initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<55. Matthei evangelium**>

Capitulum 19

Numérotation du verset Mt. 19,1 
Et factum est cum consummasset Iesus sermones istos
marg.| marg.| Incipit narrare que Dominus in Iudea fecit et docuit et passus est, primo trans Iordanem ad orientem, post et citra Iordanem, quando venit a Hiericho in Hierusalem.||
marg.| marg.| SERMONES etc. Quos in Galilea post tributum de humilitate et innocentia et correctione et venia habuit.||
migravit a Galilea et venit in fines Iudee trans Iordanem.
marg.| marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 951rb ; facsim., p. 61b} [Rusch, f. 951rb ] VENIT IN  FINES  IUDEE. Omnis Iudeorum provincia ad distinctionem aliarum gentium Iudea dicitur, sed specialiter meridiana plaga ad differentiam Samarie, Galilee, Decapolis et ceterarum regionum eiusdem provincie.||
Numérotation du verset Mt. 19,2 
Et secute sunt eum
interl.| interl.| de Galilea||
marg.| marg.| ET SECUTE  SUNT. Galileos maluit curare in Iudea, ut gentes in eam veniam que Iudee parabatur admitteret.||
turbe multe
interl.| interl.| ex pietate ut doceantur et infirmi sanentur||
et curavit eos ibi.
interl.| interl.| in Iudea||
Numérotation du verset Mt. 19,3 
Et accesserunt ad eum Pharisei temptantes eum
interl.| interl.| ex livore ut decipiant||
et dicentes : Si licet homini dimittere uxorem suam
marg.| marg.| SI LICET  HOMINI etc. Quasi complexione capiatur. Si diceret : ‘dimittenda est’ quacumque ex causa et ducenda alia pudicitie predicator contra se facit. Si dicit : ‘non est dimittenda’, contra doctrinam Moysi et Dei facit. Ideo responsum temperat naturalem legem, primamque Dei sententiam secunde opponens, que non voluntate Dei sed peccantium necessitate concessa est.||
quacumque ex causa ?
interl.| interl.| earum causarum que scribebantur in libro repudii||
Numérotation du verset Mt. 19,4 
Qui respondens ait illis :
interl.| interl.| non sua respondit, sed historie veteris et mandatorum Dei recordatur||

illis Rusch] eis Weber
Non legistis quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos ?
marg.| marg.| ET FEMINAM etc. Non ait ‘feminas’, ut unum coniugium sit non plura, quod ex repudio priorum querebatur.||
Et dixit :
Numérotation du verset Mt. 19,5 
Propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adherebit uxori sue
interl.| interl.| non uxoribus||
marg.| marg.| ADHEREBITUR  UXORI etc. Si malis moribus, si luxuriosa, seu quidlibet huiusmodi sit uxor, velimus nolimus sustinenda est. Cum enim liberi essemus nolentes nos subie cimus servituti.||
marg.| marg.| Si ancilla libero vel servus libere supponitur, non reputatur coniugium postquam detectum fuerit, sic et de consanguineis.||
et erunt duo
interl.| interl.| non tres||
in carne una.
interl.| interl.| in carnali copula||
marg.| marg.| ET ERUNT  DUO IN etc. Premium nuptiarum est ex duobus una caro. Castitas coniuncta spiritui unus spiritus efficitur.||
marg.| marg.| Salubri consilio Dei factum est, ut portionem sui corporis vir amplecteretur in femina, ne a se putaretur diversum esse quod de se cognosceret fabricatum.||
Numérotation du verset Mt. 19,6 
Itaque iam non sunt duo sed una caro.
interl.| interl.| quia unum facit carnaliis coniunctio||
Quod ergo Deus coniunxit
interl.| interl.| faciendo unam carnem||
homo non separet.
interl.| interl.| sed Deus||
marg.| marg.| HOMO  NON  SEPARET. Homo separat quando pro desiderio secunde primam dimittit. Deus separat qui et coniungit, quando ex consensu propter cultum Dei eo quod tempus in arto sit, sic habemus uxores quasi non habentes.||
Numérotation du verset Mt. 19,7 
Dicunt illi :
interl.| interl.| ecce aperiunt calumniam||
Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii et dimittere ?
interl.| interl.| quandoquidem Deus sic ordinavit, quare Moyses superordinavit ?||
Numérotation du verset Mt. 19,8 
Et ait illis : Quoniam Moyses
interl.| interl.| non Deus||
marg.| marg.| QUONIAM  MOYSES. Servus constrictus infirmitate permisit, ego autem magister et Dominus precipio.||
marg.| marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 951va ; facsim., p. 62a} [Rusch, f. 951va ] Moyses rudibus in quibus lex naturalis hebetata erat, indulget. Non enim indulgeret nisi haberet postea perfectos quos argueret, de rudibus enim paulatim boni esse ceperunt.||
marg.| marg.| Consilium fuit hominis non Dei imperium, qui maluit indulgere divorcium, quam desiderio secundarum nuptiarum fieri homicidium, vel perdurare odium.||

