initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<50. *Zacharias*>

Capitulum 1

Numérotation du verset Za. 1,1 
In mense octavo,
marg.|  {t. 3 : Erfurt, f. 289vb ; facsim., p. 434b } [Rusch, f. 289vb ] IN  MENSE  OCTAVO. Cyrus rex Persarum qui Chaldaeorum imperium destruxit, primo anno regni sui quinquaginta circiter millia hominum captivorum de Babylone remisit in Iudeam, et vasa que Nabuchodonosor abstulerat reddidit, et templum reedificari precepit, principesque revertentium constituit Zorobabel et Iesum magnum sacerdotem. Cyro qui triginta annis regnavit in Persis apud Massagetas interfecto a Tamira regina Massagetarum, Cambyses filius Cyri successit in regnum, qui expletis octo annis, duos magos fratres habuit successores, quibus occisis a populo Darius filius Istapis rex Persarum constitutus est. Cuius regni anno secundo factus est sermo Domini ad Zachariam filium Barachie filii Addo. Ergo a primo anno Cyro usque ad secundum annum Darii supputantur anni quadraginta in quibus tantum altare fuerat extructum, et iacta fundamenta templi, vicinis in circuitu nationibus et Cambyse rege Persarum opus prohibentibus sicut Esdras scribit. Secundo ergo anno Darii Aggeus et Zacharias ceperunt exhortari populum ad restaurationem templi tanto tempore intermissam.
marg.|  IN  MENSE  OCTAVO. Novembri qui consumpto calore estatis initium est hiemis, quo tempore ex lege nulla solemnitas celebratur. Erant siquidem tres celebres solemnitates : prima que dicitur Pascha, secunda Pentecostes, tertia mense septembri solemnitas Tabernaculorum. Mense ergo novembri hiemali mittitur propheta ad populum adhuc frigore tribulationum depressum.

2 Codd. : BSG65 , f. 64rc ( non contuli ); Rusch

1 In] om. NAL3245
in anno secundo Darii, factum est
interl.|  in Zacharia

Darii NAL3245 Cor3 (hebr. anti. non habent regis) Rusch Weber ] + regis ΔL Ed1455 Ed1530 Clementina
verbum Domini
interl.|  Quod"erat in principio apud Deum".

Io. 1, 2.
ad Zachariam
interl.|  memoria Domini interpretatur
filium Barachie
interl.|  benedictio Domini interpretatur
filii Addo prophetam dicens :
interl.|  mystice qui addo testimonium eius interpretatur
marg.|  Zacharias ‘memoria Domini’, Barachia ‘benedictio Domini’, Addo ‘testimonium eius’. Quoniam ergo populus ab edificatione templi prepeditus, memoriam tamen Dei habebat, et propter memoriam benedictionem, {t. 3 : Erfurt, f. 290ra ; facsim., p. 435a } [Rusch, f. 290ra ] et propter benedictionem testimonium, ideo Zacharias filius Barachie, filius Addo ad consolationem populi mittitur.
marg.|  ADDO. Ipse est Ananias qui missus est ad Ieroboam filium Nabaioth, sub quo altare dirutum est et manus eius aruit, rursumque et restituta est ad preces eius.

Cf. 2Par. 12, 15 ; 3Rg. (1Rg.) 13, 1-6.

filii ΦO ΘAMG S² ΨD ΩSJ* Ed1455 Rusch Clementina ] filium ΦP* S* NAL3245 ΩM Cor2 Weber
Numérotation du verset Za. 1,2 
Iratus est Dominus super patres vestros iracundia
interl.|  punivit illos qui per prophetas ammoniti nolebant corrigi
interl.|  qui non corripiuntur
marg.|  IRATUS  EST  DOMINUS, ira Dei non perturbationem eius, sed merita et peccata puniendorum signat, qui ideo puniuntur a Deo ut emendentur.
marg.|  IRATUS  EST  DOMINUS. Ira Dei non perturbationem eius significat qui non irascitur, sed eorum peccata in quos desevit, nec iratus ulciscitur sed corripit ut emendet. Unde : « Domine, ne in furore tuo arguas me neque in ira tua corripias me » et alibi : « Corripe nos, Domine, verumtamen non in furore tuo sed in misericordia ».

Ps. 6, 1.
Ier. 10, 24.

