string(58) "/var/www/html/gloss-e/sources/editions/lyr/GLOSS-lyr37.xml"
Nicolaus de Lyra

Capitulum 1

Numérotation du verset Ez. 1,1 

Et factum est in
tricesimo anno in quarto1
1 quarto] + mense Weber
in quinta
mensis cum essem in medio
captivorum iuxta flumen2
2 flumen] fluvium Weber
Chobar aperti sunt celi et vidi
visiones Dei.
Numérotation du verset Ez. 1,2 

In quinta mensis ipse est annus quintus
transmigrationis
Ioachim3 regis Iuda4.
3 Ioachim ΩJ*etc. ] Iaochim cacogr. Rusch , revera Ioiachin Edmaior. , Ioachin Ω J2 etc. Weber |
4 Ioachim regis Iuda] regis Ioachim Weber |
Numérotation du verset Ez. 1,3 

Factum est verbum Domini
ad Ezechiel5 filium Buzi sacerdotem
5 Ezechiel] Hiezeciel Weber
in terra Chaldeorum
secus flumen
Chobar
et facta est
super eum ibi manus Domini.
Numérotation du verset Ez. 1,4 

et vidi et ecce ventus
turbinis
veniebat ab aquilone
et nubes magna
et ignis
involvens
et splendor
in circuitu eius
et de medio
eius
quasi species electri id est de medio ignis
Numérotation du verset Ez. 1,5 

et ex medio eorum
similitudo
quatuor
animalium
et hic aspectus eorum similitudo hominis
in eis
Numérotation du verset Ez. 1,6 

et quatuor facies uni
et quatuor pinne uni
Numérotation du verset Ez. 1,7 

et pedes
eorum pedes recti
et planta pedis eorum quasi planta
pedis vituli
et scintille
quasi aspectus aeris candentis
Numérotation du verset Ez. 1,8 

et manus hominis
sub pinnis eorum
in quatuor partibus et facies et pinnas per quatuor partes habebant
Numérotation du verset Ez. 1,9 

iuncteque erant pinne eorum alterius ad alterum
non revertebantur
cum incederent
sed unumquodque ante faciem suam gradiebatur
Numérotation du verset Ez. 1,10 

similitudo autem vultus eorum
facies hominis
et facies leonis a dextris ipsorum quatuor facies autem bovis
a sinistris ipsorum quatuor et facies aquile
ipsorum quatuor
Numérotation du verset Ez. 1,11 

et facies eorum et pinne eorum extente desuper
due pinne singulorum iungebantur
et due tegebant corpora eorum
Numérotation du verset Ez. 1,12 

et unumquodque coram facie sua
ambulabat ubi erat impetus
spiritus
illuc gradiebantur
nec revertebantur
cum ambularent
Numérotation du verset Ez. 1,13 

et similitudo animalium aspectus eorum quasi carbonum ignis ardentium
et quasi aspectus lampadarum
hec erat visio discurrens in medio animalium
splendor ignis
et de igne fulgor
egrediens
Numérotation du verset Ez. 1,14 

et animalia ibant
et revertebantur
in similitudinem fulguris coruscantis
Numérotation du verset Ez. 1,15 

cumque aspicerem animalia apparuit rota una super terram iuxta animalia habens quatuor facies
Numérotation du verset Ez. 1,16 

et aspectus rotarum et opus earum quasi visio maris
et una similitudo ipsarum quatuor et aspectus earum et opera quasi sit rota in medio rote
Numérotation du verset Ez. 1,17 

per quatuor partes earum euntes
ibant
et non revertebantur cum ambularent
Numérotation du verset Ez. 1,18 

statura quoque erat rotis
et altitudo
et horribilis aspectus
et totum corpus plenum oculis in circuitu ipsarum
quatuor
Numérotation du verset Ez. 1,19 

cumque
ambularent
animalia ambulabant
pariter et rote iuxta ea et cum elevarentur
animalia de terra
elevabantur simul
et rote
Numérotation du verset Ez. 1,20 

quocumque ibat spiritus
illuc eunte spiritu et rote
pariter levabantur
sequentes
eum spiritus enim vite erat in rotis
Numérotation du verset Ez. 1,21 

cum euntibus ibant et cum stantibus stabant et cum elevatis a terra pariter elevabantur et rote sequentes ea
quia spiritus vite erat in rotis
Numérotation du verset Ez. 1,22 

et similitudo super caput animalium firmamenti
quasi aspectus crystalli horribilis
et extenti
super capita eorum desuper
Numérotation du verset Ez. 1,23 

sub firmamento autem pinne eorum recte alterius ad alterum
unumquodque duabus alis
velabat corpus suum
et alterum
similiter velabatur
Numérotation du verset Ez. 1,24 

et audiebam
sonum alarum quasi sonum
aquarum multarum
quasi sonum sublimis Dei
cum ambularent
quasi sonus erat multitudinis ut sonus castrorum
cumque starent dimittebantur
pinne eorum
Numérotation du verset Ez. 1,25 

nam cum fieret vox
supra firmamentum
quod erat super caput eorum
stabant
et submittebant alas suas
Numérotation du verset Ez. 1,26 

et super firmamentum quod erat imminens capiti eorum quasi aspectus lapidis saphiri similitudo throni
et super similitudinem throni similitudo quasi aspectus hominis desuper
Numérotation du verset Ez. 1,27 

et vidi quasi speciem electri velut aspectum ignis
intrinsecus eius per circuitum
a lumbis eius et desuper
et a lumbis eius usque deorsum
vidi quasi speciem ignis
splendentis
in circuitu
Numérotation du verset Ez. 1,28 

velut
aspectum arcus
cum fuerit in nube
in die pluvie hic erat aspectus splendoris
per gyrum.

