Capitulum 48
Numérotation du verset
Ez. 48,1
Et hec nomina tribuum a finibus aquilonis iuxta viam Aethlon pergentibus Emath atrium Enon1 terminus Damasci ad aquilonem iuxta Emath et erit ei plaga orientalis mare Dan una.
1 Enon] Aenon
Weber
Numérotation du verset
Ez. 48,2
et ad terminum Dan a plaga orientali usque ad plagam maris Aser una
Numérotation du verset
Ez. 48,3
et super terminum Aser a plaga orientali usque ad plagam maris Neptalim una
Numérotation du verset
Ez. 48,4
et super terminum Neptalim a plaga orientali usque ad plagam maris Manasse una
Numérotation du verset
Ez. 48,5
et super terminum Manasse a plaga orientali usque ad plagam maris Ephraim una
Numérotation du verset
Ez. 48,6
et super terminum Ephraim a plaga orientali usque ad plagam maris Ruben una
Numérotation du verset
Ez. 48,7
et super terminum Ruben a plaga orientali usque ad plagam maris Iuda una
Numérotation du verset
Ez. 48,8
et super terminum Iuda a plaga orientali usque ad plagam maris erunt primitie quas separabitis
viginti quinque millibus latitudinis et longitudinis
sicuti singule partes
a plaga orientali usque ad plagam maris
et erit sanctuarium in medio eius
Numérotation du verset
Ez. 48,9
primitie quas separastis Domino longitudo viginti quinque millibus
et latitudo decem millibus
Numérotation du verset
Ez. 48,10
he autem erunt primitie sanctuarii sacerdotum ad aquilonem viginti quinque
millia et ad mare
latitudinis decem millia sed et ad orientem latitudinis decem millia et ad meridiem longitudinis viginti quinque millia et erit sanctuarium Domini
in medio eius
Numérotation du verset
Ez. 48,11
sacerdotibus sanctuarium
erit
de filiis
Sadoc
qui custodierunt cerimonias meas et non erraverunt cum errarent filii Israel sicut erraverunt et levite
Numérotation du verset
Ez. 48,12
et erunt eis primitie de primitiis terre
sanctum sanctorum iuxta terminum levitarum
Numérotation du verset
Ez. 48,13
sed et levitis similiter iuxta fines sacerdotum viginti quinque millia longitudinis et latitudinis decem millia omnis longitudo viginti et quinque milium et latitudo decem milium
Numérotation du verset
Ez. 48,14
et non venundabunt ex eo neque mutabunt nec transferentur primitie terre quia sanctificate sunt Domino
Numérotation du verset
Ez. 48,15
quinque millia autem que supersunt in latitudine per viginti quinque millia
profana erunt
urbis in habitaculum et in suburbana et erit civitas
in medio eius
Numérotation du verset
Ez. 48,16
et hee mensure eius
ad plagam septentrionalem quingenti et quatuor millia et ad plagam meridianam quingenti et quatuor millia et ad plagam orientalem quingenti et
}
quatuor millia et ad plagam occidentalem quingenti et quatuor millia
Numérotation du verset
Ez. 48,17
Erunt autem suburbana civitatis ad aquilonem ducenti quinquaginta et in meridie ducenti quinquaginta et ad orientem ducenti quinquaginta et ad mare ducenti quinquaginta
Numérotation du verset
Ez. 48,18
quod autem reliquum fuerit in longitudine secundum primitias sanctuarii
decem millia in orientem et decem millia
ad occidentem erunt sicut primitie sanctuarii et erunt fruges eius in panes his qui serviunt civitati
Numérotation du verset
Ez. 48,19
servientes autem civitati operabuntur ex omnibus tribubus Israel
Numérotation du verset
Ez. 48,20
omnes primitie viginti quinque milium
per viginti quinque millia in quadrum separabuntur in primitias sanctuarii et possessionem civitatis
Numérotation du verset
Ez. 48,21
quod autem reliquum fuerit principis erit ex omni parte primitiarum sanctuarii et possessionis civitatis e regione viginti quinque milium primitiarum usque ad terminum orientalem sed et ad mare e regione viginti quinque milium usque ad terminum maris similiter in partibus principis erit et erunt primitie sanctuarii et sanctuarium templi in medio eius
Numérotation du verset
Ez. 48,22
de possessione autem levitarum et de possessione civitatis in medio partium
principis erit inter terminum Iuda et inter terminum Beniamin et ad principem .
