string(58) "/var/www/html/gloss-e/sources/editions/lyr/GLOSS-lyr42.xml"
Nicolaus de Lyra

Capitulum 9

Numérotation du verset Am. 9,1 

Vidi
Dominum stantem super altare
et dixit
percute cardinem
et commoveantur superliminaria.
Avaritia enim
in capite hominum1
1 hominium] omnium Weber
et novissimum eorum
in gladio interficiam
non erit fuga eis
et qui fugerit ex eis non salvabitur2.
2 et… salvabitur] fugiet et non salvabitur ex eis qui fugerit Weber
Numérotation du verset Am. 9,2 

Si descenderint usque ad infernum
inde manus mea educet eos
et si ascenderint usque ad celum inde detraham eos.
Numérotation du verset Am. 9,3 

Et si absconditi fuerint in vertice Carmeli
inde scrutans
auferam eos, et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris
ibi
mandabo
serpenti
et mordebit eos.
Numérotation du verset Am. 9,4 

Et si abierint in captivitatem coram inimicis suis
ibi mandabo gladio
et occidet eos
et ponam oculos meos
super eos
in malum et non in bonum.
Numérotation du verset Am. 9,5 

et
Dominus Deus exercituum
qui tangit terram
et tabescet
et lugebunt omnes habitantes in ea
et ascendet sicut rivus omnis et defluet sicut fluvius Egypti.
Numérotation du verset Am. 9,6 

Qui
edificavit3 in celo ascensionem suam et fasciculum suum super terram fundavit.
3 edificavit] edificat Weber
Qui vocat aquas maris et effundit eas super faciem terre Dominus nomen eius.
Numérotation du verset Am. 9,7 

Numquid non ut filii Ethiopum vos estis mihi, filii Israel? Ait Dominus
Numquid non Israel ascendere feci de terra Egypti et Palestinos
de Cappadocia
et Syros
de Cyrene.
Numérotation du verset Am. 9,8 

Ecce oculi Domini Dei
super regnum
peccans et conteram illud a facie terre verumtamen conterens
non conteram domum Iacob,
dicit Dominus
Numérotation du verset Am. 9,9 

ecce enim ego mandabo
et concutiam
in omnibus gentibus
domum Israel, sicut concutitur
in cribro
et non cadet lapillus super terram.
Numérotation du verset Am. 9,10 

In gladio morientur omnes peccatores populi mei
qui dicunt non appropinquabit
et non veniet super nos malum.
Numérotation du verset Am. 9,11 

In die illo
suscitabo tabernaculum David
quod cecidit
et reedificabo
aperturas murorum eius
et ea
que corruerant
instaurabo
et reedificabo eum
sicut diebus antiquis.
Numérotation du verset Am. 9,12 

Ut possideant
reliquias Idumee
et omnes nationes eo quod invocatum sit nomen meum super eos
dicit Dominus, faciens hec.
Numérotation du verset Am. 9,13 

Ecce dies veniunt, dicit Dominus et comprehendet arator messorem
et calcator uve mittentem semen, et stillabunt
montes
dulcedinem
et omnes colles
culti
erunt.
Numérotation du verset Am. 9,14 

Et convertam captivitatem populi mei Israel
et edificabunt
civitates desertas
et habitabunt
et plantabunt vineas
et bibent vinum earum
et facient hortos et comedent fructus eorum.
Numérotation du verset Am. 9,15 

Et plantabo eos super humum suam et non evellam eos ultra de terra sua quam dedi eis,
dicit Dominus Deus tuus.4
4 tuus] + EXPLICIT AMOS PROPHETA Weber

