initiale_L

Glossae Scripturae Sacrae-electronicae (Gloss-e)


<71. Epistola Pauli ad Titum**>

Capitulum 1

Numérotation du verset Tit. 1,1 
Paulus,
interl.| interl.| nomine||
interl.| interl.| humilitas non tollit potestatem et dignitatem||
marg.| marg.| Servus condicione non tamen peccati misera servitute, sed Dei quadam nobilitate qualiter Moyses et David servi sunt appellati et Maria ancilla.||
apostolus autem Iesu Christi secundum fidem
interl.| interl.| tenens et predicans fidem||
electorum Dei
marg.| marg.| Secundum fideEð»6=3Ë9JEÄø Id est quam tenent vel qua salvantur electi Dei et ideo pro ea magis laborandum||
et
interl.| interl.| secundum||
agnitionem veritatis
interl.| interl.| est veritas in liberalibus artibus que nihil ad christianam religionem||
que secundum pietatem est
interl.| interl.| id est Christi religionem||
interl.| interl.| et hoc est||
Numérotation du verset Tit. 1,2 
in spem
interl.| interl.| id est per hoc sperans vitam eternam||
vite eterne
interl.| interl.| que quanto certior tanto minister debet esse sollicitior||
marg.| marg.| In spem vite eterne. Hec res hic fructus apostolici officii. Per hoc commendat officium apostolicum non tepidius agendum.||
quam
interl.| interl.| vitam eternam||
promisit qui non mentitur Deus ante tempora
interl.| interl.| omnia||
marg.| marg.| Promisit. Sed quomodo promisit cum nondum homines essent quibus promitteret quia in eius eternitate etin ipso Verbo eidem coeterno iam predestinatione fixum erat quod suo tempore futurum erat. Promisit ergo ante tempora quia in se eterno sic fixerat antequam tempus esset quod cum creaturis cepit. Non enim possumus dicere fuisse aliquod tempus quando Deus nondum fecerat aliquid.||
marg.| marg.| Ante tempora etc. Non recens promissio sed ante tempora omnium seculorum et ut certius sit.||
secularia
interl.| interl.| vel eterna||
interl.| interl.| quod idem est||
Numérotation du verset Tit. 1,3 
manifestavit
interl.| interl.| non solum rei effectum sed et in predicatione etc.||
marg.| marg.| Manifestavit. congruis temporibus scilicet Verbum, id est Filium, hec est vita eterna.||
autem temporibus suis verbum suum
interl.| interl.| scilicet||
in predicatione que credita est mihi
interl.| interl.| ut fideli||
secundum preceptum salvatoris
interl.| interl.| cui tu comparticeps||
interl.| interl.| cui in salute hominum minus obedimus si quo modo remittimur||
nostri Dei,
Numérotation du verset Tit. 1,4 
Tito
interl.| interl.| Paulus inquam scribit hanc epistolam||
dilecto filio secundum communem fidem,
marg.| marg.| Filio secundum communem fidem. Id est catholicam non privatam alicuius, catholicon grece commune vel universale dicitur latine.||
gratia
interl.| interl.| et in scribendo primum salutat in hunc modum||
et pax
interl.| interl.| manifesta sunt hec||
a Deo Patre et Christo Iesu salvatore nostro.
Numérotation du verset Tit. 1,5 
Huius rei gratia
marg.| marg.| Huius rei gratia. Primo dicit quid agere debeat et quales ordinare presbyteros incipiens ita huius rei gratia etc. Dum hec recolit sicut ei disposuerat monet exequi.||
reliqui te Crete
interl.| interl.| cum inde recederem||
ut ea que desunt
interl.| interl.| ad perfectionem||
corrigas
interl.| interl.| mala in peccantibus, addendo bonis : ea que desunt etc.||
et constituas per
interl.| interl.| singulas||
civitates presbyteros
interl.| interl.| episcopos||
marg.| marg.| Presbyteros : ut pastoralis cure onus facilius sustineatur per multos divisum.||
sicut ego tibi disposui.
interl.| interl.| id est quales constituendos docui||
Numérotation du verset Tit. 1,6 
Si quis
interl.| interl.| scilicet||
sine crimine est
interl.| interl.| non peccato||
interl.| interl.| peccato criminali vel infamia criminali||
marg.| marg.| Sine crimine. Si dixisset sine peccato nullus in Ecclesia recte posset ordinari minister. Multi enim baptizati fideles sunt sine crimine, sine peccato vero in hac vita neminem dixerim, non quia peccati aliquid remaneat quod in baptismate non dimittatur. Sed quia in nobis in huius vite infirmitate manentibus quotidie fieri non quiescunt qui fideliter orantibus quotidie remittantur. Quam libet valde iustum discutias in hac vita, non est tamen sine peccato. Unde Iohannes : « Si dixerimus quia peccatum non habemus nosipsos seducimus et veritas in nobis non est ». Sed plane. Multi iusti dicti sunt sine querela quod intelligitur sine crimine. Nulla enim querela iusta est de his qui non habent crimen. Crimen ergo est querela id est peccatum grave accusatione et damnatione dignissimum ut homicidum, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus et huiusmodi que cum ceperit homo non habere incipit caput erigere in libertatem. Sed ista inchoata est non perfecta libertas.||