}
pertinebit
Numérotation du verset
Ez. 48,23
et reliquis tribubus a plaga orientali usque ad plagam occidentalem Beniamin una
Numérotation du verset
Ez. 48,24
et contra terminum Beniamin a plaga orientali usque ad plagam occidentalem Simeon una
Numérotation du verset
Ez. 48,25
et super terminum Simeonis a plaga orientali usque ad plagam occidentis
Isachar una
Numérotation du verset
Ez. 48,26
et super terminum Isachar a plaga orientali usque ad plagam occidentalem Zabulon una
Numérotation du verset
Ez. 48,27
et super terminum Zabulon a plaga orientali usque ad plagam maris Gad una
Numérotation du verset
Ez. 48,28
et super terminum Gad ad plagam austri
in meridiem et erit finis de Thamar usque ad aquas Contradictionis
Cades hereditas contra mare magnum
Numérotation du verset
Ez. 48,29
hec est terra quam mittetis in sortem tribubus Israel et he partitiones earum ait Dominus Deus
Numérotation du verset
Ez. 48,30
et hii egressus
civitatis .
}
a plaga septentrionali quingentos et quatuor millia mensurabis
Numérotation du verset
Ez. 48,31
et porte civitatis in nominibus tribuum Israel porte tres a septentrione porta Ruben
una porta Iude
una porta Levi
una
Numérotation du verset
Ez. 48,32
et ad plagam orientalem quingentos et quatuor millia et porte tres porta Ioseph una porta Beniamin
una porta Dan una
Numérotation du verset
Ez. 48,33
et ad plagam meridianam quingentos et quatuor millia metieris portam Simeonis unam portam Isachar unam portam Zabulon unam
Numérotation du verset
Ez. 48,34
et ad plagam occidentalem quingenti et quatuor millia porte eorum tres porta Gad una porta Aser una
porta Neptalim una
Numérotation du verset
Ez. 48,35
per circuitum decem et octo millia et nomen civitatis
ex illa die Dominus ibidem.a
0
¶Fons :
HIERONYMUS,
Commentarii in Danielem,
Capitulum 48
Numérotation du verset
Ez. 48,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1461}
Et hec nomina : hic describitur terre divisio quantum ad intraneos. Et dividitur in tres partes, quia primo describuntur sortes septem tribuum. Secundo sortes sacerdotum et Levitarum civitatis et principis, ibi : Et super terminum Iuda. Tertio describuntur sortes quinque tribuum, ibi : Et reliquis tribubus. Circa primum sciendum, quod sicut supra dictum est sortes tribuum incipiunt a termino orientalis totius terre, et terminantur ad mare mediterraneum, quod est terminus occidentalis. Inter istos autem duos terminos accipitur longitudo cuiuslibet sortis, et latitudo ab aquilone versus austrum procedendo. Et prima sors incipiendo a parte aquilonari est ipsius Dn. Secunda, Aser. Tertia Nephthali. Quarta, Manasse. Quinta, Ephraim. Sexta, Ruben. Septima, Iude : secundum modum superius figuratum. 45. ca. et hoc est quod dicitur :
marg.|
£
.2.
%
A finibus aquilonis : Incipiendo latitudines sortium.
marg.|
£
.3.
%
Iuxta viam : Iste civitates sunt in termino aquilonari totius terre, ut patet ex predictis.
marg.|
£
.4.
%
Et erit ei : id est sors Dan secundum suam longitudinem continebitur inter orientalem terminum totius terre, et mare mediterraneum quod est terminus occidentalis terre.
marg.|
£
.5.
%
Et a : id est iuxta terminum Dn.
marg.|
£
.6.
%
A plaga Orientali, id est ab orientali termino terre.
marg.|
£
.7.
%
Usque ad, id est usque ad occidentalem eius terminum continebitur longitudo sortis Aser. Et sic exponatur littera de aliis sortibus.
marg.|
£
.8.
%
Et super : Hic consequenter describuntur quatuor portiones. Et dividitur in quatuor partes secundum quatuor portiones que patebunt prosequendo. Notandum autem quod consideratis his que supra dicta sunt. 45. ca. et inspecta figura, patent pro magna parte ea que dicuntur hic de istis {4.1462} quatuor portionibus. Primo igitur determinatur eorum spatium, cum dicitur, Et super, id est iuxta sortem eius.
marg.|
£
.9.
%
A plaga Orientali, id est a termino Orientali usque ad occidentalem : non tamen totius terre, sed trium portionum, scilicet sacerdotum, et Levitarum, et civitatis.
marg.|
£.10.%
Erunt primitie : quia in istis est templum.
marg.|
£.11.%
Quas separabitis : a portionibus aliis.
marg.|
£.12.%
Viginti, etc. Tres enim portiones dicte simul iuncte faciunt spatium quadratum equilaterum, cuius quodlibet latus est vigintiquinque milium calamorum.
marg.|
£.13.%
Sicut singule, id est sicut portiones tribuum incipiunt ab Oriente, et terminantur in Occidentem secundum longitudinem suam, ita et iste tres ab invicem divise, sed in hoc est differentia, quod sortes tribuum incipiunt a termino Orientali totius terre, et in eius Occidentalem terminum finiuntur. Iste vero tres portiones non sic nisi cum eis ponatur portio principis versus Orientem et Occidentem, ut patet in figura superius posita. 45.c. Consequenter describit portionem sacerdotum, dicens.