Capitulum 9

Numérotation du verset Am. 9,1 
differentia
marg.| {LYR42£.9.%5T.a} Item c. Et defluet sicut fluvius Egypti: Hebreus :   Et affundabit id est limpidabitur sicut rivus Egypti per descensum pulveris ad fundum. a
a De differentia ab hebrea veritate, Ed1507, f. 90vb .
marg.| {4.1897} Vidi Dominum stantem : Hic Amos prophetat contra regnum duarum tribuum. Et dividitur in tres partes ; quia primo ponitur acerbitas, secundo eius inevitabilitas, ibi: Non erit. Tertio rationabilitas, ibi: Numquid. Circa primum dicit.
marg.| £ .1. % Vidi Dominum : Scilicet holocaustorum, quod erat in Hierusalem metropoli duarum tribuum.
marg.| £ .2. % Et dixit : Executoribus sue iustitie.
marg.| £ .3. % Percute cardinem : Scilicet templi.
marg.| £ .4. % Et commoveantur superliminaria : Per quod designabatur destructio templi futura sub rege Sedechia. Et subditur causa tamen partialis cum dicitur.
marg.| £ .5. % Avaritia enim in capite hominum, id est in rege et principibus et sacerdotibus.
marg.| £ .6. % Et novissimum, id est minimum de populo.
marg.| £ .7. % In gladio interficiam : Per hoc designabatur, quod a maioribus usque ad {4.1898} minimos omnes subiicerentur regi Babylonis armorum violentia, et sic adimpletum fuit sub Sedechia. 4Rg. ul.
marg.| £ .8. % Non erit : Hic consequenter ponitur pene inevitabilitas cum dicitur. Non erit fuga. Scilicet ad evadendum simpliciter, quia si fugerint, ad horam postea capientur, ideo subditur. Et qui fugerit.
marg.| £ .9. % Si descenderint, id est in locis subterraneis se abscondendo.
marg.| £.10.% Inde manus mea, etc., id est potestas mea.
marg.| £.11.% Educet eos, etc. Per Chaldeos qui querent eos ibi et invenient eos.
marg.| £.12.% Et si ascenderint etc. Fugiendo ad montes altos, quorum cacumina videntur tangere celos.
marg.| £.13.% Inde detraham eos : Per Chaldeos ibi eos insequentes.
marg.| £.14.% Et si celaverint, id est si possent hoc facere.
marg.| £.15.% Ibi mandabo, id est per hoc non salvarentur.
marg.| £.16.% Et si abierint, etc. Ibi enim tamquam viles persone et abiecte occidebantur pro modica causa.
marg.| £.17.% Et ponam oculos, etc. Inducendo super eos malum pene.
marg.| £.18.% Et Dominus Deus, id est angelorum ipse scilicet est.
marg.| £.19.% Qui tangit : Duarum tribuum virga iustitie sue.
Numérotation du verset Am. 9,1 
marg.| {4.1899} £ .1. % Et ascendet sicut : Per hoc designabatur duarum tribuum generalis exterminatio scilicet per fluxum aque, sicut dictum est cap. precedenti de decem tribubus.
marg.| £ .2. % Qui edificat in celo ascensionem : Hoc dicitur, quia licet Deus sit ubique, tamen eius maiestas relucet in celo.
marg.| £ .3. % Et fasciculum : Per fasciculum intelligitur regio elementaris, que modica est respectu ambitus celestis.
marg.| £ .4. % Qui vocat aquas maris : Quia vapores humidi elevantur inde pro maiori parte.
marg.| £ .5. % Effundit eas : Resolvendo vapores in pluvias.
marg.| £ .6. % Numquid : Hic consequenter ostenditur predicte punitionis rationabilitas, cum dicitur. Numquid non Israel ascendere feci de terra. Quasi dicat sic educendo eos de dura servitute ad terram fluentem lacte et {4.1900} melle, et ideo huius beneficii ingrati sunt magis digni punitione.
marg.| £ .7. % Et Palestinos, id est Philisteos.
marg.| £ .8. % De Cappadocia : Quasi dicat sic : et hoc habetur Gn. 10.
marg.| £ .9. % Et Syros de Cyrene : Quasi dicat transfero Gentem de terra ad terram, prout placet voluntati mee, et aliquando propter demeritum sue culpe, ideo subditur.
marg.| £.10.% Ecce oculi : Eius peccata considerando et puniendo, ideo subditur.
marg.| £.11.% Et conteram, etc. Totaliter destruendo : temperat tamen istum rigorem quantum ad Iudeos, dicens.
marg.| £.12.% Verumtamen conterens non, id est destruam omnino.
marg.| £.13.% Domum Iacob dicit : Sed per orbem dispergam. Ideo subditur.
marg.| £.14.% Ecce enim : Sicut concutit triticum in cribro. Ad hoc enim concutitur granum in cribro, ut purgetur, sic enim, pene a Deo inflicte sunt peccatorum purgative quando patienter tolerantur.
Numérotation du verset Am. 9,1 
marg.| £ .1. % {4.1901} Et non cadet lapillus super terram, id est verbis meis nihil transibit in vacuum, quin impleatur.
