string(58) "/var/www/html/gloss-e/sources/editions/lyr/GLOSS-lyr42.xml"
Nicolaus de Lyra

Capitulum 1

Numérotation du verset Am. 1,1 

Verba Amos qui fuit in pastoralibus
Thecue1 que vidit
1 Thecue] de praem. Weber
super Israel
in diebus Ozie regis Iude2 et in diebus Ieroboam filii Ioas regis Israel ante duos annos terremotus.
2 Iude] Iuda Weber
Numérotation du verset Am. 1,2 

Et dixit :
Dominus de Sion rugiet et de Hierusalem dabit vocem suam
et luxerunt speciosa pastorum
et exsiccatus est vertex Carmeli.
Numérotation du verset Am. 1,3 

Hec dicit Dominus : super tribus sceleribus Damasci et super quatuor
non convertam eum
eo quod trituraverit3 in plaustris ferreis Galaad
3 trituraverit] trituraverint Weber
Numérotation du verset Am. 1,4 

et mittam
ignem
in domum Azael
et devorabit domos Benadab4.
4 Benadab] scrips. , Benedat Rusch , Benadad Weber
Numérotation du verset Am. 1,5 

Et conteram vectes5 Damasci
5 vectes] vectem Weber
et disperdam habitatores6 de campo idoli
6 conteres] conterem Weber
et tenentem sceptrum de domo voluptatis et luxurie7
7 et luxurie] om. Weber
et transferetur
populus Syrie Cyrenen
dicit Dominus.
Numérotation du verset Am. 1,6 

Hec dicit Dominus : Super tribus sceleribus Gaze
et super quatuor non convertam eum eo quod transtulerit captivitatem perfectam ut concluderet eam in Idumea
Numérotation du verset Am. 1,7 

et mittam ignem in murum Gaze et devorabit edes eius.
Numérotation du verset Am. 1,8 

Et disperdam habitatorem de Azoto
et tenentem sceptrum
de Ascalone
et convertam manum meam
super Accaron
et peribunt reliquie8
8 reliquie] reliqui Weber
Philistinorum
dicit Dominus Deus
Numérotation du verset Am. 1,9 

Hec dicit Dominus super tribus sceleribus Tyri
et super quatuor non convertam eum eo quod concluserint captivitatem perfectam in Idumea et non sunt9 recordati federis fratrum.
9 sunt] sint Weber
Numérotation du verset Am. 1,10 

Et emittam ignem in murum Tyri et devorabit edes eius.
Numérotation du verset Am. 1,11 

Hec dicit Dominus : super tribus sceleribus Edom et super quatuor non convertam eum eo quod persecutus sit in gladio fratrem suum et violaverit misericordiam eius et tenuerit ultra
furorem suum et indignationem suam servaverit usque in finem.
Numérotation du verset Am. 1,12 

Mittam
ignem
in Theman
et devorabit edes Bosree10.
10 Bosree] Bosre Weber
Numérotation du verset Am. 1,13 

Hec dicit Dominus : super tribus sceleribus filiorum Ammon11
11 Ammon Weber ] Amon Rusch
et super quatuor non convertam eum eo quod dissecuerit pregnantes Galaad ad dilatandum terminum suum.
Numérotation du verset Am. 1,14 

Et
succendam ignem
in muro Rabbe
et devorabit edes eius in ululatu
in die belli et in turbine
in die commotionis.
Numérotation du verset Am. 1,15 

Et ibit Melchon
in captivitatem ipse et principes eius simul dicit Dominus.

