initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<69. *Epistola prima Pauli ad Timotheum*>

Capitulum 5

Numérotation du verset 1Tim. 5,1 
Seniorem
interl.| etate vel moribus||
ne increpaveris,
interl.| etsi instandum tamen cum discretione||
marg.| NE  INCREPAVERIS, ne indigne ferens se a minore correctum, magis exasperetur quam proficiat.||
sed
interl.| pro etatis honore||
obsecra
interl.| ut facilius suscipiat, potest enim vereri ne post corripiatur. Senior tamen stultus vehementer est increpandus, ut ait Gregorius.||

Gregorius Magnus, Registrum epistularum, lib. 9, epist. 1, CCSL 140A, linea 5 : « Ubi autem senior iuuenibus exemplum ad interitum praebet, ibi districta increpatione feriendus est ».
ut patrem, iuvenes ut fratres,
interl.| cum affectu dilectionis||
marg.| UT  FRATRES. Ut videntes se amoris causa commoneri, facilius se corrigant.||
Numérotation du verset 1Tim. 5,2 
anus ut matres,
interl.| ut miti sermone doceantur et sic honorifice proficiant||
iuvenculas ut sorores
interl.| ut prompte possint bone conversationis suscipere disciplinam||
in omni castitate.
interl.| ut nec nutus contra eas fiat||
marg.| IN  OMNI  CASTITATE. In alloquio iuvencularum recte iuvenis de castitate admonetur.||
Numérotation du verset 1Tim. 5,3 
Viduas honora,
interl.| sumptibus Ecclesie sustentando et solaciis fovendo||
que vere vidue sunt.
interl.| sicut viro, ita ab amore mundi destitute||
interl.| non tamen omnes, sed « Si qua »||
marg.| QUE  VERE  VIDUE  SUNT. Hieronymus HIERONYMUS. Hoc est que omnium suorum auxilio destitute sunt et que manibus suis laborare non possunt, quas paupertas debilitat, etasque conficit, quibus Deus spes est et omne opus oratio. Ex quo intelligi datur adolescentulas viduas exceptis his quas excusat infirmitas, vel suo labori, vel liberorum ac propinquorum ministerio delegari, non recipiendas. Honor autem in presentiarum, vel pro eleemosyna, vel pro munere accipitur, ut illud presbyteri duplici honore digni habeantur, maxime quia laborant in verbo et doctina. Et in evangelio Dominus disserit mandatum legis in quo dicitur : « Honora patrem » non in verborum sono, quia inopia parentum cassa potest adulatione frustri, sed in victus necessariis ministrandis debere intellligi. Iubente enim Deo ut filii alerent parentes pauperes et reddere beneficia senibus que parvuli acceperant, scribe et Pharisei econtrario docebant filios ne parentibus crederent corban, hoc est donum quod altari pollicitus sum et in templi dona promisi, si tu a me acceperis cibos, vertetur in tuum refrigerium, atque ita fiebat, ut egentibus patre et matre sacrificium offerrent filli, quod sacerdotes et scribe consumerent.||

Mc. 7, 11, cf. Ex. 20, 21.
Numérotation du verset 1Tim. 5,4 
Si qua autem vidua filios aut nepotes habet, discant primum domum suam regere
interl.| in quo probabitur, ut demum digna sit vidua Ecclesie nuncupari, preire enim debent merita ut debitus honor tribuatur||
et mutuam vicem reddere parentibus.
interl.| qui eam aluerunt||
marg.| PARENTIBUS.Parentes sunt idem qui superius filii et nepotes, unde et in mundana lege parens parenti iubetur per gradum succedere. Quibus mutuam vicem reddimus, cum a patribus educati sumus, alios pari lege nutrimus.||
Hoc enim
interl.| parvulos regere||
interl.| non solum in Ecclesia servire||
acceptum est coram Deo.
Numérotation du verset 1Tim. 5,5 
Que autem vere vidua est
interl.| que vero et vera est et desolata, id est non habens domum speret etc., id est recipiatur in Ecclesia et instet. Nam si aliter, mortua est et sit irreprehensibilis, vel est diffinitio vere, quasi veram recipe, hec autem est vera. Que vera est sperat et instat, nam alia non||
et desolata speravit
interl.| hoc est sperare debet||
interl.| vel sperat||
marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 1125vb ; facsim., p. 410b} [Rusch, f. 1125vb ] DESOLATA  SPERAT. Videns ex nulla parte se habere suffragium, toto animo est devota Deo, de quo solo sperat auxilium vite et salutis.||
in Deum et instet
interl.| vel instat||