marg.| £ .2. % In gladio morientur omnes peccatores : Qui sunt in peccatis suis obstinati.
marg.| £ .3. % Qui dicunt non appropinquabit : Quia comminationes prophetarum frivolas reputabant.
marg.| £ .4. % In die illa : Postquam Amos denuntiavit populi Israel destructionem, hic ultimo denuntiat finalem reparationem per Christum. Dicunt tamen aliqui expositores catholici, quod propheta hic denuntiat reparationem populi Iude que facta est in reditu captivitatis Babylonice super Zorobabel duce, sed hoc non videtur verum, quia populus ille nunquam fuit in tanta prosperitate que hic describitur, cum subditur : Ut possideant reliquias Idumee et omnes nationes, immo semper fuit in subiectione et servitute. Primo Persarum. Secundo Grecorum. Tertio Romanorum, propter quod beatus Iacobus. Act. 15. allegat hanc scripturam dictam de edificatione ecclesie per fidem. Rabbi Salomon etiam exponit quod dicitur hic. Suscitabo tabernaculum David, etc., id est regnum David, quod secundum omnes Hebreos intelligitur suscitandum per adventum Messie. Et sic secundum Rabbi Salomon scriptura hec loquitur de tempore Christi, quamvis erret dicendo hoc tempus futurum, quod iam est preteritum. Item in libro Canhedrin, qui apud Hebreos est authenticus, dicitur. Erigam tabernaculum David quod cecidit. Dicit Rabbi Iohannam. In generatione in que filius David, id est Messias venturus est, sapientes magistri minorabuntur, et sic fuit tempore Christi, quia aliqui Iudeorum erant Saducei qui negant spiritum et angelum, et resurrectionem, quod est maxime erroneum. Alii vero Pharisei qui propter traditiones suas irritaverant mandata Dei, quod est valde fatuum. Patet etiam quod hec scriptura. Suscitabo tabernaculum David, etc. refertur ad tempus Christi secundum Hebreos : igitur sequendo dicta beati Iacobi, exponenda est hec littera de reedificatione ecclesie per Christum in unione Gentium et Iudeorum, sicut allegatur Act. 15. Et dividitur in duas partes, quia primo describitur hec reedificatio. Secundo reedificationis acceleratio, ibi: Ecce dies. Ad intelligentiam primi sciendum, quod {4.1902} Christus David nominatur in scriptura veteris testamenti, Osee. 3.b. Post hec revertentur filii Israel et querent Dominum Deum suum, et David regem suum. Ubi habet translatio Chaldaica. Revertentur filii Israel et querent cultum Dei sui, et obedient Messie filio David regi suo, sicut ibidem fuit expositum. Et similiter. Ier. 30.b. Servient Domino Deo suo, et David regi suo. Translatio Chaldaica habet : Colent coram Domino Deo suo : et obedient Messie filio David. Item sciendum, quod una est ecclesia que incepit a primo Abel iusto usque ad ultimum electum, qui in fine mundi nasciturus est, secundum quod dicit beatus Grego. homilia. 7. Et ista ecclesia vocatur tabernaculum Dei, sive Christi, Is. 4.b. Et erit tabernaculum in umbraculum diei, etc. Apocalyp. 21.a. Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, etc. Igitur tabernaculum istud in quo est verus Dei cultus, cecidit post diluvium, omnibus ad idololatriam declinantibus a tempore Nemroth, qui coegit homines ignem adorare, paucis tamen exceptis, ut Abraham et aliquibus aliis fidelibus. Multi etiam de illis qui descenderunt ab Abraham declinaverunt ad idololatriam, ut Ismaelite filii Cethure, et Idumei ab Isaac descendentes. Et licet omnes filii Iacob fuerint fideles, tamen multi postea ab eis descendentes fuerunt idololatre, ut patet Ex. 32. de adoratione vituli. Et in libris Iudicum et regum de cultu idolorum. Sed casum huius tabernaculi reparavit Christus et eius discipuli, per quorum predicationem cessavit idololatria per orbem, et vocati sunt Iudei et Gentiles ad fidem. Et hoc est quod dicitur hic. In die illa, id est tempore gratie quod dicitur dies : ad Rm. 13.d. Nox precessit, dies autem appropinquavit.
marg.| £ .5. % Suscitabo tabernaculum David, id est ecclesiam Christi, qui secundum deitatem est ab eterno, ad Hbr. 13.b. Iesus Christus heri, et hodie, ipse et in secula.
marg.| £ .6. % Quod cecidit : Per idololatriam modo predicto.
marg.| £ .7. % Et reedificabo aperturas murorum, id est scissuras Gentium per diversos ritus, quia alique colebant Iovem, et alie Dianam, et alie Martem : et sic de aliis, qui per predicationem Christi et Apostolorum reducte sunt ad unum verum Dei cultum.