et Li446 Rusch] om. Li446@ Weber
interl.| interl.| non imperavit||
vobis dimittere uxores vestras. Ab initio autem non fuit sic.
interl.| interl.| non sic habuit lex naturalis||
interl.| interl.| doctrina Christi concordat legi naturali, quia iam est tempus perfectionis||
Numérotation du verset Mt. 19,9 
Dico autem vobis quia quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob fornicationem
interl.| interl.| que unam carnem divit in alteram et separat||
marg.| marg.| NISI OB  FORNICATIONEM. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Uxor ut dimittatur una carnalis causa est fornicatio, una spiritalis, timor Domini, ut viva ea alia ducatur nulla causa in lege Dei est.||

dimiserit Rusch Weber] dimisit Li446@
et aliam duxerit mechatur
interl.| interl.| id est mechiam facit||
marg.| marg.| ET ALIAM  DUXERIT etc. Quia poterat accidere ut aliquis calumniam faceret innocenti, et ob secundam crimen impingeret prime uxori. Sic priorem dimittere iubet ut ea vivente secundam non habeat. Et ne uxor idem faciat viro, eadem cautela precipitur ne secundum habeat virum. Et quia adultera non timet opprobrium, ‘viro’ dicitur, quod si talem ducit sub adulterii crimine sit.||
marg.| marg.| Dicit Scriptura : ‘Qui ad adulteram tenet stultus et impius est’.||

Cf. Prv. 18, 22 : « Qui invenit mulierem bonam invenit bonum, et hauriet iocunditatem a Domino. Qui expellit mulierem bonam expellit bonum ; qui autem tenet adulteram stultus est et impius ».
et qui dimissam duxerit mechatur.
Numérotation du verset Mt. 19,10 
Dicunt ei discipuli eius : Si ita est causa hominis cum uxore
interl.| interl.| ut nullo modo sit dimittenda nisi pro fornicatione||

hominis Li446 Rusch] homini Li446@ Weber
non expedit nubere.
interl.| interl.| id est bonum est continere||
marg.| marg.| NON  EXPEDIT  NUBERE. Videbant grave pondus uxorum, quod iracunde, ebriose et huiusmodi, que quidem sunt sustinende, quia cum essemus liberi subiecimus nos servituti.||
Numérotation du verset Mt. 19,11 
Qui dixit illis : Non omnes capiunt
marg.| marg.| NON  OMNES. Quasi consentit quod non expedit. Sed infirmitatem videns dicit : non omnes capiunt. Non dicit : ‘Non possunt capere’, sed : ‘Non omnes volunt capere’.||
marg.| marg.| NON  OMNES  CAPIUNT. Id est non omnes implere possunt preceptum continentie, quia non omnibus datum est a Deo nec etiam omnibus prodest ad premium continere et hoc exponit.||

illis Rusch] om. Weber, eis Li446@, ei Li446
verbum istud sed quibus datum est.
interl.| interl.| quia non valemus nisi ex gratia Dei||
Numérotation du verset Mt. 19,12 
Sunt enim eunuchi
interl.| interl.| continentes||
marg.| marg.| SUNT  ENIM  EUNUCHI. Tria sunt genera eunuchorum, duo carnalia, eorum qui sic nascuntur, et qui captivitate et deliciis dominarum abscisi sunt. Tertium spiritale qui cum possent esse viri propter Christum continent.||
qui de matris utero sic nati sunt
interl.| interl.| sine instrumentis vel frigide nature||
et sunt eunuchi qui facti sunt ab hominibus
interl.| interl.| quorum neuter premium habet, quia necessitate abstinet non voluntate||
marg.| marg.| QUI  FACTI  SUNT. Inter hos computantur etiam hi qui specie religionis simulant castitatem.||

