initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<66. *Epistola Pauli ad Colossenses*>

Capitulum 1

Numérotation du verset Col. 1,1 
Paulus
interl.| cognito omnibus nomine||
marg.| PAULUS. Solito more salutationem premittit. Qua premissa Deo bonis eorum gratias agit, et fidem est dilectionem commendans orat ut perficiantur in Christo, cuius beneficia et primatum secundum utramque naturam commendat, deinde sui ministerii dignitatem commemorans monet, ne per philosophiam vel legis cerimonias seducti a Christo recedant. {t. 4 : Erfurt, f. 1114vb ; facsim., p. 388b} [Rusch, f. 1114vb ] Tandem omnes simul secundum sexus et etates et condiciones moraliter instruit, et in fine Archippum commonet sollicitum fore suscepti ministerii premittens autem salutationem ait : Gratia etc.||
Apostolus
marg.| APOSTOLUS. Nota omnibus dignitate. Recte hic apostolum se nominat, quia et his Apostolus erat quibus per discipulos suos predicaverat.||
Iesu Christi
interl.| ecce auctoritas dicendorum||

Iesu Christi] inv. Weber
per voluntatem Dei
interl.| quod non pseudo||
et Timotheus frater,
interl.| qui est vir magne auctoritatis||
interl.| scripsit||
Numérotation du verset Col. 1,2 
his qui sunt Colossis sanctis
interl.| maioribus||
et fidelibus
interl.| minoribus||
fratribus in
interl.| et quia sancti et fideles est||
Christo Iesu,
interl.| per gratiam Christi non in lege||
gratia vobis
interl.| hoc modo salutat||
interl.| remissio peccatorum||
et pax
interl.| mentis reconciliatio ad Deum||
a Deo Patre nostro
interl.| quia Deus et Pater potest et vult||
et Domino Iesu Christo.

et…Christo] om. Weber
Numérotation du verset Col. 1,3 
gratias agimus
marg.| GRATIAS  AGIMUS. Ostendit bona que receperunt dum pro his gratias agit.||
interl.| quia Deus et Pater potest et vult||
Domini nostri Iesu Christi,
interl.| per quem nobis omnia||
semper pro vobis
interl.| etiam||
orantes,
interl.| ut crescatis in melius||
Numérotation du verset Col. 1,4 
audientes
interl.| ecce unde gratias agit||
fidem vestram
interl.| qua creditis ipsum Deum et hominem esse||
in Christo Iesu
interl.| esse||
et dilectionem
interl.| non otiosam||
quam habetis in sanctos omnes.
interl.| per operis exhibitionem provenientis ex ea ostensam||
Numérotation du verset Col. 1,5 
Propter spem
interl.| non humanam laudem non pro terreno emolimento||
interl.| rem speratam||
que reposita est
interl.| modo non apparet||
vobis in celis
interl.| tantum ab eterno reddenda||
quam audistis
interl.| quomodo ergo res tam latens speratur||
interl.| ut certam haberetis||
in verbo veritatis evangelii.
interl.| quod tenendum est quia et plene verum et bonum nuntium ne ergo alibi spem illam queratis quam prius intellexistis||
Numérotation du verset Col. 1,6 
Quod
interl.| evangelium||
pervenit ad vos
interl.| non primi habuistis sed per alios venit ad vos nec soli habetis||
sicut et in universo mundo est et fructificat
interl.| fructificare facit||
et crescit,
interl.| crescere facit||
sicut in vobis
interl.| est||
marg.| SICUT  ET  IN  VOBIS, id est ita pure et vere sicut per me et alios venit in universum mundum et adhuc manet in eo. Quasi : non minus vobis factum est quam in aliis Ecclesiis cum sit in mundo evangelium fructificat ibi per bona opera et crescit augmento scientie vel numero fidelium. Non per hoc quod plus habeant quam vos, sed ita hoc facit sicut est in vobis et ideo nihil debetis superaddere.||
ex ea die qua audistis
interl.| per Archippum||
interl.| non per superadductos sed per primos||
interl.| credendo||
et cognovistis
interl.| discernendo||
gratiam
interl.| scilicet||
Dei
interl.| quod totum ex Deo||
in veritate.
Numérotation du verset Col. 1,7 
Sicut didicistis ab Epaphra
interl.| a prima die audistis veritatem sicut post didicistis esse veritatem per Epaphram. In ore duorum stat omne verbum||
interl.| predicationem Archippi confirmante||
carissimo et conservo nostro, qui est fidelis pro vobis
interl.| pro salute vestra||
interl.| non pro vestris rebus||
marg.| PRO  VOBIS. Quorum salutem desiderans cepit Archippum adiuvare.||