marg.| £ .8. % Et ea que corruerant : Quia multi corruerant a fide unius Dei, ad eam sunt relevati.
marg.| £ .1. % {4.1903} Et reedificabo eum sicut in diebus antiquis, id est sicut ante diluvium quando omnes communiter colebant unum Deum secundum ipsius Ade instructionem, licet postea corrupti fuerint communiter carnalitate et lascivia, Gn. 6.b. Omnis quippe caro corruperat viam suam.
marg.| £ .2. % Ut possideat reliquias Idumee, et omnes nationes : Ista autem possessio non intelligitur per Dominium temporale, sed spirituale, in quantum apostoli et fideles alii colla Gentium subiecerunt fidei : ideo Act. 15. ubi allegatur hec scriptura secundum translationem. Lxx. que tunc multum erat authentica : pro eo quod dicitur hic. Ut possideant reliquias Idumee et omnes nationes, eo quod invocatum sit nomen meum super eos, dicitur ibi: Ut requirant ceteri hominum Dominum, et omnes Gentes super quas invocatum est nomen meum. Et ideo quod dicitur hic. Eo quod invocatum sit nomen meum super eos, refertur ad illos qui vocati sunt ad fidem. Exprimuntur autem hic specialiter Idumei, quia ipsi et Iudei de duobus fratribus descenderunt scilicet Iacob et Esau : et Christus ex Iudeis descendit secundum carnem, et similiter apostoli et primi credentes.
marg.| £ .3. % Ecce dies veniunt : Hic consequenter describitur dicte reedificationis acceleratio, que facta est per celerem Evangelii publicationem : quia vivente adhuc beato Petro et pluribus aliis apostolis, fides catholica fuit per totum orbem predicata, sicut plenius declaravi super illud Ps. 18.a. In omnem terram exivit sonus eorum, etc. Et breviter potest hic resumi. Predicatio enim Evangelii incepit a Hierusalem, que est in medio terre habitabilis. Act. 1. Et inde derivata est circumquaque, versus autem occidentem publicata fuit vivente Petro : quia discipuli ab eo missi in Franciam pro predicatione Evangelii, edificaverunt Senonis ecclesiam in honore beati Petri, quem credebant passum, sed postea audientes ipsum vivum, nominaverunt dictam ecclesiam sancti Petri vivi : in qua pluries ego fui. Et eodem tempore fides catholica fuit predicata per omnia loca notabilia regni Francie, usque ad mare oceanum, quod est terminus terre habitabilis secundum Astrologos. Et eadem ratione Evangelium tunc fuit predicatum versus alias partes a Hierusalem, scilicet {4.1904} orientis, austri et aquilonis : immo probabilius hoc videtur, quia plures Apostoli et alii Christi discipuli dispersi fuerunt ad predicandum Evangelium versus alias partes quam versus occidentem, et sic patet acceleratio Gentium ad fidem. Item sciendum, quod conversio Gentium ad fidem messis designatur nomine, Luce. 10.a. Messis quidem multa ; operarii vero pauci. Et similiter calcatio uve, et seminatio parabolice dicuntur. Prophete enim hoc modo frequenter loquuntur, et Christus in Evangelio, Luce. 8.b. Semen est verbum Dei. Est igitur sensus. Ecce dies veniunt, id est tempus novi testamenti.
marg.| £ .4. % Et comprehendet arator messorem, id est predicator statim attinget ad fidelium conversionem, sicut patet Act. 2. ubi ad predicationem Petri statim conversi sunt tria millia, et quarto capitulo quinque milia.
marg.| £ .5. % Et calcator uve, id est propinator sacre doctrine.
marg.| £ .6. % Mittentes semen, id est faciet discipulos aptos ad predicandum, sicut patet in Actibus Apostolorum in pluribus locis, quod edocti ab eis predicabant verbum Dei.
marg.| £ .7. % Et stillabunt montes, id est Apostoli ceteris preeminentes.
marg.| £ .8. % Dulcedinem : Evangelice doctrine.
marg.| £ .9. % Et omnes colles, id est minores doctores.
marg.| £.10.% Culti erunt : Cultura Spiritus Sancti ad proferendum fructum in ecclesia Dei.
marg.| £.11.% Et convertam captivitatem populi mei Israel : Liberando eos de servitute diaboli.