1Io. 1, 8.
unius uxoris vir
interl.| interl.| in quo species continentie et sacramentum||
marg.| marg.| Unius uxoris vir. Post baptismum quia novo homini non stupra nec aliqua que ante fuerunt obsunt. Huic sententie contradicit Augustinus HipponensisAUGUSTINUS his verbis acutius intelligunt qui nec eum qui catechuminus vel paganus habuit alteram ordinandum censuerunt quia de sacramento agitur non de peccato. Nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. Et qui dixit : « Si nupserit virgo non peccat ». Satis declaravit nuptias non esse peccatum. Propter sanctitatem autem sacramenti, sicut femina si catechumina vitiata est non potest post baptismum inter virgines Dei consecrari, ita non absurde visum est bigamum non peccasse sed normam sacramenti amisisse non ad vite meritum sed ad ordinationis ecclesiastice signaculum necessariam. Et, sicut plures antiquorum patrum uxores significaverunt futuras ex omnibus gentibus Ecclesias uni viro subditas, id est Christo, ita noster antistes, id est epicopus,  unius uxoris vir significat ex omnibus gentibus unitatem uni viro Christo subditam. Itaque « sicut duobus dominis servire » sic ab uno Deo apostatare et in alterius superstitutionem ire non licet.||

1Cor. 7, 28. : « Si nupserit virgo non peccavit ».
Cf. Mt. 6, 24 ; Lc. 16, 13.
interl.| interl.| sane fidei||
marg.| marg.| Filios habens fideles. Nec saltem de luxuria accusatos vel sibi non subditos. Alioquin nec spes in illo estcorrigendi alios nec frontem habet ad alios talium cohabitator.||
non in accusatione luxurie aut non subditos.
Numérotation du verset Tit. 1,7 
Oportet enim
marg.| marg.| OPORTET  ENIM etc. Talis debet constitui. Necesse est enim ad tractationem officii eum esse sine crimine, id est irreprehensibilem episcopum. Hic aperte ostendit presbyterorum nomine episcopos supra fuisse designatos.||
episcopum sine crimine esse sicut Dei dispensatorem, non superbum, non iracundum non vinolentum, non percussorem
interl.| interl.| id est non aliorum mentes aliter quam oporteat loquendo percutientem, vel non ferocem non crudelem||
non turpis lucri
interl.| interl.| secularis||

turpis lucri] turpilucri Weber
cupidum
Numérotation du verset Tit. 1,8 
sed hospitalem benignum, sobrium iustum
interl.| interl.| proximo||
sanctum
interl.| interl.| Deo||
continentem
interl.| interl.| ab illicitis ira superbia et huiuismodi||
Numérotation du verset Tit. 1,9 
amplectentem
interl.| interl.| amore||
eum qui secundum doctrinam est fidelem
interl.| interl.| veracem||
sermonem ut potens sit exhortari in doctrina sana et eos qui contradicunt arguere.
interl.| interl.| obloquendo vel male vivendo||
marg.| marg.| Contradicunt. Contradicentes enim non uno modo intelligendi sunt paucissimi quippe nobis contradicunt loquendo sed multi male vivendo. Quis enim audet apertissime loquendo contradicere veritati. Non contradicunt multi lingua sed vita quos redarguere bonum opus est grandis sarcina clivus arduus.||