Capitulum 1

Numérotation du verset Am. 1,1 
prol.| Incipit postilla venerabilis fratris Nicolai de Lyra super Amos prophetam.
marg.| £ .1. % {4.1939} Verba Amos : Hec prophetia que tertio loco ponitur in duas partes dividitur in proemium et tractatum qui incipit, ibi, Et dixit. In prima parte primo notificatur autor ex nomine, cum dicitur, Verba Amos. et iste est alius ab illo qui fuit pater Isaie. licet uterque fuerit propheta. Ille enim fuit nobilis et de genere regio, hic autem rusticanus. Ille etiam scribitur in Hebreo per litteram Aleph in principio, et sade in fine. iste vero per litteram ain in principio et samech in fine, propter quod ille robustus, hic avulsus interpretatur. Notificatur etiam ex officio cum dicitur.
marg.| £ .2. % Qui fuit : Est autem Thecue territorium segetibus ineptum, sunt tamen ibi pascua animalium fecunda. secundo ostenditur quibus prophetaverit. cum dicitur.
marg.| £ .3. % Que vidit super Israel id est super regnum decem tribuum, contra illud principaliter prophetavit, secundario tamen contra plura alia regna, ut videbitur ; tertio ostenditur tempus in quo prophetavit.
marg.| £ .4. % Et primo in generali, cum dicitur : In diebus, etc. Isti enim simul regnaverunt partialiter, tamen quia ultima pars regni Ieroboam et prima regni Ozie simul concurrerunt, ut patet 4Rg. 15 : Ozias tamen ibi nominatur Azarias, quia fuit binomius, secundo in speciali, cum dicitur.
marg.| £ .5. % Ante duos : Ozias enim rex Iuda in superbiam elatus voluit offerre thymiama in templo Domini super altare incensi, et tunc a Domino fuit lepra percussus, et fuit etiam tunc terremotus, ad ostendendum iram Dei {4.1940} contra ipsum de quo terremotu dicetur plenius Za. 14. Amos vero cepit prophetare per duos annos ante.
marg.| £ .6. % Et dixit : Hic incipit tractatus. In quo Amos primo prophetat contra plura regna in generali. secundo magis in speciali ibi, Hec dicit Circa primum dicitur, Et dixit. scilicet Amos a Deo inspiratus.
marg.| £ .7. % Dominus de Sion : Iram enim Domini contra regna in sequentibus expressa designat metaphorice per rugitum leonis qui est terribilis. et dicit.
marg.| £ .8. % De Sion rugiet : eo quod ibi in templo erat propiciatorium, quod erat quasi sedes Dei, ut dictum fuit Ex. xxv. et videbatur prophete imaginarie, quod vox Dei loquentis ad se ex illo loco procederet usque ad eum.
marg.| £ .9. % Et luxerunt : id est habitationes et maneria populorum et regnorum infra scriptorum.
marg.| £.10.% Et exiccatus est vertex Carmeli : id est cito deficiet potestas cuiuslibet regni, Sic enim sonat translatio Chaldaica, et ideo non est hic prophetia de sterilitate futura per nimiam siccitatem, ut credunt aliqui, sed est locutio metaphorica, ad designandum desolationem regnorum infra scriptorum.
marg.| £.11.% Hec dicit : Hic consequenter prophetizat magis in speciali : et primo contra extraneos. secundo contra Iudeos seq. c. ibi : Hec dicit. Prima dividitur in sex partes, secundum sex regna contra que prophetizat, et patebunt partes prosequendo. In prima parte prophetizat contra regnum Syrie dicens :
marg.| £.12.% Super tribus, id est Syrie, eo quod Damascus erat metropolis {4.1941} illius regni, secundum quod dicitur Is. vij.b. Caput Syrie Damascus.
Numérotation du verset Am. 1,1 
marg.| £ .1. % Et super quatuor : Hic dicunt Hebrei, quod si homo peccaverit bis vel ter eodem genere peccati, remissibile est : sed non, si quater. Et si intelligant de irremissibilitate simpliciter, hoc est erroneum et contra scripturam, sicut patet. 