et] om. Weber
minister Christi Iesu.
interl.| electus a Christo vel quia dona Dei ministrat vel Christo offert bona vestra||
Numérotation du verset Col. 1,8 
qui et manifestavit nobis dilectionem vestram
interl.| ad Deum et proximum||
interl.| fundatam||

et] etiam Weber
in Spiritu.
interl.| Sancto non in carne||
marg.| IN  SPIRITU. Quia pro spiritualibus non pro carnalibus diligitis.||
Numérotation du verset Col. 1,9 
Ideo
interl.| ecce quid orat||
et nos ex qua die audivimus,
interl.| hec de vobis||
non cessamus pro vobis orantes
interl.| pro vobis||
et postulantes
interl.| quasi pro meritis que pro vobis exhibemus||
ut impleamini agnitione voluntatis eius
interl.| ut plene cognoscatis quid Deus velit quid non et hoc per partes exequitur||
in omni
interl.| scilicet||
sapientia
interl.| rerum que active vite sunt||
marg.| IMPLEAMINI  IN  OMNI  SAPIENTIA. Magnum est plene scire quid Deus velit, in omnibus rebus active vite et contemplative.||
et intellectu spiritali,
interl.| cognitione spiritualium que sunt contemplative||
Numérotation du verset Col. 1,10 
ut
interl.| post||
ambulantes
interl.| operando bene||
interl.| agatis per bona opera||

ambulantes] ambuletis Weber
digne
interl.| ut deceat Deum vel digni eo premio||
Deo
interl.| ita scilicet||
per omnia
interl.| negotia vite active et contemplative||
placentes
interl.| Deo||
interl.| et||
in omni opere bono fructificantes
interl.| in maius||
et crescentes
interl.| per hanc vite puritatem||
in scientia Dei.
interl.| in cogitatione deitatis||
marg.| IN  SCIENTIA  DEI. Ut non ignorent fidei sue speciem, id est rem speratam unde firmi erunt.||
Numérotation du verset Col. 1,11 
in omni virtute confortati
interl.| et post hanc promotionem oramus ne relabamini||
marg.| IN  OMNI  VIRTUTE. Vos dico confortati a Deo in omni virtute, castitate scilicet et ceteris. Quod bene potest ille qui est claritas Patris, id est Filius. Vel secundum quod claram cognitionem vobis dedit.||
secundum potentiam claritatis eius,
interl.| ab eo qui illuminare potuit||
in omni patientia
interl.| manentes||
interl.| contra adversa||
et longanimitate
interl.| diutini laboris||
cum gaudio.
interl.| et hoc non ex tristitia vel necessitate||
Numérotation du verset Col. 1,12 
interl.| qui solus potest recreare et vult quia Pater||
marg.| GRATIAS  AGENTES. Hactenus unde gratias agit et quid orat eis. Iam incipit quod lex non prodest sed nocet et Christus ad omnia bona sufficit. Quod inde potest sciri, cum ipse et alii apostoli qui in legalibus fuerant eis dimissis ad Christum confugerunt. Pro vobis oramus nos gratias agentes Deo, ideo quia dignos facit quod numquam lex potuit. Sors est hereditas que non meritis sed divina electione datur sanctis patriarchis et prophetis et ideo per gratiam non per legem est querenda.  DIGNOS  FECIT. Non in lege sed  IN  LUMINE, id est per Deum qui est lumen de lumine cuius gratia illuminamur. Vel in lumine, id est in clara cognitione a qua devians cadit in tenebras.||