Capitulum 1

Numérotation du verset Ez. 1,1 
prol.| Incipit postilla fratris Nicolai de Lyra super Ezechielem.
marg.| £ .1. % {4.1067} Et factum est : Hic consequenter accedendum est ad formam tractatus, que est divisio libri : qui in duas partes dividitur, scilicet in proemium et tractatum, qui incipit ibi : Et vidi. In proemio vero primo ponitur tempus revelationis facte Ezechieli prophete, cum dicitur : Et factum est, scilicet etatis Ezechielis, ut dicit Hieronymus in prologo. Hoc enim tempus est conveniens regimini et predicationi. unde et Ioseph in tricesimo suo anno factus est prepositus Egypti, Gn. 41. Et Christus baptizatus, Lc. 3. Et extunc Christus cepit predicare in publico. Sed contra hoc videtur quedam glossa super locum istum, que dicit sic : In anno tricesimo non etatis, etc. At quod dicendum quod illa glossa dicitur esse Hieronymum. Et ideo non est absolute intelligenda, aliter contradiceret sibi, quia dicit contrarium in prologo, ut allegatum est. Et ideo intelligenda est cum ista suppletione : In tricesimo anno non etatis, supple tantummodo : sed cum hoc in tricesimo anno alterius enumerationis. Que autem sit illa Hieronymus prosequitur in illa glossa dicens : quod incipit a decimo octavo anno Iosie regis.
marg.| Ad cuius intellectum sciendum, quod Iudei aliquando in libris et chartis numerabant annos a iubileo immediate precedente, et sic non accipitur hic secundum Hieronymum aliquando vero numerabant ab aliquo facto notabili emergenti, sicut a fundatione templi per Salomonem et transmigratione Ioachin, ut habetur in hoc proemio, ipse est annus quintus {4.1068} transmigrationis Ioachin. Anno autem Iosie decimooctavo repertus fuit liber Deuteronomii in templo, ut habetur. 3Rg. 4. in quo continentur maledictiones terribiles venture super legis transgressores, et maxime per idololatriam. Quibus auditis Iosias sciens transgressiones predecessorum suorum, scidit vestimenta sua pre horrore mali super populum venturi, et quesivit consilium ad placandum iram Dei : et ideo ab isto facto notabili ceperunt anni predicto modo numerari : a quo usque ad quintum annum transmigrationis Ioachin in quo facta est revelatio Ezechieli, ut in hoc prologo dicitur, fluxerunt anni triginta, quod sic patet. Iosias regnavit annis triginta unum 4Rg. 22. et sic de regno eius post inventionem libri predicti remanent tredecim anni. Item undecim de regno Ioachin filii eius 4Rg. 23. Item sex menses in quibus regnaverunt Ioachaz et Ioachin 4Rg. 23. et 24. qui sex menses cum parte decimioctavi anni Iosie remanente post inventionem libri pro uno anno computantur. Item quinque de transmigratione Ioachin, qui simul iuncti faciunt annos triginta. et idem annus fuit tricesimus etatis Ezechielis et inventionis libri Deuteronomii, et quintus transmigrationis Ioachin. Secundo notatur locus cum dicitur.
marg.| £ .2. % Cum essem in medio captivorum iuxta fluvium Chobar : Et hic fluvius est in terra Chaldeorum, ut postea subditur. Ezechiel enim cum Ioachin transmigraverat. Dicunt autem hic aliqui, quod Chobar est nomen appellativum, ut sit sensus : Iuxta fluvium Chobar, id est iuxta fluvium gravem ex magnitudine aque et eius impetu. Sed hoc dictum procedit ex ignorantia idiomatis Hebrei. Si enim hoc esset verum, scriberetur per litteram Daleth in fine, sic Chobad. nunc autem in Hebreo scribitur per litteram Res in fine. et ideo dicendum quod est nomen proprium tantum.
marg.| £ .1. % {4.1069} Aperti sunt celi : Non secundum existentiam, sed secundum apparentiam, prout in coruscationibus videntur aperiri.
marg.| £ .2. % Et vidi : Visione imaginaria et intellectuali.
marg.| £ .3. % Visiones Dei, id est a Deo mihi factas, et divina secreta significantes. Tertio in hoc prologo notificatur autor ministerialis huius libri.
Numérotation du verset Ez. 1,moraliter 
marg.| £ .1. % {4.1067} Et factum est, etc. In ista prima visione Ezechielis secundum sensum litteralem per quatuor facies animalium signantur quatuor regna, que successive populum Iudaicum afflixerunt, scilicet Babyloniorum, Persarum, Grecorum, et Romanorum. Secundum sensum mysticum per populum Iudaicum, Christianus populus figuratur, sicut dicitur 1Cor. 10.c. Omnia in figura contingebant illis, propter quod et nomen Iudaicum secundum rem translatum est ad populum Christianum, sicut dicitur, Rm. 2.c. Non enim, qui in manifesto Iudeus, neque, que in manifesto in carne est {4.1068} circumisio, sed qui in abscondito Iudeus est, et circumisio cordis in spiritu, non littera, cuius laus est non ex hominibus, sed ex Deo.
marg.| Et ideo per quatuor regna predicta et quatuor facies mystice signantur quatuor hominum genera, que successive populum catholicum afflixerunt.
Primi fuerunt principes Iudeorum ut patet Act. 8. et 9. et in pluribus aliis locis. Et signantur per faciem hominis, eo quod habuerunt notitiam divine legis, licet in eis obscurata fuerit per rebellionem ad Christum : sicut dicitur, Rm. 11.c. Cecitas ex parte contigit in Israel.
Secundi fuerunt imperatores Roman. qui crudeliter et longo tempore persecuti sunt fidem Christi, ut patet ex martyrum {4.1069} gestis, et signantur per faciem Aquile, eo quod Aquila signum est imperii Romani.
Tertii fuerunt heretici, et signatur per faciem bovis, eo quod bos est animal laboriosum : ipsi vero laborem penitentie pretendentes in multis locis deceperunt simplices Christianos. Quarti vero sunt Sarraceni, et maxime a tempore Saladini, qui fuit animosus et in rebus bellicis pervigil et strenuus, propter quod significatur per faciem {4.1070} leonis. Per alas autem animalium per quas elevabantur in altum signatur superbia predictorum. Per pedes autem eorum affectiones ad nocendum. Per manus vero opera mala, eo quod manus est organum organorum, ut dicitur tertio de Anima. Per rotas sequentes animalia, signantur eorum ministri in malitia exercenda. Per hoc autem quod animalia et rote per quatuor partes ibant, significatur persecutio Christianorum a predictis per quatuor orbis partes, et maxime ab imperatoribus Romanis, qui dominabantur in eis.
Numérotation du verset Ez. 1,2 
Lyra
prol.| [sine postilla]
Numérotation du verset Ez. 1,3 
marg.| Et primo ex nomine cum dicitur. £ .4. % Factum est verbum Domini ad Ezechielem : Secundo, ex genere, cum dicitur.
marg.| £ .5. % Filium Buzi sacerdotem : Ex quo patet quod Ezechiel fuit de tribu sacerdotali et per consequens de regia, quia iste due tribus erant commiste. Fuit etiam pater eius propheta secundum regulam Hebreorum videlicet, quod quando in principio libri alicuius prophete exprimitur nomen patris sui, datur intelligi, quod fuit propheta, sicut et filius quamvis non habeatur prophetia eius, sicut nec aliorum multorum.
marg.| £ .6. % Et facta est super : Elevans mentem eius ad cognitionem secretorum Dei.
Numérotation du verset Ez. 1,3 
additio Burgensis 1.
prol.| {4.1085} In capitulo 1. ubi dicitur in postilla : « Ex quo patet quod Ezechiel fuit de tribu sacerdotali », de hac regula, quam asserit Postilla<tor> esse Hebreo dictum, fuit supra Ier. 1 in additione.
Numérotation du verset Ez. 1,4 