sit] + et Weber
Numérotation du verset Tit. 1,10 
Sunt enim multi etiam
interl.| interl.| in Creta||

etiam] et Weber
inobedientes
interl.| interl.| in se||
vaniloqui
interl.| interl.| ad alios||
et seductores, maxime
interl.| interl.| circumventionibus et cuiuscumque generis fraudibus||
autem qui de circumcisione sunt,
interl.| interl.| id est de Iudeis qui sub nomine Christi iudaizare docebant, renati enim in Christo non puri erant Christiani quia partim legem partim Christum venerari volebant||
Numérotation du verset Tit. 1,11 
quos oportet redargui, qui
interl.| interl.| ideo quia ipsi sunt||
universas domos
interl.| interl.| totam familiam||
subvertunt, docentes que non oportet
interl.| interl.| et hoc faciunt||
turpis lucri gratia
interl.| interl.| terrene rei vel ut faciant proselytos, sicut Dominus dixit scribis et Phariseis : « Circuitis mare et aridam ut faciatis unum proselytum » pro terrenis acquirendis.||

Mt. 23, 15 : « Vae vobis scribae et Pharisaei hypocritae quia circuitis mare et aridam ut faciatis unum proselytum ».
Numérotation du verset Tit. 1,12 
Dixit quidam
interl.| interl.| vere tales sunt||
ex illis
interl.| interl.| qui eos noverat||
marg.| marg.| DIXIT  QUIDAM EX  ILLIS. Augustinus Hipponensis AUGUSTINUS. Iste fuit Epigmenides Cretensis in cuius libris hoc invenitur ; qui homo inter prophetas Dei non invenitur nec eius prophetia ad illa Dei eloquia pertinet que Iudeis sunt credita et ideo nomen eius non commemoravit Apostolus sicut solet commemorare prophetas Dei dicens : ‘sicut et David dicit’ vel ‘Isaias’. Vel cum tacitis nominibus illorum dicit ‘sicut scriptum est’ et ea Scriptura intelligitur in qua est auctoritas Dei. Homo autem ineruditus, canis rabiosus, veritati oblatrans ausus est dicere istum de prophetis Iudeorum fuisse de quo ait Apostolus.||
marg.| marg.| DIXIT  QUIDAMetc. Licet divine auctoritati unde voluerit quod verum invenerit testimonium sumere sicut et Paulus, ut legitur in Actibus Apostolorum cum loqueretur Atheniensibus ait de Deo : « In illo vivimus, movemur et sumus » sicut et quidam secundum vos dixerunt. Et de Atheniensis are inscriptione ait : « Inveni aram in qua subscriptum est ignoto Deo ». Ita divina auctoritas undecumque sumit quod necessarium invenit sed non omnia que ibi scripta sunt accipienda confirmat. Unde in lege preceptum est Iudeis ut si mancipium gentile emerent eius pili raderentur et unguium incrementa absciderentur. Deinde ad usus domesticos assumeretur ita vanis atque superfluis gentilium superstitionum et poetarum sententiis abrasis et decisis quod purum repertum fuerit ad ministerium domus Dei assumendum est.||

Act. 17, 28.
Act. 17, 23.
Dixit quidam etc.] iter. Rusch
proprius
interl.| interl.| quia eorum bene naturam aperuit||
interl.| interl.| quod utique ad hoc dictum est ne Dei propheta videretur||
ipsorum
interl.| interl.| etsi etiam aliorum||
propheta
interl.| interl.| non Dei||
Cretenses semper mendaces male bestie
interl.| interl.| sanguinem sitientes||
interl.| interl.| gulosi et ideo pigri||

