initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<55. *Matthei evangelium*>

Capitulum 11

Numérotation du verset Mt. 11,1 
Et factum est cum consummasset Iesus
interl.|  sermones
precipiens duodecim discipulis suis, transiit inde ut doceret et predicaret
interl.|  fecit quod docuit, predicans Iudeis non Samaritanis, non gentibus, ut secundum promissa, prius offeratur Iudeis salutis occasio
in civitatibus eorum.
interl.|  Iudeorum
Numérotation du verset Mt. 11,2 
Iohannes autem
marg.|  IOHANNES  AUTEM. Et dum Christus predicaret, et predicationem suam variis signis confirmaret, Iohannes eius opera audivit positus in vinculis ab Herode : Sed cum audisset mittens, duo de discipulis ait illi :   Tu es qui venturus etc.
marg.|  Iohannes interficiendus ab Herode interrogat, non quia dubitet, qui aliis dixerat : « Ecce agnus Dei », qui et vocem Patris audiverat : « Hic est filius meus dilectus ». Sed ut missi signa videntes crederent, et dictis eius opera Christi fidem facerent, ne alius Christus expectaretur. Quod autem discipuli Iohannis adversus Christum superbirent, et aliquid livoris haberent supra innotuit, ibi : « Quare nos et Pharisei ieiunamus ? » et ubi Iohanni dixerunt : ‘Magister cui testimonium dedisti’. {t. 4 : Erfurt, f. 941ra ; facsim., p. 41a} [Rusch, f. 941ra ] Ecce discipuli eius baptizant, et plures veniunt ad eum. Hec omnia eadem de Iohanne Lucas ponit, non ipso ordine, sed quis ordinem rei geste teneat non apparet.

Io. 1, 29.
Mt. 3, 17.
Mt. 9, 14.
Cf. Io. 3, 26 : « Et venerunt ad Iohannem, et dixerunt ei : Rabbi, qui erat tecum trans Iordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum ».
interl.|  positus
opera Christi mittens duos de discipulis suis
interl.|  lex ad gratiam evangelii mittit
interl.|  ne alium a se predicatum putarent
Numérotation du verset Mt. 11,3 
ait illi :
interl.|  per illos
Tu es qui venturus es
interl.|  hoc dicite
marg.|  TU  ES  QUI  VENTURUS. Non ait : ‘Qui venisti’, quasi : ‘Cum ad inferna descensurus sum, debeo te nuntiare inferis, qui nuntiavi superis’. An conveniat filio Dei mori an alium ad hec sacramenta missurus es ?
an alium exspectamus ?
Numérotation du verset Mt. 11,4 
Et respondens Iesus ait illis :
interl.|  non respondit Iohanni, quia non dubitabat sed illis
Euntes renuntiate Iohanni que audistis et vidistis.
interl.|  cessent verba loquantur opera
interl.|  per miracula
Numérotation du verset Mt. 11,5 
Ceci vident,
interl.|  per doctrinam evangelii illuminantur
claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur
interl.|  pauperes spiritu, vel opibus intus illuminantur, ut in predicatione nulla distantia sit inter pauperes et divites

pauperes Rusch Weber ] pau Li446 , pau. Li446 @
Numérotation du verset Mt. 11,6 
et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me.
interl.|  in hoc nuntios percutit sicut post ostendit
marg.|  QUI  NON  FUERIT  SCANDALIZATUS. Qui de divinitatis potentia non dubitaverit. Hoc non contra Iohannem quem mox adeo commendat.