marg.|
£.14.%
Et erit, id est templum in portione sacerdotum, ut patet ex sequentibus.
marg.|
£.15.%
Primitie quas, id est sacerdotibus ministris Domini.
marg.|
£.16.%
Longitudo vigintiquinque, scilicet calamis ad Oriente in Occidentem.
marg.|
£.17.%
Et latitudo decem : ab aquilone in austrum. Consequenter describit quatuor latera huius portionis sacerdotum, di.
marg.|
£.18.%
Ad aquilonem, id est latus aquilonare.
marg.|
£.19.%
Longitudinis vigintiquinque : quia mensurat longitudinem huius portionis. Et idem est de latere Meridionali, quod ex opposito similiter mensurat secundum longitudinem. Latus autem Occidentale quod est versus mare, est tantum decem milium calamorum. Et similiter Orientale, quia mensurat ex opposito latitudinem huius portionis. Et sic patet littera usque ibi:
marg.|
£.20.%
De filiis : quasi dicat sacerdotes ministrantes in hoc sanctuario erunt iusti et {4.1473} mundi ab idololatria.
Numérotation du verset
Ez. 48,1
marg.|
£
.1.
%
Sed et Levitis : Hec est secunda pars in qua describitur portio Levitarum que similis est omnino in longitudine et latitudine portioni sacerdotum, et sic patet littera.
marg.|
£
.2.
%
Quinque milia : Hic consequenter agitur de portione civitatis, cuius longitudo est 25. millium, calamorum, et latitudo 5. millium calamorum, et latitudo 5. millium, et hoc est quod dicitur, Quinque milia autem que supersunt in latitudine. Scilicet totius spatii trium portionum dictarum, que latitudo est 25. millium calamorum, ut dictum est supra. Huius autem latitudinis portio sacerdotum capit decem millia, et portio Levitarum, decem millia, et sic non restant nisi 5. millia, que faciunt latitudinem portionis civitatis.
marg.|
£
.3.
%
Per vigintiquinque millia, id est quinque millia latitudinis dicta protensa per 25. millia longitudinis, faciunt portionem civitatis. Que dividitur in tres partes, scilicet in civitatem et eius suburbana et agros pro servientibus civitati, ut patet in figura supra 45.c. Quod autem iste partes dicuntur hic prophana, hoc est large accipiendo, scilicet prophanum pro communi vel laico, quia deputantur usibus laicorum. Consequenter describitur mensura illarum trium partium et primo civitatis, {4.1474} cum dicitur.
marg.|
£
.4.
%
Et he : Ubi describitur hec civitas in quadro equilatero, cuius quodlibet latus continet quatuor millia calamorum et quingentos, et sunt quatuor latera contra quatuor partes orbis, et patet littera. Consequenter describuntur suburbana, cum dicitur.
marg.|
£
.5.
%
Erunt autem : Et sicut dicit hic Rabbi Salomon. Suburbana dicuntur loca in circumitu civitatis, in quibus non possunt domus edificari, nec cultura fieri vinearum vel segetum et huiusmodi : sed sunt ad recreationem civium, quorum latitudo iuxta murum civitatis describitur, cum dicitur.
marg.|
£
.6.
%
Ad aquilonem : Scilicet calami et similiter ad alias tres partes, et patet : Consequenter describitur portio servientium civitati, cum dicitur.
marg.|
£
.7.
%
Quod autem : Scilicet portionis civitatis secundum totalitatem et dicit : In longitudine quia civitas cum suis suburbanis occupat quinque millia calamorum in quadrum, ut patet ex predictis, et sic de latitudine totius portionis nihil remanet versus aquilonem et versus austrum, sed de longitudine eius versus orientem remanent, decem millia calamorum, et tantum versus occidentem, de quibus subditur.
marg.|
£
.8.
%
Et erunt : Quia colebantur.
marg.|
£
.9.
%
In panes, id est pro panibus faciendis.
Numérotation du verset
Ez. 48,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1475}
His qui : Dicit hic glossa Hebraica, quod isti sunt Gabaonite quos Iosue deputavit ad servitium communitatis, Iosue. 9. Sed non hoc videtur verum, quia Iosue non deputavit eos nisi ad serviendum de aquis et lignis in domo Domini, ut patet ibidem. Civitas autem hic describitur separata a templo per totam portionem, Levitarum, cuius latitudo est. 10. milium calamorum : et iterum per magnam partem latitudinis portionis sacerdotum, ut patet ex predictis : Item de istis servientibus statim subditur.
marg.|
£
.2.
%
Et omnibus tribubus Israel, etc., id est homines ad hoc apti assumentur ex omnibus tribubus Israel indifferenter et sine acceptione : de quibus tribubus non sunt Gabaonite.
marg.|
£
.3.