Codd. : BSG65 , f. 64rc ( non contuli ) ; Rusch

iracundia Ω Rusch Weber ] + magna ΔM² ΛL² ΦR² ΨD NAL3245 cum Hieronymo
ne in] corr. , non sum Rusch
Numérotation du verset Za. 1,3 
et
interl.|  tamen
dices ad eos :
interl.|  o Zacharia
Hec dicit
interl.|  quamvis iratus
Dominus exercituum :
interl.|  non homo, non Zacharias
interl.|  qui timendus est
interl.|  in hebreo : sabaoth
marg.|  HEC  DICIT  DOMINUS. Notandum quod in paucis versiculis et brevibus sententiis in Aggeo et Zacharia semper additur :   dicit Dominus exercituum , ut sciant Deum esse qui precipit et adversus regis imperium et hostes circumfrementes ad edificationem templi hac fiducia concitentur.

Dominus] + Deus Nal3245
Convertimini ad me
interl.|  reversi de Babylone
marg.|  CONVERTIMINI  AD. Precipit ut reversi de Babylonia convertantur ad Deum, et Deus convertatur ad eos ne sustineant filii quod patres pro peccatis eorum sustinuerunt.
ait Dominus exercituum et convertar ad vos dicit Dominus exercituum.
interl.|  Unde : accedite ad Dominum et accedet ad vos. Et e contra : recessistis a me, et ego recessi a vobis.

Cf. Ps. 33, 6 :"Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestre non confundentur".
Cf. Mal. 3, 7 :"A diebus enim patrum vestrorum recessistis a legitimis meis et non custodistis; revertimini ad me et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum. Et dixistis : In quo revertemur ?"

ait Rusch Weber ] dicit X A O ΘSAMG S Q ΓA ΩS
Numérotation du verset Za. 1,4 
Ne sitis sicut patres vestri
interl.|  similes in pena si in culpa, quasi : facite vobis periculum in aliis
ad quos
interl.|  corrigendos
clamabant
interl.|  aperte
prophete priores
interl.|  quia tunc temporis Isaias, Osee, Ioel et alii
dicentes : Hec
interl.|  hoc scilicet
dicit Dominus exercituum :
interl.|  cui resistere insanire est
Convertimini
interl.|  ad Dominum
de viis
interl.|  actionum
vestris malis et de10  cogitationibus vestris pessimis et non audierunt neque11  attenderunt ad me dicit Dominus.
interl.|  non loquentes prophetas, sed me qui eram in prophetis contemnebant

10  de X ΠL Φ O ΘAMG E ΓA ΨD Cor2 (hebr. anti. habent utrobique de) Nal3245 ΩM ΩS ΩJ² Ed1530 Clementina Rusch ] om. Cor3 (hebr. anti. non habent) Weber 11  neque Nal3245 Rusch Weber ] nec ΩS, et non ΩJ
Numérotation du verset Za. 1,5 
Patres vestri ubi sunt ?
interl.|  Qui noluerunt converti
Et prophete numquid in sempiternum vivent ?
interl.|  pseudo qui deceperunt eos
Numérotation du verset Za. 1,6 
Verumtamen verba mea et legitima mea que mandavi servis meis prophetis, numquid non comprehenderunt patres vestros et conversi {t. 3 : Erfurt, f. 290rb ; facsim., p. 435b} [Rusch, f. 290rb ] sunt et dixerunt : sicut cogitavit Dominus exercituum facere nobis secundum vias nostras et secundum adinventiones nostras
interl.|  sic
fecit nobis ?
marg.|  VERUMTAMEN  VERBA. Et his qui converti noluerunt et his qui falsis pollicitationibus deceperunt, morte subtractis,   verba que per prophetas meos locutus sum permanent in eternum, que   comprehenderunt patres vestros , et ostenderunt vera esse que dixi et vestri patres exitu rerum vaticinia mea vera in se comprobantes penitentes dixerunt. Secundum opera nostra et peccata nostra reddidit nobis Deus, et iuste acciderunt que patimur.12 

12  Codd. : BSG65 , f. 64rc ( non contuli ) ; Rusch
Numérotation du verset Za. 1,7 
In die vicesima et quarta undecimo mense sabath,
interl.|  tertio, scilicet post octavum in quo prima visio facta est
marg.|  UNDECIMO  MENSE. Undenarius immundus est, et ad carnis coniunctionem pertinet. Merito autem hoc mense videntur iudaico populo que sequuntur, quia sicut februarius est acerrimus in frigore hiemis, et sicut vicesima quarta dies mensis luna deficiente in tenebras obscuriorem habet noctem, sic populus cui hec annuntiabantur ex maiore parte sui in Medis et Chaldaeis et Assyriis exulabat quasi ceco et perpetuo noctis et frigoris horrore depressus.13 
marg.|  Sabath interpretatur virga et signat austram correptionem qua populus adhuc deprimebatur.