4Rg. de Manasse rege, qui non solum quater, sed pluries peccatum idololatrie et homicidii incurrit, et tamen finaliter veniam obtinuit. Et alia plura exempla possent adduci de scriptura. Si autem intelligatur irremissibile, sic verum est. Ista tamen difficultas non est ex parte divine potentie, sed ex parte peccatoris, qui ex eo quod toties reiterat peccatum, reddit se Dei misericordia indignum sine qua non potest a peccato resurgere, secundum quod dicitur Osee. x 3.c. Perditio tua ex te Israel, tantum modo ex me auxilium tuum. Per talem vero modum loquendi dicit Salvator Mt. 12c. Qui autem dixerit verbum contra Spiritum Sanctum non remittetur ei, id est de difficili remittetur. Hoc etiam modo dicit Philosophus v. Metaphysicaquod impossibile dicitur uno modo quod vix potest fieri. Regnum vero Syrie multoties afflixerat regnum x. tribuum et iniuste : propter quod dignum erat divina punitione, et maxime quia victoria sibi concessa abusum fuerat in magna crudelitate. ideo subditur.
marg.| £ .2. % Eo quod trituraverit in plaustris, id est habitatores Galaad. Per plaustra non intelliguntur hic currus, sed quedam instrumenta dentes ferreos habentia, que volvebantur super segetes positas in area, non solum ad excutiendum granum, sed {4.1942} etiam ad conterendum sic stipulam, ut redigeretur quasi in paleam, ad dandum animalibus in defectu melioris pabuli : et talibus instrumentis contriverunt Syrii homines crudeliter de Galaad. £ .3. %  Et mittam : sic scribitur communiter in Bibliis nostris. In Hebr. tamen scribitur per litteram res in fine sic, Benadar. Benadab autem scriptus per. b. in fine, regnavit ante Azahel immediate, et post Azahel Benadar filius eius. Et isti fuerunt ante tempus Amos prophete, qui cepit prophetare tempore Ozie, ut dictum est. Et propter hoc cum dicitur hic : Et mittam. Per domum intelliguntur posteri eorum a Deo puniti, que punitio nomine ignis designatur. Probabile est etiam, quod edificia ab eis facta fuerunt tunc combusta. Exprimuntur autem hic inter Reges Syrie Azahel et Benadar, quia crudeliter nimis se habuerunt erga filios Israel, ut patet ex. 4Rg.
marg.| £ .4. % Et conteram, id est fortitudinem eius.
marg.| £ .5. % Et disperdam, id est de Syria idololatrie subdita.
marg.| £ .6. % Et tenentem sceptrum, id est regem.
marg.| £ .7. % De domo voluptatis, id est de domo regia in qua vacabat deliciis.
marg.| £ .8. % Et transferetur : Hoc fuit impletum tempore Achaz ut habetur. 4Rg. 16. ubi dicitur quod Theglathphalasar rex Assyriorum interfecit Rasim regem Syrie, et habitatores Damasci transtulit Cyrenen.
marg.| £ .9. % Hec dicit Dominus : Hec est secunda pars, in qua prophetizat contra Philistheos, di.
marg.| £.10.% Super tribus : nomen est civitatis regie.
Numérotation du verset Am. 1,1 
marg.| {4.1943} £ .1. % Et super : Exponatur sicut prius de multiplici impugnatione Iudeorum iniusta : propter quod Philisthei erant digni Dei vindicta, et maxime usi sunt erga eos crudelitate nimia. ideo subditur. £ .2. %  Eo quod : Destructa enim Samaria per Assyrios, et postea Hierusalem per Chaldeos, aliqui evadentes fugerunt versus terram Philisthinorum, quibus in tali casu erat compatiendum : et Philisthei econverso eis insidiantes, capiebant eos, et Idumeis vendebant in servos : et sic transferebant captivitatem Iudeorum perfectam. £ .3. %  Et mittam : que postea fuit succensa per Chaldeos. Et consequenter facit mentionem de destructione aliarum civitatum notabilium in terra Philisthiim : et patet littera cum dicitur : Et disperdam.
marg.| £ .4. % Hec dicit : Hec est tertia pars in qua prophetizat contra Tyrum, que est in parte Aquilonari iuxta Iudeam : et multis vicibus Tyrii intulerunt {4.1944} Iudeis molestiam, propter quod erant digni a Deo puniri. ideo subditur.
marg.| £ .5. % Super tribus : et maxime : quia eadem crudelitate usi sunt erga Iudeos fugitivos, qua et Philisthei. ideo sequitur. £ .6. %  Eo quod : et exponitur ut supra. £ .7. %  Et non, id est Salomonis regis Israel, et Hiram regis Tyri, qui fuerunt ad invicem confederati. 3Rg. v. et intantum, quod vocabant se mutuo fratres : propter quod Hiram dixit Salomoni. 3Rg. ix.c. Heccine sunt civitates quas dedisti mihi frater ?