%
Omnes primitie : Recapitulatio est mensure spatii continentis portionem sacerdotum Levitarum et civitatis, que est, 25. milium calamorum in quadrum.
marg.|
£
.4.
%
Quod autem : Hic consequenter describitur portio principis, cuius latitudo est. 25. milium calamorum, sicut et spatium trium portionum predictarum. Longitudo vero eius a latere orientali trium portionum predictarum usque ad terminum orientalem totius terre supra determinate : et similiter a latere occidentali earundem usque ad terminum occidentalem eiusdem terre : et hoc est quod dicitur Quod autem. In Hebreo habetur : Hinc et inde, Quia in parte orientali et occidentali tantum respectu trium portionum est portio principis : ideo subditur.
marg.|
£
.5.
%
Primitiarum sanctuarii : In istis primitiis intelligitur portio sacerdotum et etiam Levitarum, et similiter civitatis. Ideo subditur.
marg.|
£
.6.
%
Et possessionis civitatis e regione vigintiquinque millium : Tres enim portiones predicte litteraliter iuncte faciunt. 25. milia calamos per quadrum, ut supra dictum est.
marg.|
£
.7.
%
Usque ad terminum orientalem, id est a latere orientali dictarum primitiarum usque ad terminum orientalem totius terre, est supple portio principis.
marg.|
£
.8.
%
Sed et a mari, id est a latere occidentali dictarum primitiarum, quod vocatur hic mare, eo quod versus mare mediterraneum.
marg.|
£
.9.
%
Usque ad terminum, id est usque ad littus maris totam terram terminantis.
marg.|
£.10.%
Similiter in partibus, id est de possessione eius.
marg.|
£.11.%
Et erunt primitie, id est possessionis principis : nam ab oriente et et occidente includit dictas primitias, ut dictum est. Consequenter ostenditur quid sit a latere australi et aquilonari, cum dicitur.
marg.|
£.12.%
{4.1476}
De possessione autem Levitarum : Hec prepositio de, uno modo tenetur materialiter : et sic exponit Hugo cardinalis, ut sit sensus. Illud quod pertinet ad possessionem Levitarum, sub quo nomine intelliguntur sacerdotes hic, eo quod sunt de tribu Levi.
marg.|
£.13.%
Et de possessione, id est illud quod pertinet ad possessionem civitatis.
marg.|
£.14.%
In medio : Supple, existens, nam una pars principis includit predicta ab oriente, altera ab occidente.
marg.|
£.15.%
Erit : Ab aquilone.
marg.|
£.16.%
Et inter terminum : Ab austro. Et sic littera ista loquitur de limitatione portionis sacerdotum Levitarum et civitatis a parte aquilonari et australi Sed hec expositio videtur esse contraria littere immediate precedenti, que loquitur de limitatione portionis principis et similiter littere immediate sequenti : cum dicitur.
marg.|
£.17.%
Et ad principem : Quod ipse exponit extorte sic, id est ad portionem attinget principis, nam ad ipsam terminatur ab oriente et occidente. Item hec expositio non est solum extorta, sed etiam falsa : nam ubi translatio nostra habet : Et ad principem. Id Hebreo habetur : Et principis erit. Ex quo patet manifeste, quod loquitur de principis portione Dicendum igitur, quod hec prepositio de, aliquando tenetur localiter terminative, ut cum dicitur : talis recessit de domo, li de, significat, terminum a quo recessit, et sic tenetur hic cum dicitur : De possessione autem Levitarum etc., id est de termino istarum possessionum ab oriente et occidente procedit possessio principis, usque ad terminum orientalem et occidentalem totius terre : et terminatur ad sortem Iuda ex parte austri, et ex eodem modo terminantur tres portiones predicte, ut patet in figura. Sed scriptura loquitur hic de possessione principis.
marg.|
£.18.%
Et reliquis tribubus a plaga orientali usque ad plagam : Hic consequenter describuntur sortes quinque tribuum existentes a parte australi terre, ita quod sors Beniamin secundum suam longitudinem situatur iuxta portionem principis et civitatis. Et consequenter alie quatuor procedendo versus austrum : et sors Gad est in fine australi totius terre, sicut describitur in figura supra posita quadragesimo quinto capitulo qua diligenter inspecta patet littera paucis exceptis.
marg.|
£.19.%
Et contra terminum Beniamin, a plaga orientali, id est iuxta sortem eius.
marg.|
£.20.%
Et super terminum Symeonis, a plaga, id est iuxta sortem eius.
Numérotation du verset
Ez. 48,1
marg.|
£.
1.
%
.
{4.1477}
Et erit finis, id est terminus sortis Gad, et persequens terminus australis totius terre.
marg.|
£
.2.
%
De Thamar : Nomen est civitatis existentis in termino australi terre inter terminos terre orientalem et occidentalem, ideo subditur.
marg.|
£
.3.