ventris] ventres Weber
Numérotation du verset Tit. 1,13 
Testimonium hoc verum est.
interl.| interl.| ne minus credas ei, quia gentilis verba eius commendat Apostolus||
Quam ob causam
interl.| interl.| docent quod non oportet||
increpa illos dure
interl.| interl.| non ut soles molliter||
ut sani sint in fide,
interl.| interl.| id est ut recte credant||
Numérotation du verset Tit. 1,14 
non intendentes iudaicis fabulis
interl.| interl.| quia nesciunt vim Scripturarum litteralis observantie in qua nemo iustificatur apud Deum||
et mandatis hominum
interl.| interl.| iam non Dei||
marg.| marg.|  MANDATIS  HOMINUM . Quia mandata legis post manifestam veritatem iam hominum non Dei mandata sunt.||
avertentium se
interl.| interl.| vel aversantium||

avertentium] aversantium Weber
a veritate
interl.| interl.| docent enim de ciborum discretione cum non sit||
interl.| interl.| quasi vere se avertunt quia||
marg.| marg.| Avertentium se a veritate. Spiritualis intelligentie. Quicquid enim adversus veritatem opponitur humana inveteratio est. Ideo mandata hominum et fabulas appellat que narrant quia nescientes vim Scripturarum et interiora verborum legis colorem sequuntur non saporem. Putant enim numquam recedendum esse ab his que Moyses tradidit utpote de escarum differentia.||
Numérotation du verset Tit. 1,15 
omnia munda
interl.| interl.| humanis usibus concessa||
mundis,
interl.| interl.| qui bona fide sumunt et iusti sunt||
marg.| marg.| OMNIA  MUNDA etc. Quod ipsi negant ideo quia in lege quedam Moyses prohibuit et ab immundis munda discrevit. Hoc autem non secundum naturas quas Deus creavit intelligi voluit sed secundum significationes.  Omnia ergo  munda sunt  mundis secundum naturas. Unde in Genesi : « Vidit Deus cuncta que fecerat et erant valde bona ». Secundum significationes quedam immunda sunt Iudeis nec nobis omnia apta sunt vel propter salutem corporum vel propter consuetudinem humane societatis.||

Gn. 1, 31.
coinquinatis autem
interl.| interl.| per peccatum||
et infidelibus
interl.| interl.| qui non credunt in Deum vel Deo||
nihil mundum
interl.| interl.| quia non sunt digni donis Dei||
sed inquinate sunt eorum et mens et conscientia.
interl.| interl.| quasi non ex cibo est coinquinatio eorum sed ex malo intellectu et conscientia peccatorum||
interl.| interl.| quia||
Numérotation du verset Tit. 1,16 
Confitentur
interl.| interl.| verbis||
se
interl.| interl.| quidem||
nosse Deum, factis autem negant
interl.| interl.| Unde Iohannes : « Qui dicit se nosse Deum et mandata eius non custodit mendax est ».||
marg.| marg.|  FACTIS  AUTEM  NEGANT . Si negatio non tantum lingua fit sed etiam  factis certe multos invenimus Antichristos qui ore confitentur Christum et moribus dissentiunt ab eo. Quisquis  factis negat Christum, Antichristus est. Tales sunt omnes mali catholici qui non verbis sed  factis negant. Nolite ergo esse tamquam de fide securi, adiungite fidei recte vitam rectam, ut Christum confiteamini et verbis vera docendo et  factis bene vivendo. Nam si confitemini verbis et non  factis fides talium morum prope fides est demoniorum.||

1Io. 2, 4 : « Qui dicit se nosse eum et... ».
cum sint abominati
interl.| interl.| Deo odibiles||

sint] sunt Weber
et incredibiles
interl.| interl.| nec habiles credere||
et ad omne opus bonum reprobi.
interl.| interl.| a Deo reprobati ut non habeant gratiam ad bene operandum||
interl.| interl.| illi docent quod non oportet||




Comment citer cette page ?
Glossa ordinaria (Tit. 1), in : Glossae Scripturae Sacrae electronicae, ed. Martin Morard, IRHT-CNRS, 2016-2018. Consultation du 15/10/2019. (permalink : http://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?livre=../sources/editions/GLOSS-liber71.xml&chapitre=71_1)