marg.| £ .7. % Et vidi : Hic consequenter ponitur tractatus : Et quia liber iste est de Deo creaturis presidente, ut supra dictum est. Ideo dividitur in duas : quia primo ponitur huius presidentie supereminens modus. Secundo multiplex eius affectus, cap. 2. et sequentibus. propter quod dicunt aliqui expositores, quod primum caput virtualiter continet sententiam sequentium : prout effectus in causa efficiente virtualiter continetur. In hoc autem capite describitur quedam imaginaria visio ad significandum divine presidentie modum, cuius significationem Ezechiel intellexit, aliter non fuisset propheta, secundum quod dicitur, Dn. 10.a. Intelligentia opus est in visione : ut diffusius pertractavi in principio libri Psalmorum. Igitur primo exponetur littera huius capitis applicando eam ad apprehensionem imaginarie visionis, postea dicetur quid per illam visionem imaginariam intelligatur. Hec autem visio imaginaria habet tres partes. {4.1070} Prima continet animalia apparentia. Secunda rotas apparentes iuxta ea, que incipit ibi : Cumque aspicerem. Tertia firmamentum apparens super capita animalium : et de super effigiem hominis sedentis super thronum, que incipit ibi : Et similitudo super caput animalium.
marg.| Ad intellectum vero prime partis, que satis traditur involute, considerandum quod propheta videbat imaginarie nubem magnam ab Aquilone venientem igne involutam eo modo quo apparet in coruscatione. Et per aperturam illius nubis videbat quatuor animalia in omnibus similia. licet aliqui dicant, quod apparebat tantum unum animal habens quatuor facies, sed littera magis videtur concordare, quod essent quatuor animalia, sicut apparebit magis infra 10.a. Et sic erant ibi Sedechim facies.
marg.| Et idem dicit Rabbi Salomon quantum ad numerum facierum. tamen aliter exponit dispositionem earum. Et quia illa quatuor animalia ab omnibus ponuntur similia in omnibus, habita descriptione unius, habetur descriptio omnium. Dicunt ergo doctores nostri, quod corpus animalis erat erectum super pedes et in superiori parte quadratum, vel secundum alios rotundum : non tamen quantum ad hoc est magna differentia, quia secundum utrosque facies disponebantur secundum quatuor partes oppositas, ita quod facies hominis erat in parte animalis opposita directe aspectui prophete. Et dicitur pars anterior. in parte vero opposita seu posteriori facies Aquile, et in aliis duabus partibus sibi oppositis facies leonis et facies bovis : ita quod facies leonis erat in dextera parte respectu faciei hominis, et facies bovis in sinistra.
marg.| Rabbi Salomon aliter exponit dicens : quod quatuor facies unius animalis apparebant in directo aspectu prophete, ita quod facies leonis erat prima : hominis, secunda : bovis, tertia : Aquile, quarta. Et ita intelligendum in aliis tribus partibus quadrati. Et in quolibet animali erant similiter quatuor ale, quarum erant due demisse ad corpus tegendum, et due superius erecte ad volandum. Et per extentionem alarum erant ista animalia adinvicem iuncta sicut homines in choreis, et in quolibet erant quatuor manus similes manibus hominis, {4.1071} et similiter quatuor pedes, quorum tibie tales erant, quod flexura genu equaliter flectebatur ad quatuor partes oppositas : et similiter planta pedis equaliter applicabilis procedendo ad quatuor partes oppositas absque corporis conversione, sicut si homo haberet oculos in posteriori parte capitis sicut in anteriori. Et similiter super utramque aurem et genua equaliter flexibilia ad partes quatuor, et plantas equaliter applicabiles ad dictas partes posset ambulare ad quatuor partes oppositas sine corporis conversione.
marg.| Sciendum etiam, quod cuilibet faciei correspondebat unus pes in parte inferiori in recta linea sub facie. Ale vero sic erant situate, quod una erat inter duas facies et econverso, scilicet una facies inter duas alas. Et huic sententie potest de facili littera applicari, cum dicitur : Et vidi. Imaginaria visione et intellectuali.
marg.| £ .1. % Et ecce ventus turbinis : Qui facit revolutiones in aere.
marg.| £ .2. % Veniebat ab Aquilone : Secundum situm Jerusalem.
marg.| £ .3. % Et nubes magna : Extensive et intensive.
marg.| £ .4. % Et ignis involvens : Sicut apparet in coruscationibus magnis.
marg.| £ .5. % {4.1072} Et splendor in circumitu eius : Sicut coruscationes emittunt splendorem.
Numérotation du verset Ez. 1,5 
marg.| £ .6. % Et de medio eius quasi species, id est similitudo.
marg.| £ .7. % Electri : Est autem electrum clarius relucens auro et argento. De medio enim ignis videbatur egredi talis refulgentia sive color. in hebreo habetur: Quasi species [hébreu] chasmal. Et dicit hic Rabbi Salomon quod ipse nescit proprie quid significet chasmal. Et ideo nescio quare Hieronymus transtulit electrum. Non enim multum videtur probabile quod melius intellexerit Hebraicum quam doctor ille.
marg.| £ .8. % Et in medio eorum similitudo : quasi dicat non erant animalia secundum veritatem, sed secundum apparentiam.
marg.| £ .9. % Similitudo hominis : Ista facies primo ponitur, quia erat in directo aspectu prophete, non autem alie tres secundum imaginationem Latinorum. secundum Hebreos vero omnes quatuor erant in directo aspectu. facies tamen hominis exprimitur primo, quia est facies animalis notabilioris, scilicet rationalis. in eadem tamen linea facies leonis erat prima, hominis secunda, bovis tertia, Aquile quarta.
Numérotation du verset Ez. 1,6 
marg.| £.10.% Et quatuor facies uni, id est animali modo predicto.
Numérotation du verset Ez. 1,7 
marg.| £ .1. % {4.1073} Et pedes eorum pedes recti, id est non habentes aliquam extentionem extra tibiam, ut sic essent equaliter applicabiles ad omnem partem.
marg.| £ .2. % Et planta pedis eorum quasi planta pedis : Planta autem vituli licet habeat extensionem ultra tibiam in parte anteriori, tamen illa est modica. Et propter hoc dicitur hic, quasi quia non erat in toto similis, quia planta animalium hic descriptorum nullam habebat extensionem ad aliquam partem. Et propter hoc Hebrei dicunt quod hec est littera : Et planta pedis eorum quasi planta pedis rotundi, sicut et tibia. Et ratio huius diversitatis est quia dictio Hebraica que ponitur hic, scilicet [hébreu] egel equivoca est ad vitulum et rotundum. Hebrei sequuntur unam significationem, et translatio nostra aliam. Hebrei tamen {4.1074} videntur melius dicere quia expositio translationis nostre reducitur ad dictum eorum, ut patet per predicta.
marg.| £ .3. % Et scintille quasi aspectus : Videbantur egredi de oculis animalium.
Numérotation du verset Ez. 1,7 
differentia
marg.| {LYR37£.1.%7T1} Incipit liber Ezechielis prophete. Primo capitulo. b. Quasi planta pedis vituli: Hebrei :   Quasi planta pedis rotundi id est nullam extensionem habentis extra tibiam. Aliter enim illa animalia per pedes suos non possent ire ad quatuor partes oppositas absque conversione corporum quod tamen oportet dicere secundum textum. Sciendum autem quod hec dictio hebraica egel est equivoca ad vitulum et rotundum. Translator non1 accepit primam significationem, et male sicut credo, prout magis explicavi passum istum exponendo. A
A ¶Codd. : Nicolaus de Lyra, Tractatus de differentia ab hebrea veritate, Ed1507, f. [79ra] LXXX
1 non] coniec.
Numérotation du verset Ez. 1,8 
marg.| £ .4. % Et manus hominis, id est similes manibus hominis.
marg.| £ .5. % Sub pennis eorum : quia videbantur aliquantulum progredi de subtus.
Numérotation du verset Ez. 1,9 
marg.| £ .6. % Iuncteque erant penne eorum : quia extremitas unius tangebat extremitatem alterius.
marg.| £ .7. % Non revertebantur cum incederent : Licet enim incederent ad quatuor partes, ut habetur infra : tamen hoc erat sine conversione corporis : ut predictum est, et istud vocatur hic, non reverti. Et subditur depositio facierum, cum dicitur :
Numérotation du verset Ez. 1,10 