evangelizantur ... in me Li446 @ Rusch Weber ] om. Li446
Numérotation du verset Mt. 11,7 
Illis autem abeuntibus,
interl.|  ne turbe Iohannem livore motum suspicentur et ut sciant eum quesisse non sibi sed discipulis
cepit Iesus dicere ad turbas de Iohanne :
interl.|  que nesciebant mysterium interrogationis eius
marg.|  DE  IOHANNE. Precursor Christi de Christo certificare discipulos voluit, quia sensit eos dubitare. De precursore Christus turbas dubitantes, ne dubitent docuit mollem levemque putantes.
Quid existis in desertum videre ? Harundinem
interl.|  qui omni vento agatur, ut levitate mentis de me ambigat quem predicavit
vento agitatam ?
interl.|  non
Numérotation du verset Mt. 11,8 
Sed quid existis videre ? Hominem mollibus vestitum ?
interl.|  an vana gloria ductus lucra querat pro dapibus vel vestibus qui locustis vivit et pilis camelorum induitur
Ecce qui
marg.|  ECCE  QUI. Qui ponunt pulvinaria sub cubito, qui vitam peccantium palpant non pungunt.
marg.|  Nota. Rigida vita et predicatio debet declinare mollium palatia, que frequentant mollibus induti adulantes.
mollibus vestiuntur in domibus regum sunt.
interl.|  ubi aliquid venentur
Numérotation du verset Mt. 11,9 
Sed quid existis videre ? Prophetam ? Etiam dico vobis et plus quam prophetam.
interl.|  qui me non tantum venturum predixit, sed etiam digito demonstravit
interl.|  ponit quod erat
marg.|  PLUS  QUAM  PROPHETAM. Beda VenerabilisBE<DA>. Quia angelus non natura sed officio.
Numérotation du verset Mt. 11,10 
Hic est enim de quo scriptum est :
interl.|  in Malachia

Mal. 3, 1.
Ecce
interl.|  verba Patris ad Filium
ego mitto angelum meum
interl.|  nuntium
ante faciem tuam
interl.|  manifestationem tuam
qui preparabit viam tuam ante te.
interl.|  per via reddet tibi corda auditorum, penitentiam predicando, baptizando
Numérotation du verset Mt. 11,11 
Amen dico vobis,
interl.|  ut summam virtutum eius comprehendam
non surrexit inter natos mulierum
interl.|  non virginis
maior Iohanne Baptista.
interl.|  etsi equalis
marg.|  MAIOR  IOHANNE. In hoc non prefertur patriarchis, et cunctis hominibus, sed equalis ceteris sanctis ostenditur.

inter natos mulierum – maior Rusch Weber ] inv. Li446 Li446 @
interl.|  tempore
marg.|  QUI  AUTEM  MINOR etc., id est omnis sanctus qui iam est cum Deo, maior est eo qui adhuc in mundo, vel ego quem minorem facit multorum opinio in Ecclesia sanctorum illi prelatus sum.
marg.|  Vel novissimus angelus celi, melior est quovis homine.
in regno celorum
interl.|  in cordibus apostolorum
marg.|  IN  REGNO  CELUM. Regnum celorum duobus modis accipitur : aut supernum in quo nondum sumus, aut penitus Ecclesia in qua adhuc vivimus et iam quodammodo regnamus.
maior est illo.
interl.|  dignitate
Numérotation du verset Mt. 11,12 
A diebus autem Iohannis Baptiste
interl.|  alia commendatio Iohannis
marg.|  A DIEBUS  IOHANNIS etc. Apostolos Dominus « Ad oves que perierunt domus Israel » ire iusserat ut ad regnum reducerentur. Sed hec predicatio ad profectum publicanorum et peccatorum versa est qui crediderunt. Ceterum Iohanni a plebe non creditur, Christi opera non auctorisantur, quia crux est scandalo. Iam prophetia cessat, iam lex expletur. Christus aliis predicatur, et ab aliis recipitur sui respuunt, inimici accipiunt. Itaque regnum celorum vim patitur, quia gloria Israel patribus debita, a prophetis nuntiata, a Christo oblata, fide gentium occupatur et rapitur. Vel a diebus Iohannis qui penitentiam predicavit qua peccator reviviscit, et non ante, quia lex penam intulit, et non per penitentiam vivificavit. Patria celestis vim patitur dum peccator ad eam, quasi in alienum locum intrat per penitentiam. Grandis violentia est in terra nasci {t. 4 : Erfurt, f. 941rb ; facsim., p. 41b} [Rusch, f. 941rb ] et celum capere, et habere per virtutem quod non possumus per naturam.

