Psalmus 41
Numérotation du verset
Ps. 41:1
marg.|
{413D} Quemadmodum etc. Titulus In finem intellectus, vel intellectu filiis Core. Core, sicut supra diximus, calvaria interpretatur [ (76)], qui fuit locus Dominice {191.414D} passionis que in Calvaria facta est. Filii ergo Core, sunt filii calvi, id est Christi in calvo Eliseo presignati. Dum Eliseus ascenderet de Iericho in Bethel egressi sunt de Bethel XLII pueri, irridentes Eliseum, et dicentes: Ascende, calve, ascende, {191.415A} calve! Tunc iussit Eliseus duos ursos exire de saltu, a quibus pueri interfecti sunt (4Rg. 2): ita et Christus, cum ascenderet in Bethel [ (77)], id est cum carne assumpta veniret ad Synagogam, que prius erat domus Dei, quod sonat Bethel, irrisus est a parvulis: Ascende, calve, clamantibus, id est Iudeis puerili fatuitate clamantibus: Tolle, tolle, crucifige eum! (Io. 19.) qui devorantur a duobus ursis [ (78)], id est a diabolo et angelis eius, vel a Tito et Vespasiano, quos Deus ad destructionem Iudeorum misit XLII anno post Christi resurrectionem, sicut illi pueri quadraginta duo fuerunt a duabus bestiis devorati. [AUGUSTINUS.] Filii ergo Core sunt qui tropheum Christi, id est signum crucis in fronte cordis et corporis susceperunt, quibus attribuitur {191.415B} psalmus iste. Et est sensus tituli: Intellectus huius psalmi dirigens nos in finem, id est in Christum, convenit filiis CORE, id est crucis que in Calvaria fuit. Vel secundum aliam litteram, que est in intellectu, et subauditur psalmus [HIERONYMUS.] ita psalmus iste dirigens nos in finem, convenit filiis Core, id est Christi, in intellectu, id est ut spiritualiter intelligant. Convenit enim hic psalmus omni Christiano, qui flamma divine caritatis accenditur, de qua re, id est de caritate Dei, hic psalmus primus est [ (79)] . Sequuntur autem alii duo, scilicet octogesimus tertius et centesimus tricesimus tertius. [HIERONYMUS.] Et est psalmus iste contra tristitias seculi, ne nos a Deo retrahant, ubi est vox fidelis Deum desiderantis, qui degerat in vitiis, {191.415C} et ad fontem baptismi tendit [ (80)]; vel qui exhaustis vitiis ad contemplationem Dei ascendit, qui exquisito cervi exemplo desiderium suum ostendit, cui obviat malorum insultatio. Sed ne tristitia seculi, animum in desperationem traheret, vel tedium, postea consolatur animam suam.
marg.|
Intentio. Monet ne seculi tristitie quemquam retrahant a sancto desiderio.
