, quia in consolationem populi Israel. Intentio litteralis est consolatio populi sui, scilicet decem tribuum que nuper fuerunt captivate, 4Rg. 17 duarum tribuum, quas ea tempestate Sennacherib graviter affligebat. ante adventum regis Assyriorum, qui populum Israel captivum in suas regiones Codd. : Rusch Bruyne | suas regiones Rusch Bruyne (T)] sua regione Bruyne transtulerat, fuisse, Hebreorum traditio confirmat.  Dicit ergo Nahum Prophetam ante adventum Sennacherib contra lerusalem, quod fuit decimoquarto anno Ezechie, ut habetur Is. 36.a. Vel potest dici ante adventum eius contra Osee regem Israel, septimo anno ipsius Oseeetquarto Ezechie, ipsum Nahum fuisse sed non prophetasse, ne contradicatur ei quod infra in eodem prologo dicitur iam enim decem tribus etc.  2. Siquidem in fine huius lectionis predicti regis In fine immo in primo capitulo agitur de obsidione et morte. Potest dici quod in tertio capitulo idem tangitur ubi nobilitas exercitus Assyriorum et crudelitas describitur, ibi vox flagelli licet non ita expresse. Vel in fine ubi dicit Super quem transiit malitia tua semper. adventum idem propheta annuntiare Adventum tam contra decem quam contra duas. monstratur. Monstratur id est innuitur vel intelligitur  3. Sed cum habitatores Ninive , Iona interitum civitatis predicente predicente Rusch Bruyne ] predicante Grat., ne divina ira denuntiatum interitum sustinerent, peccatorum et impietatis penitentiam egissent, accepta Dei misericordia gravioribus se criminibus implicuerunt implicuerunt] implicare ceperunt Bruyne . Sed cum quasi dicat: tanta fuit Assyriorum sed dissipata est quia cum habitatores Ninive etc. Vel istud sed refertur ad finem libri Ione Unde quia lonas Ninivitas ad penitentiam convertit , sed ipsis post gravius peccantibus, Nahum contra eos mittitur. ldeo, ut dicit Hieronymus, secundum Septuaginta, Nahum immediate post Ionam ponitur apud Hebreos, quidem post Micheam. Ipsi enim respiciunt magis tempora prophetarum  4. Qua de causa memoratus propheta, Spiritu sancto plenus iudicium Dei annuntians, ita est elocutus elocutus Rusch Bruyne (T)] locutus Bruyne  :"Deus zelans et ulciscens Dominus" Naum... Dominus] laud. in Grat., 2, 33,3, 31 (Friedberg, p. 1219). etc. Iam enim decem tribus ab Assyriis ducte fuerant in captivitatem sub Ezechia rege Iuda, sub quo etiam nunc in consolatione consolatione] consolationem Bruyne populi transmigrati adversus Niniven visio cernitur. Nec erat parva consolatio tam his qui iam Assyriis serviebant quam reliquis qui sub Ezechia de tribu Iuda et Beniamin ab eisdem hostibus obsidebantur obsidebantur] insidiabantur Bruyne ut audirent Assyrios quoque a Chaldeis esse captivandos, sicut in consequentibus libri huius demonstrabitur. Codd. : Val45 f. 567vb ( non contuli ) Rusch, De Bruyne, Préfaces, XI, n° 6.7, p. 139-140 ( T = Sankt Gallen, 238 ; M = Philips 1659 ; θ = Paris, BnF, lat. 9380 ; R = Paris, BnF, lat. 6) ; om. Ar76.  5. Sciendum autem quoniam Ninive in nostra lingua de Hebreo speciosam sonat. Speciosus autem hic dicitur mundus. Unde et apud Grecos cosmos ab ornatu nomen accepit et quidquid nunc adversus Niniven dicitur, de mundo figuraliter predicari sentiamus sentiamus] om. Bruyne . Quam ob causam et assumptio quam Septuaginta interpretes dicunt lemma dicunt lemma] scrips. , dicunt + lac. Rusch , Λ ημμα Bruyne , om. Bruyne (M), diversae cacogr . Bruyne ( cett. codd. )   Na. 1,1 : λήμμα Νινευϊ. Na. 1,1 : λήμμα Νινευϊ. , apud Hebreos massa Na. 1,1 : מַשָּׂ֖א נִֽינְוֵ֑ה ponitur, id est grave onus , eoquod eam adversus quam prophetarur premat, nec sinat elevare cervicem. Simulque hoc attendendum quod hec ipsa vel assumptio vel onus vel pondus prophete sit visio. Nec Non] nec Bruyne enim loquitur in extasi, ut Montanus et Priscilla Priscilla Rusch Bruyne (MR)] Prisolla Bruyne (θ), Prisca Bruyne . Maximillaque delirant, sed quod prophetat, liber est visionis intelligentis universa que loquitur, et pondus hostium facientis suo populo visionem. De consummatione {t. 3 : Erfurt, f. 279ra ; facsim., p. 413a} itaque itaque] utique Bruyne mundi secundum anagogen in consolationem sanctorum prophetia texitur ut quecumque in mundo vident quasi pretereuntia et caduca contemnant, et preparent se ad iudicii diem, ubi ultor adversum veros veros] viros Bruyne Assyrios futurus est Dominus. Codd. : Val45 ( praeter § 5 ) Rusch, De Bruyne, Préfaces, XI, n° 6.7, p. 139-140 ( T = Sankt Gallen, 238 ; M = Philips 1659 ; θ = Paris, BnF, lat. 9380 ; R = Paris, BnF, lat. 6) ; om. Ar76. Repertorium biblicum, n° 528. <46.2> Incipit argumentum  Naum consolator orbis interpretatur Codd. : Rusch Hieronymus | interpretatur] om. Hieronymus. Increpat civitatem sanguinum et post eversionem illius loquitur Na. 1, 15. : « Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis annuntiantis] + pacem Hieronymus <pacem> ». Codd. : Rusch, om. Ar76 Hieronymus, E pistulae, Ep. 53 (Frater Ambrosius), § 8, CSEL 54, p. 458.17. Repertorium biblicum, n° 527. Capitulum 1  Hoc est Codd. : Ar76 ; Rusch {t. 3 : Erfurt, f. 279ra ; facsim., p. 413a} Onus  pondus calamitatis Codd. : Ar76 ; Rusch  Septuaginta : assumptio quod interpretatur grave onus Codd. : Ar76 ( marg. ) Rusch Ninive Ninive] scrips., Ninieu cacogr . Rusch , Nineve hic et ubique Weber  mundi Codd. : Ar76 ; Rusch  et hic est Codd. : Ar76 ; Rusch  ONUS NINIVE. Cum Ionas et Naum de eadem Ninive, que nunc Ninus, dicitur prophetarent prophetarent] prophetent Ar76 , a Septuaginta Naum post Ionam ponitur, sed in hebreo hebreo] hebraico Ar76 post Ionam Micheas, post Micheam sequitur Naum seq. Naum] inv. Ar76 qui consolator interpretatur quia et decem tribubus iam captivatis et duabus iam ab Assyrio exercitu graviter afflictis, destructionem ipsorum Assyriorum per Chaldeos futuram pronuntiavit pronuntiavit] prenuntiavit Ar76 . Codd. : Ar76 ( sine lemma ) ; Rusch  Grave pondus est hostibus quod delectat, vel prophetam videre, vel Israelitas audire.  . ONUS NINIVE. Primo ponitur titulus, postea prophetia . Titulus esthoc  : Onus Ninive . Hec assumptio sine grave onus quasi dicat calamitas que oppressum est Ninivem est. L iber iste qui est visionis idest de visione quam spiritualiter intellexit. liber visionis  spiritualis Codd. : Ar76 ; Rusch Naum  consolatoris Codd. : Ar76 ; Rusch Helchesei.   