Mt. 10, 6.
usque nunc
interl.|  quantum dicetur nunc, ide est semper
regnum celorum vim patitur et violenti rapiunt illud.
interl.|  quibus non erat promissum
Numérotation du verset Mt. 11,13 
Omnes enim prophete et lex
interl.|  precedentes
marg.|  OMNES  ENIM. Non quod post Iohannem non fuerint aliqui, ut Agabus, sed quia quicquid prophetaverunt de Domino vaticinati sunt.
marg.|  OMNES  ENIM  PROPHETE, quia quiquid illi dixerunt, de venturo locuti sunt, hic vero venientem ostendit.

Cf. Act. 11, 27-28 : « In his autem diebus supervenerunt ab Ierosolymis prophetae Antiochiam : et surgens unus ex eis nomine Agabus, significabat per spiritum famem magnam futuram in universo orbe terrarum, quae facta est sub Claudio ».
usque ad Iohannem
interl.|  ubi Christi tempus ostenditur quem Iohannes ostendit
prophetaverunt.
interl.|  vel predicaverunt
Numérotation du verset Mt. 11,14 
Et si vultis recipere
marg.|  ET  SI  VULTIS  RECIPERE. Ut minus excusabiles sitis, quia eum non recepistis. Ipse est Elias in virtute non in persona, par in vite severitate, mentis rigore, precedens Christi primum adventum, ut ille secundum.
ipse est Elias qui venturus est.
interl.|  hoc esse mysticum et indigere intelligentia ostendit cum subdit : Qui habet
Numérotation du verset Mt. 11,15 
Qui habet aures audiendi
interl.|  cordis
audiat.
interl.|  quod dixi mystice intelligat
Numérotation du verset Mt. 11,16 
Cui autem similem estimabo generationem
interl.|  tot monita salutis audientem et non obedientem
marg.|  CUI  AUTEM etc. Laudato Iohanne transit ad increpandum illos qui nec predicatione Iohannis moti sunt, vel ipsius Christi predicationem despiciunt.
marg.|  Iohannes taliter ac tantus ut dixi, et adeo dignus ut ei debat credi. Sed vos cui estis assimilandi qui noluistis credere ei.
istam ?
interl.|  iudaicam
Similis est pueris
interl.|  huic toti negotio
interl.|  sicut David et Ieremie
marg.|  SIMILIS  EST  PUERIS. ‘Pueri’ doctores sunt humiles spiritu. ‘forum’ Synagoga, vel ipsa Hierusalem, ubi iura preceptorum Dei recondebantur. ‘Coequales’, contribules quos solebant exprobrare quod ad laudes Dei non assurrexerunt corde devoto, membrorum agilitate, quod notat saltus. Nec per lamenta prophetarum pro excidiis iam factis vel faciendis, ad penitentiam conversi sunt.
sedentibus in foro
interl.|  Hierusalem
interl.|  ubi lex et iura promuntur
qui clamantes
interl.|  quantum ad monitores
coequalibus
interl.|  quantum ad monitos
Numérotation du verset Mt. 11,17 
dicunt : Cecinimus vobis et non saltastis,
interl.|  non assurrexistis operando
marg.|  CECINIMUS etc. Ut David : « Exultate Deo adiutori nostro, iubilate Deo Iacob » et cetera huiusmodi.

Ps. 80, 2.
lamentavimus
interl.|  penitentie lacrimas necessarias vobis prediximus et non acquievistis, nec adhuc acquiescitis
marg.|  LAMENTAVIMUS. Ut convertimini in toto corde vestro in ieiunio, et fletu et planctu et huiusmodi.
et non planxistis.
interl.|  per compassionem
Numérotation du verset Mt. 11,18 
Venit enim Iohannes,
interl.|  exponit predictam similitudinem
marg.|  VENIT  ENIM. Sicut tunc ita et nunc, utramque viam salutis respuit. Lamentavimus ad Iohannem, cecinimus ad Christum.
marg.|  Hec est summa. Generatio ista nec plorat cum Iohanne plorante, neque gaudet cum Christo gaudente.
marg.|  Nec mirum si duplicem viam salutis contemnunt, cum et ieiunium et saturitatem pariter spernunt. Si ieiunium placet cur Iohannes displicet ? Si saturitas, cur filius hominis ?
neque manducans, neque bibens et dicunt : Demonium habet.
interl.|  exemplo abstinentie sue penitentiam vobis indicens et noluistis humiliari cum eo
Numérotation du verset Mt. 11,19 
Venit Filius hominis manducans et bibens
interl.|  cibo et potu letitiam futuri regni presignans et noluistis cum illo gaudere, sed calumniati estis
et dicunt : Ecce homo vorax et potator vini, publicanorum et peccatorum amicus. Et iustificata est sapientia
interl.|  quicquid me putetis, ego tamen Dei virtus et Dei sapientia iuste facere intelligor ab apostolis
marg.|  IUSTIFICATA  EST. Ostendit filios sapientie intelligere, nec in abstinendo, nec in manducando esse iustitiam, sed in equanimitate tolerandi inopiam, et temperantiam non se corrumpendi per abundantiam. Non est regnum Dei esca et panis quorum non usus, sed concupiscentia reprehenditur. In quibusdam libris habetur. Iustificata est sapientia ab operibus suis, quia sapientia non querit vocis testimonium, sed operum.