marg.|
[CASSIODORUS.] Modus. Bipartitus est psalmus. Primo, omne desiderium huius fidelis dicitur esse ad Deum. Secundo agit de perturbationibus [AUGUSTINUS.] contra quas ratio confortat sensualitatem spe Dei, ibi quare tristis es etc. Ostendens ergo desiderium suum, ait:A
Numérotation du verset
Ps. 41:2
I
marg.|
Quemadmodum desiderat cervus. [AUGUSTINUS. ALCUINUS. HIERONYMUS. GLOSSA INTERLINEARIS.] Et convenit hec vox catechumenis, et etiam omnibus fidelibus adhuc peregrinantibus. Quemadmodum desiderat cervus. Ecce exquisita cervi similitudo. Nam cum secundum multas alias proprietates, cervus fideli conferatur, ob hanc velut excellentiorem et expressiorem, hic in comparationem adducitur. Cervus enim senio gravatus, excrescentibus pilis atque cornibus, serpentem trahit. Quo tracto naribus veneno estuat, unde fontem {191.416A} ad bibendum ardentissime desiderat. Quo hausto, cornua et pilos deponit: quod fideli recte convenit, et catechumeno et perfecto, sed diverso modo. Catechumeno enim hec de cervo adaptatur ita similitudo, quia sicut cervus tracto serpente estuans fontem querit, ut estum extinguat, ita catechumenus veneno vitiorum a terra contractorum, se estuare agnoscens, fontem baptismi querit et desiderat, ubi vitiorum pilos atque superbie cornua deponit, et sic reiuvenescit factus novus homo. [HIERONYMUS. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. GLOSSA INTERLINEARIS. AUGUSTINUS.] Perfecto autem hoc modo convenit, quia sicut cervus trahit serpentem, et tractum interimit, quo interempto, fontem causa bibendi querit: ita fidelis consumptis in se vitiis et peccatis, fontem comtemplationis {191.416B} desiderat, ubi reficiatur. Uterque tamen et perfectus et catechumenus, ad eumdem tendit fontem, scilicet Christum, qui est fons aquarum viventium. Et hoc est, quemadmodum cervus, tracto serpente, desiderat, venire ad fontes aquarum, ut reiuvenescat, ita desiderat anima mea ad te Deus, dicit catechumenus.
marg.|
Vel ita, ut perfecto conveniat, quemadmodum cervus, perempto serpente, desiderat venire ad fontes aquarum, ita consumptis vitiis, desiderat ardenti desiderio, amplius quam ante anima mea, venire ad te, Deus.B
prol.|
Nota quod quia hic agitur de catechumenis fontem baptismi petentibus, ideo hic psalmus in Sabbato Pasche et Pentecostes cantatur, cum sacramentum baptismi celebratur. Quia vero etiam de {191.416C} perfectis Deum videre cupientibus agitur, ideo in exsequiis mortuorum cantatur. Quod enim ante desideraverant, tunc habent.C
Numérotation du verset
Ps. 41:3
II
marg.|
Sitivit. [AUGUSTINUS. HIERONYMUS. CASSIODORUS. HIERONYMUS. AUGUSTINUS. HIERONYMUS. AUGUSTINUS.] Hic determinat desiderium suum quia poterat cervus desiderare fontem, intellige, causa bibendi, vel lavandi. Et ostendit quia maxime causa bibendi fontem desiderat, quasi1 : desiderat anima mea ad te. Sitivit, inquam, et olim, non modo primum, anima mea ad Deum fontem, vel fortem, id est Christum, qui est fons aquarum irriguus, {191.416D} unde omnia bona fluunt; vivum non ad mortua simulacra gentium. Et quid sitivit? venire et apparere. Et hoc est, quando veniam. quasi2 : Cupio dissolvi (Phil. 1), quia sitio in peregrinatione, sitio in cursu, satiabor in adventu; sed quando veniam? hoc ideo ait, quia quod citius est Deo, tardum est hominis desiderio, et apparebo, quia et tunc et nos apparebimus, qui modo latemus ante faciem Dei, quia tunc videbimus eum sicuti est (Io. 3). Talis autem cervus, dum currit patitur insultantes.D
1 quasi] + dicat
PL
2 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:4
III
marg.|
Fuerunt mihi lacryme mee. [GLOSSA INTERLINEARIS. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. AUGUSTINUS.] quasi3 : In futuro apparebo; in via autem, fuerunt mihi lacryme mee die, id est in prosperis, que iste despicit; ac nocte, id est in adversis: et he lacryme non fuerunt mihi amaritudo, vel peremptio, sed panes, id est refectio, quia afflictionibus eruditur Christianus. Causa vero harum 91 lacrymarum, id est insultatio iugis pravorum. Unde sequitur, dum dicitur, quasi4 : inde sunt lacryme, dum, id est quia dicitur mihi quotidie cum eorum Deus digito ostenditur, ubi est Deus tuus?E
3 quasi] + dicat
PL
4 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:5
IV
marg.|