13  Codd. : BSG65 , f. 64rc ( non contuli ) ; Rusch
in anno secundo Darii,
interl.|  iterum
factum est verbum Domini ad Zachariam filium Barachie, filium
interl.|  alias : filii
Addo prophetam dicens :
Numérotation du verset Za. 1,8 
Vidi per noctem
marg.|  VIDI  PER  NOCTEM. Antequam populus Dei duceretur in captivitatem et Hierusalem destrueretur, Moyses facie ad faciem, Isaias « super thronum excelsum et elevatum Dominum » videbant, sed populo sub gravi servitute constituto, hec visio nocte facta refertur.
marg.|  Allegorice14  . Per noctem in qua cernitur visio significatur mysticorum obscuritas. {t. 3 : Erfurt, f. 290rb ; facsim., p. 435b} [Rusch, f. 290rb ] Vir super equum rufum salvator est, cuius vestimenta, id est caro rubea est sanguine passionis, qui captivo populo in equo rufo ostenditur, in Apocalypsi Iohannis iam liberato populo in albis monstratur. Hic stat inter myrteta, id est angelicas potestates que ei etiam in profundo, id est in carne posito ministrabant et post eum equi rufi et varii et albi, scilicet apostoli et apostolici viri qui totum mundum peragrant, quorum et alii martyrio rufi, alii operibus et doctrina et diversitate signorum varii, alii virginitate et doctrine integritate et cordis puritate albi. Cum vero propheta interrogaret salvatorem de revelatione secretorum prophetalis sensus promittit se ostensurum quod cernit, illo promittente non ipse sed stans inter myrteta respondet : Isti sunt apostoli qui a Domino mittuntur, ut sua doctrina totum orbem repleant, qui expleto officio, redeunt ad"magni consilii angelum" cum gratiarum actione dicentes : Implevimus opus iniunctum et terra ante deserta habitatur a Deo et quiescit a bellis vitiorum. Quod autem plena misericordia postulatur ad hoc refertur quod nec Hierusalem id est Ecclesia, nec urbes Iude, id est anime Deum confitentes recipient veram libertatem donec transactis septuaginta annis huius seculi, vera pax veniat et sabatismus impleatur. Denique Dominus respondet verba bona et consolatoria quod, scilicet, ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est evacuabitur quod ex parte est, et liberati de Babylone huius seculi clamabimus : « In convertendo Dominus captivitatem Sion ».15 

Cf. Ex. 33, 11.
Is. 6, 1.
Cf. Apc. 3, 5 ; Apc. 3, 18 ; Apc. 6, 2.
Introitus in die Natalis Domini (Antiphonale missarum sextuplex, p. 1415, n° 11a ; 17bis) : « Puer natus est nobis, et filius datus est nobis cuius imperium super humerum eius et vocabitur nomen eius, magni consilii angelus ». Cf. Is. 9, 6 (Vetus latina, p. 293 iuxta LXX : « Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος »). Weber : « Admirabilis consiliarius».
Cf. 1Cor. 13, 12.
Ps. 125, 1.

15  Codd. : BSG65 , f. 64rc-b-va ( non contuli ) ; Rusch
14  Allegorice] om. BSG65
et ecce vir ascendens super equum rufum et ipse stabat inter myrteta que erant in profundo et post eum equi rufi varii et albi.
marg.|  ET  ECCE  VIR. Hunc virum putant Hebrei Michelem angelum, qui ultor sit peccatorum in Israel, et   stabat inter myrteta que erant in profundo scilicet inter prophetas et sanctos qui erant in profundo captivitatis populi. Hunc virum sequebantur equi rufi varii et albi. Quidam ordine mutato per albos significant Persas et Medos sub quibus captivitas dimissa et templum instauratum est. Per varios Macedones, quorum quidam amici, alii persecutores fuerunt. Per rufos romanos sanguineos et cruentos qui populum occiderunt et templum subverterunt. Alii sequences ordinem littere, virum qui ascendit super equum rufum et ceteros qui sequuntur quattuor regna interpretantur. Primum et secundum sanguinarum Assyrios et Chaldaeos, quorum primi decem tribus sub Salmanasar duxere captivas, secundi Iudam et Beniamin incensa Hierusalem et templo subverso. Tertios et quartos varios et albos, Medos et Persas, quorum alii clementes ut Cyrus et Darius filius Istapis, et Assuerus quem greci Artaxerxen vocant. Alii crudeles, ut Cambyses et ceteri.
Numérotation du verset Za. 1,9 
Et dixi : Qui16  sunt isti domine mi ?
interl.|  ignorans quid viderim, volebam scire17  rationem mee visionis18 

18  Codd. : BSG65 , f. 64rb ; Rusch

16  Qui] quid Weber
17  ignorans... scire] ignorant Iudei quid volebant scire nolens (volens ?) BSG
Et dixit ad me angelus qui loquebatur in me : Ego ostendam tibi quid sunt19  hec.