instet] instat Weber
obsecrationibus
interl.| pro remotione totius mali||
et orationibus
interl.| pro adeptione bonorum||
nocte ac die.
interl.| instat et hoc est : Nam que . Et his precipe, ut non sint in deliciis et ut sint irreprehensibiles||
Numérotation du verset 1Tim. 5,6 
Nam que in deliciis
interl.| mundi||
marg.| QUE  IN  DELICIIS. Genus est imposture honorem vidue habere velle et non obsequi Deo, et aliud agere, aliud profiteri, cum profiteatur religionem.||
est vivens,
interl.| communi vita||
mortua est
interl.| in anima||
Numérotation du verset 1Tim. 5,7 
Et hoc precipe,
interl.| viduis||
ut inreprehensibiles sint.
interl.| quia iam non in eis occasio mundi||
Numérotation du verset 1Tim. 5,8 
Si quis autem suorum et maxime {t. 4 : Erfurt, f. 1125vb ; facsim., p. 410b} [Rusch, f. 1125vb ] domesticorum
interl.| vera vidua si habet domum regat, si autem hoc negligit||
interl.| qui tam domestici ut parentes filiis, vel parentibus filii||
interl.| ut sunt parentes fratres et huiusmodi||
curam non habet,
marg.| CURAM. Cura impendenda parentibus, ut Iesus Matrem Iohanni commendavit||
fidem negavit,
interl.| operibus etsi non verbis, quia proximum non diligit||
et est infideli deterior.
interl.| quia hic nondum veritatem novit, ve promisit||
Numérotation du verset 1Tim. 5,9 
Vidua
interl.| vera et desolata eligatur, sed huius etatis etc||
eligatur
interl.| vel eligitur||
non minus sexaginta annorum,
interl.| ubi extinctus fomes libidinis||
que fuerit unius viri uxor,
interl.| propter supra dictum sacramentum||
Numérotation du verset 1Tim. 5,10 
in operibus bonis testimonium habens, si filios educavit,
interl.| fideliter||
si hospitio recepit,
interl.| pauperes||
si sanctorum
interl.| predicatorum quos tunc recipere fuit periculosum||
pedes lavit,
marg.| PEDES  LAVIT. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Faciamus hec invicem humiles, quod humiliter fecit excelsus. Magna est in hoc commendatio humilitatis. Et faciunt hoc sibi invicem fratres etiam ipso opere visibili et qui manu non faciunt, corde faciunt. Multo autem melius est ut etiam manibus fiat. Nec hoc dedignetur quod fecit Christus facere Christianus qui ad pedes inclinatur ei in corde excitatur, vel si iam est, confirmatur humilitatis effectus.||
si tribulationem
interl.| in carcere vel huiusmodi||
patientibus subministravit, si omne
interl.| quid per singula||
opus bonum subsecuta est.
interl.| humiliter||
Numérotation du verset 1Tim. 5,11 
Adolescentiores
interl.| quarum sanguis fervet||
autem viduas devita, cum enim
interl.| quia hoc sepe contingit||
marg.| DEVITA. Idem vota castitatis earum non usque adeo cures, ut eas Ecclesie alimoniis sustentandas suscipias.||
marg.| Ambrosius MediolanensisAMBROSIUS. Prohibet adolescentulas viduas in hac suscipi professione. Lubrice enim etatis facile credi non debet.||
luxuriate fuerint,
interl.| post votum continentie luxuriose vixerint in cibis et aliis||
in Christo nubere volunt,
interl.| quasi tunc non sit peccatum nubere||
interl.| non dico nubunt||
Numérotation du verset 1Tim. 5,12 
habentes damnationem,
interl.| pro fracta fide voti||
marg.| HABENTES  DAMNATIONEM etc. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. In coniugali quippe vinculo si pudicitia conservetur, damnatio non timetur. Sed viduali continentia et virginali excellentia virtus muneris amplioris expetitur, qua expetita et electa et voto oblata, iam non solum capessere nuptias, sed etiam si non nubatur nubere velle damnabile. Voventibus enim virginitatem vel viduitatem non solum nubere, sed et velle damnabile est. Omnis huiusmodi similis est uxore Loth que retro aspexit.||
quia primam fidem
interl.| id est votum, vel in voto violato baptismi fidem||
marg.| PRIMAM  FIDEM. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Etsi non nubendo, tamen volendo, non quia nuptie damnentur, sed fraus propositi, et fracta fides voti damnatur et voluntas que a proposito recedit damnabilis est, sive nuptie sequantur sive non.||
irritam fecerunt.
interl.| volendo etiam||
Numérotation du verset 1Tim. 5,13 
Simul autem
interl.| cum predictis malis||
et otiose discunt circumire domos, non solum otiose, sed et verbose, et curiose, loquentes
interl.| religioni nocentia||
interl.| turpia||
que non oportet.
Numérotation du verset 1Tim. 5,14 
Volo ergo
interl.| ne hec contingant||
iuveniores nubere,
interl.| quod bonum est||
filios procreare,
interl.| et hoc item bonum||
matres familias esse,
interl.| item bonum||
interl.| quare hoc||
interl.| et sic||
nullam occasionem dare adversario
interl.| infideli cui gratum est de nobis male loqui||
maledicti gratia.
interl.| id est maledicendi||
Numérotation du verset 1Tim. 5,15 
Iam
interl.| volo ita||
enim
interl.| quia||
quedam converse
interl.| post votum||
sunt retro Satanam.
interl.| et huiusmodi non sunt recipiende, sed||
marg.| CONVERSE  SUNT  RETRO. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Ab excellenti illo vidualis vel castitatis virginalis proposito in posteriora respiciendo ceciderunt et interierunt.||
Numérotation du verset 1Tim. 5,16 
Si quis fidelis habet viduas,
interl.| iuvenes||