Helchesei viculus est in Galilea ex quo Naum fuit, licet quidam Helcheseum patrem Naum et prophetam fuisse putaverunt. Codd. : Ar76 Rusch  . Naum. Helcheseus a vitulo quodam qui in Galilea est sic sictus. || 2 Dominus Dominus Ar76 Val45 ] Rusch Weber *  est est Rusch ] Deus Ar76 Codd. : Ar76 Rusch  exactor castitatis que, si violatur, immittit penam ut sic revocet ad castitatem. Codd. : Ar76 Rusch emulator  . Dominus emulator . Hic incipit prophetia que duas habet partes. In primo capitulo agitur de destructione Sennacheribet populi sui in duobus sequentibus de vastatione Ninive et translatione regni Assyriorum ad Chaldeos. In hoc ergo capitulo primo describit materiam Domini et potentiam quam in Assyrios excercebit et ex hoc secundo consolat Iudeos quod illa ira non venit super eos. Bonus Dominus. Tertio ostendit quare et quomodo exeratur Sennacherib, destruetur Quid cogitatis. Quarto consolatur Iudeos a tanto excercitu liberando scilicet Afflixi te. Quinto fugam et mortem et modum mortis ipsius Sennacherib predixit et precipiet. Sexto perfecte consolatur Iudeos plenarie liberatos . Ecce super montes . Dicit ergo Dominus est emulator id est vehementer amator suorum , scilicet Iudeorum et ulciscens Dominus ulciscens Dominus et habens furorem,  in illos vero qui impenitentes permanent, immittet ultionem ex furore Dominus, vel pro malis cogitationibus vel pro factis vel pro dictis. Codd. : Ar76 Rusch ulciscens Dominus in hostes suos  Assyrios qui diu expectati, quia Dei bonitatem contempserunt, passi sunt furorem ire Dei Codd. : Ar76 Rusch et irascens ipse inimicis suis.  DEUS EMULATOR. Deus emulator] om. Ar76 Vox prophete laudantis Deum quod de Assyriis ultus est est] om. Ar76 iniuriam populi sui, vel quod sanctorum gemitum audiat et in consummatione mundi faciat adversarios sentire supplicia. Codd. : Ar76 Rusch  DEUS EMULATOR. Zelatur Dominus in salutem eorum quos zelatur, ut quos non potuit eius servare clementia servet emulatio. Unde dicitur ad Hierusalem que propter peccata sua non merebatur Dei correptionem. Zelus meus recessit a te, non irascar ultra tibi, quamdiu penitentiam aget mundus, non fiet consummatio. Sed postquam multiplicata iniquitate et refrigescente caritate, etiam ipsi electi temptabuntur. Tunc zelator Dominus veniet in ultionem non quasi inimicus sed ut ligno, feno, stipulaque consumptis consumptis] consumitis Ar76 purum aurum recipiat, et quidquid hostile et contrarium sibi invenerit tollat, et in pristinum statum pristinum statum] inv. Ar76 restituat et reducat et reducat] om. Ar76 . Codd. : Ar76 Rusch Dominus patiens et magnus fortitudine et mundans non faciet innocentem. Dominus  veniet Codd. : Ar76 Rusch in tempestate  « In circuitu eius tempestas valida » Codd. : Ar76 Rusch Ps. 49, 9. et et] + in Ar76  in Codd. : Rusch ; om. Ar76 turbine  erunt Codd. : Ar76 Rusch vie {t. 3 : Erfurt, f. 279ra ; facsim., p. 413a} eius et  tunc tunc] et praem. Ar76 Codd. : Ar76 Rusch nebule  anime prius graves Codd. : Ar76 Rusch  fient Codd. : Ar76 Rusch pulvis pedum eius  tenuioris substantie Codd. : Rusch; om. Ar76  DOMINUS PATIENS. Dominus patiens] om. Ar76 Et merito punit quia magnanimitatis sue fortitudine iniquitates Assyriorum diu sustinuit sed quia corrigi noluerunt non faciet mundos et innocentes, nec patietur multos abire. Codd. : Ar76 Rusch  Vel patiens et et] om. Ar76 magnus fortitudine quia sustentat ruentes et « erigit erigit] erigens Ar76 elisos » Ps. 145, 8., et per gratiam mundans nocentem, non patietur abire quasi innocentem, ut suo merito se possit dicere salvatum, sed multis modis arguit peccantem, et ignoscit, ut per solam gratiam salvatus appareat Codd. : Ar76 Rusch   dominus in tempestate et turbine. Q ui in tempore presentis seculi ita se ulciscitur de inimicis, in fine seculi commovebit et commutabit elementa, per quam commotionem credent ipsum fuisse viam veniendi ad Deum, iuxta quod ipse testatur Io. 14, 6. : « Ego sum via et et] om. Ar76 veritas et vita », et tunc prophete et anime iustorum prius graves ex carnis coniunctione tenuabuntur in pulverem, ut angelis iuncte et in scabellum pedum Dei redacte extremis officiis humanitatis ministrent, etsi ad caput divinitatis non pertingant. pertingant] + ad plenum Ar76 Codd. : Ar76 Rusch  Si nebula accipitur in malum eo quod lumen soleat obscurare, dicetur quod anime pravorum potestati Dei subiecte in pulverem quasi in nihilum redigentur, et terra {t. 3 : Erfurt, f. 279rb ; facsim., p. 413b} que in eis pinguis est dissolvetur. Codd. : Ar76 Rusch increpans mare et exsiccans illud et omnia flumina ad desertum deducens.  Cuius potestas movet elementa, poterit vindicare Hierusalem de Assyriis, vel cum venerit in consummatione seculi, mare et fluvii siccabuntur. Codd. : Ar76 Rusch  INCREPANS MARE ET EXSICCANS. Allegorice. Siccabit Deus amaritudinem mundi in quo regnat draco, et gurgites malitie et eloquentie mundane destruet, quibus quibus] in praem. Ar76 reptant parva animalia, id est heretici, philosophi, oratores Codd. : Ar76 Rusch Infirmatus est Basan et Carmelus et flos Libani elanguit.  INFIRMATUS EST BASAN. Basan  : confusio. Cum autem Deus venerit ad nihilum redigentur peccata que sunt digna confusione, et etiam illi etiam illi] inv. Ar76 qui mentiuntur se habere scientiam circumcisionis qui etiam per hypocrisim videntur florere bonis operibus. Codd. : Ar76 Rusch Montes  Hi montes uberes et consiti, per quos significatur populus Assyriorum quondam potens et florens et pluribus imperans Deo irascente vastandus. Vel in fine seculi potentes, nobiles, divites repente peribunt. Codd. : interl. : Ar76 ; marg. : Rusch commoti sunt ab eo et colles desolati desolati] assolati Weber sunt.  ad solum redacti sunt sunt] id est Ar76 , depositi de solio suo suo] om. Ar76 pavimento coherebunt. Et contremuit terra a facie eius et orbis et omnes inhabitantes inhabitantes] habitantes Weber in eo.  "Cum Dominus venerit in maiestate ven. – in maiestate] inv. Ar76 " Cf. Mt. 25, 31 . orbis et cuncta movebantur movebantur] –buntur Ar76 , sicut in passione saxa scissa sunt et terra mota Cf. Mt. 27, 51 .. Codd. : interl. : Ar76 ; marg. : Rusch  MONTES COMMOTI. Allegorice. Montes et colles sublimes et potentes qui, in adventu Domini depositi, terre herebunt, non audentes respicere faciem Domini quod erit eis pro summo cruciatu. Codd. : Ar76 Rusch Ante faciem indignationis eius quis stabit et quis resistet in ira furoris eius ?  nullus quia : nullus] nullius cacogr. Ar76 Codd. : Ar76 Rusch  ANTE FACIEM. Cum venerit Dominus in turbine siccans mare, id est imperium Assyriorum et omnia flumina id est potentiam et ubertatem eorum destruens, et montes, id est altitudinem imperii, et latitudinem que orbis terrarum dicitur concutiens, tunc nulla potentia poterit resistere Deo irascenti, et suum populum vindicanti. Codd. : Ar76 Rusch  IN IRA FURORIS EIUS. Per iram signatur diabolus minister ire qui ad plectendos malos mittetur, nec reperietur in fine fine] sinu Ar76 mundi aliquis tam purus qui libera fronte contra eum resistat dicens : Ecce venit princeps mundi et invenit in me nihil. Codd. : Ar76 Rusch Indignatio eius effusa est  vel stillavit Codd. : Ar76 Rusch ut ignis et petre dissolute sunt ab eo.  