Deo et om. Weber
qui dignos nos fecit
interl.| etiam gentes in promissione Iudeorum||
in partem
interl.| participationem||
sortis
interl.| hereditatis||
marg.| SORTIS. Voluntas Dei in humano genere sors est apud quem non est iniquitas sed omnia facit per iustitiam etsi occultam.||
sanctorum in lumine.
interl.| id est in notitia sui||
Numérotation du verset Col. 1,13 
Qui
interl.| ita dignos fecit||
eripuit
interl.| in baptismo||
nos de potestate
interl.| quia vere dominabantur nobis||
tenebrarum,
interl.| ignorantie peccatorum demonum||
et transtulit in regnum
interl.| ut essemus regnum||
interl.| in celum||
Filii dilectionis sue.
interl.| ita et nos per eum diliget si non ei odiosi||
marg.| REGNUM  FILII. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. De quo ipse dicit : « Regnum meum non est de hoc mundo », non ait : non est hic sed non est hinc, quia peregrinatur quidem in mundo sed non est de mundo. Regno enim suo dicit : « De mundo non estis sed ego elegi vos de mundo ». Erant de mundo, quando ad mundi principem pertinebant.||
marg.| Vel ita. ERIPUIT  NOS  DE  POTESTATE, id est de inferno in quo tenebamur a diabolo tam ex proprio quam ex delicto Ade.  ET  TRANSTULIT  NOS  IN  REGUM  FILII. Quoniam attollens nos de ymo tartari induxit in celum cum unico Filio suo. Iam enim credentes qui fixa mente devoti sunt exeuntes de seculo duce dextre Patris angelo inducuntur in celum.||
marg.| FILII  DILECTIONIS  SUE. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS.   XV DE TRINITATE. Si caritas qua Pater diligit Filium et Patrem diligit Filius ineffabiliter unionem, vel communionem demonstrat amborum. Quid convenientius quam ut ille proprie dicatur caritas qui Spiritus est communis ambolus ? Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est caritas, profecto et Filius non solius Patris, sed etiam Spiritus sancti Filius invenitur. Non enim dixit Filii sui quod si diceret verissime diceret, sed ait : Filii dilectionis sue. Filius ergo est etiam Spiritus santi, si non est in illa Trinitate caritas Dei nisi Spiritus sanctus. Quod cum sit absurdissimum restat ut non solum ibi sit caritas Spiritus sanctus sed propter illa de quibus satis disservi proprie sic vocetur. Quod vero dictum est Filii dilecti, vel caritatis sue nihil aliud intelligatur quam Filii sui dilecti, quam Filii substantie sue. Caritas enim Patris eius natura atque substantia est ut sepe diximus. Et ideo Filius caritatis eius nullus est alius, quam qui de substantia eius est genitus.||

Io. 18, 36.
Io. 15, 19.
Numérotation du verset Col. 1,14 
In quo
interl.| quasi : transtuli vos in regnum Filii per quem et redemit||
interl.| Filio||
habemus
interl.| nos Iudei||
redemptionem
marg.| REDEMPTIONEM. Destructa potestate diaboli facultas libertatis que nobis data est fuso illius sanguine, qui nullum habuit peccatum. Ut quia diabolus illos merito tenebat quos peccati reos condicione mortis obstrinxit. Hos per eum merito dimitteret quem nullius peccati reum immerito pena mortis affecit.||
et remissionem peccatorum,
interl.| quotidie si peccamus et non est opus aliis hostiis||