Cf. 1Cor. 1, 24 : « Ipsis autem vocatis Iudeis, atque Grecis Christum Dei virtutem, et Dei sapientia ».
a filiis suis.
interl.|  quibus Pater revelavit que prudentibus abscondit

ecce homo ... filiis suis Li446 @] om. Li446
Numérotation du verset Mt. 11,20 
Tunc cepit
marg.|  TUNC  CEPIT. Qui hactenus Iudeos communiter increpavit, nunc nominatim civitates exprimit, que frequenter audita doctrina et visis tot signis {t. 4 : Erfurt, f. 941va ; facsim., p. 42a} [Rusch, f. 941va ] credere noluerunt, quibus non optat mala, sed predicit ventura.
exprobrare civitatibus in quibus facte sunt plurime virtutes eius quia non egissent {t. 4 : Erfurt, f. 941va ; facsim., p. 42a} [Rusch, f. 941va ] penitentiam :
Numérotation du verset Mt. 11,21 
Ve tibi Corozaim,
interl.|  que quondam mysterium Dei tenuisti
marg.|  VE  TIBI  COROZAIN. Supra ubi legitur quia   circuibat Iesus civitates et omnes vicos, curans omnem languorem, intelligendum est inter alias etiam in Corozaim et Bethsaida dominum fecisse virtutes. Corozaim interpretatur ‘mysterium meum’, Bethsaida ‘domus fructuum’, vel ‘venatorum’. Si in Tyro. Hoc impletum modo videmus quia Corozaim et Bethsaida presente Domino credere noluerunt, Tyrus et Sidon postea predicantibus apostolis crediderunt, adeo devoti ut paulum Tyro abeuntem, omnes cum uxoribus et liberis usque ad naves persequerentur. Cur ergo non credituris predicavit, credituros evitavit, ipse scit cuius vie sunt misericordia et veritas. Proposuit tamen fines Iudee non excedere, ne iustam Phariseis et sacerdotibus persecutionis occasionem daret. Et erant tunc qui in Corozaim essent vocandi, nec tamen de contemptu gravius puniendi.
ve tibi Bethsaida
interl.|  que fructum gignere debuisti ad quam spiritales venatores missi sunt
quia si in Tyro et Sidone
interl.|  in civitatibus gentium quas diabolus venator in angustia temptationum comprehendit
marg.|  Tyrus ‘angustia’, Sidon ‘venatio’.
facte essent virtutes que facte sunt in vobis, olim in cilicio et cinere
interl.|  pro memoria pungentis peccati
interl.|  pro mortis consideratione
penitentiam egissent.
interl.|  sed neque facte sunt in eis, neque penituerunt et tamen
Numérotation du verset Mt. 11,22 
Verumtamen dico vobis : Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis.
interl.|  sicut minor fuit culpa eius que nuntios veritatis non habuit quam eius que refutavit, ita minor pena
Numérotation du verset Mt. 11,23 
Et tu Capharnaum,
interl.|  que simili culpe subiaces
marg.|  ET  TU  CAPHARNAUM. Non solum Corozaim et Bethsaide ve erit, sed et tibi Capharnaum, quia numquid tu exaltaberis usque in celum ?
marg.|  Nonne tu es que fama hospitii mei et signorum in te factorum famosa efficeris, vel contra predicationem meam superbissime restitisti.
marg.|  Capharnaum interpretatur ‘villa pulcherrima’, in qua condemnatur perfida Hierusalem, cui dicitur : ‘Iustificata est sodoma soror tua ex te’, id est ex tui comparatione cum illa exemplo Loth non est correcta, tu filii Dei verbis et miraculis semper extitisti ingrata.