facti sunt – ab hominibus Rusch Weber] inv. Li446@
et sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum celorum.
interl.| interl.| qui voluntate se devoverunt castitati||
Qui potest capere capiat.
marg.| marg.| QUI  POTEST. Vox est hortantis non iubentis quasi unusquisque vires suas consideret, an queat virginitatis et pudicitie implere precepta.||
Numérotation du verset Mt. 19,13 
Tunc oblati sunt ei parvuli
interl.| interl.| cum de castitate esset sermo||
ut manus eis imponeret et oraret.
interl.| interl.| ut eis manu et voce benediceret||
interl.| interl.| quasi laudaret castos necessitate non virtute continentie||
Discipuli autem
interl.| interl.| infirmi fide||
increpabant eos.
interl.| interl.| timentes Deum importunitate offerentium lassari||
Numérotation du verset Mt. 19,14 
Iesus vero ait illis : Sinite parvulos
marg.| marg.| SINITE  PARVULOS. Si sancti sunt futuri cur vetatis venire ad patrem ? Si mali, cur sententiam prefertis ante culpam ?||

vero Rusch Weber] autem Li446@ Li446 illis Rusch] eis Li446@ Li446 Weber
et nolite eos prohibere ad me venire10  .
interl.| interl.| "non enim personarum acceptor est Deus"| ||

Cf. Act. 10, 34.

eos prohibere Li446 Rusch Weber] inv. Li446@ 10  ad me – venire Rusch Weber] inv. Li446@ Li446
Talium
marg.| marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 951vb ; facsim., p. 62b} [Rusch, f. 951vb ] TALIUM. Nam quales sunt modo, meum quidem est quod honorate, quales post futuri sunt ipsorum est, quod miseremini.||
marg.| marg.| Non ait : ‘istorum’, sed : ‘talium’, ut ostendat non etatem regnare sed mores, et bis qui similem habent innocentiam et simplicitatem premium promittit.||
est enim11  regnum celorum.

11  est enim Rusch Weber] inv. Li446@ Li446
Numérotation du verset Mt. 19,15 
Et cum imposuisset eis manus abiit inde.
interl.| interl.| ut humiles sua benedictione dignos significet||
marg.| marg.| ET CUM  IMPOSUISSET. Imponit manus parvulis, quando humilibus auxilium gratie tribuit.||
Numérotation du verset Mt. 19,16 
Et ecce unus accedens
marg.| marg.| ET ECCE  UNUS. Beda VenerabilisBE<DA>. Audierat ille similes parvulo condignos esse regno, vult que certius non per parabolas sed aperte exponi, quibus meritis vitam possit consequi.||
marg.| marg.| Hieronymus HIERONYMUS. Iste adolescens et dives et superbus erat. Et secundum alium evangelistam eum non voto discentis sed temptantis interrogat.||
{t. 4 : Erfurt, f. 951vb ; facsim., p. 62b} [Rusch, f. 951vb ] ait illi : Magister bone, quid faciam12  ut habeam vitam eternam ?

12  faciam Rusch] boni praem. Li446@ Li446 Weber
Numérotation du verset Mt. 19,17 
Qui dixit ei13   : Quid me interrogas de bono ?
interl.| interl.| quid me vocas bonum magistrum quasi aliquem hominem||
marg.| marg.| QUID ME  INTERROGAS DE  BONO ? Quia ‘bonum’ dixit, magistrum et non Deum vel Dei filium confessus est, discit quemlibet sanctum hominem comparatione Dei non esse bonum. Christus autem non renuit testimonium bonitatis, sed magistri absque Deo excludit errorem.||
marg.| marg.| Non se magistrum bonum esse negat, sed magistrum absque Deo nullum bonum esse dicit.||

13  Qui dixit ei Rusch Weber] om. Li446@, qui dicit ei Li446
Unus est bonus, Deus. Si autem vis ad vitam ingredi,
interl.| interl.| viam que ducit ad vitam||
serva mandata.
marg.| marg.| SERVA  MANDATA. Iste quesierat quid faciam ? Contra non ait : ‘Disce’, quia Deus eum docuerat factor rationalis creature, ostendens quia ille non est bonus qui querit de bono, sed qui facit quod bonum est.||
marg.| marg.| Beda Venerabilis BEDA. Ecce activa vita que ad legem pertinet. Nota quod iustitia legis suo tempore observata non solum bona terre sed vitam eternam dabat.||
Numérotation du verset Mt. 19,18 
Dicit illi : Que ?
interl.| interl.| temptando quasi non legerit, vel Dominus posset iubere contraria Deo||
Iesus autem dixit : Non homicidium facies,
interl.| interl.| hec est puerilis innocentia et castitas||
non adulterabis14  , non facies furtum, non falsum testimonium dices,