et] om. Weber
Numérotation du verset Col. 1,15 
qui
interl.| bene hec per eum quia ipse est||
est imago Dei
interl.| plene similis Patri||
interl.| quia de ipso et nihil distat ab eo||
marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 1115rb ; facsim., p. 389b} [Rusch, f. 1115rb ] QUI  EST  IMAGO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Aliter imago regis est in nummo aliter in Filio. Nos sumus nummus in quibus imago Dei Christus Filius. Nulla imago Dei debet coli, nisi illa que hoc est quod ipse nec ipsa pro illo sed cum illo.||
invisibilis,
interl.| incomprehensibilis||
primogenitus
interl.| ipse solus genitus alia creata||
interl.| hic vere ostenditur coeternus||
interl.| ante omnem creaturam genitus||
omnis creature,
Numérotation du verset Col. 1,16 
quia in ipso condita sunt
interl.| vere genitus ante omnem creaturam quia per ipsum omnia condita ecce coomnipotens||
universa
interl.| que sunt||
in celis et in terra, visibilia
interl.| sol et luna||
et invisibilia,
interl.| angeli et anime||
sive throni,
interl.| etiam hec altissima||
sive dominationes sive principatus sive potestates.
interl.| ergo in nullo minor Patre Filius||
Omnia
interl.| quia etiam elementa unde omnia||
per ipsum et in ipso creata sunt.
interl.| ita per ipsum antea, quod erant vita in ipso||
marg.| ET  IN  IPSO. Vel omnia sunt in Christo quem non excedunt quia immensus.||
Numérotation du verset Col. 1,17 
Et ipse est ante omnes
interl.| nullus ei equalis etiam secundum quod homo||
interl.| non modo eternitate et potentia sed etiam dignitate||
et omnia in ipso constant.
interl.| sicut omnia creavit ita omnia sustinet et regit||
Numérotation du verset Col. 1,18 
Et ipse est caput corporis
interl.| etiam cum talis secundum utramque naturam||
marg.| CAPUT  CORPORIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Caput Ecclesie, id est corporis quia ita se habet ad Ecclesiam, sicut caput ad corpus. Et cum Ecclesia ab Abel cepit quomodo caput eorum ? Bene, quia est principium Ecclesie, id est fundator.||
Ecclesie
interl.| que unita est Christo gratia et natura ut capiti||
qui est principium
interl.| scilicet||
interl.| fundator||
primogenitus
interl.| bene est caput et principium, id est rector et fundator qui est primogenitus ad immortalitatem resurgens||
marg.| PRIMOGENITUS. Sicut natus est ante omnia de Deo ut omnia crearet, sic homo primus resurgit ut restauret ut semper sit primus et princeps.||
marg.| Ceteri in se habent Verbum Dei sed de nullo dicitur : « Verbum caro factum est ». Homo ergo excellentius assumptus quasi personam sapientie Dei gerit, ut caput in quo sunt omnes sensus personam anime que totum corpus vivificat.||
marg.| QUI  EST  PRINCIPIUM. Ecclesie secundum divinitatem, id est fundator Ecclesie quia omnes iustos qui ab Abel usque ad ultimum iustum generantur virtute divinitatis et misericodie sue dono illuminavit. Secundum humanitatem etiam potest dici principium Ecclesie quia super fidem humanitatis eius fundata est. Et bene ipse est caput et principium, et rector et fundator, quia ipse est primogenitus etc.||

Io. 1, 14.
in omnibus
interl.| tam prioribus quam sequentibus||
ipse primatum tenens,
interl.| dominium, quia potest alios suscitare||
Numérotation du verset Col. 1,19 
quia in ipso complacuit omnem plenitudinem habitare,
interl.| et bene primatum habet non solum quia primogenitus, sed quia complacuit Trinitati quod in ipso omnis plenitudo scientie et virtutum non modo esset, sed habitaret et reconciliaret omnia Iudeos et gentes||
marg.| PLENITUDINEM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quia omnia potest ex se unde : Sicut Pater habet vita in se sic et Filius qui suscitat et vivificat quos vult’, sic ostenditur perfectus Deus esse.||