Ez 16, 55 : « Et soror tua Sodoma et filie eius revertentur ad antiquitatem suam, et Samaria et filie eius revertentur ad antiquitatem suam, et tu et filie tue revertemini ad antiquitatem vestram ».
numquid usque in celum exaltaberis ? Usque in infernum descendes,
interl.|  ideo maioribus suppliciis punieris, quia credere noluisti visis virtutibus
quia si in Sodomis facte fuissent virtutes que facte sunt in te, forte
interl.|  certe

in Sodomis Li446 @ Rusch Weber ] niso donis Li446
mansissent usque in hunc diem.
interl.|  non contigisset eis subversio ubi fuisset correctio

hunc Li446 @ Rusch Weber ] hanc Li446
Numérotation du verset Mt. 11,24 
Verumtamen dico vobis quia terre Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi.
interl.|  quia minor culpa
Numérotation du verset Mt. 11,25 
In illo tempore
interl.|  cum exprobasset Iudeis

In illo tempore Rusch Weber ] om. Li446 , et ideo dicit Li446 @
respondens Iesus
marg.|  RESPONDENS  IESUS. Respondens tacite obiectioni quasi quereretur, que ratio quod iudaicus populus Dei cultor, Dei filium in carne venientem tam obstinatus reiecit, quem gentilitas tam prona recepit.
dixit : Confiteor tibi,
interl.|  gratias ago, in te exulto
Pater,
interl.|  mi

Cf. Mt. 26, 39 ; Mt. 26, 42.
Domine celi et terre,
interl.|  non Pater
marg.|  DOMINE  CELI. Qui facis celos et relinquis in terrenitate quos vis, vel ad litteram.
interl.|  sacramentum mei adventus
a sapientibus et prudentibus
interl.|  scribis et Phariseis qui sibi sapere videntur
et revelasti ea
interl.|  et hoc per me
parvulis.
interl.|  humilibus spiritu
marg.|  PARVULIS. Sapientibus et prudentibus, non apponit insipientes et hebetes, sed parvulos, ut probet se tumorem damnare non acumen.
Numérotation du verset Mt. 11,26 
Ita Pater,
marg.|  ITA  PATER. Blandientis affectu loquitur, ut inceptum in apostolis beneficium compleatur. Hic exemplum humilitatis accipimus, ne temere discutere presumamus superna consilia de vocatione horum, et repulsione illorum. Cum enim utrumque attulisset, non mox rationem reddidit, sed sic Deo placitum dixit, ostendens quia iniustum esse non potest quod iusto placet. In omnibus ergo que exterius disponuntur, aperte causa rationis est, occulte iustitia voluntatis.
quoniam sic fuit placitum ante te.
interl.|  ut humilis redeat qui superbiendo recessit
marg.|  QUONIAM  SIC etc. Ne quis iterum querat cur humiles eligat sapientes reprobet.