Deo corripiente vel rarus vel nullus erit qui non paveat ad iudicium Dei, cum astra quoque non sint munda in conspectu eius Codd. : Ar76 Rusch   Indignatio Dei que diu sustentat peccantes, aliquando non tota quidem prorumpit in penam, sed stillat in modum ignis ad dissolvendum duritiam cordium que per petram signatur. Codd. : Ar76 Rusch  quia Codd. : Ar76 Rusch Bonus Dominus  suis Codd. : Ar76 Rusch  Cum irasci ceperit gentibus et regna eorum eorum] earum Ar76 vastare, tunc suos navigantes non opprimet una tempestate. Codd. : marg. : Ar76 ; interl. : Rusch et confortans in die tribulationis  captivitatis vel iudicii Codd. : Ar76 Rusch et sciens sperantes in se  Non opprimet suos cum Assyriis quia per patientiam eius adventum expectant. Scit enim Dominus qui sunt eius. Codd. : Ar76 Rusch et in diluvio pretereunte  non manente quia Codd. : Ar76 Rusch consummationem  id est finem Codd. : Ar76 Rusch faciet loci eius  id est diluvii, sicut dicitur Ps. 36, 36. : « Transivi et non est inventus locus eius », et Ps. 1, 6. : « Iter impiorum peribit » sic iter diluvii peribit post iram Dei sola apparente clementia Codd. : Ar76 Rusch et inimicos eius  qui elegerunt potius tenebras quam lucem potius... lucem] tenebras et non lucem Ar76 , ipsis tenebris comprehendentur. persequentur tenebre.  ET IN DILUVIO. Iuxta historiam, cum Deus vastaverit terram promissionis quasi per diluvium faciet finem captivitatis reducens Israel ad pristinas sedes, sed Assyrios persequentur tenebre, hoc idem potest dici in fine seculi quod sanctorum post iram miserebitur persecutores vel diabolos in tenebras mittet exteriores. Codd. : Ar76 Rusch Quid cogitatis contra Dominum {t. 3 : Erfurt, f. 279va ; facsim., p. 414a} consummationem ipse faciet.  vel facietur Codd. : Ar76 ; om. Rusch  qui creavit mundum, ipse eius consummationem faciet Codd. : Ar76 Rusch Non consurget duplex tribulatio.  QUID COGITATIS CONTRA. Quid cogitatis contra] Ieronymus Ar76 Quandoquidem Deus est facturus suis fidelibus finem diluvii, quid accusatis Deum legis qui quasi nimis severus et austerus graves cruciatus ex precepto legis irrogavit peccantibus. Si videtur cruentus quod genus humanum diluvio, sodomitas igne, et et] om. Ar76 Egyptios mari Israelitas in eremo perdidit, scitote ideo temporaliter pro peccatis punisse ne in eternum puniret, quia"non iudicabit Deus bis in idipsum" S ententia ex Na. 1, 9 ( Vetus latina iuxta LXX )  ; Weber : « Quid cogitatis contra Dominum ? Consummationem ipse faciet : non consurget duplex tribulatio ». Cf. Hieronymus Commentarii in prophetas minores (Na.), Na. 1, 9, CCSL 76A, p. 534.242-247 : « Quid cogitatis contra dominum ? consummationem ipse faciet ; non consurget duplex tribulatio. Septuaginta : quid cogitatis contra dominum ? consummationem ipse faciet, non vindicabit bis in idipsum in tribulatione. Symmachus apertius : ‘non sustinebunt impetum secundae angustiae’ ; Theodotio : non consurget secunda tribulatio ».. Qui ergo puniti sunt sufficienter, post sufficienter post] postea Ar76 non punientur, alioquin mentitur Scriptura, quod nefas est dicere. Codd. : Ar76 Rusch   {t. 3 : Erfurt, f. 279va ; facsim., p. 414a} Si fidelis in adulterio deprehensus decollatur, videtur non amplius puniendus,"ne bis in idipsum iudicetur". Sed sciendum"Deum sicut omnium rerum ita suppliciorum quoque scire mensuram, nec preveniri sententiam iudicis, nec illi in peccatorem exercende de hinc pene auferri potestatem, et magnum peccatum diuturnis lui cruciatibus, sed levem culpam levi supplicio compensari levi supplicio – compensari] inv. Rusch *. Codd. : Ar76 Rusch Fons : Hieronymus Commentarii in prophetas minores (Na.), Na. 1, 9, CCSL 76A, p. 5 3.270-282 : « quaerat hic aliquis, si fidelis deprehensus in adulterio decolletur, quid de eo postea fiat. aut enim punietur, et falsum est hoc quod dicitur: non uindicabit dominus bis in idipsum in tribulatione, aut non punietur, et optandum est adulteris, ut in praesentiarum breui et cita poena cruciatus frustrentur aeternos. Ad quod respondebimus, deum ut omnium rerum, ita suppliciorum quoque scire mensuras, et non praeueniri sententia iudicis, nec illi in peccatorem exercendae de hinc poenae auferri potestatem, et magnum peccatum magnis diuturnis que elui cruciatibus. si quis autem punitus sit, ut ille in lege qui israeliticis maledixerat, et qui in sabbato ligna collegerat, tales postea non puniri, quia culpa leuis praesenti supplicio compensata sit ».  Expositio Hebreorum : O Assyrii cur male cogitatis contra Deum quod duodecim tribus ex toto destructurus sit, non consurget duplex tribulatio , non tradet vobis Iudam et Hierusalem, sicut tradidit decem tribus et Samariam. Codd. : Ar76 Rusch Fons : Hieronymus Commentarii in prophetas minores (Na.), Na. 1, 9, CCSL 76A, p. 5 3.283-288 : « hebraeus hunc locum ita exposuit: quid putatis, o assyrii, iniquitatem contra dominum cogitantes, quod populum israel, id est duodecim tribus usque ad internecionem ipse consumat? non consurget duplex tribulatio, id est non uobis tradet iudam et hierusalem sicut tradidit decem tribus et samariam ». Quia sicut spine se invicem complectuntur sic convivium eorum pariter potantium. Consumentur quasi stipula ariditate plena.  Non capientur ab Assyriis due tribus sicut decem quia dum adhuc in terra Iuda sunt Assyrii, et sicut spine se invicem complectuntur , letantes et gaudentes consumentur ab angelo quando una nocte centum octoginta quinque 185] .clxxxv. Rusch millia cesa sunt, que multitudo ebriorum convivio pulchre comparatur et spinis se complectentibus que igni solent tradi et stipule que levi ardore comburitur Codd. : Ar76 Rusch  Federa et coniunctiones hereticorum quasi spine se invicem complectuntur, et convivium eorum id est mysteria altaris, quia et ipsi mensam dominicam se habere dicunt, spinarum fedus est simul vescentium pariterque potantium. Cum enim ebrii de vinea Sodomorum contra Deum blasphemant, nonne convivium spinarum est ? Quod tamen cum suis auctoribus consummetur quasi stipula ariditate plena , ab ipsis contra Deum exit inimica cogitatio. Codd. : Ar76 ; om. Rusch Ex te enim enim] om. Weber exivit cogitans contra Dominum  hereses studiose Codd. : Ar76 Rusch malitiam mente pertractans prevaricationem.  ut figmentis egat mendacium Codd. : Ar76 Rusch  EX TE ENIM. ex te enim] om. Ar76 Hec de rapsace dicuntur : Qui egressus de Assyriis blasphemavit Deum persuadens Israelitis, ut desperantes de auxilio Dei traderent se Assyriis non Deo sed idolis servituri. Codd. : Ar76 (sine lemm a) ; om. Rusch Hec dicit Dominus : Si perfecti  in robore Codd. : Ar76 Rusch  quasi licet Assyrii fortes sint et multi non prevalebunt tibi. Codd. : marg. : Ar76 ; interl. : Rusch | quasi] Si perfecti praem. Ar76 fuerint  Assyrii Codd. : Ar76 Rusch et ita plures  adiunctis sibi multis gentibus Codd. : Ar76 Rusch sic quoque attondentur  angelo vastante Codd. : Ar76 Rusch  id est Assyrii Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  Sicut multi capilli forcipe, sic multitudo eorum facile succidetur Codd. : Ar76 Rusch et pertransibit.  Assur vel esse desistet vel vastato exercitu in patriam suam revertetur te sospitem relinquens Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Afflixi te et non affligam te ultra.  SI PERFECTI FUERINT. Rursus ad Iudam et Hierusalem sermo dirigitur quibus Deus non perpetuam sed illius temporis et ab illis hostibus a quibus obsidebantur, securitatem pollicetur. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  SI PERFECTI FUERINT. Benigna Dei contra hereticos comminatio, qui et si fortes et multi atterentur, et transibit eorum impetus, sequitur et promissio, permisi te affligi potestate diaboli quo auctore tanta confinxeras et vincula ad colligandas colligandas] ligandas Ar76 animas peccantium contexueras, sed hec omnia modo dirumpam dicens his qui in vinculis tenebantur : exite. Codd. : Ar76 (sine lemm a) ; om. Rusch Et nunc conteram virgam  potestatem Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  qua percutere te conabatur Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) eius  Assyrii Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) de dorso tuo et vincula tua dirumpam.  que captivus parabat, quamquam possit et obsidio accipi pro vinculis clause multitudinis Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Et precipiet super te Dominus.  contra te Assur Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  facta promissione liberationis ad Israelitas, convertit verba ad Assyrios, comminans eis penam. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Non seminabitur  id est non fiet seminatio Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) ex nomine tuo amplius.  quia reversus Sennacherib Niniven, statim a filiis occisus est in domo Dei sui adorans, ibi punitus unde sperabat auxilium Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) De domo Dei tui interficiam  te Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) sculptile et conflatile ponam sepulchrum {t. 3 : Erfurt, f. 279vb ; facsim., p. 414b} tuum  inter aras et pulvinaria adorantis idola, sanguis nefarius effundetur. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) quia inhonoratus es.  Et precipiet super O Assur quod passurus es ne putes fortuitu et sine iudice contingere quia Deo precipiente omnia fient Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  O heretice anime per te deceptorum non suscipient nomina que prius invocaverant super terras suas, sed cessabunt secte hereticorum ne ab eis alii nominentur. Morientur ergo tibi errorum dogmata, sed et tu qui tibi vivere videbaris morieris errori et, bono tuo mortuus, idola que colebas habebis sepulcrum et de pectore tuo auferentur errores in quo prius erat templum Dei tui quem simulabas. Quoniam inhonoratus es dum colis vana idola qui rationalis es. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem. Celebra Iuda festivitates tuas et redde vota tua  cum angelis Domino canens Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) quia non adiiciet ultra ut pertranseat in te Belial  prevaricator Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  Unde Apostolus 2Cor. 6, 15. : « Que conventio Christi ad Belial ? » Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) universus interiet interiet] interiit Weber .  quia Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  subversa Ninive Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )   {t. 3 : Erfurt, f. 279vb ; facsim., p. 414b} ECCE SUPER MONTES. Legitur in Paralipomenon quod Sennacherib obsidente Hierusalem primo mense non potuit pascha fieri sed, ceso exercitu et nuntiata morte Sennacherib secundo mense Pascha celebratum est. Inde ait : O Iuda ne sis sollicitus, occiso hoste tuo in templo Dei sui, ecce venit tibi nuntius transcurrens montes et colles, et quasi de specula nuntians tibi morte Sennacherib liberatam urbem. Celebra ergo festivitates tuas, et vota que pollicitus es Deo, redde pro nece inimici quia Belial, id est prevaricator ille, non pertransibit te, quia totus interiit, exercitus et rex et imperium Assyriorum penitus conciderunt.  Si quando fuerit gravis persecutio, et Dei ultio in eius adversarios apparuerit, dicamus ad Ecclesiam : Celebra Iuda festivitates tuas et redde vota tua . Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  Allegorice. Destructis heresibus inducitur vox ecclesiastici predicatoris qui hortatur ad gaudium animas Deum confitentes pro diabolo in idolis et cum idolis destructo. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Capitulum 2  ASCENDIT QUI. Nuntiato interitu Ninive, supponit per quem implendus sit, dirigens verba ad ipsam Niniven. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  quia Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Ascendit qui dispergat coram te  Nabuchodonosor qui te obsideat, qui ante os tuum vastet agros, persequatur agricolas, te clausum teneat. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) qui custodiat custodiat] custodit Weber obsidionem contemplare viam  o Ninive que precino tibi ventura Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  CONTEMPLARE. Videns propheta imminere bellum Ninive iam gaudens insultat ruiture. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) conforta  accingere Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) lumbos  irrisio Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) robora virtutem valde  congrega exercitus Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  Allegorice. Tria precipiuntur Iude : primum ut aspiciat viam per quam ambulet ad eum qui dicit : Ego sum via; deinde ut teneat lumbum id est mortificet carnem; tertio ut assumat virtutem ne deficiat in bello contra hostes. In quo bello ne deficiat subponit in qua re spem possit habere, scilicet quod Deus reddidit superbiam Iacob iniurias quas solebat superbus aliis inferre, modo Dei gratia humiliatus ab Assyriis pacienter sustinet. Iacob supplantator, Israel videns Deum, sicut ergo videns Deum et semper cogitans de Deo nescit aliis facere iniuriam, sic in luctamine supplantans inimcos, desistit aliis inferre iniuriam, per hoc quod vastatores, id est angeli singulorum qui vident faciem patris, dissipaverunt in Iacob et Israel quidquid pulveris eis inheserat, et mentem que prius ad contumeliam prompta erat, a vero Iacob et Israel averterunt, et quidquid mali in cogitationibus eorum propagabatur, extinxerunt. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) quia sicut sicut] om. Weber reddidit Dominus  sicut vindicavit Deus Iudam de superbia Sennacherib, sic vindicavit decem tribus que a Niniven possidebuntur Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) superbiam Iacob  quam in Iudam exercuit Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) sic sic] sicut Weber superbiam Israel, quia vastatores  Assyrii Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) dissipaverunt eos  Iudam et Israel Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  QUIA VASTATORES. Iuxta historiam contra Niniven loquitur, et describitur Babyloniorum exercitus contra eam veniens. Codd. : Ar76 Rusch et propagines  metaphorice Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) eorum  Iude et Israel Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) corruperunt.  Quia sicut reddidit. Septuaginta : Quoniam avertit Dominus captivitatem Iacob, sicut contumeliam Israel. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. )  Utrumque et Iudam et Israel vastaverunt Assyrii. Codd. : Rusch ; def. Ar76 ( ff. mutil. ) Clipeus fortium eius ignitus est est] om. Weber ,  quia Ninivite vastaverunt Israel ideo clipeus, id est fortitudo Babyloniorum ardescet ardescet] ardescit Ar76 contra Niniven Codd. : Ar76 Rusch  Allegorice. Clipeus, id est arma diaboli et membrorum eius, sunt accensa igne invidie, ire furoris, et viri exercitus eius in coccineis eius in coccineis] om. Ar76 sunt rubri sanguine martyrum. Ignee habene currus qui ferunt diabolum per mundum succensi sunt igne gehenne, agitatores qui venantur diabolo predam consopiuntur et delectantur et quasi dormiunt capta preda, sed isti omnes pro malis suis itineribus suis it.] inv. Ar76 conturbabuntur in die iudicii et quadrige quadrige] + eius Ar76 convulse sunt in plateis. Quamvis spaciosa via sit que ducit ad mortem {t. 3 : Erfurt, f. 280ra ; facsim., p. 415a} tamen pressura temporis coartati rectum iter invenire non poterunt, sed in se invicem collidentur collidentur] colliduntur Ar76 , ibi tamen spirabunt veterem furorem et sicut fulgura huc illucque discurrent, et recordabitur ad penam suam diabolus et membra eius, eorum qui qui] que Ar76 fortiter et violenter egerunt contra Ecclesiam, et ruent in itineribus, non valentes implere conatus suos, et velociter ascendent muros eius. Terrore venientis iudicis infirmati, fugient ad terminos mundi quibus quasi muris mundus includitur et ambitur, et ultra non valentes progredi quasi et neccessitate cogentur contra instantem repugnare. Sed illis hoc hoc Ar76 ] hc Rusch cogitantibus cuncta que ab eis obtenta fuerant dissipabuntur et aperientur porte, que clause fuerant, id est conscientie singulorum revelabuntur, et regna impiorum corruent et miles diabolus et ancille eius, id est molles sub illo ducentur in Tartara tartara] tarrara cacogr. Rusch *, gementes et indignantes contra se pro malis que gesserunt, et tamen murmurantes et indignantes contra Deum pro penis quas patientur, nollent enim enim Ar76 ] eum Rusch * Deum habere punitorem. Codd. : Ar76 Rusch viri exercitus in coccineis  parati ad effusionem sanguinis Codd. : Ar76 Rusch {t. 3 : Erfurt, f. 280ra ; facsim., p. 415a} ignee  erant Codd. : Ar76 Rusch habene  IGNEE HABENE. Ignee habene] om. Ar76 In ardentibus loris velocitas properantium signatur et preparantium se ad bellum bellum] prelium Ar76 pompa narratur, et commixtum nunc de Israel que olim passus sit, nunc de Assyrio quid fecerit, nunc de Babyloniis quid in Assyrios exerceant scriptura contexitur. Codd. : Ar76 Rusch currus a a] in Weber die  alias : in die Codd. : Rusch ; om . Ar76 preparationis eius et agitatores eius eius] om. Weber consopiti sunt.  Non mirum si Babylonii tam velociter veniunt ad vastandum, quia Israelite vel Ninivite prius aliorum agitatores, modo inutiles erant Codd. : Ar76 Rusch In itineribus conturbati sunt,  commixti sunt Codd. : Ar76 Rusch |sunt] om. Ar76 quadrige convulse convulse] cumuulse Ar76, collise Weber sunt in plateis.  collise ad invicem Codd. : Ar76 Rusch Aspectus eorum  Babyloniorum Codd. : Ar76 Rusch scilicet scilicet] om. Ar76 ut ante hostem vultu terreant quem ense feriant Codd. : Ar76 Rusch quasi lampades, quasi fulgura discurrentia.  IN ITINERIBUS. Rursus redit ad ordinem descriptionis, tanta est multitudo venientium ut sit mixtum agmen in itinere nec discerni possit. Quadrige etiam pre multitudine inter se collidentur in plateis. Codd. : Ar76 Rusch  tunc Codd. : Ar76 Rusch  Assur fugiens Codd. : Ar76 Rusch Recordabitur  requiret eos qui in fuga corruerunt Codd. : Ar76 Rusch fortiorum eius fortiorum eius] fortium suorum Weber ,  prius Codd. : Ar76 Rusch ruent in itineribus suis. Velociter ascendent muros eius  Non sustinentes vim hostium, intrabunt muros Ninive Codd. : Ar76 Rusch et preparabitur umbraculum.  propter longam obsidionem ad pellendos estus, hostes hostes] om. Ar76 facient umbracula Codd. : Ar76 Rusch Porte fluviorum aperte sunt sunt] + et Weber , templum ad solum dirutum.  PORTE FLUVIORUM. Porte fluvi.] om. Ar76 Quamvis Ninivite claudant portas, Domino reserante, aperte sunt sunt] + porte Ninive Ar76 Babyloniis, que ad instar fluminis habebant civium multitudinem, et templum, id est regnum, est destructum. Codd. : Ar76 Rusch Et miles captivus adductus adductus] abductus Weber est  omnes ducti sunt in Babylonem Codd. : Ar76 Rusch et ancille eius  minores urbes et castella Codd. : Ar76 Rusch  captive mulieres Codd. : Ar76 Rusch  Sub metaphora mulieris capture vastitas Ninive describitur. Codd. : Ar76 Rusch minabuntur minabuntur] minabantur Weber .  a victoribus Codd. : Ar76 Rusch Gementes ut columbe murmurantes in cordibus suis.  Tantus erit terror ut nec singultus erumpat sed more musitantium columbarum, obscuro murmure lacrimas devorabunt Codd. : Ar76 Rusch Et Ninive  mundus Codd. : Ar76 Rusch quasi piscina aquarum aque eius, ipsi vero fugerunt.  ET NINIVE. Filiabus id est minoribus urbibus destructis, ipse populus Ninive qui pro multitudine comparatur piscinis aquarum, ita ita] om. Ar76 inutilis erit ut resistere non valens hostibus, fugiat. Codd. : Ar76 Rusch State state  STATE STATE. State State] om. Ar76 Fugientibus populis mercibus clamat Ninive quasi mater : state, state , claudite portas, saltem in muris resistite hostibus. Sed nullus ex pietate matris revertitur, sed eam deserunt predam hostibus. Unde vox ad Babylonios dirigitur : diripite aurum aurum] a. Ar76, argentum Rusch * . Codd. : Ar76 Rusch et non est qui revertatur.  ad clamantem matrem Codd. : Ar76 Rusch  Allegorice. Aque Ninive id est mundi, sunt illi qui illi qui] ille que scilicet scientie Ar76 altitudinem celi relinquentes in ima lapsi lapsi] lapse Ar76 sunt, quia omnia dogmata mundi que sunt extra ortum signatum, quamvis magna videantur angusto tamen fine coartantur. Codd. : Ar76 Rusch  Allegorice. Allegorice] om. Ar76 Primum est ut habitatores mundi a Deo peccando non fugiant, quod si fugerint ad vocem Dei, vel matris Ecclesie revocantis et dicentis : peccasti quiesce, debet cessare a fuga debet cessare a fuga] cesset fuga Ar76 , id est culpa, sed obstinatus non vult redire. Cui a diabolo dicitur, defer tecum argentum mundani eloquii et aurum mundane sapientie, dogmata tua omnium sensuum verborumque compone flore compone flore] flore compones Ar76 . Sed vasa, id est corda eorum, adeo sunt profunda in cupiditate ut quantalibet multitudo divitiarum ea non possit satiare Codd. : Ar76 Rusch Diripite  o Babylonii Codd. : Ar76 Rusch  quia Ninivite fugerunt Codd. : Ar76 Rusch argentum, diripite aurum  tanto tempore congregata subito rapite Codd. : Ar76 Rusch et non est finis divitiarum ex omnibus vasis desiderabilibus.  