19  sunt] sint Weber
Numérotation du verset Za. 1,10 
Et respondit vir qui stabat inter myrteta et dixit :
interl.|  angelo qui loquebatur mecum reticente
Isti sunt quos misit Dominus ut perambularent terram.
interl.|  Ista sunt regna quibus precepit Dominus, ut terram sue subiicerent potestati
Numérotation du verset Za. 1,11 
Et responderunt
interl.|  angeli qui regnis et nationibus presidebant
angelo Domini qui stabat inter myrteta et dixerunt : Perambulavimus terram et ecce omnis terra habitatur
interl.|  plena hominibus
et quiescit.
marg.|  ECCE  OMNIS  TERRA. Omnia sub nobis regna tuta sunt et pacata, nec aliqua premuntur angustia. Ex responsione illorum, angelus qui interpellat pro Israel accipit occasionem precandi pro populo, et dicit : cum totus orbis quietus sit et pacatus, quare Domine non misereris Hierusalem, maxime cum secundum promissa tua tempus captivitatis expletum sit ?
Numérotation du verset Za. 1,12 
Et respondit angelus20  et dixit : Domine exercituum usquequo {t. 3 : Erfurt, f. 290va ; facsim., p. 436a } [Rusch, f. 290va ] tu non misereberis Hierusalem et urbium Iuda quibus iratus es ? Iste iam21  septuagesimus annus est.

20  angelus] + Domini Weber 21  iam] om. Weber
Numérotation du verset Za. 1,13 
Et respondit Dominus angelo qui loquebatur in me verba bona,
interl.|  de futurorum promissione
verba consolatoria.
interl.|  de presentium necessitate
Numérotation du verset Za. 1,14 
Et dixit ad me angelus qui loquebatur in me : Clama dicens :
marg.|  {t. 3 : Erfurt, f. 290va ; facsim., p. 436a} [Rusch, f. 290va ] CLAMA  DICENS. Ecce verba bona et consolatoria quibus precipitur propheta clamare.
Hec dicit Dominus exercituum. Zelatus sum Hierusalem et Sion zelo magno.
marg.|  ZELATUS  SUM  HIERUSALEM. Cum Hierusalem ab amore meo deficeret, ego sicut sponsus amator castitatis, per moderata flagella eam ad castitatem mee dilectionis revocare volebam, si non amassem non zelassem. Unde ex opposito per Ezechielem dicitur ex toto despicienti virum : « Iam non irascar tibi et zelus meus recessit a te ».
marg.|  ZELATUS  SUM  HIERUSALEM. Hierusalem visio pacis, Sion speculatio sive specula. Hec est que non bella seculi, nec humana et terrena, sed pacem et concordiam sanctorum celorumque excelsa desiderat. Cui propter vitia et refrigescentem caritatem quotidie irascens Dominus, tradit eam persecutoribus. Adversarii vero adimplentes suam crudelitatem, non Dei voluntatem, a porta usque ad portam implent eam cruore occisorum. Sed Dominus ex misericordia se eam reedificaturum promittit, et perpendiculum vel funiculum secundum mensuram et ordines singulorum in ea esse tendendum. Templum autem est corpus Domini quod passione destruxerunt impii, sed in resurrectione suscitatum est, quod fuit seminarium, et exordium omnium domorum de quibus Apostolus loquitur : « Vos estis templum Dei et Spiritus sanctus habitat in vobis ».

Ez. 16, 42.
1Cor. 3, 16.
Numérotation du verset Za. 1,15 
Et ira magna ego irascor super gentes opulentas quia ego iratus sum parum. Ipsi vero adiuraverunt22  in malum.
marg.|  SUPER  GENTES. Isti sunt equi quos supra nominavit equos rufos albos et varios, quibus tradidit Iudeos ad corripiendum, sicut pedagogo filium. Ille vero gentes Dei consilium ignorantes, punierunt ut hostes, seuieruntque in traditos.

