Catena aurea

<58.1> Proemium

marg.| {CIOpro.1} − Divine visionis sublimitate illustratus, Isaias propheta 1 dixit a : Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum et plena erat domus a maiestate eius et ea que sub ipso erant replebant templum2*.A b
marg.| { CIOpro.2} HIERONYMUS. Super Isaiam. 3 − Quis sit iste Dominus qui videtur, in evangelista Ioanne plenius4 discimus5 qui aitc : « Hec dicit6* Isaiasd quando vidit gloriam eius7* et locutus est de eo : haud8 dubium quin Christum significet ».B e
marg.| {CIOpro.3} GLOSSA<TOR>. − Unde ex verbis istis materia huius evangelii quod secundum Ioannem inscribitur 9*, designatur.C f
marg.| {CIOpro.4} Ex ecclesiastica historia. − Quia enim nativitatem salvatoris secundum10 carnem vel Mattheus vel Lucas descripserant, reticuit hec11* Ioannes, et a theologia atque ab ipsa eius divinitate sumit exordium; que12 pars sine dubio ipsi velut13 eximio per Spiritum sanctum reservata est.D g
marg.| {CIOpro.5} ALCUINUS. − Unde, cum omnibus divine Scripture paginis evangelium excellat, quia quod lex et prophete futurum predixerunt, hoc completum dicit evangelium. Inter ipsos autem14 evangeliorum scriptores15 Ioannes eminet in divinorum mysteriorum profunditate : qui a16 tempore Dominice ascensionis per annos sexaginta quinque verbum Dei absque adminiculo scribendi usque ad ultima Domitiani tempora17 predicavit. Sed post occisionem Domitiani, cum, Nerva permittente, de exilio rediisset Ephesum, compulsus ab episcopis Asie, de coeterna Patri divinitate Christi scripsit adversus hereticos, qui Christum ante18 Mariam fuisse negabant19. Unde merito in figura quatuor animalium aquile volanti comparatur, que volat altius cunctis avibus, et solis radios irreverberatis aspicit luminibus.E h
marg.| {CIOpro.6} AUGUSTINUS. Super Ioannem. 20* − Transcendit enim Ioannes omnia cacumina terrarum, transcendit omnes campos aeris, transcendit omnes altitudines siderum, transcendit omnes choros et legiones21 angelorum. Nisi enim transcenderet ista omnia que creata sunt, non perveniret ad eum per quem facta sunt omnia.F i
marg.| {CIOpro.7} AUGUSTINUS. De consensu evangelistarum. − [b] Ex quo intelligi datur, si diligenter advertas, tres evangelistas temporalia facta Domini et dicta que ad informandos mores vite presentis maxime valerent22* circa activam virtutem fuisse versatos. Ioannem vero facta Domini multo pauciora narrantem23, dicta vero eius, presertim que Trinitatis unitatem et vite eterne felicitatem insinuarent24, diligentius et uberius conscribentem, in virtute contemplativa commendanda25 suam intentionem predicationemque26 tenuisse. [c] Unde animalia tria, per que tres alii Evangeliste designantur, sive leo, sive homo, sive vitulus, in terra gradiuntur, quia tres evangeliste in his27 maxime occupati sunt que Christus in carne operatus est, et que precepta mortalis vite exercende carnem portantibus tradidit; at vero Ioannes supra nubila infirmitatis humane velut aquila volat, et lucem incommutabilis veritatis acutissimis atque firmissimis oculis cordis intuetur : [a] ipsam enim maxime divinitatem Domini, qua Patri est equalis, intendit, eamque precipue suo evangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curavit.G j
marg.| {CIOpro.8} GLOSSA<TOR>. − Potest igitur evangelista Ioannes cum Isaia propheta dicere : Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum , inquantum acumine visus sui 28 Christum in divinitatis maiestate regnantem inspexit; que quidem et 29* sua 30 natura excelsa est, et super omnia alia elevata. Dicat etiam evangelista Ioannes quod   domus plena erat 31*   a maiestate eius , quia per ipsum narrat omnia esse facta, et suo lumine “omnes homines in hunc mundum venientes” illustrari k  . Dicat etiam quod   ea que sub ipso erant, replebant 32   templum 33 quia dicit l « Verbum caro factum est » et « vidimus gloriam eius gloriam 34* quasi Unigeniti a Patre, plenum gratie et veritatis », secundum 35 quod m « de plenitudine eius nos omnes accepimus ». Sic igitur premissa verba materiam huius evangelii continent, in quo 36* Ioannes   Dominum sedentem super solium excelsum 37* insinuat, divinitatem Christi ostendens; et terram ab eius maiestate impleri ostendit dum omnia per eius virtutem in esse producta ostendit et propriis perfectionibus repleta; et inferiora eius, id est humanitatis mysteria,   templum , id est Ecclesiam, replere docet 38 , dum in sacramentis 39 humanitatis Christi et gratiam et gloriam fidelibus repromittit.H n
marg.| {CIOpro.9} CHRYSOSTOMUS. 40* − Quando igitur barbarus hic et indisciplinatus41 talia loquitur42 que nullus eorum qui in terra sunt hominum novit umquam, si hoc solum43* esset, magnum miraculum44* esset. Nunc autem cum his et aliud isto maius tribuit argumentum, quod a Deo inspirata sunt ei que dicuntur hic, scilicet quod omnes audiunt, et suadet45 omnibus per omne tempus. Quis ergo non admirabitur habitantem in eo virtutem?I o
marg.| {CIOpro.10} ORIGENES. 46 − Ioannes interpretatur gratia Dei sive in quo est gratia vel cui donatum est. Cui autem theologorum donatum est ita abscondita summi boni penetrare mysteria, et sic humanis mentibus intimare?J p