14  adulterabis] Cor3 (Ieronymus anti. Rabanus#)
Numérotation du verset Mt. 19,19 
honora patrem tuum15  et matrem16  et diliges proximum tuum
interl.| interl.| non quod facit, sed quod factus est||
interl.| interl.| non vitium tuum vel suum||

15  tuum Rusch] om. Li446@ Weber 16  matrem Rusch Weber] + tuam Li446@
sicut teipsum.
Numérotation du verset Mt. 19,20 
Dicit ei17  adolescens :
marg.| marg.| DICIT EI  ADOLESCENS. Beda VenerabilisBE<DA>. Non est putandus iste, ut quidam aiunt, vel Dominum temptasse, vel de sua vita mentitus esse, sed simpliciter ut vixit confessus est alioquin, ut alius evangelista ait, non intuitus arcana cordis eius diligere eum diceretur Iesus. Diligit enim eos qui mandata legis custodiunt, sed quod ibi minus est his qui perfecti volunt esse adiungit. Unde sequitur :  Si vis perfectus esse.||

17  ei Rusch] illi Li446@ Li446 Weber
Omnia hec
marg.| marg.| OMNIA  HEC. Hieronymus HIERONYMUS. Mentitur. Si enim diligeret proximum suum sicut seipsum, opere complesset, non esset tristis cum sua pauperibus dare iuberetur.||
custodivi a iuventute mea18  . Quid adhuc mihi deest ?

18  a...mea Cor3 (Grecus habet) ΩJ Rusch Li446@ Li446] om. Cor3 (Ieronymus, Rabanus, anti.) Weber
Numérotation du verset Mt. 19,21 
Ait illi Iesus : Si vis
interl.| interl.| quia ex voluntate est||
perfectus esse,
interl.| interl.| in dilectione Dei||
vade et19  vende omnia20 
interl.| interl.| non partem||

19  et Li446 Rusch] om. ΩJ Li446@ Weber 20  omnia ΩJ Li446@ Li446 Rusch] om. Cor3 (Ieronymus Rabanus antiqui Grecus non habent) Weber
que habes et da pauperibus et habebis
interl.| interl.| sic dando||
thesaurum
interl.| interl.| retributionem||
in celo.
interl.| interl.| ecce contemplativa que ad evangelium pertinet||
Et veni sequere me.
interl.| interl.| non sufficit relinquere mala nisi sequatur Dominum, id est imitetur||
Numérotation du verset Mt. 19,22 
Cum audisset21  adolescens verbum22  abiit tristis.
interl.| interl.| quare ?||

21  audisset Rusch] + autem Weber Li446, autem praem. Li446@ 22  verbum Rusch Weber] verba hec Li446@ Li446
Erat enim habens
interl.| interl.| cum amore||
multas possessiones.
interl.| interl.| que semen Dei suffocaverunt||
Numérotation du verset Mt. 19,23 
Iesus autem dixit discipulis suis : Amen dico vobis, quia dives
interl.| interl.| amator divitiarum||
difficile
marg.| marg.| DIVES  DIFFICILE. Divites non manentes, sed qui esse desierunt intrabunt.||
marg.| marg.| De omnibus tutius est nec habere nec amare divitias.||
intrabit in regnum celorum.
interl.| interl.| non impossibile est, sed rarum, quia difficulter contenuntur divitie||
Numérotation du verset Mt. 19,24 
Et iterum dico vobis : Facilius est camelum
interl.| interl.| intentibus membris enormem||
marg.| marg.| FACILIUS  EST  CAMELUM. Mystice : Facilius est Christum pro dilectoribus seculi pati, quam dilectores seculi ad Christum converti. Camelus dicitur ‘Christus’, quia sponte humiliatus {t. 4 : Erfurt, f. 952ra ; facsim., p. 63a} [Rusch, f. 952ra ] infirmitatis nostre onera sustulit. Acus est ‘punctio’ per quam angustias passionis significat, qua passione velut acu nostre nature, quasi scissa vestimenta relartire dignatus est, id est reparare post lapsum. Aliter : facilius est gentilem populum gibbo peccatorum deformem per anguste vie vitam ingredi, quam Iudeum de meritis suis gloriantem, et ad subeundum leve onus Christi se humiliare nolentem.||
per {t. 4 : Erfurt, f. 952ra ; facsim., p. 63a} [Rusch, f. 952ra ] foramen acus transire quam divitem intrare in regnum celorum.
marg.| marg.| QUAM  DIVITEM etc. Isidorus HispalensisI<SIDORUS>. Nullus dives intrabit, id est confidens in divitiis, ut Iesus secundum Marcum exponit.||
Numérotation du verset Mt. 19,25 
Auditis autem his discipuli mirabantur valde
marg.| marg.| MIRABANTUR. Quia in numero divitum deputabant omnes qui amant divitias, etsi non habeant. Aliter enim cum sit maior turba pauperum, non dicerent : quis poterit salvus esse ?||
dicentes : Quis ergo poterit salvus esse ?
Numérotation du verset Mt. 19,26 
Aspiciens autem Iesus
interl.| interl.| suo aspectu attentos facit||
dixit illis : Apud homines hoc impossibile est,
interl.| interl.| ut per se a cupiditatibus suis convertantur||
apud Deum
marg.| marg.| DEUM. Qui ab amore terrenorum ad caritatem eternorum convertit. Non quod cupidi et superbi intrent.||
autem omnia possibilia sunt.
Numérotation du verset Mt. 19,27 
Tunc respondens Petrus dixit ei : Ecce nos reliquimus omnia
interl.| interl.| id est voluntatem habendi||
et
interl.| interl.| id est etiam||
secuti sumus te.
interl.| interl.| quod est perfectio||
Quid ergo
interl.| interl.| premii||
erit nobis ?
Numérotation du verset Mt. 19,28 
Iesus autem dixit illis : Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me,
interl.| interl.| non qui reliquisti tantum quod et Socrates fecit||
in regeneratione
interl.| interl.| quando mortui resurgent incorrupti||
marg.| marg.| IN REGENERATIONE etc. Due sunt regenerationes, prima « ex aqua et Spiritu sancto », secunda in resurrectione. Ita et due adoptiones et due resurrectiones.||