marg.| £ .1. % {4.1075} Facies hominis, etc. Quia secundum descriptionem Latinorum facies hominis erat in latere opposito aspectui prophete. Facies autem leonis in latere dextro ipsius animalis : et facies bovis in latere sinistro. Secundum vero descriptionem Hebreorum quatuor facies huius animalis erant in latere opposito aspectui prophete : sic tamen quod facies leonis erat prima, hominis secunda, bovis tertia, ut dictum est, et sic facies hominis habebat, ad dexteram suam faciem leonis, et ad sinistram faciem bovis.
marg.| £ .2. % {4.1076} Et facies aquile : Quia secundum descriptionem Latinorum facies aquile erat in parte posteriori. Quia tamen aquila habet collum longum, facies aquile elevabatur super alias tres. Secundum Hebreos vero non plus elevabatur quam alie. unde et in Hebreo sic habetur : Et facies aquile in ipsis quatuor vel ad ipsam quatuor, id est existens in eadem linea cum aliis tribus, tamen ultima.
marg.| £ .3. % Et facies eorum : Quia facies videbantur respicere superiora, et penne extente ad volandum similiter extendebantur versus superiora.
Numérotation du verset Ez. 1,11 
marg.| £ .4. % Due penne : in extremitatibus, ut predictum est.
marg.| £ .1. % {4.1077} Et due te, corpora eorum : Et iste non erant extente ad volandum, sed demisse inferius ad tegendum corpus.
Numérotation du verset Ez. 1,12 
marg.| £ .2. % Et unumquodque eorum coram facie sua ambulabat, etc., id est sine conversione corporis modo predicto.
marg.| £ .3. % Ubi erat impetus spiritus illuc gradiebantur, id est venti turbinis supradicti.
marg.| £ .4. % Nec revertebantur, etc., id est corpora eorum non convertebantur.
marg.| £ .5. % Cum ambularent, etc. ad partes oppositas, non simul sed successive.
Numérotation du verset Ez. 1,13 
marg.| £ .6. % Et similitudo animalium et aspectus eorum, id est corpora animalium videbantur fulgentia sicut ignis et lampades accense.
marg.| £ .7. % Hec erat visio discurrens : quia ignis et fulgur videbantur progredi ab eis.
Numérotation du verset Ez. 1,14 
marg.| £ .8. % Et animalia ibant et revertebantur : quia ad partes oppositas poterant ire. et hoc vocatur hic reverti : hoc tamen erat sine corporis conversione, ut dictum est.
marg.| £ .9. % In similitudinem fulguris coruscantis : quia incessus eorum videbatur valde velox et terribilis.
Numérotation du verset Ez. 1,15 
marg.| £.10.% Cumque aspicerem animalia : Hic consequenter ponitur descriptio {4.1078} rotarum, de quibus dicunt aliqui, quod ibi tantum erat una rota sicut et unum animal secundum eos. Dicuntur tamen rote in plurali propter quatuor facies. sicut et unum animal dicitur plura, propter quatuor animalis facies : erat enim hec rota composita ex duobus circulis per omnia equalibus, intersecantibus se invicem in duobus punctis oppositis ad angulos rectos spherales, sicut duo coluri in sphera materiali. et sic erant ibi quatuor semicirculi per omnia similes et equales, qui dicuntur hic rote facies. Sciendum etiam quod quandocumque stabat rota, tangebat terram in altero punctorum intersectionis, et sic equaliter erat mobilis ad quatuor partes oppositas secundum quatuor rote facies. et hoc sine conversione corporis rote, sicut dictum est de tibiis et pedibus animalium. Et quod dictum est de una rota, intelligendum est de aliis tribus, sicut dictum est de quatuor animalibus. Hoc viso, de facili applicatur littera, cum dicitur : Cumque aspicerem animalia.
marg.| £.11.% Apparuit rota una super terram iuxta animalia : composita tamen ex duobus circulis.
marg.| £.12.% Habens quatuor facies, id est quatuor semicirculos.
Numérotation du verset Ez. 1,17 
marg.| £.13.% Et aspectus rotarum, id est talis coloris, sicut videtur mare quando est quietum. In Hebreo habetur : Sicut visio tharsis, id est lapidis pretiosi sic nominati, ut dicit Rabbi Salomon tamen non dicit qualis sit ille lapis aut cuius virtutis.
marg.| £.14.% Et aspectus earum et opera, quasi sit rota in medio, id est una {4.1079} transiens per medium alterius intrinsecando se invicem ad angulos rectos spherales.
marg.| £ .1. % Per quatuor partes earum euntes ibant, etc. Quia sicut dictum est, stabant in punctis interfectionum, et sic equaliter poterant revolvi ad quatuor partes. non tamen simul, sed successive.
marg.| £ .2. % Et non revertebantur cum ambularent, etc., id est sine conversione corporis totius rote poterant ad partes oppositas ambulare, sicut et animalia. Ad aliquem locum, et cetera. Totus iste versus non est in Hebreo, nec in libris correctis, sed immediate subditur :
Numérotation du verset Ez. 1,18 
marg.| £ .3. % Statura quoque erat rotis, etc., id est magnitudo.
marg.| £ .4. % Et altitudo, etc. scilicet magna.
marg.| £ .5. % Et horribilis aspectus : Propter magnitudinem et motum earum velocem.
marg.| £ .6. % {4.1080} Et totum corpus : scilicet cuiuslibet rote.
marg.| £ .7. % Plenum oculis in circumitu ipsarum, id est picturis ad modum oculorum factis, sicut est in cauda pavonis.
Numérotation du verset Ez. 1,19 
marg.| £ .8. % Cumque ambularent animalia, etc. ad quamcumque partem, ambulabant pariter et rote.
marg.| marg.| £ .9. % Et cum elevarentur animalia de terra, etc. : per volatum alarum.
marg.| £.10.% Et elevabantur simul et rote
Numérotation du verset Ez. 1,20 
marg.| quocumque ibat spiritus, id est ventus turbinis supradictus. Vel per spiritum intelligitur hic spiritus vivificans illas rotas, ideo subditur :
Numérotation du verset Ez. 1,21 
marg.| £.11.% Spiritus enim vite erat in rotis, etc. Quasi diceret, non movebantur per exteriorem impulsum seu tractum, sed per spiritum intrinsecum vivificantem. Cetera patent ex dictis.
Numérotation du verset Ez. 1,22 
marg.| £.12.% Et similitudo super capita animalium, etc. Hic consequenter {4.1081} describitur visio quantum ad illud quod erat super caput animalium : Et primum quod erat ibi, erat quedam similitudo firmamenti seu celi stellati : et supra firmamentum videbatur thronus sapphirinus, et supra thronum effigies hominis sedentis : ad cuius nutum et preceptum animalia et rote movebantur. Et hoc est quod dicitur : Et similitudo super capita animalium firmamenti. cuius color describitur cum subditur.
marg.| £ .1. % Quasi aspectus crystalli horribilis, id est venerabilis, eo modo quo dicitur, Genesis vicesimooctavo d. Quam terribilis est locus iste, non est hic aliud, nisi domus Dei et porta celi. Hebrei dicunt hic : Quasi aspectus glaciei fortis, loco cuius translator posuit crystalli horribilis, quia crystallus est glacies indurata per plures annos.
marg.| £ .2. % Et extenti super capita eorum desuper illa : Crystallus videbatur extendi super capita animalium, sicut extensio firmamenti.
Numérotation du verset Ez. 1,23 
marg.| £ .3. % Sub firmamento autem penne eorum recte, id est sursum erecte.
marg.| £ .4. % Alterius ad alterum : Quia tangebant se in extremitatibus, ut expositum est supra.
Numérotation du verset Ez. 1,24 
marg.| £ .5. % {4.1082} Et audiebam sonum alarum, etc. quando movebantur per volatum.
marg.| £ .6. % Quasi sonum aquarum multarum, etc., id est magnum et fortem.
marg.| £ .7. % Quasi sonum sublimis Dei, id est sicut sonum tonitrui, qui dicitur sonus Dei, quia ab eo factus.
marg.| £ .8. % Cum ambularent : Quasi dicat, Sonus erat multitudinis non cuiuscumque, sed ut sonus multitudinis castrorum ubi quando incedunt, a longe auditur sonus magnus et terribilis ex incessu turbarum, hinnitu equorum, et collisione armorum.
marg.| £ .9. % Cumque starent, dimittebantur penne eorum, id est ille penne que sursum erigebantur, ad volandum dimittebantur, sicut et penne avium, quando cessant a volatu.