marg.| £ .8. % Et mittam : per Chaldeos. £ .9. %  Hec dicit : Hec est quarta pars, in qua prophetizat contra Idumeam, que multoties valde persecuta est Iudeam : propter quod meruerat sustinere vindictam, maxime cum Idumei et Iudei de duobus fratribus essent nati s. Iacob et Esau : propter quod naturaliter eos diligere debebant, et ipsi econtrario eos odio habebant. deo subditur.
Numérotation du verset Am. 1,1 
marg.| {4.1945} £ .1. % Eo quod persecutus : Esau enim querebat occidere Iacob fratrem suum. Gn. xxvij. et similiter Idumei ab Esau descendentes, filiis Israel petentibus transitum per terram eorum negaverunt, Nm. xx.c. dicentes populo Israel : Non transibis per me, alioqui armatus occurram tibi. Et similiter postea frequenter impugnaverunt eos in terra sua, ideo subditur.
marg.| £ .2. % Et violaverit, id est quam debuit habere erga populum Israel ratione dicte fraternitatis.
marg.| £ .3. % Et tenuerit ultra, id est iram et odium ipsius Esau contra Iacob semper retinuit populus Idumeorum contra populum Iudeorum.
marg.| £ .4. % Mittam :Nomen est loci in Idumea, et similiter Bosra : unde fuit Ioab rex Edom, Gn. xxxvj. sed alia est Bosra in Moab.
marg.| £ .5. % Hec dicit : Hec est pars quinta in qua prophetizat contra filios Ammon, qui debuerunt diligere filios Israel, eo quod descenderunt a Loth nepote {4.1946} Abrahe primi patris Iudeorum, et ipsi econtrario habuerunt eos odio, et eos multis vicibus persecuti sunt crudeliter, ut patet j. Reg. xj.a. de Naas rege eorum qui nolebat facere fedus cum eis, nisi erueret omnium oculos dextros. ideo subditur.
marg.| £ .6. % Super tribus, id est multoties replicatis.
marg.| £ .7. % Non convertam : dando sibi penitentiam ut consequatur veniam.
marg.| £ .8. % Eo quod dissecuerit : ne pueros parerent qui terram patrum possiderent, sed ipsi Ammonite eam habitarent : ideo subditur.
marg.| £ .9. % Ad dilatandum, id est terram sue habitationis.
marg.| £.10.% Et succendam : Hec est civitas que Dt. 3. vocatur Rabbath, et erat metropolis in regno Ammon.
marg.| £.11.% In ululatu in die, id est in sono confuso vulneratorum et morientium in prelio.
marg.| £.12.% Et ibit Melchon, id est rex eorum. in captivitatem.
Numérotation du verset Am. 1,moraliter 
marg.| {4.1939} † Super tribus : Per Damascum qui interpretatur bibens sanguinem oppressor innocentium, quia manducat et bibit {4.1941} sanguinem eorum. Per tria et quatuor scelera que faciunt septem, significatur universitas septem vitiorum, sicut dicit Gregorius homelia 25. Septem igitur demonia Maria habuit, que universis vitiis plena fuit. Et sic oppressor innocentum dicitur plenus omnibus vitiis, id est multis.
Numérotation du verset Am. 1,moraliter 
marg.| † Non convertam : Quia talis quantum est de se, indignus est misericordia Dei, licet quandoque convertat eum ex gratia speciali.
marg.| £ .2. %  Eo quod trituraverit, id est nimis crudeliter trucidaverit. Galaad, id est communitatem innocentum. Interpretatur enim Galaad, acervus testimonii. Pro innocentibus vero contra oppressores eorum est acervus magnus testimoniorum in sacrascriptura et dictis sanctorum.
marg.| £ .3. %  Et mittam : Per Azahel qui erat rex Damasci, intelligitur principalis inter oppressores innocentum, et per domum eius satellites in opprimendo innocentes, et per Benadar qui fuit filius eius oppressoris imitatores : omnes istos devorabit ignis gehenne, et consimiles.
marg.| £ .4. % Et conteram, id est fortitudinem oppressoris innocentum temporalem.
marg.| £ .5. % Et disperdam, id est de possessione oppressoris dicti, qui tamquam idolum honoratur a satellitibus suis.
marg.| £ .6. %  Et tenentem, id est Dominum.
marg.| £ .7. % De domo, id est domo oppressoris in qua deliciose vivitur de bonis {4.1942} alienis. Unde communiter dicitur de vino precioso, quod est vinum predonum.