Cf. Io. 5, 21 : «Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat sic et Filius quos vult vivificat ».
Numérotation du verset Col. 1,20 
et per eum reconciliare omnia in ipsum
interl.| qui est lumen eternum, id est eterna veritas||
pacificans per sanguinem
interl.| non per aliam hostiam||
marg.| PER  EUM  RECONCILIARE  OMNIA  IN  IPSUM  PACIFICANS etc. Deo placuit per eum reconciliare et ipse pacificavit non gratis sed per sanguinem celestia et terrestria, quia patet homini introitus in celum.||
marg.| OMNIA. Per eum facta in ipso auctore vivunt.||
crucis eius
interl.| que turpior mors||
sive que in celis
interl.| id est celestia et terrestria||
interl.| iam sunt ut Abraham et ceteri||
sive que in terris sunt.
interl.| ad huc in ista vita||

que in celis sive que in terris] inv. Weber
Numérotation du verset Col. 1,21 
Et vos
interl.| o Colossenses pacificavit quamvis essetis alienati nihil cum Deo habentes et inimici contradicendo et hoc sensu quia putabatis bene agere||
cum
interl.| quamvis||
essetis aliquando alienati et inimici sensu
marg.| VEL  ALIENATI  ET  INIMICI  SENSUS, id est consilii eius quod idem valet quia non receperunt que per Moysen mandavit Deus devoti idolis suis.||
in operibus malis,
interl.| degentes actu||
Numérotation du verset Col. 1,22 
nunc autem
interl.| tempore gratie non alio||
reconciliavit
interl.| remissione peccatorum||
in corpore carnis eius
interl.| id est fragilitatis, id est passibili et mortali et hoc per mortem etiam ad hoc ut tandem representet||
marg.| RECONCILIAVIT  IN  CORPORE etc. Si mortalis et mortuus potuit reconciliare, iam immortalis potest omnia facere.||
per mortem exhibere vos sanctos
interl.| virtutibus||
et immaculatos
interl.| a peccatis||
et irreprehensibiles
interl.| usque adeo quod||
interl.| quia tunc nihil mali in eis||
coram ipso.
interl.| qui omnia videt vel cum tunc ei presentes eritis videntes eum sicut est||
Numérotation du verset Col. 1,23 
Si tamen
interl.| exhibere tamen hac condicione||
permanetis in fide fundati
interl.| firmi non fluctuantes||
marg.| SI  TAMEN  PERMANETIS. Ideo tot et tanta dixerat de Christo ut ponant spem in eo solo in quo omnia sunt, non alicui elementorum vel angelorum se subiiciendos putent. Hic solus colendus est et ad hunc non estimandus est quisquam.||
et stabiles
interl.| in spe premii, ut per vos non recedatis||
et immobiles
interl.| alio impellente||
a spe evangelii quod audistis,
interl.| quod tenere debetis quia intellexistis, et ideo pius est reverti. Melius est enim viam veritatis non agnoscere quam post agnitam retro ire||
quod predicatum est
interl.| et manet||
in universa creatura que sub celo est,
interl.| universis hominibus qui sunt nova creatura quotquot ubique sunt||
marg.| IN  UNIVERSA  CREATURA  QUE etc. Vel que tamen nova creatura modo est sub celo ad huc peregrina sed tandem veniet ad gloriam.||
factus sum ego Paulus minister.
interl.| et ita potestis scire quod verum est||
Numérotation du verset Col. 1,24 
Qui nunc
interl.| Ephesi in carcere positus pro evangelio||
gaudeo
interl.| quia inde credentes proficiunt||
in passionibus
interl.| quas sustineo||
pro vobis,
interl.| confirmandis in veritate evangelii||
et adimpleo
interl.| quisque pro modo suo exolvit quod debet||
marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 1115va ; facsim., p. 390a} [Rusch, f. 1115va ] ADIMPLEO. Ea passionum que Christus sustinuit vel que modo sustinere precepit que adhuc desunt adimpleo, id est paratus sum pati.||
ea que desunt passionum Christi
interl.| nostre Christi sunt quia eius membra||
in carne mea
interl.| non in meis||
pro corpore eius
interl.| multiplicando||
quod est Ecclesia,
interl.| non alio dico||
Numérotation du verset Col. 1,25 
cuius
interl.| corporis||
factus sum ego minister
interl.| ut ei ministrem spiritualia||
marg.| FACTUS  SUM  EGO  MINISTER. Ministrum evangelii a Deo per Christum se factum dicit ut mysterium a Deo ceptum per idoneum servum impleatur quod ignotum fuit a seculis.||
secundum dispensationem Dei
interl.| ut ei Deum dispensem actu per gratiam apostolatus mihi crediti a Deo||
interl.| vel secundum gratiam apostolatus mihi a Deo dispensati||
que data est mihi in vobis
interl.| non solum officium sed executio officii||