Numérotation du verset Ez. 1,25 
marg.| £.10.% Nam cum fieret vox super firmamentum, id est preceptum sedentis in throno super firmamentum : ad cuius nutum stabant et volabant, ut dictum est. Consequenter proceditur ad descriptionem throni et sedentis super eum cum dicitur : Et super firmamentum quod erat super.
Numérotation du verset Ez. 1,26 
marg.| Et patet sententia ex predictis usque ibi:
Numérotation du verset Ez. 1,27 
marg.| £ .1. % {4.1083} Et vidi quasi speciem electri, id est species illius hominis videbatur de electro, vel talis coloris sicut est color electri : tamen differenter in parte superiori scilicet a lumbis eius et sursum : et in parte inferiori, scilicet a lumbis et deorsum : quia in parte superiori erat similis electro ignito : retinenti tamen fulgorem suum intra se. Ideo subditur : Velut aspectum ignis intrinsecus, etc.
marg.| £ .2. % A lumbis eius et desuper : In parte vero inferiori erat similis electro ignito fulgorem suum emittenti extrinsecus. ideo subditur :
marg.| £ .3. % Et a lumbis eius usque deorsum vidi quasi speciem ignis : {4.1084} id est electri igniti.
marg.| £ .4. % splendentis, id est splendorem emittentis.
Numérotation du verset Ez. 1,28 
marg.| £ .5. % Velut aspectum, id est viridis, qui est splendidus.
marg.| Ad facilius capiendum predictam visionem imaginariam posui figuras predictorum secundum descriptionem Latinorum et etiam Hebreorum, quantum ad hoc quod eorum descriptio differt a Latinis, scilicet in descriptione animalium tantum quantum ad descriptionem facierum : in aliis autem est eadem.
marg.| (figura 24)a
a figura : tétramorphe Li18 f. 142r-142v . - Re176 f. 4
marg.| Sciendum tamen, quod predicta non possunt sufficienter in plano describi : sed oportet per imaginationem inspicientis multa suppleri.
marg.| {4.1085} Ad intellectum visionis predicte considerandum quod sicut dicit Hieronymus in prologo : Iudei qui cum Ioachin ducti fuerant in Babylonem, de hoc penitebant, quod se reddiderant regi Babylonis : quia videbant adhuc stare Hierusalem, quam Ieremias denuntiaverat destruendam, et melius fore remanentibus in Hierusalem quam transmigratis in Babylonem, ut habetur Ieremie 24. Et ideo quinto anno a transmigratione Ioachin Dominus dedit Ezechieli spiritum prophetie, ad consolationem tamen captivorum, denuntians mala de propinquo ventura in Hierusalem et multo maiora quam sustinerent in Babylone. Per ventum igitur turbinis et nubem venientem ab aquilone, intelligitur exercitus Chaldeorum, qui per illam partem intravit Iudeam, ut frequenter dictum est supra in Isaia et Ieremia. Per ignem involventem intelligitur incendium civitatis et templi futurum.
marg.| Per quaternarium autem animalium, facierum et rotarum, intelligitur quaternarius numerus regnorum magnorum sibi succedentium, scilicet Chaldeorum, Persarum, Grecorum, et Romanorum, que etiam regna infestaverunt populum Iudeorum. Nec mirum, quod idem numerus pluribus similitudinibus figuratur, quia Gn. 41 septem anni fertilitatis et septem famis, duplici similitudine figurantur, scilicet per spicas plenas et steriles, et per boves pingues et macilentos. In speciali vero per faciem leonis, que prima est secundum descriptionem Hebreorum, intelligitur regnum Chaldeorum seu Babyloniorum, quod fuit primum inter ista quatuor, unde et rex Babylonis frequenter vocatur leo in scripturis. unde Ier. 4.b. Ascendit leo de cubili suo, etc. Et secundum aliquos habebat imaginem leonis in vexillo suo. Per faciem hominis intelligitur regnum Persarum et Medorum, quod successit regno Chaldeorum. Dn. 5 quia istud regnum humanius tractavit populum Iudeorum quam alia, unde et Cyrus dedit eis licentiam redeundi in Iudeam.
marg.| Per faciem bovis, regnum Grecorum, quia sicut bos impellit cornibus, sic regnum Grecorum molestavit populum Iudeorum, et maxime tempore Antiochi illustris, ut patet Primo et Secundo Machabaeorumb. Unde et Dn. 8. iste {4.1086} Antiochus vocatur cornu modicum, et postea factum grande nimis contra meridiem et contra orientem et contra fortitudinem, per quem intelligitur templum quod erat in Hierusalem.
b 1Mcc., 2 Mcc.
marg.| Per faciem autem aquile intelligitur regnum Romanorum. Unde et aquila est signum sive vexillum Romani imperii.
marg.| Per alas autem intelligitur angelica potestas presidens dictis regnis, quia omnia ista inferiora administrantur mediantibus angelis : unde et angelus presidens regno Persarum vocatur princeps Persarum, Dn. 10. Et presidens regno Grecorum, ibidem dicitur princeps Grecorum, et sic intelligendum est de aliis.
marg.| Per hoc quod animalia et rote iste ad quatuor partes ibant, intelligitur dilatatio istorum regnorum ad alias partes.
marg.| Per velocem motum et terribilem aspectum, intelligitur robur et ferocitas eorum. Per manus autem opera, eo quod manus est organum organorum (Tertio de Anima)c.
c Aristoteles, De Anima, 3.
marg.| Per firmamentum vero quod erat super capita animalium, intelligitur pars mundi superior, que dicitur locus Dei et beatorum.
marg.| Per sedentem in throno super firmamentum, intelligitur ipse Deus presidens omni creature celesti et terrestri : ad cuius nutum omnia disponuntur. Unde et ad preceptum sedentis in throno animalia quiescebant et movebantur quia ipse mutat tempora et etates, transfert regna atque constituit, ut dicitur Daniel secundo capitulod. Per hoc autem quod apparebat in forma humana, designabatur quod erat tempore gratie humanandus. Per hoc autem quod apparebat in colore electri, quod est auro et argento fulgidius, intelligitur excessus sue sapientie, cuius non est numerus. Per hoc autem, quod in parte superiori a lumbis et sursum retinebat splendorem interius, et in parte inferiori scilicet a lumbis et deorsum emittebat fulgorem exterius, intelligitur quod divina sapientia prout est in ipso, est nobis occulta, manifestatur tamen nobis aliqualiter per suos effectus, secundum quod dicitur ad Romanos primo cap. Invisibilia Dei a creatura mundi, id est ab homine, per ea que facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque virtus eius et divinitas. Sic ergo patet ex dictis, quod in hoc primo cap. describitur divine presidentie supereminens status sive virtus, ut supra dictum est.
d Dn. 2.
Numérotation du verset Ez. 1,28 
additio Burgensis 2.
prol.| In eodem capitulo ubi dicitur in postilla : Per quaternarium autem numerum animalium et facierum.