Hec recordatus sum, vel meditatus sum. [AUGUSTINUS.] quasi5 : Ipsi querunt, ubi est Deus tuus? et dum hec querunt, ego etiam sum meditatus, per omnia visibilia. Hec, scilicet, ubi est Deus meus, quasi visibilia mundi per fenestras sensuum collustravi, ut per ea invisibilem Creatorem cognoscerem, et non tantum per illa visibilia, sed etiam per ipsam animam meam quesivi Deum, ut per ea, scilicet exteriora, et animam meam, invisibilia Dei inveniam. Et hoc est, et effudi animam meam, id est ad attingendum et intelligendum Deum, dilatavi animam meam, quia relictis illis exterioribus instrumentis {191.417C} sensuum corporalium subiacentibus, ad seipsum rediit animus meus, et cepit se contemplari ut videat se in se, ut noverit se apud se, ut intelligat an aliquid tale sit Deus ipsius. Ecce intellectus tituli. Sed quia nec in exterioribus, nec in anima Deum invenit, quia hec variabilia invariabilis Deus excedit, addit, super me, quasi6 : dilatavi animam meam, ad intelligendum super seipsam. Si enim anima in se maneret, se non excedens Deum non videret, qui ultra est. Sed quare hoc fecit? quoniam hoc modo transito, vel ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. Tabernaculum Dei in terra fideles sunt, in quibus iste iam multa miratur, scilicet quod in corpore non regnet peccatum, sed potius {191.417D} arma iustitie, et quod anima obedit Deo, et tolerat aspera, et tendit in altum, et huiusmodi. Transit etiam hec, et pervenit mente usque ad domum Dei celestem, et stupet. Et hoc est, ideo effudi, quoniam hoc modo transibo, vel ingrediar per collustrationem et contemplationem. [CASSIODORUS. AUGUSTINUS.] In locum tabernaculi admirabilis, id est in presentem Ecclesiam, que est quedam imago et species future Hierusalem, que, dum videtur, amplius illa desideratur, et amplius in ista gemit. Ideo dicit ingrediar in locum tabernaculi, quia extra locum tabernaculi huius aliquis querens Deum, errat. Ego dico perveniens mente usque ad domum Dei, non captus desideriis seculi. Quomodo ad secretum domus Dei pervenis?F
5 quasi] + dicat
PL
6 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:V
marg.|
In voce exsultationis. [AUGUSTINUS. HIERONYMUS. AUGUSTINUS. ALCUINUS.] De eterna enim festivitate sonat, nescio quid canorum et dulce cordi eius, unde rapitur sicut cervus ad fontes aquarum, et mulcetur; et confessionis, id est laudis eterne, que ab angelis Deo decantatur, unde sonat ei mira suavitas. Et dicitur hoc a simili festa colentium, quibus mos erat ante domos symphonias constituere. Dico, in voce exsultationis et confessionis, id est sonus epulantis, id est sonantium et epulantium, id est de eterna refectione gaudentium, vel que confessio est sonus epulantis sed non mutatur sensus.G
prol.|
{191.418B} [HIERONYMUS. ALCUINUS.] Aliter ab illo loco; hec recordatus sum. quasi7 : Ita mihi improperant, et hec improperia, recordatus sum et effudi animam meam, id est letatus sum pre gaudio, liquefacta est anima mea. Et hoc, in me, non extra gestit, sed in se compuncta revertitur. Compunctio enim alia est letitie, alia est doloris. Quare ita gaudebam? Quoniam transibo ad locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, id est quia cogito quod, et si Deum modo visibiliter non videam, tamen per Ecclesiam, in qua sunt admirabiles sancti, ad Hierusalem celestem perveniam. Ego dico, existens in voce exsultationis et confessionis sonus epulantis, id est captus suavitate laudis angelice, que suscipitur mente.H
7 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:6
VI
marg.|
Quare tristis es etc. [CASSIODORUS. AUGUSTINUS. ALCUINUS. GLOSSA INTERLINEARIS.] Secunda pars, ubi agit de conturbationibus, contra quas ratio confortat animam sensualem spe Dei. quasi8 : Transivi hinc usque ad domum Dei, sed quia perstrepit mundus et caro gravat animam, comparans hec tristia illis iocundis, ait: Quare tristis es? quasi9 : Quia transivi usque ad domum, ergo, o anima mea, cum iocunda videas, cum de Deo non dubites que presentis, quare tristis es? et quare conturbas me? quasi10 : Rationem si investigas, nil est mundo quare hoc debeas.I
8 quasi] + dicat
PL
9 quasi] + dicat
PL
10 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:VII
Numérotation du verset
Ps. 41:7
marg.|
Spera in Deo etc. [AUGUSTINUS. CASSIODORUS. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. AUGUSTINUS. CASSIODORUS.] quasi11 : Ne dicat anima, ideo conturbo te, quia ibi non sum, quo per transitum rapta sum; quia et hic gravor, inquit, potius, spera interim in Deo. Ecce salutare remedium, spera, quoniam adhuc, et si non modo plene, tamen in futuro confitebor illi in re, nondum enim ex omni parte sum salvus, sed confitebor in spe, quid? quod ipse est salutare etc.