Cf. Io. 3, 5.
cum sederit Filius hominis in sede maiestatis sue
marg.| marg.| FILIUS  HOMINIS etc. Id est cum servi forma que iudicata est, iudiciariam exercuerit potestatem, eritis et vos mecum iudices.||
sedebitis et vos super sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel.
interl.| interl.| quia vobis credentibus credere noluerunt||
marg.| marg.| SUPER  SEDES  DUODECIM etc. Per duodecim sedes universitas iudicantium, per duodecim tribus ‘universitas iudicandorum’ intelligitur. Qui reliquerunt omnia et secuti sunt Dominum hi iudices erunt, qui licita habentes recte usi sunt, iudicabuntur, quibus dicetur : ‘Venite benedicti Patris mei. Esurivi enim et dedistis mihi manducare’. Duo enim sunt ordines bonorum.||

Cf. Mt. 25, 34-36 : « Tunc dicet rex his qui a dextris eius erunt : Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi : esurivi enim, et dedistis mihi manducare : sitivi, et dedistis mihi bibere : hospes eram, et collegistis me : nudus, et cooperuistis me : infirmus, et visitastis me : in carcere eram, et venistis ad me ».
Numérotation du verset Mt. 19,29 
Et omnis
interl.| interl.| non tantum vos||
qui reliquerit23 
interl.| interl.| omnes affectus caritati mee supposuerit||

23  reliquerit Li446@ Li446 Rusch] reliquit Weber, + omnia Li446@*
domum vel fratres aut24  sorores aut patrem aut matrem aut uxorem aut filios aut agros propter nomen meum centuplum accipiet
marg.| marg.| CENTUPLUM. Id est qui carnalia pro Domino dimiserit, spiritalia accipiet que comparatione et merito sui ita erunt quasi parvo numero centenarius comparetur. Marcus ait : ‘Centies tantum nunc in tempore hoc cum persecutionibus fratres et sorores, et in futuro vitam eternam’, id est in hac vita persecutionibus plena gaudium regni degustant, et omnium electorum sincera dilectione fruuntur.||
marg.| marg.| Sed quia multi tepescunt vel retrocedunt subdit : Multi autem erunt primi etc.||

Cf. Mc. 10, 29-30 : « Nemo est qui reliquerit domum, aut fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut filios, aut agros propter me et propter evangelium, qui non accipiat centies tantum, nunc in tempore hoc : domos, et fratres, et sorores, et matres, et filios, et agros, cum persecutionibus, et in seculo futuro vitam eternam ».

24  aut Rusch Weber] vel Li446@
et vitam eternam possidebit.
Numérotation du verset Mt. 19,30 
Multi autem erunt25  primi
interl.| interl.| multi prius serventes postea torpent, multi subito inardescunt||

25  erunt Li446 Rusch Weber] eunt Li446@
novissimi
interl.| interl.| ut Iudas||
et novissimi primi.
interl.| interl.| ut latro||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Mt. 19), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 23/08/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber55.xml&chapitre=55_19)