prol.| Circa hanc visionem Ezechielis quantum pertinet ad expositionem littere, applicando eam ad apprehensionem imaginarie visionis prophete, postillator eam exponit satis competenter, saltem pro maiori parte. Et si forte in aliquibus minus convenienter illam exposuit, non est multum curandum, eo quod expositio principalis non consistit in hoc, sed in illo quod per hanc imaginariam visionem intelligi debet, quod est principalius in hac visione. Circa quod expositio postillatoris videtur non solum devia ab autoritatibus sanctorum : sed etiam a communi opinione omnium Hebreorum expositorum, tam antiquorum quam modernorum. Est etiam valde consona littere ut videbitur. Primum patet per glossa communem, in qua expositiones Hieronymi, Gregorii, et quorundam aliorum doctorum innominatorum ponuntur, qui communiter per quatuor animalia, sanctos quatuor evangelistas seu evangelia quatuor principalia mysteria Christi fideliter narrantia : non autem quatuor mundanas monarchias prout postillator vult, intelligunt, prout plene patet predictam glossam intuenti. Quod autem ab Hebreorum expositionibus deviet, patet. Nam antiquissimi Hebreorum, scilicet Talmudici, in quodam libro autentico apud eos qui dicitur Haguiga, expresse determinant, quod intelligentia huius visionis Ezechielis debet esse secretissima, sic quod non licebat alicui eam scienti alios de ipsa docere nisi tantum unum, et hoc in magno secreto, non exprimendo totam intelligentiam, sed tradendo principia ex quibus discretus discipulus posset {4.1086} alia intelligere, et hoc propter magnitudinem mysterii, quod etiam secundum eos in hac visione intelligitur, prout Rabbi Moyses qui fuit de maximis modernorum, large tractat in suo libro de directione, parte tertia. in proemio : et in primis septem capitibus eiusdem partis. Et ibidem dicta sua de occultatione predictorum mysteriorum modo predicta confirmat per multas autoritates antiquorum. Hoc idem tenet Rabbi Salomon et Rabbi Cymhi, et ceteri expositores, scilicet quod intelligentia contentorum in hac visione Ezechielis sunt arcana secretissima legis divine, que non licet homini loqui. Manifestum est autem, quod monarchie Chaldeorum et Medorum, etc. non pertinent ad arcana legis. Sunt enim et fuerunt vulgariter nota. Et Daniel etiam, qui de eis prophetavit clare in pluribus locis, tradidit eas aperte et palam sic quod quilibet potest eas intelligere, sicut et alias planas prophetias. Isaias etiam de Chaldeis et Persis manifeste prophetavit cap. tertiodecimo. Et sic patet propositum, scilicet quod Hebreorum expositores non referunt intelligentiam huius visionis ad mundanas monarchias, sed ad divinorum arcana seu mysteria. Que autem sint arcana ista apud Hebreos que tantam requirebant occultationem, ipsi non declarant. Videtur tamen rationabiliter dicendum : quod quia secundum veritatem, prout sancti doctores tradunt, in hac visione incarnatio Christi et quedam alia eius mysteria intelligantur, huiusmodi autem incarnatio populo antiquo non erat propalanda. Tum quia valde rudis fuit : Tum quia pronus ad idololatriam et ad ponendam corporeitatem in Deo. Et ideo Dt. 4.b. eis dicitur : Custodite igitur solicite animas vestras : non enim vidistis aliquam similitudinem in die qua locutus est vobis Dominus, ne forte decepti faciatis vobis sculptam similitudinem. Et ideo occultandum eis fuit incarnationis mysterium in hoc loco et in pluribus aliis, ne forte si fuisset eis expresse propositum, laberentur in errorem circa divinitatem : estimantes quod ipse Deus secundum suam deitatem fieret corpus, non valentes percipere modum unionis humane nature ad verbum, prout fides ponit catholica, scilicet quod unio sit in persona, non in natura. Unde et hodie estimant false, quod nos confitendo Christum verum Deum esse et verum hominem, consequenter confiteamur unitatem divine nature et humane, {4.1087} sic quod natura divina et humana sint eadem numero, que tamen estimatio est falsa. Nam secundum determinationem Calcedon. concilii nusquam sublata est naturarum differentia in Christo propter unionem. Quod autem expositio postillatoris predicta sit inconsona littere patet ex multis. Primo, nam hec visio totaliter considerata erat representativa divine maiestatis. Propheta enim egrediens in campum, ut ei Dominus alloqueretur, ut habetur infra 3. cap. dixit : Et ecce ibi gloria Domini stabat, sicut gloria quam vidi super fluvium Chobar. In qua visione, scilicet secunda, expresse facit mentionem in eodem capitulo de predictis animalibus et rotis. Ex quo patet, quod huiusmodi animalia et rote pertinebant ad representationem divine glorie seu maiestatis, de qua loquitur. Que quidem visio in eodem capitulo contenta, facta fuit ad confirmandum Domini verbum, scilicet quod daret prophete constantiam per suam assistentiam, prout postillator ibidem exponit. In tali autem assistentia prophetam confortante, nihil videtur facere significatio monarchiarum predictarum. Item infra decimo capite ista quatuor animalia vocantur cherubim. Dicitur enim ibi : Ipsum est animal, quod vidi subter Deum Israel iuxta fluvium Chobar : et intellexi quia cherubim esset. Manifeste autem videtur inconveniens, quod monarchie ille mundane idololatre nominarentur, seu significarentur per cherubim : que sunt nomina angelorum beatorum, super quos Deus dicitur sedere, iuxta illud Psalmi 79e. Qui sedes super cherubim, et sic in aliis quam pluribus locis sacre scripture. Item recessus divine assistentie de templo representatus fuit prophete per recessum Domini super illa cherubim existentis, ut habetur plane in predicto capitulo decimo. Per que quidem cherubim, quatuor animalia predicta intelliguntur, ut ibidem habetur. Similiter etiam regressus divine assistentie ad templum designatur per gloriam Dei ingredientem per viam Orientalem, ut habetur infra quadragesimotertio. De qua gloria sic ingrediente propheta dicit : Secundum speciem quam videram, scilicet iuxta fluvium Chobar : ut ibidem exponitur in littera. Et sic patet, quod erant ibi animalia et rote predicte. Constat autem quod in hoc recessu seu regressu non est aliquod pertinens ad monarchias predictas. Item secundum postillatorem per quatuor animalia idem significatur quod per quatuor rotas : sicut per vaccas et spicas Pharaonis, Gn. 41. Quod non videtur posse stare. Nam prout littera testatur, inter animalia et rotas erat distinctio secundum rem, et convenientia in motu et quiete. Quod patet cum dicitur : Cumque ambularent animalia, ambulabant pariter et rote iuxta ea : et cum elevarentur animalia de terra, elevabantur simul et rote. Et infra : Cum euntibus ibant, et cum stantibus stabant, et cum elevatis a terra, pariter elevabantur et rote sequentes ea, scilicet animalia. Et sic apparet manifeste, quod animalia et rote significabant diversas res, quarum quedam sequebantur alias modo predicto, quod non invenitur in somnis Pharaonis, cuius exemplum inducitur, nec etiam monarchiis secundum eum hic significatis.
e Ps. 79.
prol.| Sunt etiam multa particularia in hac visione contenta que sanctis evangelistis seu evangelii predicatoribus proprie coaptantur, non autem monarchiis predictis, prout Gregorius subtili indagine de qualibet particula tractat, ut cum dicitur de animalibus, quod facies et pennas per quatuor partes habebant, iuncteque erant penne eorum alterius ad alterum. Per hoc docet intelligendum, quod omnis evangelistarum seu predicatorum evangelii virtus, omnis sapientia qua ceteros homines contemplationis sue volatu transcendunt, vicissim sibi in pace atque unanimitate coniungunt. Penna enim alterius ab altero divisa esset, si in hoc quod unus in sapientiam evolat, habere pacem cum altero recusaret. Similiter quod sequitur : Non revertebantur cum incederent : proprie adaptatur secundum eum sanctis animalibus predictis, que sic a terrenis actibus ad spiritualia pertranseunt, ut ad ea que reliquerunt nullatenus ulterius reflectantur. Que et multa alia de animalibus tradita, non videntur competere monarchiis mundanis, que nunquam in pace fuerunt, et a contrario in contrarium revertebantur. Monarchie enim predicte reverse fuerunt a prosperitate in lapsu, ut patet in eorum gestis.
prol.| Similiter quod dicitur de rotis, quod habebant quatuor facies, et aspectus earum quasi rota in medio rote, proprie adaptatur duobus testamentis, quorum novum latuit in veteri, utrumque tamen quatuor facies habet, cum scriptura sacra per utraque testamenta in quatuor est distincta partibus : prout Gregorius ista et cetera in hac visione contenta notabilissime discutit, adaptando singula singulis circa propositum predictum. Et ideo qui plenam de hac visione vult habere expositionem, ad ipsius homilias recurrat : quas si diligenter scrutatus fuerit, hanc visionem nullo modo applicabit ad mundana predicta.