marg.| £.12.% Et edificabunt civitates desertas et habitabunt, etc. Per hec intelliguntur universi status ecclesie. Per civitates status coniugatorum, in quo requiritur consensus animorum. Unde et civitas dicitur civium unitas. Per vineas vero status prelatorum et doctorum, unde et Christus dixit Apostolis Io. 15.a. Ego sum vitis, et vos palmites. Per hortos vero status religiosorum, qui sunt clausi sub disciplina regulari. Isti enim status sunt instituti a temporibus Apostolorum et discipulorum Christi. Et perceptio utilitatis seu fructus consequentis est consecutio meriti in presenti, et premii in futuro. Quod nobis concedat, etc.
Numérotation du verset Am. 9,moraliter 
marg.| £ .1. % {4.1897} Vidi Dominum stantem : Hic Amos prophetat contra regnum duarum tribuum in quo erat Domini templum. Et per hoc significatur comminatio Dei super ministros ecclesie militantis, cum dicitur. Vidi Dominum stantem, id est super ministros ecclesie ad punitionem sue malitie.
marg.| £ .3. % Percute, id est malum pontificem.
marg.| £ .4. % Et commoveantur super liminaria, id est punientur mali clerici ab eo supportati, et subditur causa, cum dicitur.
marg.| £ .5. % Avaritia enim in capite hominum : Qui caput est eorum.
marg.| £ .6. % Et novissimum, etc., id est minimus de clero Dei vindictam non evadet.
marg.| £ .8. % {4.1898} Non erit fuga eis : Scilicet a Dei vindicta ideo sequitur.
marg.| £ .9. % Si descenderint usque ad infernum, id est si recurrerint ad consulendum demones pro sua evasione, sicut fecit Saul. 1Rg. 28.
marg.| £.10.% Inde manus mea : Recursum suum frustrando.
marg.| £.12.% Et si ascenderint : Sanctos deprecando non iuvabuntur ab eis, quia sunt indigni.
marg.| † Et si absconditi, id est si fuerint confusi de orationibus religiosorum eis non valebit, quia ponunt impedimentum.
marg.| £.14.% Et si celaverint : Quasi dicat hoc est impossibile, quia nuda et aperta sunt oculis Dei omnia, ad Hebreos. 4.d.
marg.| £.16.% Et si abierint : Quasi dicat ibi persequar eos superaddendo afflictionem.
marg.| £.18.% Et Dominus : Quasi dicat non potest effectus eius impediri.
Numérotation du verset Am. 9,moraliter 
marg.| {4.1899} £ .1. % Et ascendet : Exponatur sicut in capitulo precedenti.
marg.| £ .2. % Qui edificat : Hic loquitur de bonis ecclesie ministris dicens. Qui edificat ascensionem suam. divina contemplando.
marg.| £ .3. % Et fasciculum : Opera pietatis exercendo.
marg.| £ .4. % Qui vocat aquas maris, id est vere penitentes ad sui cognitionem.
marg.| {4.1900} £ .5. % Et effundit : Per sanam doctrinam, ut patet in Paulo.
marg.| £ .6. % Numquid non filii : Hoc dicitur propter aliquos qui post divinam vocationem ad vomitum revertuntur, et sic peiores fiunt quam prius.
marg.| † Numquid non Israel ascendere, id est de tenebris peccati quasi dicat. Sic propter quod reditus ad vomitum aggravat peccatum. Et sequitur pena, cum dicitur.
marg.| £.14.% Ecce enim mandabo ego, etc :
Numérotation du verset Am. 9,moraliter 
marg.| {4.1901} £ .4. % In die illa etc. Istud usque ad finem capituli exposui litteraliter de adventu Christi, quod alii doctores exponunt de reedificatione {4.1902} templi per Zorobabel et socios eius. Et sic expositio mea litteralis est etiam spiritualis respectu illius expositionis propter quod de alia pertranseo quo ad presens.
Numérotation du verset Am. 9,additio Burgensis 
prol.| {4.1905} In capitulo 9. Ubi dicitur in Postilla. Numquid. Hic consequenter ostenditur.
prol.| Postillator in hoc loco omisit illud exponere quod dicitur in littera. Numquid non, ut filii Ethiopum vos estis mihi filii Israel, ait Dominus. Cuius sensus cum continuatione ad sequentia habetur in Glo. ubi sic dicitur : Gloriabantur Iudei, quia erant de stirpe patrum, {4.1906} de quibus locutus est Deus, et quod etiam de Egypto eos eduxit. Contra hoc quoque dicit Dominus. Sicut creavi vos, ita et Aethiopes, sicut eduxi vos de Egypto, ita et istos alios de diversis partibus adduxi : ergo non superbiatis, quia equali conditione facti equali sententie subiacebunt. Hec in Glo. secundum quam ista dicuntur ad conterendam superbiam eorum, de qua subditur : Et ecce oculi Domini super regnum peccans, et conteram illud.


Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Am. 9), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2025. Consultation du 06/12/2025. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=42&chapitre=42_9)
Signaler un complément d'information

Notes :