quis] qua Weber
subministret illis,
interl.| que necessaria sunt||
et non gravetur Ecclesia,
interl.| quasi si aliunde non haberent, Ecclesia daret eis, non tamen reciperentur||
interl.| illud quod habet Ecclesia||
Numérotation du verset 1Tim. 5,17 
Qui
interl.| hec etiam precipe de prebiteris||
bene presunt presbyteri, duplici honore
interl.| spiritualiter obediendo et exteriora subministrando||
marg.| {t. 4 : Erfurt, f. 1126ra ; facsim., p. 411a} [Rusch, f. 1126ra ] QUI  BENE  PRESUNT. De honore presbyterorum hec agit quasi : Illud quod dixi de viduis observa. Et hoc etiam precipe de presbyteris, ut presbyteri qui bene presunt vita et doctrina digni habeantur.||
marg.| DUPLICI  HONORE. Boni enim dispensatores et fideles, non solum honore sublimi preveniri debent, sed et terreno, ut non contristentur indigentia sumptuum et gaudeant obedientia spiritualium. Instantior enim fit, si non humilientur inopia, et crescit in illo auctoritas cum videt se etiam in pretium laboris sui fructum percipere, non ut abundet, sed ut non deficiat. Tanta enim merces dent esse evangelizanti regnum Dei, ut non contristetur nec extollatur.||
interl.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Necessitatis est accipere, caritatis prebere, non tamen venale est evangelium ut pro his predicetur, sed pro eternis. Si enim sic vendunt, magnam rem vili vendunt. Accipiant ergo sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim a populo redditur quasi merces illis qui sibi in caritate evangelii serviunt, sed tantum dispendium datur, in quo ut possint laborare pascantur.||
digni
interl.| a subditis||
habeantur, maxime qui laborant in verbo
interl.| exhortatione scientibus||
et doctrina.
interl.| nescientibus||
Numérotation du verset 1Tim. 5,18 
Dicit enim
interl.| de exteriori honore probat||
Scriptura :"Non alligabis
interl.| id est non prohibebis sumere necessaria||
interl.| vel non infrenabis||

Cf. Dt. 25, 4 : « Non ligabis os bovis terentis in area fruges tuas ». alligabis] infrenabis Weber
os bovi trituranti" et :"dignus operarius mercede sua".
interl.| ut vires reparet in laborem||
interl.| item Dominus in evangelio ||

Cf. Lc. 10, 7.