prol.| Nec expositio sua, scilicet Gregorii in hoc loco reputari debet mystica, {4.1088} sed litteralis : cum hec visio etiam secundum omnes expositores parabolica est.
prol.| Et notandum, quod liber iste specialiter in suo exordio de Christo Deo et homine creature presidente tractat, et ideo super omnia ab ipso propheta visa, aspectum hominis ponit. Quem quidem hominem quasi speciem electri vidit a lumbis eius et desuper, et a lumbis eius usque deorsum, quasi speciem ignis splendentis, que et alia circa hoc dicta ad duplicem naturam in Christo proprie referuntur, ut in homiliis predictis et in glossis plene traditur. Et quia ista erant multum remota a sensu seu cognitione Israelitarum, quibus propheta mittebatur, ideo subdit in sequenti cap. Fili hominis, ego mitto te ad filios Israel, ad gentes apostatrices etc. Et infra : Si forte et ipsi audiant, et si forte quiescant, quoniam domus exasperans est, quasi dicat, licet non sint assueti assentire similibus propheticis revelationibus, propone tamen eis, et scient quia propheta fuit in medio eorum.
prol.| Et nota quod incarnatio filii Dei et passio et resurrectio, et cetera de quibus hic agitur, erat potissima consolatio ipsis captivis quibus mittebatur, si tamen audirent, tradebatur tamen enigmatice et obscure propter eorum imperfectionem pro maiori parte. Divina enim mysteria, secundum Dyonisium in secundo Celestis Hierarchie occultanda sunt indignis.
Numérotation du verset Ez. 1,replica Doering 
prol.| Doctores et glossam exponi secundum sensum mysticum, ad quos remittit eos qui in his delectantur, sed ipse quamdam litteralem significationem illius visionis assignat, scilicet quod significet presidentiam divinam per sedentem super firmamentum que regit et universam creaturam administrat : hanc quidem clarius, hanc vero obscurius : rerum autem magis notabilium clariorem facit administrationem. Sed quia in tota ordinatione mundi inferioris, quatuor principales monarchie fuerunt clariores effectus divine administrationis vel gubernationis, ideo sub pedibus Dei presidentis sub specie quatuor animalium hic descriptorum significantur, prout postillator sigillatim declarat. Huic expositioni Burgen. se valde audacter opponit. Primum ex eo quia dicit eam deviare ab autoritatibus sanctorum, qui per quatuor animalia recipiunt quatuor evangelistas, et cetera. Dehinc dicit eum deviare a communi opinione Hebreorum, tam antiquorum quam modernorum. Demum dixit expositionem eius littere esse inconsonam ex multis motivis, que sigillatim pertractabo, ne fiat involutio. Quantum ad primum Burgensis valde ponderat hic Glossam ordinariam, que communiter ponit allegoricos, anagogicos, et alios mysticos sensus. Raro autem tangit et raptim sensum primo litteralem, sic et facit in hoc loco. Non est igitur mirum quod postilla qui sensum litteralem semper querit, huiusmodi mysticationem non sequitur. Et cum dicit Burgensis omnes doctores in Glossa nominatos et quosdam innominatos hunc passum quatuor animalium exponere de quatuor evangelistis, falsum est, ut patet latam glossa intuenti. Nam unus innominatus per longum processum exponit de quatuor viribus anime, scilicet rationali, irascibili, concupiscibili, et synderesi ad modum aquile supereminenti. Alius de quatuor elementis, et eorum mistione in homine et coniunctione. Alius quatuor affectionibus anime, scilicet spe, gaudio, timore et dolore : que temperantur quatuor virtutibus carnalibus. Alius de quatuor ordinibus vel aciebus in eremo ad quatuor mundi plagas ordinatis. Et beatus Hieronymus in glossa nominatus dicit, Id quod quidam ad quatuor animalia quatuor evangelia referunt de virtutibus avium, de volatu temporum, commistione elementorum, et ordinibus castrorum : que omnia preterita relinquunt ad anteriora festinantes. Has omnes quadrigas quasi auriga, Deus regit, et incompositis currentes gradibus suo parere cogit imperio, faciendaque precepit, et vitanda vetat. Hec ut putant, dicta sunt populo in Babylonia captivato, qui si colla Deo submiserit, eius auxilio terram recuperabit amissam. Hec sparsim in Glossa nec ex gloss. haberi potest quemquam doctorum sanctorum se ad quatuor evangelistas determinasse, nisi beatum Gregorium, cuius expositionem non esse litteralem sed mysticam, satis apparet ex dicto gloss<atore> supra posito : quia videlicet dicta in hoc capitulo secundum illas positas quadrigas sunt proposita populo in Babylonia capto pro eorum emendatione, que per evangelistarum allegationem modicum vel nihil valuissent : imo prophetia ista notabilis, fuisset exposita derisioni.
prol.| Patet etiam quia beatus Gregorius homilia nona super Ezechielem dicit : Initium libri in Ezechielem prophetam magnis obscuritatibus clausum, et quibusdam mysteriorum modis ligatum, in homiliis octo Deo largiente discussimus : iam nunc planiora sunt que sequuntur. Ecce eisdem beatus Gregorius mysteria clausa, non litteram dicit se discussisse in passu obscuro.
prol.| {4. 1899 } Et promittit in sequentibus ponere planiora, cuilibet tamen intuenti suas homilias, apparet manifeste, quod circa planam litteram, scilicet in casu prophete in faciem eius erectione collocutione et ceteris mystica expositione procedit, consequens est eum in aliis sensum mysticum coluisse. Nam ex omnibus homiliis illis sensum litteralem secundum sonum verborum nihil absurditatis habentem reperire non possumus, cum tamen constet librum Ezechielis sicut et aliorum prophetarum sensum litteralem habere. Sic igitur patet, quod expositio postillatoris non deviat ab autoritate sanctorum doctorum. Sed quo ad secundum quod Burgen. pretendit quod postilla deviat ab expositione omnium Hbr. antiquorum et modernorum. Hoc Burg. videtur fingere, quia Hbr. quos Burg. adducit, nihil dicunt nisi, quod principium huius prophetie est de secretissimis arcanis divine legis, que non licet homini loqui. Similiter etiam postilla idem dicit hic, quod quia hic liber est de presidentia divina respectu creaturarum omnium maxime rationabilium. Et subdit, quod primum caput continet virtualiter sententiam sequentium, prout effectus omnes in causa virtualiter continentur. Nec putet Burgen. prout arguit, modicum esse totius sacre scripture secretum, de quo hic secundum expositionem postilla dicitur. Nam generaliter et virtualiter omnia secreta includit divina presidentia, que cunctarum rerum actus et opera oculto nobis iudicio, tamen totaliter administrantur et specialiter magnarum rerum : que aliquid divini nominis habere videntur sicut sunt quatuor monarchie mundi per administrationem divine presidentie ad flagellum Dei contra peccata mundi, specialiter Iudeorum ordinate, ut fiat argumentum a maiori ex ista littera de istis monarchiis exposita sic. Si videmus illas potentissimas monarchias mundi divine ditioni subiacere, adeo quod sine eius nutu nihil possint, ideo cuiuscumque regis regni, specialiter Iudeorum, imo cuiuscumque creature, actus, opere et passiones ex eiusdem presidentis voluntate procedunt, et ex hoc ad litteram pro consolatione vel corruptione captivorum in Babylonia arguere volebat, quod eorum desolatio, liberatio, et potestatis cuiuscumque prosperitas et adversitas ab illa presidentia dependet, prout