non potestis tantum rapere quantum illa ad rapiendum prebet Codd. : Ar76 Rusch Dissipata est est] om. Weber  Ninive Codd. : Ar76 Rusch et scissa et dilacerata et cor  eius Codd. : Ar76 Rusch | eius] et praem. Ar76 tabescens {t. 3 : Erfurt, f. 280rb ; facsim., p. 415b} et dissolutio   et in ea est Codd. : Ar76 Rusch | et] om. Ar76 geniculorum et defectio  confractio Codd. : Ar76 Rusch in cunctis renibus et facies omnium sicut nigredo olle.  pre magnitudine metus facies habitatorum in similtudinem ollarum videbuntur exuste exuste] + et Ar76 deformes Codd. : Ar76 Rusch  DISSIPATA. Hoc de his qui ad Deum convertuntur, qui dissipantur calore fidei prius infidelitate gelati, et scindunt corda confitendo, et dilacerant penitendo, et cor prius durum tabescit calore Spiritus sancti, et genua prius regida flectuntur Deo, et deficiunt omnes voluptates carnis. Quod autem sequitur : et facies omnium sicut nigredo olle , ad illos pertinet qui volunt reverti, quorum facies operientur confusione in similitudinem fuliginose olle. Codd. : Ar76 Rusch  Ad Niniven verba exprobrantis diriguntur. Codd. : marg. Ar76  ; interl.Rusch Ubi est habitaculum habitaculum] habitatio  habitatio Codd. : Ar76 Rusch | Habitaculum  : habitatio] scrips.,inv. Ar76 leonum et pascua catulorum leonum ?  O Ninive, fuisti habitatio regum et refectio nobilium, sed iam non es quia invasit te rex Babylonis. Codd. : marg. Ar76 ; interl. Rusch Ad quam  expugnandam Codd. : Ar76 Rusch ivit leo  Nabuchodonosor Codd. : Ar76 Rusch ut  nullo resistente Codd. : Ar76 Rusch ingrederetur illuc catulus leonis  subreguli eius Codd. : Ar76 Rusch et non est qui exterreat.  UBI EST HABITACULUM. Allegorice. Cum transierit Ninive, id est mundus, tunc sancti admirantes et gaudentes dicent : Ubi est habitatio leonum ad quam ivit diabolus, et etiam catulus, id est Antichristus, et omnis perverse doctrine sermo, quem ante adventum Christi nemo exterruit, sed necavit plurimos suis demonibus et speluncas implevit id est Ecclesias suas cadaveribus et sanguine mortuorum. Codd. : Ar76 Rusch Leo cepit sufficienter catulis suis et necavit leenis suis et implevit preda speluncas suas et cubile suum rapina.  LEO CEPIT SUFFICIENTER. Nabuchodonosor iure victorie cuncta possidet, et urbibus vel uxoribus suis captivos in servitutem tradidit, et rapinis et ornatu Ninive implevit thesauros et civitates suas. Codd. : Ar76 ( sine lemma )  ; Rusch Ecce ego ad te,  non alius Codd. : Ar76 Rusch  O Ninive cuncta que sunt dicta me auctore patieris Codd. : Ar76 Rusch   Ecce ego ad te mitto Babylonios Codd. : marg. Ar76 , interl. Rusch dicit Dominus Deus Deus] om. Weber  cuius dicere est facere Codd. : Ar76 Rusch exercituum, et succendam usque ad summum summum] fumum Weber  consummationem Codd. : Ar76 Rusch | consummationem] consumptionem Ar76 quadrigas tuas tuas] eius Weber  currus Codd. : Ar76 Rusch et leunculos tuos  nobiles et subregulos gladio interficiam Codd. : Ar76 Rusch comedet gladius et exterminabo de terra predam tuam  non ultra vastabis terram nec tributa exiges Codd. : Ar76 Rusch et non audietur ultra vox nuntiorum tuorum.  nec audientur emissarii tui per provincias, vel non audiam angelos qui president tibi pro te deprecantes. Codd. : Ar76 Rusch  ECCE EGO AD TE. Allegorice. Comminatur Deus mundo quod multitudinem que lata via ad mortem vadit succendet, et fumo malitie sue suffocabit et per bonitatem suam etiam leones gladius , id est sermo Dei, comedet , intantum ut nemo exinde per eos ad mortem capiatur, et comprimet omnem strepitum malorum operum qui mortem hominibus nuntiare solebat. Codd. : Ar76 Rusch  Allegorice possunt hec omnia de confusione futura damnandorum intelligi. Codd. : Ar76 , f. 68v ;Rusch Capitulum 3 Ve  tibi Codd. : Ar76 Rusch civitas sanguinum universa mendacii dilaceratione plena.  in qua nulla veritas sed omne mendacium tu, dico, plena rapina et predarum laceratione Codd. : Ar76 Rusch Non recedet a {t. 3 : Erfurt, f. 280va ; facsim., p. 416a} te rapina  VE CIVITAS. Describitur potentia Ninive, et sub lamentatione crudelitatis arguitur. Codd. : Ar76 ( sine lemma ) Rusch  VE CIVITAS. Allegorice. Mundus qui in maligno positus, linguis suis homines interficit, civitas sanguinum dicitur, qui qui] que Ar76 est mendax perversitate doctrinarum quibus multos dilacerat et rapit. In mundo mundo] mundo sic Ar76 etiam est vox flagellorum, id est tribulationum quibus iusti afflicti clamant, quando alius ira, alius libidine, alius odio vel invidia torquetur flagellum Assyrii regis in eis sonat {t. 3 : Erfurt, f. 280va ; facsim., p. 416a} Quandoque Quandoque] + etiam Ar76 in morbis corporeis flagellum diaboli sentitur. Immittitur enim aliquando non ex natura elementorum sed ex diabolo percutiente vel regius morbus vel hydropis vel labor calculi et huiusmodi. Est in mundo etiam impetus rote, cum homines ignari ubi salus, ubi periculum huc et illuc discurrunt. Est et equus fremens, id est, diabolus qui fugientes acriter insequitur, conculcat et illudit. Est et quadriga fervens que cum pharaone submergitur. Que quattuor equis trahitur, id est quattuor animi passionibus. Unde : Hi cupiunt metuntque dolentque gaudentque. Sonat et et] etiam Ar76 in Ninive eques ascendens, id est diabolus cuius gladius dialetica et rethorica et rethorica] om. Ar76 * arte fulgidus, et hasta fulgida dum transfert se in angelum lucis, et his armis multi interficiuntur qui, nisi nisi Ar76 ] non Rusch * statim per gratiam curentur, fit gravis ruina, in qua non est finis, quia malitia non habet finem, hec mala corruunt, id est contingunt in corporibus mortuorum que multiplicatione fornicationis prostrata sunt. Est autem in in] om. Ar76 Ninive meretrix speciosa et grata, que ad amorem sui pene cunctos diversis maleficiis trahit, hec vendit gentes in fornicationibus scilicet, dum amore temporalium et tedio bonorum qui fuerant membra Christi fiunt membra meretricis et alios secum trahunt. Codd. : Ar76 Rusch vox flagelli  sevientis imperii Codd. : Ar76 Rusch  o Ninive est in te Codd. : Ar76 Rusch  VOX FLAGELLI. Describitur Describitur] Descriptio Ar76 exercitus Ninive preparantis se ad bellum. Codd. : Ar76 ( sine lemma ) Rusch et vox  sonitus Codd. : Ar76 Rusch impetus rote  per diversa discurus Codd. : Ar76 Rusch et  vox Codd. : Ar76 Rusch equi frementis et quadrige ferventis equitis ascendentis  Quot sunt species peccatorum, tot gentes Ninive. Codd. : Ar76 Rusch et micantis gladii et  vox Codd. : Ar76 Rusch fulgurantis haste et multitudinis interfecte  vox adversariorum a Ninivitis interfectorum Codd. : Ar76 Rusch et  vox Codd. : Ar76 Rusch gravis ruine nec est finis cadaverum et corruent in corporibus suis  vel cadent in sua multitudine dum ad se invicem constipantur vel in cadaveribus interfectorum corruent  ET CORRUENT. Et anima pereunt luxuriosi et corpore cui serviunt debilitantur in presenti. propter  ecce causa Codd. : Ar76 Rusch multitudinem fornicationum meretricis speciose et grate  quia cum multis gentibus fornicata est et totius orbis quem subiecerat sibi colebat idola Codd. : Ar76 Rusch et habentis maleficia.  