%
Usque ad aquas : De quibus aquis habetur Nm. 20. et sunt versus orientem.
marg.|
£
.4.
%
Hereditas contra mare magnum, etc., id est sors Gad protenditur {4.1478} versus occidentem usque ad mare mediterraneum, quod dicitur hoc mare magnum respectu maris mortui consequenter ponitur recapitulatio brevis dicte divisionis, cum dicitur. Hec est ter. etc. et patet.
marg.|
£
.5.
%
Et hi egressus etc. Hec est ultima pars, in qua describitur civitas edificanda in quadro equilatero cuius latera sunt disposita versus quatuor partes orbis principales, et quodlibet latus habet in longitudine calamos quatuor milia quingentos, et tres portas a tribus tribubus denominatas. Dicit igitur : Et hi, id est latera et porte per quas fit regressus. Cetera patent inspecta figura hic inferius posita usque ibi:
Numérotation du verset
Ez. 48,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1479}
Et nomen civitatis : Supple erit.
marg.|
£
.2.
%
Ex illa die : Qua erat edificata.
marg.|
£
.3.
%
{4.1480}
Dominus ibidem : non solum per essentiam, potentiam et presentiam sicut est aliis locis sed etiam per specialem suorum beneficiorum influentiam.
marg.|
£
.4.
%
Amen, id est fiat.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
{4.1479} Completa expositione visionis imaginarie procedendum est ad inquirendum quid per dictam visionem imaginariam designetur. Nam hic est intellectus principalis prophetie, sicut ostensum fuit supra in principio capituli quadragesimi. Sciendum igitur, quod circa hoc varie dixerunt doctores Hebrei similiter et Latini Antiqui vero Hebrei dixerunt, quod imaginaria visio edificationis templi et civitatis que predicta est, significat reedificationem templi post reditum captivitatis Babylonice per Zorobabel et socios eius, et reedificationem civitatis Ierosolymitane per Neemiam et populum Israel ad hoc adiuvantem. Dixerunt tamen quod hec edificatio non fuit completa tempore Zorobabel et Neemie, sed plures reges Persarum devoti addiderunt ad edificia ista, potissime circa templum ut satis haberi potest ex. 1. Esdre et 2. Machabeorum. Dicit etiam Iosephus antiquitatis Iudaice libro 15. quod Herodes Ascalonita rex Iudee cuius tempore natus fuit Christus, fecit magna et sumptuosa ad fortificationem civitatis et decorem templi. Dicit etiam quod ad altitudinem templi addidit 60. cubitos. Nam Zorobabel et alii adiutores elevaverunt ipsum per sexaginta cubitos tantum, et ipse addidit sexaginta, et sic esset eiusdem altitudinis sicut fuerat templum Salomonis per Chaldeos destructum et tanta descripta est supra altitudo huius templi imaginarie visionis Ad hoc autem inducunt argumentum ex principio visionis capituli quadragesimi, ubi fit mentio de destructione civitatis per Chaldeos, cum dicitur 14. anno postquam percussa est civitas. Facta est super me manus Domini etc. Et consequenter describit edificationem civitatis et templi usque ad finem libri. Ex quo videtur, quod ad consolationem populi adhuc in captivitate detenti, propheta loquatur de materiali reedificatione civitatis et templi : quam dicunt completam modo predicto : Sed hoc dictum stare non potest : quod ostendo primo de civitate et templo simul. Secundo de quolibet per se. De templo namque per Zorobabel inchoato patet primo Esdre 3. quod fuit edificatum in eodem loco in quo fuerat templum Salomonis. Et similiter de reedificatione civitatis per Neemiam, patet Neemie secundo quod fuit in eodem loco in quo prius fuerat, nam reedificata fuit reparando interruptiones et ruinas murorum per loca dissipata. Certum est autem ex. 3. et 4Rg., quod templum Salomonis edificatum fuit in civitate Hierusalem, et per consequens templum reedificatum fuit per Zorobabel, et in hoc conveniunt omnes historiographi Iudei et Latini. Templum autem et civitas que imaginarie supra describuntur, distant ab invicem per 28. miliaria et plus : ergo impossibile est (ut videtur) quod visio imaginaria et de edificatione civitatis, et templi post reditum de Babylone intelligatur. Quod autem tantum distent declaratur sic : Nam inter civitatem supra descriptam cum suburbanis suis, et inter templum cum omnibus edificiis sibi adiunctis, est tota latitudo portionis Levitarum continens 10. milia calamorum : et de latitudine portionis sacerdotum. 4. milia calamorum et plus : sed illud plus dimitto, Ista vero 14. milia calamorum faciunt. 28. miliaria : quod sic declaratur. Nam quinque pedes faciunt unum passum : passus. 125. unum stadium, octo stadia faciunt unum miliare sic nominatum, quia continet mile passus : quod patet ex dictis nam octies. 