vobis] vos Weber
ut impleam verbum Dei.
interl.| impletum ostendam ordinationem Dei de vobis gentibus||
marg.| DATA  EST  MIHI.Ut impleam quod Deus preordinavit de vobis vos, scilicet per incarnationem salvari ne videatur salus non esse promissa gentibus.||
marg.| Vel mihi est data in vobis tantum est enim quod a meis queritur quantum si a meipso.||
Numérotation du verset Col. 1,26 
Mysterium quod absconditum fuit
interl.| quod verbum fuit occultum adeo quod et mysterium, id est absconditum||
marg.| QUOD  ABSCONDITUM. Si notum erat : « In principio erat Verbum », nusquam lectum erat : « Et Verbum caro factum est ». Unde : « Abscondisti hec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis ».||

Io. 1, 1.
Io. 1, 14.
Mt. 11, 25.
a seculis
interl.| a principio seculorum||
marg.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Quosdam enim platonicorum libros ex greca lingua in latinam versos vidi, et ibi legi non quidem his verbis. Sed hoc quidem omnino et multis et muliplicibus suaderi rationibus quod : « In principio erat Verbum et Verbum erat apud Deum ». Sed quod : « Verbum caro factum est » non legi. Indagavi quippe in libris varie dictum esse, quod Filius sit in forma Patris sed quod esse exinanivit non habetur illis.||

Io. 1, 1.
Io. 1, 14.
Cf. Phil. 2, 7 : « Sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens in similitudinem hominum factus et habitu inventus ut homo ».
et generationibus.
interl.| omnibus non cuidam parti tantum nisi cui per spiritum indicavit||
Nunc autem
interl.| tempore gratie||
manifestatum est sanctis eius
interl.| non omnibus||
Numérotation du verset Col. 1,27 
quibus voluit Deus
interl.| nec his omnibus sed quibus voluit ex sola gratia||
notas facere divitias glorie sacramenti huius
interl.| copiosam gloriam sacramenti tam digni in quo sunt multa fides remissio iustitia dona spiritus futura beatitudo, et ideo dicit : divitias||
in gentibus
interl.| existentis||
quod
interl.| sacramentum||
est Christus
interl.| incarnatio Christi||
in vobis
interl.| gentibus||
spes glorie.
interl.| ut per eum speretis gloriam sine lege||
Numérotation du verset Col. 1,28 
Quem
interl.| qualem Christum||
nos
interl.| apostoli||
annuntiamus
interl.| quod sine lege gentes salvat||
corripientes
interl.| arguentes eos qui deviant||
marg.| CORRIPIENTES. Vel contradicentes corripimus, et vincimus, et obedientes docemus.||
omnem hominem
interl.| non solum vos||
et docentes10 
interl.| eos qui ignorant||

10  docentes] + omnem hominem Weber
in omni
interl.| non ceci ut pseudo||
sapientia,
interl.| vera et dominica||
marg.| IN  OMNI  SAPIENTIA. Vera sapientia est cum Christus agnoscitur.||
ut exhibeamus
interl.| Deo offeramus in sacrificium||
omnem hominem
interl.| tam Iudeum quam gentilem||
perfectum in Christo Iesu.
interl.| non in lege||
interl.| in intellectu mysterii||
Numérotation du verset Col. 1,29 
In quo
interl.| Christo Iesu||
interl.| in qua re||
interl.| ut omnis perfectus sit in Christo||
et laboro certando
interl.| contra rebelles||
secundum operationem eius quam operatur in me in virtute.
interl.| miraculorum||
marg.| LABORO  IN  VIRTUTE. Quasi : labori meo adiungit Deus miracula ad confirmationem.||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Col. 1), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 13/11/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber66.xml&chapitre=66_1)