magos significat Codd. : Ar76 Rusch Que vendidit gentes in fornicationibus suis et familias in maleficiis suis.  id est in omnibus gentibus potestatem habuit p. hab.] inv. Ar76 Codd. : Ar76 Rusch Ecce  veniam Codd. : Ar76 Rusch  o Ninive quia te quasi publicum prostibulum cunctis fornicationibus preparasti Codd. : Ar76 Rusch ego ad te,  subvertendam Codd. : Ar76 Rusch dicit Dominus exercituum, et revelabo pudenda tua  non angelis vel cuiquam alii committam iudicium tuum sed ipse discooperiam pudenda tua Codd. : Ar76 Rusch in facie tua  ut que prius non videbas ante oculos ponantur Codd. : Ar76 Rusch et ostendam gentibus nuditatem tuam et regnis ignominiam tuam.  ut qui tecum fornicati sunt ipsi te despiciant et irrideant et contumeliis afficiant eteris in exemplum omnibus videntibus Codd. : Ar76 Rusch  ECCE EGO AD TE. Loquitur sub metaphora mulieris adultere que deprehensa producitur in medium et ante oculos omnium depompatur. Codd. : Ar76 Rusch Et proiciam super te abominationes et contumeliis te afficiam et ponam te in exemplum.  Loquitur medicus veniens e celo veniens - e celo] inv. Ar76 ad sanandum sanandum] secandum ac curandum Ar76 mundum qui universos potest curare morbos. Revelabo, id est faciam te intelligere errores tuos quos ante putabas esse virtutes et gentibus quas vendidisti in fornicatione tua. Ostendam nuditatem tuam , ut desinant desinant Ar76 ] desinat Rusch * fornicari tecum videntes turpe corpus tuum cuius superficie prius ducebantur et regnis que maiora quam gentes ignominiam quam tibi intulisti, et proiiciam super te abominationes id est ostendam quam abominabilis esse debeas illis qui tecum prius unum corpus efficibantur, et ponam te in exemplum ut similitudo pene deterreat a similitudine culpe. Codd. : Ar76 Rusch Et erit omnis qui viderit te resiliet a te et dicet : Vastata est Ninive ; quis {t. 3 : Erfurt, f. 280vb ; facsim., p. 416b} commovebit super te caput ?  Quis dolebit super te ? Codd. : Ar76 Rusch Unde queram consolatorem tibi ?  Qui viderit Niniven positam in exemplum pavescet et mirabitur. Codd. : Ar76 Rusch  ET ERIT. Mystice Et erit mystice] om. Ar76 qui falsa pulchritudine mundi non irretitur et turpitudinem eius intrinsecus videt resilit ab eo et omnia terrena bona digna planctu iudicans dicet : Miser est mundus qui tot homines alligat vitiis et retinet. Sed quis intelligens hanc miseriam condolet mundo ? Quasi pauci sunt qui etiam in morte sua a complexibus speciose meretricis possunt avelli. Unde queram consolatorem ? Quis disputans de conversatione tua c. tua] inv. Ar76 instabili in {t. 3 : Erfurt, f. 280vb ; facsim., p. 416b} qua omnia fluctuantia possunt in te aliquid invenire, unde consolationem tibi queat adhibere ? Codd. : Ar76 Rusch   Unde quis tuus poterit esse consolator, quando in tua potestate nullius miserebaris, nec socium tui luctus preparasti, que noluisti consortem habere regnandi ? Codd. : Ar76 Rusch Numquid melior es ab Alexandria populorum que habitat in fluminibus. Aque Aque] Aqua Weber in circuitu eius,  hinc enim rivo Nili, inde lacu Mariathico Mariathico] mareothico Ar76 , ex altera parte mari cingitur Codd. : Ar76 Rusch cuius divitie mare,  est Codd. : Ar76 Rusch aque  sunt Codd. : Ar76 Rusch muri eius.  NUMQUID MELIOR ES. Numquid melior es ab Alexandria aut populosior aut potentior ? Numquid... potentior] Numquid populosior es aut potentior Alexandria Ar76 Ipsa quoque capietur a rege Babylonis Nabuchodonosor sicut et tu, post hoc describitur situs Alexandrie que super Nilum et mare posita hinc inde aquis ambitur. Codd. : Ar76 Rusch  Civitas que nunc Alexandria vocatur ab Alexandro magno, prius Nun appellabatur metropolis Egypti, et propheta iste antiquo nomine vocavit eam Nun, sed translator vocavit eam Alexandriam que hoc que hoc] quo Ar76 nomine suo tempore vocabatur.  NUMQUID MELIOR ES. Allegorice. Numquid... es – Allegorice] inv. Ar76 Increpat amatorem mundi. Vide quot quot] quos Ar76 populos continet Ecclesia que habitat super flumina prophetarum, et habet in circuitu doctores de quorum ventre manant flumina, que ditantur spiritali sensu legis, que sine fide Christi amara est, que habet muros multitudinem populorum vel scripturarum quam firmant prius nigri et tenebrosi et aridi. Sed Sed] et Ar76 etiam hec si non attenderit se et custodierit cor suum captiva ducetur, et planget filios suos qui allidentur antequam veniant ad medium itineris, et hostes diaboli queque preclara eius sorte sibi dividere s. d.] inv. Ar76 festinabunt et optimates, id est prepositi in compedibus peccatorum ligabuntur. Quantomagis ergo vos vos] + o Ar76 infideles et mundo herentes sentietis supplicia et despecti eritis ? Et queres auxilium ab inimico inimico] corr. cum textu, i. Ar76, inimicis Rusch ut vitia et demones desistant te persequi, sed omnes munitiones tue dulcedo secularis potentia dogmata devorabuntur a comedente diabolo prima concussione arboris. Codd. : Ar76 Rusch Ethiopia fortitudo eius eius] om. Weber et Egyptus  quod Ethiopia et Egyptus et Africa sunt in presidio Alexandrie ipse situs provinciarum et urbis ostendit hii populi fuerunt confederati Codd. : Ar76 Rusch et non est finis.  fortitudinis vel substantie substantie] fuge Ar76 eius Codd. : Ar76 Rusch Africa et Libyes fuerunt in auxilio tuo.  o Alexandria Codd. : Ar76 Rusch Sed et ipsa in transmigratione transmigratione] transmigrationem Weber ducta est in captivitatem.  Urbs quam describo capietur a rege Babylonio, et idem tuus et illius vastator erit. Parvuli  qui ingredi non poterant Codd. : Ar76 Rusch eius  Alexandrie Codd. : Ar76 Rusch elisi sunt  ab hostibus Codd. : Ar76 Rusch in capite  ante ora patrum Codd. : Ar76 Rusch omnium viarum  incompitis Codd. : Ar76 Rusch et super inclitos eius miserunt sortem  nobiles sorte victorum dividentur Codd. : Ar76 Rusch et omnes optimates eius confixi sunt in compedibus.  nullus de principibus evadet Codd. : Ar76 Rusch Et tu ergo inebriaberis et et] om. Weber eris despecta et tu queres auxilium ab inimico.  ET TU ERGO INEBRIEBARIS. Cum Alexandria hec sit passura, tu etiam etiam] quoque Ar76 o Ninive, quondam dives et speciosa, de eodem calice bibens inebriaberis et consopita iacens ab omnibus despicieris, et in tantam veniens neccessitatem a Babyloniis sive contra Babylonios ab inimicis tuis auxilium rogabis. Codd. : Ar76 ( sine lemma ) Rusch Omnes munitiones tue  quas putas inexpugnabiles et viri fortes, primitivis ficubus comparantur, que levi tactu mote, sine labore cadunt in os devorantis ne, si in terram caderent caderent Ar76 ] caderet Rusch *, laborem inferant colligenti colligenti] colligendi Ar76 . Codd. : Ar76 Rusch sicut sicut] sicuti Weber ficus cum grossis suis : si concusse fuerint cadent in os comedentis. Ecce  O Ninive non mirum si ita devoraberis, cum populus ita ita] tuus Ar76 effeminatus resistere non valeat hostibus Codd. : Ar76 Rusch populus tuus  ut Codd. : Rusch ; om. Ar76 mulieres  ut ita debiles Codd. : Ar76 Rusch in medio tui  ideo Codd. : Ar76 Rusch inimicis tuis {t. 3 : Erfurt, f. 281ra ; facsim., p. 417a} ad apertionem ad apertionem] adapertione Weber pandentur porte terre tue  hostibus pandetur civitas Codd. : Ar76 Rusch devorabit ignis vectes tuos.  quibus claudebantur porte Codd. : Ar76 Rusch  ECCE POPULUS TUUS. Moraliter. Ninive que speciosa dicitur animam notat, natura pulchram que voluptatibus herens effeminatur, et portas sensuum aperit vitiis et demonibus. Si quis enim est amator voluptatum potius quam Dei, portas terre sue aperuit inimicis, et vectes huius Babylonie Babylonie] –nio