Comment citer cette page ?
Martin Morard et alii, ed., Thomas de Aquino. Catena aurea (Io. Proemium), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2025. Consultation du 05/04/2025. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=catena&numLivre=58&chapitre=58_Prol.1)

Notes :

A ¶Codd. : La88 (141ra) Li49 (1ra) Na51 (1ra) Md446 Ed1470 Ed1953, def. T46 {SD2013} {MM2015} {FG2018} {MM2021}

1 propheta ] om. Md446

2 Divine ... dixit – Vidi ... templum La88 Li449 Na51 Ed1470  ] Vidi Dominum ... templum. Glossa : Divine visionis ... dixit Vidi Dominum sedentem etc. Ed1953

B ¶Codd. : La88 Li449 Mt366 Na51 (1ra) Ed1470 Ed1953, def. T46 {SD2013} {MM2015} {FG2018} {MM2020} {MM2021}

3 Super Isaiam ] om. Li449

4 plenius ] plenis La88

5 discimus ] dicimus La88

6 dicit ] dixit Na51 Ed1953

7 eius ] Dei La88 Mt366 Ed1470 Ed1953

8 haud ] haut Li449 Na51, huic La88

C ¶Codd. : La88 Li449 Mt366 Na51 (1ra) Ed1611 Ed1953 . , def. T46 {SD2013} {MM2015} {FG2018} {MM2020}

9 inscribitur La88 Li449 Na51 ] describitur Ed1611 Ed1953

D ¶Codd. : La88 (141ra) Li449 ( 1ra ) Na51 (1ra) Ed1953 . , def. T46 {SD2013} {MM2015} {FG2018} {MM2020}

10 salvatoris secundum Li449 Ed1953  ] inv. Na51

11 hec Li449  ] hic Ed1953

12 que ] quod La88

13 velut ] velud La88 Li449

E ¶Codd. : La88 Li449 (1ra) Ed1953, def. T46 {SD2013} {FG2018}

14 autem ] om. La88 Li449

15 scriptores ] + si La88

16 qui a ] quia La88 Li449

17 tempora Li449 Ed1953  ] ipsa La88

18 ante Li449 Ed1953 ] aut La88

19 Fuisse negabant Li449 Ed1953  ] negabant fuisse La88

F ¶Codd. : La88 Li449 Ed1953, def. T46 {SD2013} {FG2018}

20 Super La88 Li449  ] In Ed1953

21 legiones Li449 Ed1953  ] regiones La88

G ¶Codd. : La88 (141ra) Li449 , def. T46 {SD2013} {MM2015} {FG2018}

22 valerent Li449 La88  ] + prosecutos Ed1953

23 narrantem Li449 Ed1953  ] intentantem La88

24 insinuarent Li449 Ed1953  ] insinuaret La88

25 commendanda Ed1953  ] commendandam Li449 La88

26 predicationemque Li449 Ed1953  ] predicationem fuisse pr. m., al. cancel. fuisse La88

27 his Ed1953 ] hiis Li449 La88 (hic et ubique)

H ¶Codd. : La88 Li449 Ed1657 Ed1953, def. T46 {SD2013} {FG2018} {MM2020}

28 sui Li449 ] om. Ed1657

29 et ] etiam Ed1657 Ed1953

30 sua Ed1657 Ed1953  ] in sui Li449

31 quod domus plena erat La88 Li449  ] et plena erat domus Ed1657 Ed1953

32 replebant Li449 Ed1953  ] repleta La88

33 Templum Li449 Ed1953  ] om. La88

34 eius gloriam La88 Li449 Ed1657 ] om. Ed1953

35 secundum ] et La88 Li449

36 quo La88 Li449 Ed1657 ] + ipse Ed1953

37 sedentem - super solium excelsum ] inv. Ed1657 Ed1953

38 docet Li449 Ed1953 La88  ] doceret Li449 *

39 in sacramentis Li449 Ed1657 Ed1953 ] om. La88

I ¶Codd. : La88 Li449 Ed1953, def. T46 {SD2013} {FG2018} {MM2020}

40 Chrysostomus La88 Li449  ] + In Ioannem Ed1953

41 indisciplinatus ] +hic La88 , indiscipulatus Li449

42 talia loquitur Li449 Ed1953  ] inv. La88

43 hoc solum ] hic solus Ed1953

44 magnum miraculum Li449  ] inv. La88 Ed1953

45 suadet Ed1953  ] sudet Li449

J ¶Codd. : La88 Li449 (1va) Ed1953, def. T46 {SD2013} {FG2018} {MM2020}

46 Origenes ] + in homel. La88 Ed1611 Ed1657