patet etiam huiusmodi rationis resolutio ex glossa sanctorum supra allegata. Consonat igitur postilla dictis sanctorum, et etiam Hbr. circa hunc passum. Hebrei tamen allegati per Burg. circa occulta hec descripta ad litteram nihil dicunt, sicut nec Burg. qui innititur expositioni beati Greg. que pure mystica est, ut supra probatur. Hbr. etiam principium huius libri occultaverunt, sicut principium Gn. et Canticorum, pro ut dicit beatus Hieronymus et assumitur in glossa per Burg. allegata, sic quod non liceret ea legere quemquam nisi sacerdotalem etatem scilicet xxx. annorum implesset, ut ad plenam scientiam : similiter et mysticos sensus plenum humane nature tempus accedat. Quibus non obstantibus et Gn. et Canticorum sensum litteralem habemus. Sed Burgen. non dat rationem quare huius partis sensum litteralem habere non debeamus. Et non videtur potior sensus litteralis, quam ille quempostilla ponit. Nam comparatis omnibus modis supra et ex glossa et sanctis doctoribus adductis postilla est universalior. Nam Dei presidentia tamquam auriga regens et ordinans, et inordinatos motus coercens signate quadrige per quatuor animalia et rotas : universalius respicit illas quatuor principales mundi monarchias, quam compositionem et mistionem quatuor elementorum, et dispositionem castrorum per quatuor plagas et alias quadrigas supra enumeratas. Et quod obiicit Burg. di. illas monarchias in scripturis fore clare de scriptas : igitur de eis tamquam arcanis non debet exponi ad litteram visio quatuor animalium et rotarum. Ibi dico, quod idem argumentum plus militat contra sanctos doctores in glossa nominatos et non nominatos. Quorum quadrige assignate. Quedam sunt note ex naturali philosophia, ut quatuor elementorum commistio. Quedam sunt note ex morali philosophia, ut pote quatuor passionum anime per quatuor virtutes moderatio. Quedam ex historia manifesta Exodi, ut puta ad quatuor plagas castrorum in eremo dispositio, scilicet ad orientem, occidentem, etc. Unde pro eis et postilla dico quod materia quatuor animalium et rotarum non est de secretis sed sub secretis. Secreta enim est Dei presidentia, quam Apostolus vacat, incomprehensibilia iudicia Dei, que presidentia describitur sessio hominis supra firmamentum ultra capita animalium. Quatuor autem animalia longe sub ipsis secretis, quemadmodum Isa 6. dicitur : visus Dominus super solium excelsum, et ea que sub ipso erant replebant templum. Ut Dominus cedens, ad secreta pertineat. Ea autem {4.1090} que sub ipso erant, ad effectus a secretis prodeuntes. Et ut verum fatear, principium Genesis, est de secretis arcanis, quia de Deo ut est generaliter omnium creator. Liber autem Canticorum de eisdem arcanis est, quia de Deo ut est ecclesie sponsus, et generalis amator et conservator. In hoc quoque loco idem occultus describitur, ut omnia eminenter continens, et universi dispositor, et bene volentium liberator. Nun autem quia postilla cum modestia loquens de arcanis divinis, dicit se balbutientem, Ad litteram autem loquens de his maximis monarchiis, facultatem humanam secundum se non excedentibus, dictis arcanis rite subiectis, per quatuor animalia describit quatuor regna mundi principalia semper regno Iudeorum molesta, innuens cum propheta populo captivato, quod potestas coercitiva divine presidentie illos monarchas, et per consequens quoscumque alios suos persecutores cohiberet a Iudeorum persecutione, ubi demeritum populi ipsum presidentem ad iracundiam non provocaret : et intelligerent quod nulla noceret adversitas, si nulla dominaretur iniquitas. Et pro tanto exponitur hic passus de quatuor monarchiis, ad captivorum consolationem, verius desperantium correptionem. Sed ad arcanum incarnationis postilla conformis est sanctis doctoribus et glosse, quia dicit propter futuram incarnationem, presidentem in proposito in specie humana apparuisse. Sic que patet quod Burgen. non vere dicit posti. a sanctorum autoritate et Hebreorum omnium expositione deviasse. Sed quo ad tertium articulum Burgen. dicit expositionem postilla littere inconsonam. Ratio autem sua prima non valet, quia dicit, quod hec visio totaliter considerata erat representativa divine maiestatis. Fateor hoc una cum postilla applicando singula singulis, ut visa supra firmamentum directe representarent, et essent secretissima et altissima Dei iudicia, secundum Apostolum ad Rm. 11. Ea autem que erant sub firmamento, puta animalia, rote, etc. representarent divine presidentie subiecta, et ad voluntatem presidentis vel mota vel quiescentia, ut sine eius nutu nihil valent, sicque intellecta et prophete repetitis vicibus ostensa ad confortationem prophete fecerunt, cum quibus sic dictis stat expositio postilla ad litteram. Et quod subsumit Burgen. quod monarchie ad prophete confortationem nihil facere potuerunt, falsum est, quia secundum predicta illarum subservitus et limitatio ad sui motum et alia, valuerunt ad prophete confortationem et populi consolationem, scientis ex hoc illas sine Dei presidentis nutu non posse movere ad desperantium correptionem modo supradicto. Quod secundo Burg. obiicit de littere inconsonantia, pro eo quia illa animalia a propheta vocantur cherubim, quod nomen illis idololatris convenire non potest, non concludit. Nam ita potest idololatris convenire nomen cherubim sicut nomen Christus, cuius Deus apprehendit dextram, ut patet Is. 45. Dico igitur quod, nomina digna, talia indignis imponuntur idololatris ratione officii, ut instrumentis divine presidentie et correctionis : sicut potest dici sanctus ex officio, imo sanctissimus, ex personalibus vitiis indignus. Et Mal. 2 dicit sacerdotem non modo bonum, sed etiam malum, angelum Domini. Patet etiam dicta responsio per doctores, communiter dictos terminos dignos, indignis applicatos exponentes. Nec valet quod Burgensis obiicit contra Postilla<torem> dicentem, animalia et rotas ad idem pertinere, inducentemque illud Gn. 41 Despicis et bobus Pharaonis. Contra quod Burgensis dicit animalia et rotas secundum rem distingui, et convenire solum secundum motum et quietem, et qualiter non est in casu Pharaonis.
prol.| Respondeo quod utique secundum rem si licet dicere imaginarie visa fore res, distinguuntur spice et boves sicut animalia et rote. Et sicut ista conveniunt in quiete et motu, sic et illa in unius rei et effectus significatione. Non enim est inconveniens unum plura, et plura unum significare. Nec concludit quod Burgensis dicit, non convenire monarchiis illum passum, Cum ambularent non revertebantur. Imo dico secundum glossam supra adductam, quod omnia sub divina presidentia constituta sic moventur, quod preterita transeuntes ad futura festinant. Nec est in eorum potestate sicut nec presidentis, de preteritis facere non preteritum, ut ad preterita revertantur. Nec valet dictum Burgensis expositionem beati Gregorii non debere reputari mysticam. Nam et ipse beatus Gregorius (prout supra ostensum est) reputavit eam mysticam. Nec valet probatio Burgensis quod ideo non sit mystica, quia litteralis sensus est parabolicus, quia multos passus canticorum beati Gregorii exponit mystice, similiter et Iob. ubi tamen constat litteralem sensum fore parabolicum. Hec sufficiant quoad hoc caput amatoribus postilla et rectis, etc.


Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Ez. 1), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 14/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=37&chapitre=37_1)
Signaler un complément d'information

Notes :