11 quasi] + dicat
PL
marg.|
Vel ita spera et sperare potes, quoniam adhuc in presenti confitebor illi, id est de peccatis penitentiam agam, ut tibi non obsistam. Illi, inquam, confitebor qui est salutare, a quo, scilicet, non a me, salus mihi. Salutare dico, vultus mei, id est ex forma nostra quam {191.419A} assumpsit; qui est etiam Deus meus, id est Creator meus.J
Numérotation du verset
Ps. 41:VIII
marg.|
Ad meipsum. [ALCUINUS. CASSIODORUS. ALCUINUS. CASSIODORUS. AUGUSTINUS. CASSIODORUS. AUGUSTINUS.] Iste conversus ad Deum dicit ex se conturbationes esse; ex Deo autem finem earum. Unde in eo est ei spes. Et hoc est, ad meipsum vel a meipso anima mea conturbata est. quasi12 : Anima mea est tristis, sed ad meipsum, vel a meipso anima mea conturbata est. Ad me conturbatur anima que ad Deum reficitur. Non est mihi firmitas, vel spes in me: ideo numquam presumam de me, sed sperabo in Deo. Ecce qui {191.419B} supra corrigebat animam ad conditionem hominis reversus, dicit hic animam a se conturbari: que, nisi carnis vitia essent, tranquilla permaneret. Ecce ex qua diversitate constat homo: Propterea, quasi13 : quia ad me conturbatur anima. Propterea, id est propter conturbationes anime, memor ero tui, id est festino ad te, qui excludis omnia mala. Ecce remedium quo evadant tribulationes. Unde vero, id est pro quibus sit memor Dei, subdit, de terra Iordanis. In Iordane qui interpretatur descensio, Dominus baptisma consecravit, in quo humiliati lavantur, et fiunt terra fructifera, que reddit fructum tricesimum, sexagesimum, centesimum. Descende ergo ut eleveris. Et est, memor ero tui {191.419C} de terra Iordanis, id est de baptismo, ubi est peccatorum remissio, id est quia in baptismo peccata remisisti, et humiliasti, et terram fructiferam me fecisti. Horum memor malis non turbatur, et memor ero tui de terra Hermoniim, scilicet a monte modico. Hermon parvus mons est iuxta Iordanem, et interpretatur anathematizatio. Anathematiza te ergo, displicendo tibi ut placeas Deo, anathematiza etiam diabolum, abrenuntiando ei. Et est sensus: Memor ero tui de Hermoniim a monte modico, id est quia fecisti me mihi displicere, et diabolo abrenuntiare, et in virtutibus altum et tamen humilem, quia non in superbis, sed in humilibus memoria Dei est. Et nota congruam verborum coniunctionem, scilicet Iordanis et Hermoniim a monte {191.419D} modico. Nemo enim currit ad remissionem quasi ad Iordanem, nisi qui sibi displicet, et qui sibi fatetur se peccatorem: quod notat Hermoniim, et nemo confitetur se peccatorem, nisi se humiliet: quod notatur in modico.K
12 quasi] + dicat
PL
13 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:8
IX
marg.|
Abyssus. [HIERONYMUS. ALCUINUS.] quasi14 : Decet ut sim memor; nam ad hoc abyssus abyssum invocat, id est Evangelium et lex in hoc concordant, et hec invocatio fit in voce cataractarum tuarum, id est per doctrinam prophetarum et apostolorum, a quibus fluenta Dei manant. Unde benedicuntur cataracte. Ad litteram enim cataracte sunt ostia fluviorum, unde aqua fluit. Et ideo etiam, memor ero tui, quiaL