125. faciunt mille, unde versus : Quinque pedes passum faciunt passus quoque centum. Vigintiquinque stadium : si des miliare. Octo facies stadia, duplicatum sit tibi leuca. Hoc igitur supposito videndum est de quantitate calamorum. Ex dictis autem supra 40. ca. patet, quod unus calamus continet sex cubitos, de cubitis sanctuarii, quorum quilibet continet unum cubitum usualem et palmum, ut ibidem fuit ostensum Cubitus autem usualis continet pedem et dimidium, et sic calamos continet novem pedes, et cum hoc sex palmos, qui faciunt unum pedem {4.1480} et plus : sed illud plus dimitto, et sic patet quod calamus unus continet duos passus. Igitur cum mille passus faciunt miliare unum, ut predictum est, sequitur quod mille calami faciunt duo miliaria : et per consequens 14. milia calamorum faciunt 28. miliaria, et sic patet propositum. Secundo separatim ostenditur de templo et civitate inchoatis per Zorobabel et Neemiam : et primo de templi et civitate : quia supra describitur murus exterior longitudinis quingentorum calamorum in quolibet quatuor laterum suorum. Quingenti vero calami faciunt unum miliare : et sic circumitus muri est 4. miliaria. Circumitus autem templi per Zorobabel inchoati nunquam fuit tante continentie, imo nec etiam cum tota civitate Hierusalem in qua fuit : ergo etc. Item propheta vidit aquas egredientes de templo et procedentes usque ad mare mortuum ad sanandum illud de sua amaritudine, ut possent pisces ibi vivere, ut habetur supra 47. ca. Certum est autem quod in templo per Zorobabel inchoato, et postea per Romanos destructo, nunquam fuerunt tales aque, nec mare mortuum factum est dulce. Item idem potest argui de lignis fructiferis supra dictas aquas existentibus, et primitiva facientibus quolibet mense, quia nunquam ita factum est, ergo etc. propter hec et multa in visione Ezechielis prescripta, que verificari non possunt de templo post captivitatem reedificato, patet falsitas opinionis predicte. Item idem ostenditur de civitate per se : quia supra ultimo cap. describitur in quadro equilatero, cuius quodlibet latus continet calamos quatuor milia et quingentos que faciunt novem miliaria, patet ex dictis supra. Et circumitus civitatis ibi describitur 10. et 8. milium calamorum qui faciunt 36. miliaria, civitas autem inchoata per Neemiam nunquam habuit tantam capacitatem, nec etiam decimam partem, propter quod dicta opinio reprobatur modo, non solum a Latinis, sed etiam ab Hebreis.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
Dicunt igitur Hebrei moderni, quod hec ultima visio Ezechielis est intelligenda de edificiis civitatis et templi in adventu Messie construendis : quem expectant venturum tamquam hominem purum, prophetam tamen sanctissimum etiam Moyse sanctiorem, Dicunt etiam, quod regnabit temporaliter super omnes Gentes quas sibi subiiciet et Iudeis et edificabit civitatem et templum materialiter, sicut hic describitur ab Ezechiel propheta. Hunc autem errorem quantum ad hoc quod negant Christum in lege et prophetis promissum esse Deum, et quantum ad hoc quod dicunt eius adventum adhuc futurum, ego satis improbavi per scripturas Veteris Testamenti in quadam questione de quolibet annis pluribus iam elapsis : tamen adhuc repetam pauca de illis, et primo ad ostendendum quod Christus in lege et prophetis promissus sit verus Deus et verus homo. Dicitur enim Isaie 9. de ipso. Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis. in quo exprimitur manifeste eius humanitas : Per hoc autem quod subditur. Et vocabitur nomen eius admirabilis consiliarius, Deus fortis pater futuri seculi, princeps pacis : exprimitur eius divinitas. Item Ieremie 23.a. Ecce dies veniunt dicit Dominus et suscitabo David germen iustum ubi translatio Chaldaica apud Hebreos autentica habet, Statuam David Messiam iustum et regnabit rex et sapiens erit, et faciet iudicium et iusticiam in terra. sequitur : Et hoc est nomen quod vocabunt eum Dominus iustus noster Per hoc autem quod dicitur : Suscitabo David germen iustum, apparet eius humanitas : per hoc autem quod sequitur : Et hoc est no. quod voca. eum Dominus iustus noster : exprimitur eius divinitas : nam pro hoc nomine Dominus, Hebraica veritas habet nomen Domini Tetragrammaton, quod secundum Hebreos est nomen summi Dei creatoris omnium. unde dicit Rabbi Moyses in libro directionis dubiorum parte prima. ca. 60. quod hoc nomen Domini Tetragrammaton
{4.1481} significat divinam essentiam significatione perfecta et immixta. Cetera vero nomina videntur derivata ab operibus divinis, ut creator, Dominus, Salvator, et huiusmodi, Item Mich. 5.a. dicitur : Et tu Bethleem Ephrata parvulus es in millibus Iuda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus eius ab initio a diebus eternitatis. Quod autem hec autoritas etiam secundum Hebreos intelligatur de Christo, patet Mt. 2. quia sapientes Iudeorum eam allegaverunt, coram Herode querenti nativitatis Christi locum et per egressum eius de Bethleem exprimitur eius nativitas temporalis in humana natura, per egressum autem ipsius ab initio a diebus eternitatis, exprimitur eius nativitas eternalis in natura divina.