placitum Rusch Weber ] platum Li446 , placet fuit Li446 @
Numérotation du verset Mt. 11,27 
Omnia mihi
interl.|  coomnipotens
interl.|  consubstantialis Patri
tradita sunt a Patre meo.
marg.|  OMNIA  MIHI  TRADITA. Tradentem Patrem et accipientem Filium mystice intellige. Alioquin si iuxta fragilitatem nostram accipis, cum ceperit habere qui accepit, incipiet non habere qui dedit. Per omnia coomnipotentem nota. {t. 4 : Erfurt, f. 941vb ; facsim., p. 42b} [Rusch, f. 941vb ] Per tradita Filium cui per naturam omnia unius substantie iure sunt propria, non data per gratiam. Tradita autem omnia, non celum terra et cetera que fecit, sed hi qui per Filium accessum habent ad Patrem et ante rebelles Dominum postea sentire ceperunt. Tradita autem non alia sunt quam que in Filio soli nota sunt Patri. Nota vero Filio soli esse que Patris sunt. Atque ita in hoc mutue cognitionis secreto intelligitur, non aliud in Filio quam quod in Patre agnoscibile sit extitisse.
Et nemo novit Filium
interl.|  hoc nature
marg.|  ET  NEMO  NOVIT  FILIUM  NISI  PATER  ET  CUI  FILIUS  VOLUERIT  SEIPSUM  REVELARE. Et nemo novit Patrem nisi Filius, et cui Patrem voluit revelare. Ad utrumque enim illud subditum refertur. Verbo enim suo Pater se declarat. Et Verbum seipsum declarat, quia mentis nostre lumen est.
nisi Pater,
interl.|  non quod solus
neque Patrem quis10  nisi Filius
interl.|  novit, hoc nature
marg.|  NISI  FILIUS  ET. Mutua cognitio que est equalitate nature. Illa autem tantilla que in nobis est, dignatione revelantis est.

10  quis Rusch ] + novit Li446 Li446 @ Weber
et cui Filius voluerit11  revelare.
interl.|  hoc gratie
interl.|  et quia per me habetis accessum ad Patrem credendo et obediendo

11  Filius voluerit] inv. Li446 @ Weber ; voluit Filius Li446
Numérotation du verset Mt. 11,28 
Venite ad me omnes qui laboratis
interl.|  quasi victi
et onerati estis
interl.|  peccatis vel iugo legis
et ego reficiam vos.
interl.|  interius, non tantum exonerabo
Numérotation du verset Mt. 11,29 
Tollite iugum meum super vos
interl.|  in fide combinatos
marg.|  TOLLITE  IUGUM  MEUM  SUPER  VOS. Iugum Christi evangelium est quod Iudeos et gentes in una fide coniungit. Tollite super vos, id est in honore habete, non subtus ut contemnatis. Qui laboratis, difficultate legis, et onerati peccatis scilicet reficiam si iugum tollitis, id est precepta mea. Et quid iugo eius suavius, quid onere levius ? Probabilem fieri, abstinere a malo, bonum velle, amare omnes, eterna sequi, presentibus non capi, nolle alii facere quod pati non vis.
et discite a me,
marg.|  DISCITE A  ME. Docente verbo et exemplo, ut sitis humiles mentibus, mites moribus. Humiles, ut neminem contemnant, mites ut nullum ledant. Corde, ut illud extra in opere, sit et in corde, ne lateat : ‘Serpens in specie columbe’.

Cf. Mt. 10, 16 : « Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote ergo prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbe ».
quia mitis sum
interl.|  quia nullum ledo
interl.|  moribus
et humilis
interl.|  quia nullum despicio
interl.|  mente
corde
interl.|  non ficte scilicet
et invenietis requiem animabus vestris.
interl.|  hic spe et postea re
Numérotation du verset Mt. 11,30 
Iugum enim meum
interl.|  evangelium
marg.|  IUGUM  ENIM. Quomodo evangelium lege levius est, cum ibi opera, hic et concupiscentia damnatur ? Sed in lege multa iubentur que Apostolus impleri non posse dicit, hic voluntas queritur, que in arbitrio nostro est, et que sola sufficere potest, et premium habere. Item quomodo iugum Christi suave cum supra dicitur : « Arta via est que ducit ad vitam » ? Sed augusta, quia non nisi angusto initio incipitur, processu vero temporis ineffabili dilectionis dulcedine dilatatur.

Mt. 7, 14.
suave12 
interl.|  non detrectantibus, sed dilatato corde currentibus

12  suave] uave cacogr. Rusch  ; est + Li446 Li446 @ Weber
et onus13  meum
interl.|  disciplina

13  onus Li446 @ Rusch Weber ] omnis Li446
leve.
marg.|  ONUS  MEUM  LEVE. Quia illud momentaneum nostre tribulationis eternum pondus glorie operatur in celis.




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Mt. 11), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 20/02/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber55.xml&chapitre=55_11)