14 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:X
marg.|
Omnia excelsa tua et fluctus tui que erant super me [ALCUINUS.] id est maior et minor pena, que superabat me, sic transierunt, id est transibunt. Preteritum pro futuro ponit prophetica certitudine. Ideo etiam memor ero tui, quiaM
Numérotation du verset
Ps. 41:9
XI
marg.|
In die [ALCUINUS. AUGUSTINUS. HIERONYMUS.] id est in prosperis mandavit dominus misericordiam suam, id est precepit Deus ferre mala, quod est misericordia, qua flagellat omnem filium quem recipit, et in nocte, id est in adversis, mandavit canticum eius, id est precepit exsultare in ipso Christo. Unde Apostolus: In tribulationibus {191.420B} gaudentes, et propter hec omnia oro in adversis (Rm. 12). Et hoc est, apud me oratio.
marg.|
Vel ita ab illo loco, abyssus. Iste memor Dei, admirans quomodo omnia invitent ad Deum etiam homines, alter alterum, dicit Deo: Quasi debeo esse memor, quia, abyssus abyssum invocat, id est homo hominem ad Deum vocat, dum aliquid veritatis predicat: qui homo abyssus dicitur, quia neutrius illorum, scilicet vocantis, vel vocati, cor sciri potest: profundum est enim et inscrutabile cor hominis (Ier. XVII). Unde, accedet homo ad cor altum, (Psalm. LXIII), et alibi: Homo est, et quis cognoscet eum? vocat homo hominem. Et hoc, non in sua voce, sed cataractarum tuarum, id est in voce Spiritus sancti, ei divinitus immissa de quo profluunt {191.420C} aque salientes in vitam eternam (Io. 4). Vel abyssus dicit duo iudicia Dei, id est primum et secundum, quibus iste terretur: Unde alibi: A iudiciis enim tuis timui (Ps. CXX). quasi15 : Turbata est anima mea, et humiliatus sum, quia abyssus, id est iudicium quod intulit Deus homini peccanti, unde est nobis hic labor et mors, invocat abyssum, id est ostendit aliud iudicium, quo mali damnabuntur. Si enim ita severe eum punivit, quid in penitentibus in futuro faciet? Hoc timuit iste, dicens ad me: anima mea turbata est. Et ideo humilis est, quia timet iudicia. Hec duo iudicia turbant istum, et hoc, in voce cataractarum tuarum, id est per doctrinam tuorum predicatorum, hec {191.420D} hominibus denuntiantium: quod inde patet, quia omnia excelsa tua, vel omnes suspensiones tue, alia littera, id est futura mala que minaris: et fluctus tui, scilicet dolores quos sentio; iam in re transierunt super me, id est modo me premunt. Quorum alterum de primo, alterum de futuro iudicio mihi est; sed quo crebriora sunt mala; eo dulcior erit misericordia, quia in die, id est in prosperis, mandavit Dominus misericordiam suam, id est docet misericordiam suam, hanc scilicet que liberat de tribulatione. In quieto enim tempore discitur lex Domini, qui promittit misericordiam liberationis; sed non declarat illam misericordiam, id est fructum eius, nisi in nocte adversitatis. Unde hic dicit, in nocte, id est in adversis. Declaravit, {191.421A} alia littera, id est in adversis fructus eius declaratur, tunc enim subvenit, et verum probat Deus, quod die mandavit. Unde speciosa misericordia Dei in tempore tribulationis. Sicut nubes pluvie in tempore siccitatis. Ergo ut formica in prosperis debemus discere et colligere, unde vivamus in adversitate; formica enim per estatem colligit, quod per hiemem ei prosit, ita tu in prosperis disce misericordiam. Hoc, id est misericordia Dei, finit conturbationes.N