prol.|
Quod autem secundo dicunt Christum adhuc venturum, est falsum : quia Dn. 9. describitur tempus adventus ipsius sub certo numero annorum, scilicet sub septem hebdomadibus annorum que faciunt quadringentos, 90. annos. Iste vero numerus annorum completus fuit tempore passionis Christi, sicut diffuse declaravi scribendo super Danielem, propter quod hic causa brevitatis omitto. Item Dn. 2. de tempore adventus Christi dicitur : In diebus regnorum illorum suscitabit Deus regnum quod in eternum non dissipabitur, quod secundum Hebreos intelligitur de regno Messie : et sicut patet, ibi loquitur propheta de quatuor regnis sibi succedentibus scilicet Babyloniorum, Persarum, Grecorum, et Romanorum : et ideo regnum Christi incepit tempore quo ultimum scilicet regnum Romanorum fuit in sua potestate, quod maxime fuit tempore Augusti Cesaris, quo tempore Christus de virgine fuit natus, ut patet Lc. 2.a. Exiit edictum a Cesare Augustos etc. Item Aggei. 2.b. Adhuc unum modicum etc. sequitur. Et veniet desideratus cunctis Gentibus, et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum. sequitur : Adhuc magna erit gloria domus istius novissime plus quam prime. Per hoc autem quod dicit : Veniet desideratus cunctis Gentibus : intelligitur adventus Christi etiam secundum Hebreos. Per hoc autem quod promittitur. Adhuc unum modicum est, apparet quod est preteritus, nam a tempore quo Aggeus hoc dixit usque nunc, scilicet usque ad annum Domini. 1332. in quo hec scripsi plus quam mille et sexcenti fluxerunt anni, qui non videntur posse dici rationabiliter unum modicum. Item certum est quod Aggeus loquebatur de templo per Zorobabel inchoato, dicens : Veniet desideratus cunctis Gentibus, et implebo domum istam gloria. Ex quo patet, quod stante illo templo Christus venit et ipsum implevit gloria : quando ibi oblatus fuit : propter quod sanctus Symeon tunc exclamavit : Lumen ad revelationem Gentium, et gloriam plebis tue Israel. Hoc etiam patet per hoc quod subditur : Magna erit gloria huius domus novissime plus quam prime. Prima namque dicitur templum Salomonis, quod fuerat destructum. Non potest autem dici, quod templum per Zorobabel et suos sequaces reedificatum : quod respectu templi Salomonis fuit quasi nullius reputationis in edificiis et ornatibus et consimilibus fuerit magis glorificatum in aliquo, nisi per presentiam Christi qui oblatus ibidem fuit : et in eo pluries predicavit, et plura miracula fecit, ut habetur in Evangeliis. Illud enim templum stetit usque ad. 42. annum post passionem Christi : in quo destructum fuit per Romanos.
prol.|
Quod autem tertio dicunt Iudei Christum in primo adventu suo venturum regnandum temporaliter in potestate magna, patet manifeste falsum per illud quod dicitur Zacha. 9.c. Exulta satis filia Sion, iubila filia Hierusalem : Ecce rex tuus veniet tibi iustus et Salvator, et ipse pauper et sedens super asinam et pullum filium asine. quod exponitur etiam a doctoribus Hebreis de adventu Messie. ut declaratum fuit ibidem : et sic patet, quod eius adventus primus predicitur a propheta futurus in paupertate et humilitate, et non in terrena gloria seu potestate. Item Is. 52.c. de Christo dicitur. Ecce intelliget servus meus etc. Quod intelligitur de Christo etiam secundum Hebreos antiquos, et etiam totum capitulum sequens, sicut ibidem fuit dictum : et ibi subditur de ipso : Inglorius erit inter viros aspectus eius, et ibidem subditur : Et desideravimus eum despectum et novissimum virorum, virum dolorum scientem infirmitatem, et quasi absconditus vultus eius et despectus. Et postea : Sicut ovis ad occisionem. ducetur, etc. Ex quibus patet, quod primus adventus Messie non fuit prenuntiatus futurus in potestate et gloria, sed humilitate et paupertate magna : Nec ad temporaliter, regnandum, sed ad paciendum, et per suam passionem nos misericorditer redimendum, unde ibidem dicitur : Ipse autem vulneratus est, propter iniquitates nostras, attritus est propter scelera nostra ; disciplina pacis nostre super eum, et livore eius sanati sumus.