marg.| £ .8. %  Et transferetur : Per Syriam que sublimitas interpretatur superbia significatur. Cyrene vero interpretatur hereditas. De superbo vero dicitur Eccl. 19.a. Putredo et vermes hereditabunt illum. Igitur populus Syrie transfertur ad Cyrenen, quando superbus moritur, et traditur vermibus corrodendus.
marg.| £.10.% Super tribus : Exponatur sicut in parte precedenti. Per civitates Philisthinorum hic expressas ad litteram significantur earum habitatores : qui Iudeos fugientes a facie Chaldeorum vendiderunt Idumeis, cum tamen debuissent eis dare patrocinium.
Numérotation du verset Am. 1,moraliter 
prol.| Moraliter autem per istos Philistheos significantur illi qui recipiunt ad religionem fugientes de seculo incentiva vitiorum, et tamen faciunt eos peiores quam ante. Quod fit aliquando per nimium rigorem, qui facit eos apostatare, et significatur per Gazam, que interpretatur robusta. Aliquando vero per nimiam relaxationem ad carnalia, et significatur per Acharon que interpretatur pascua. Aliquando vero malis exemplis superiorum : et significatur per Ascalonem, que interpretatur ignis infamis. Aliquando vero inordinato zelo, et significatur per Azotum que interpretatur ignis patruelis mei : propter quod Dominus penam istis civitatibus comminatur.
Numérotation du verset Am. 1,moraliter 
marg.| {4.1943} £ .1. % Super tribus : Hoc exponatur ut supra. Sciendum quod Tyrii eandem crudelitatem fecerunt ad litteram fugitivis de Israel ad eos, propter quod eandem penam meruerunt cum Philistheis : Et eadem est moralitas que ponitur precedenti parte. Sed additur super malitiam Philisthinorum quod sequitur.
marg.| {4.1944} £ .7. % Et non sint recordati : id est Caritatis fraterne in bene regendo, et nutriendo fugientes ad eos de seculo.
marg.| † Super tribus, etc. Exponatur ut supra. Edom autem sanguineus interpretatur, propter quod detractorem significat qui pascitur animarum sanguine, quas gladio lingue necat. Ps. lvj.a. Lingua eorum gladius acutus. ideo subditur.
Numérotation du verset Am. 1,moraliter 
marg.| {4.1945} £ .1. % Eo quod persecutus, id est proximorum.
marg.| £ .3. % Et tenuerit ultra : Quia talium ira non quietatur quamdiu vixerint : propter quod est ira demonis, et non hominis.
marg.| £ .6. % Super tribus : Exponatur ut supra. Per Ammon qui interpretatur populus meus, significantur clerici et religiosi, qui sunt unus populus, inquantum clericatus dividitur contra laicatum.
marg.| £ .8. % Eo : Per quas significantur pauperes religiosi parati fructificare in ecclesia Dei. Sed clerici et divites religiosi mali dissecant eos impedientes predicationes eorum et consilia confessionum.
marg.| {4.1946} £ .9. % Ad dilatandum, id est famam suam, principatum, vel questum.
marg.| £.10.% Et succendam, scilicet gehenne.
marg.| † In muro, id est superbie eorum. Nam Rabba magna interpretatur.
marg.| † In die, id est finalis iudicii in quo Dominus pugnabit contra superbos.
marg.| £.12.% Et ibit Melchon : Per Melchon qui rex eorum interpretatur, diabolus significatur, de quo dicitur Iob 41d. Ipse est rex super omnes filios superbie.
marg.| † In captivitatem, scilicet inferni. nam data sententia finalis iudicii, cum angelis suis et aliis damnatis in inferno retrudetur.
Numérotation du verset Am. 1,additio Burgensis 
marg.| {4.1945} In capitulo 1 Amos : ubi dicitur in postilla. Eo quod dissecuerit pregnantes Galaad.
prol.| Ubi nos habemus pregnantes, in Hbr. habetur [hébreu] Haroth, que {4.1946} dictio uno modo significat pregnantes, et alio modo significat montanas. Et isto secundo modo intelligendo sensus huius est, quod Ammonite dissipabant montanas, que dividebant inter terram Ammon et Galaad, ut sic ampliarent terminos suos amotis inde limitibus. Et hoc videtur magis consonum rationi.


Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Am. 1), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 14/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=42&chapitre=42_1)
Signaler un complément d'information

Notes :