Cf. Dt. 24, 14-15.
Adversus presbyterum
marg.| autem||
marg.| ADVERSUS  PRESBYTERUM. Solet qui corripit non amari. Et ideo habita occasione facile accusatur. Contra hoc monet dicens.||
accusationem noli recipere,
marg.| Ambrosius MediolanensisAMBROSIUS. Non facile accusanda est persona tam alti ordinis ut sit vice Christi||
nisi sub duobus et tribus testibus.
interl.| duo sufficiunt si adeo probati||
Numérotation du verset 1Tim. 5,20 
Peccantes coram omnibus argue,
interl.| hos autem testimonio convictos peccasse, vel qui manifesti sunt||
marg.| CORAM  OMNIBUS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. DE VERBIS DOMINI. Aliquando debes corripere peccantem inter te et ipsum solum, ut Dominus in evangelio, aliquando coram omnibus, ut ceteri timeant. Illud quando in te peccavit, id est quando tu scis quod peccavit, tunc secreto ne non sis corrector, sed proditor, ut Ioseph de Maria solus suspicans adulterium. Quando autem palam peccatur, palam arguendum est.||
ut et ceteri timorem habeant.
interl.| presbyteri vel subditi||
Numérotation du verset 1Tim. 5,21 
Testor
interl.| ut autem presbyter non accusetur||
coram Deo et Christo Iesu
interl.| qui iudicabit||
marg.| TESTOR  CORAM  DEO. Deus sit mihi testis quod animam meam salvavi tibi cave.||
et electis angelis eius,
interl.| ut separent bonos a malis||

eius] om. Weber
ut hec custodias
interl.| que precepi||
interl.| et||
sine preiudicio,
interl.| preexaminatione||
nihil faciens
interl.| vel facies||
in aliam partem declinando.
interl.| ab examinatione ne declines in aliud quam examinatio invenit||
Numérotation du verset 1Tim. 5,22 
Manus cito
interl.| et post hec omnia non cito ordines, sed sepe proba||
nemini imposueris
interl.| etsi sapiens vel religiosus videatur||
neque communicaveris
interl.| si inconsiderate ordines||
interl.| consensu||
marg.| NEQUE  COMMUNICAVERIS. Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. Firmissima veritas hoc habet quod non nisi consensione intelligenda est communicatio peccatorum, quam vetat Apostolus, qua quis peccatis alienis communicat si ea palpat, et cum possit corripere et corrigere negligit.||
peccatis
interl.| que post facit||
alienis. Teipsum
interl.| quia alios iudicas||
castum custodi.
Numérotation du verset 1Tim. 5,23 
Noli
interl.| tamen||
adhuc aquam
interl.| sicut prius||
bibere, sed vino modico utere
interl.| sic non nocet castitati||
propter stomachum tuum
interl.| in quo sedes egritudinis||
et frequentes tuas infirmitates.
interl.| ipsos accessus||
marg.| Noli adhuc aquam etc. Quia castitem admonuit, hac occasione immoderatam abstinentiam prohibet, quam ipse inierat.||
marg.| Ambrosius MediolanensisAMBROSIUS. Nunc speciale consilium dat ei ut seipsum salubri regat {t. 4 : Erfurt, f. 1126rb ; facsim., p. 411b} [Rusch, f. 1126rb ] doctrina, prudenter enim sibi Deus vult serviri, non ut nimietate debiles fiant et post medicorum suffragia requirant. Temperandum est, ut si fieri potest, ceptum obsequium gradatim potius provehatur quam per inconsiderantiam minuatur.||
Numérotation du verset 1Tim. 5,24 
Quorumdam hominum peccata manifesta sunt
interl.| et hi non sunt probandi||
marg.| QUORUMDAM Etc. Quia dixerat : « sine preiudicio nihil facias », determinat ubi preiudicium sit necessarium et ubi non dividens bona et mala in manifesta et occulta, quasi ideo opus et examinatione, quia sicut quedam sunt manifesta que non oportet examinari, ita quedam sunt occulta de quibus sine preexaminatione non potest fieri preiudicium.||
marg.| QUORUMDAM. Ideo est opus examinatione, vel : bibe vinum, quia etsi mox non claruit tua bona intentio, non tamen poterit abscondi, sicut et in malis est.||
marg.| Augustinus HipponensisAUGUSTINUS. DE SERMONE DOMINI IN MONTE. Manifesta dicit, de quibus clarum est, quo animo fiant, hec precedunt ad iudicium, quia si ista sequitur iudicium, non est temerarium subsequuntur que occulta sunt, quia nec ipsa latebunt tempore suo, quando Christi tempus advenerit, quo manifestentur, sic et de bonis, de his ergo iudicemus. Illa Dei iudicio relinquantur.||
precedentia
interl.| ante nota quam veniant ad discussionem||
ad iudicium, quosdam autem et subsequuntur.
interl.| specie religionis tecta per discussionem apparent||
Numérotation du verset 1Tim. 5,25 
Similiter et facta bona manifesta sunt,
interl.| quedam et non est opus probari||
et que
interl.| bona||
aliter se habent,
interl.| id est non sunt nota||
abscondi non possunt.
interl.| in discussione||
interl.| et hec probanda||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (1Tim. 5), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 12/11/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber69.xml&chapitre=69_5)