22  adiuraverunt] adiuverunt Weber
Numérotation du verset Za. 1,16 
Propterea hec dicit Dominus :
interl.|  quia adversarii plusquam volueram depresserunt quam zelabam ideo revertar
Revertar ad Hierusalem in misericordiis,
interl.|  non in una misericordia sed in multis
domus mea
interl.|  id est templum
edificabitur in ea
interl.|  sub Zorobabel et Iesu filio Iosedech
ait Dominus exercituum, et perpendiculum
interl.|  cementariorum
extendetur super Hierusalem.
Numérotation du verset Za. 1,17 
Adhuc clama dicens :
interl.|  non vocis intensione sed mentis
marg.|  ADHUC  CLAMA. Angelus qui dixerat prophete :   Clama , adhuc impellit clamandum.
Hec dicit Dominus exercituum : Adhuc affluent civitates mee bonis et consolabitur adhuc Dominus23  Sion
interl.|  quas vides Babylonio igne vastatas, sed rursum omnibus bonis abundabunt et presentibus bonis preteritam miseriam consolabitur Deus
marg.|  CIVITATES. Allegorice. Civitates Ecclesie vel anime sanctorum quibus vera bona. Unde : « Credo videre bona Domini in terra viventium ». His bonis post incendia persecutionis que a gentilibus vel hereticis Ecclesie pertulerunt pace reddita affluvnt in multitudine virtutum, et que abiecte erant pro culpa, nunc edificate in virtutibus consolationem habent spe eternorum.

Ps. 26, 13.

23  adhuc Dominus] inv. Weber
et eliget adhuc Hierusalem.
interl.|  quam paulo ante proiecerat
Numérotation du verset Za. 1,18 
Et levavi oculos meos et vidi et ecce quattuor cornua.
marg.|  ET  ECCE  QUATTUOR  CORNUA. Consuetudo Scripturarum est per cornua regna significare. Hec quattuor cornua intelliguntur quattuor gentium regna. Unum Babyloniorum quod iam preterierat, quando hec visio cernebatur. Secundum Medorum et Persarum quod tunc instabat. Tertium Grecorum {t. 3 : Erfurt, f. 290vb ; facsim., p. 436b} [Rusch, f. 290vb ] et Macedonum. Quartum Romanorum. Ista cornua   ventilaverunt et disperserunt Iudam .   Quattuor fabri intelliguntur angeli qui obedientes Deo reedificant quod gentes disperserant.
marg.|  Allegorice. Per quattuor cornua que regnant contra populum Dei quattuor passiones et perturbationes animi signantur. Unde : « Hi metunt cupiuntque gaudentque dolentque ». Contra has quattuor fabri et quasi boni medici non cernuntur a propheta. Per se enim videre non poterat, sed ostenduntur a Deo, quattuor scilicet virtutes, prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia. He virtutes edificant quidquid vitia destruunt. Sancti quoque qui hec remedia possidentes Ecclesiam instaurant fabri appellantur. Unde Apostolus : « Ut sapiens architector fundamentum posui ». Vel   quattuor fabri evangeliste qui oppressum   Israel id est sensum videntem Deum, et   Iudam id est Deum confitentem, et   Hierusalem id est pacis visionem in pristinam sedem restituunt et quos gentes vitiorum disperserant retrahunt ad salutem.

Vergilius, Aeneis, 6.733.
1Cor. 3, 10.
Numérotation du verset Za. 1,19 
Et dixi ad angelum qui loquebatur in me ? Quid sunt hec ? Et dixit ad me : Hec sunt cornua que ventilaverunt Iudam et Israel et Hierusalem.
interl.|  non omnes simul sed sibi invicem succedendo
Numérotation du verset Za. 1,20 
interl.|  non ego conspexi
quattuor fabros.
interl.|  destructores malorum, edificatores bonorum
Numérotation du verset Za. 1,21 
Et dixi : Quid isti veniunt facere ? Qui ait dicens : Hec sunt quattuor24 
interl.|  quidem

24  quattuor] om. Weber
cornua que ventilaverunt Iudam per singulos vicos25  et nemo illorum26 
interl.|  intantum quod nemo

25  vicos] viros Weber 26  illorum] eorum Weber
levavit caput suum.
interl.|  tanto malorum pondere depressus
Et venerunt isti
interl.|  scilicet isti fabri
deterrere ea
interl.|  regna
ut deiciant cornua gentium
interl.|  subiiciant Deo
que levaverunt cornua27  super terram Iuda
interl.|  super populum Dei.||

27  cornua] cornu Weber
ut dispergerent eam.




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Za. 1), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 23/02/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber50.xml&chapitre=50_1)