Ar76 igne consumentur consumentur] consumuntur Ar76 id est naturale bonum anime per quod posset claudere hostibus iter corporeorum sensuum, huic dicitur ut attrahbat sibi aquam divini sermonis quasi murum, et obtineat quasi quasi] om. Ar76 naturale bonum anime, ne {t. 3 : Erfurt, f. 281ra ; facsim., p. 417a} hostis ad interiora prorumpat. Sequitur : Intra in lutum , id est id est] om. Ar76 que diversis malis te implicuisti, patienter tolera iniurias temptationis, alioquin peribis et omne naturale bonum tuum amittes, contra hec hec Ar76 ] hc Rusch multiplicare tanto numero virtutum, quantus est numerus bruchorum. Codd. : Ar76 (sine lemma) Rusch  ECCE POPULUS TUUS. Allegorice. O Ninive populus tuus, id est omnes seculares, ita vitiis sunt enervati ut nihil virile habeant. Unde inimici, scilicet demones, vel vitia per apertos corporeos sensus introgressi sunt, qui etiam sicut ignis devorant naturalem virtutem cognoscendi Deum que portas sensuum obfirmare debuisset. Contra hec mala hauri tibiaquam , asperge te sermone et ratione exerce te ad cognitionem Dei per virtutes tibi insitas, et de hoc quod corruisti age penitentiam. Hoc est quod dicit : Intra in lutum patienter tolera iniuriam, et necessitatem necessitatem] necessitates Ar76 corporis quo involuta es, et subigens, id est in servitutem redigens laterem, id est corpus, calca et tene, ne tibi dominetur, quia si ibi, id est in corpore remanseris, vivax flamma vel hic vitiorum, vel in futuro gehenne te consumet, et peribis gladio, id est violenta diaboli inpugnatione. Et similitudine locustarum quidquid in te virens videbatur, et nature bonum sponte sponte] om. Ar76 germinans a brucho comedente consumitur consumitur] consumetur Ar76 . Sed ne hoc fiat multiplicare in virtutibus tam innumerabilibus ut bruchi sunt. Que omnes penas ideo perpessa es quia plures fecisti negociationes tuas quam stelle sint celi quia divitias perituras per nefas et fas nefas... fas] inv. Ar76 tibi congregasti, vel diversa dogmata clariora stellis putasti, et per latam viam gradiens, lenitate sententie huc illucque discurrens ad sublimia te erexisti, et custodes, idest prepositi tui fuerunt quasi quasi] sicut Ar76 locuste erigentes se ad volatum heresis, sed cito decidentes et parvuli tui, id est geniti a locustis fuerunt quasi attelebus attelebus] scrips., athelabus Rusch * parum a terra se sublevantes, ut tandem crescant in locustam. Qui, carentes calore veri solis, sedent in spinosis sedibus, id est horridis philosophorum sententiis. Sed cum venerit ortus solis, id est iudicium vere cognitionis cognitionis] conditionis Ar76 , relinquunt spinas suas et transeunt in purum et liberum volatum. Codd. : Ar76 f. 71rb ( sine lemma ) Rusch  ergo Codd. : Ar76 Rusch Aquam propter obsidionem hauri tibi,  ne desit potus obsessis Codd. : Ar76 Rusch extrue munitiones tuas.  muri, turres Codd. : Ar76 Rusch Intra in lutum et calca, subigens tene laterem.  lateres confice ut interrupta murorum struas Codd. : Ar76 Rusch Ibi comedet te ignis, peribis gladio, devorabit te ut bruchus, congregare ergo ergo] om. Weber ut  sicut Codd. : Rusch ; om. Ar76 bruchus multiplicare ut locusta.  et cum hec omnia feceris, sicut humus a brucho, ita tu a gladio furentis exercitus devoraberis Codd. : Ar76 Rusch  CONGREGARE. Et cum multiplicata fueris ut bruchus et ut locusta in unum congregata, et congregaveris divitias sicut astra celi, sicut locusta et {t. 3 : Erfurt, f. 281rb ; facsim., p. 417b} bruchus et attelebus attelebus] scrips., athelabus Rusch * qui est fetus locuste, calescente sole, avolant nec reperiuntur, sic tu dispergeris et fugies. Codd. : Ar76 ( sine lemma ) Rusch Plures fecisti negotiationes tuas quam stelle sint sint] sunt Weber celi.  et Codd. : Rusch ; om. Ar76  sicut Codd. : Ar76 Rusch Bruchus expansus est et avolavit.  ad volandum natis alis Codd. : Ar76 Rusch  ita Codd. : Ar76 Rusch Custodes tui quasi locuste et parvuli tui quasi locuste locustarum que considunt in sepibus in die frigoris sol ortus est et avolaverunt et non est cognitus locus earum ubi fuerint.  eo quod avolare nequeunt Codd. : Ar76 Rusch  sed cum Codd. : Ar76 Rusch  calefacte Codd. : Ar76 Rusch  ad alias regiones Codd. : Ar76 Rusch  non meminerunt sepis in qua tempore frigoris sederant Codd. : Ar76 Rusch  Natura locustarum est loc. est] inv. Ar76 , ut in frigore torpeant, in calore volitent. Codd. : Ar76 Rusch  Porro attelebus attelebus] scrips., attalebus Ar76*, attelebus Ar76², athelabus Rusch *modicis pennis potius reptans quam volans, ubicumque oritur usque ad pulverem cuncta consumit, quia donec crescant penne, abire non potest. Codd. : Ar76 ; Rusch Dormitaverunt  torpore ignavie Codd. : Ar76 Rusch pastores tui, rex Assur,  reges qui tibi servierunt reges.... servierunt] reguli qui tibi servierant Ar76 ex aliis gentibus Codd. : Ar76 Rusch sepelientur principes tui. Latitavit populus tuus in montibus et non est qui congreget.  et interfectis principibus qui resistere poterant populus in bellis dispersus est et nullus de ducibus potuit eos congregare, et iterum in bellum reducere Codd. : Ar76 Rusch  DORMITAVERUNT. Quia populus tuus ut mulieres, et porte inimicis aperte, et omnis multitudo super murum sedens sicut locuste, que quasi illucescente sole adveniente Nabuchodonosor fugit de propugnaculis, et non reversa est ad locum suum, que omnia tibi intulit Deus iratus pro vastatione populi sui, ideo destructa est civitas tua. Codd. : Ar76 ( sine lemma ) , Rusch  DORMITAVERUNT. Cum hucusque de mundi ruina dictum sit, in fine de vulnere ipsius diaboli dicitur qui princeps fuit mundi, et in illo se gloriabatur dominari, ad quem sic fit apostropha : O lucifer contritus es, destructa est Ninive civitas tua speciosa et potens, in qua etiam filio Dei adversabaris, pastores qui nutriebant populum non in salutem sed ut eos devorares defecerunt. Turba populi que te colebat, te et urbem tuam deserens ad latibula montium, id est apostolorum confugit et nullus est tuorum ducum, qui turbam olim tuam ad se revocet. Plaga tua toto orbe personuit. Omnes insultant tibi tua supplantatione prius decepti. Quia vel nullus vel rarus est quem tu aliquando non non Ar76 ] om. Rusch * deceperis. Ille in quo non stat sed transit malitia diaboli potest ei insultare et bonis operibus quasi directis manibus super eum concrepare. Codd. : Ar76 Rusch Non est obscura contritio tua, pessima est plaga tua.  quia manu medici non potest curari Codd. : Ar76 Rusch Omnes qui audierunt auditionem tuam compresserunt manum super te quia super quem non transiit malitia tua semper. semper] + explicit Naum propheta Weber  nullus tuo vulneri donabit lacrimas, quia nullus est super quem non fuerat fuerat] fuerit Ar76 tua malitia que non est manens sed transitoria. Codd. : Ar76 Rusch  OMNES QUI AUDIERUNT AUDITIONEM. Omnes... auditionem] om. Ar76 Gentes a te oppresse audita morte superbi Assirii et destructione potentis urbis, pre admiratione insperati nuntii compriment manus vel ex gaudio insultantes tibi plaudent manibus Codd. : Ar76 ; Rusch