15 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:XII
Numérotation du verset
Ps. 41:10
marg.|
Apud me. [AUGUSTINUS. CASSIODORUS.] quasi16 : Et cum undique sint mala, quid ergo agis in hac peregrinatione? dico tibi: Oratio est mihi in his conturbationibus. {191.421B} Et hec oratio est apud me, id est intus habeo quod offeram, non de longinquo afferam Deo 92 thura et aromata, non de grege vitulum vel arietem, in me est unde Deum placem, non extra me quero. Que oratio fit Deo vite mee, id est qui dat vitam. Oratio autem sine eleemosyna et ieiunio inanis est. Iustitia enim hominis est in hac vita ieiunium. Eleemosyna et oratio, que his duabus aliis volat ad Deum. Dicam Deo meo: Susceptor meus es, quia per baptismum suscepisti me, in patria tua collocandum ergo.O
16 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:XIII
marg.|
Quare oblitus es mei? [CASSIODORUS. AUGUSTINUS.] dum differt promissa. Et hic est labor, oblitus videtur, et {191.421C} est, Quare oblitus es mei? Quare nunc pateris me his miseriis vexari? Videbat iste que sit dulcedo patrie, et pericula mundi horrebat. Et quare contristatus, secundum sensum carnis, que horret has difficultates, incedo ad te, ideo contristatus, dum, id est quia affligit me tentando, tribulando, inimicus, scilicet diabolus. quasi17 : Tristis incedo, dum abundante iniquitate refrigescit caritas multorum (Matt. 24).P
17 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:11
XIV
marg.|
Dum confringuntur [AUGUSTINUS. CASSIODORUS.] quasi18 : Ita affligit me inimicus, dum, id est quia confringuntur ossa mea, quia etiam fortes Ecclesie cedunt {191.421D} scandalis; nam quasi ossa franguntur, dum virtus patientie affligitur et tepescit quod irrident mali. Et etiam exprobraverunt mihi qui tribulant me inimici mei. Hoc modo exprobraverunt.Q
18 quasi] + dicat
PL
Numérotation du verset
Ps. 41:XV
marg.|
Dum dicunt mihi per singulos dies. [AUGUSTINUS. CASSIODORUS. AUGUSTINUS. ALCUINUS.] Hoc maxime in tentationibus Ecclesie dicitur fidelibus, Quid dicunt? Ubi est Deus tuus? Hec est exprobratio illa, ubi est Deus tuus? quasi vel nullus est, vel de te non curat; et si curat, liberet te, si potest. Ipsi ita. Sed tamenR
Numérotation du verset
Ps. 41:12
XVI
marg.|
Quare tristis es, anima mea [AUGUSTINUS.] Vel ita continuat: {191.422A} Hec mihi dicunt, et quia propter hec anima mea turbata est ad me, quid ei suadeam, nisi quod et supra, scilicet, Quare tristis es anima mea? et quare conturbas me? Repetita confortatio est contra tribulationes frequentes. Sed ne dicas: Ideo turbor, quia hic mala patior potius.S
Numérotation du verset
Ps. 41:XVII
marg.|
Spera in Deo, quoniam adhuc confitebor illi [GLOSSA INTERLINEARIS. AUGUSTINUS.] in futuro, vel nunc. Quid? quod ipse est. Salutare vultus mei et Deus meus. Dicit hic ipsam confessionem, et repetit spei confirmationem.T