prol.|
Quod autem dicunt Iudei quod Messias in adventu suo edificabit eis templum materiale, sicut predicitur ab Ezechiele, et ex hoc sumunt argumentum contra nos ad probandum, quod Iesus Nazarenus non fuit Messias verus quia non edificavit templum sicut per prophetas fuerat promissum : non valet : quia prophete magis dicunt contrarium. Nam Aggei 2. in autoritate superius allegata dicitur de templo per Zorobabel inchoato. Magna erit gloria domus istius novissime. Ex quo patet, quod non est alia materialiter edificanda per Messiam : nam ista de {4.1482} qua loquitur propheta non esset novissima. Item Ier. 3.e. dicitur de adventu Christi primo. Assumam vos unum de civitate et duos de cognatione, et introducam vos in Sion. In quo predixit propheta paucos valde de Iudeis respective ad fidem catholicam convertendos. Et subditur ibidem : In diebus illis ait Dominus, non dicent ultra arca testamenti Domini, nec ascendet super cor, nec recordabuntur illius, nec visitabitur, nec fiet ultra. Nunc autem ita est quod tabernaculum Moysi fuit factum ad reponendum arcam testamenti Domini, ut patet Ex. 25. et similiter templum Salomonis ad hoc fuit factum, ut patet in pluribus locis. 2. et 3Rg. et. 2Par. et ideo si arca ultra non fiet per consequens nec templum : propter quod Iudei, ut consequenter dicant, sicut dicunt quod Messias in adventu suo edificabit eis materialiter templum sic restituet eis arcam testamenti, propiciatorium et cetera pertinentia ad veteris legis cultum. Cum igitur Ieremias propheta dicat quod arca materialis testamenti non fiet ultra, nec erit in recordatione vel memoria scilicet ad construendum, per consequens predicit templum materiale ulterius non reedificandum. Item ad hoc potest induci quod dicitur Ier. 7.a. Nolite confidere in verbis mendacii, dicentes : Templum Domini, templum Domini est. In Hebreo habetur : Templum Domini, templum Domini, templum Domini tria, in plurali. quasi dicat mendacium est dicere quod tria templa sint successive edificanda : et ideo post templum Salomonis quod fuit primum, et templum per Zorobabel inchoatum, et per Romanos destructum quod fuit secundum non reedificabitur Iudeis tertium. Argumentum autem de Iesu Nazareno non valet, quia templum per ipsum edificatum est ecclesia sive congregatio fidelium caritate formata, que est spirituale templum, de cuius edificatione dicit Mt. 16.c. Super hanc petram edificabo ecclesiam meam. Cavillationes autem Iudeorum per quas nituntur scripturas veteris testamenti preallegatas pervertere propter prolixitatem vitandam hic omitto, quia illas posui diffuse in quadam questione de quolibet : de qua supra mentionem feci. Et quia cavillationes illas exponendo libros veteris testamenti replicavi saltem pro magna parte in locis in quibus exponuntur autoritates predicte. Expositionem autem ultime visionis Ezechielis ex causa exponendam reservavi post expositionem librorum omnium veteris ac novi testamenti.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis Opinio catholicorum.
prol.|
Reprobatis dictis Hebreorum secundum gratiam a Domino mihi datam, consequenter videndum est quid visione predicta dixerunt doctores catholici : Et sunt tres modi dicendi Nam aliqui. ut beatus Hier. et beatus Greg. dixerunt per visionem Ezechielis imaginariam, edificationem ecclesie in sacramentis et moribus esse significatam : et hunc sensum exponendo secuti sunt, expositionem imaginarie visionis prout superius est descripta, quasi totaliter dimittentes, cum tamen ab illa sit inchoandum : sicut dictum fuit supra in principio. 40. ca. Dicit etiam ulterius beatus Gre. Homil. 1. super hanc visionem quod ille sensus visionis imaginarie est totaliter relinquendus, eo quod visio illa continet impossibilia, quod arguit ex eo quod dicitur : supra. 40.ca. Et mensus est latitudinem edificii calamo uno per hoc autem quod dicit edificii absolute, loquitur de toto edificio secundum Grego. et postea subditur : Et mensus est portam a tecto thalami usque ad tectum eius, latitudinem. 25. cubitorum, et fecit frontes per 60. cubitos. Ex quibus sic arguit. Frontes sint in porta, et porta in edificio, et sic maius continetur in minori scilicet 60. cubiti. in 25. et. 25. in uno : hoc autem est impossibile : ergo etc. Dicit etiam, quod hoc factum est ex ordinatione divina, ut legentes dictam visionem relicto sensu imaginario tamquam nullo mysticum quererent intellectum. Sed magister Richardus de sancto Victore reputans in hoc dictum Gregorii. minus verum processit quasi via opposita, declarans in expositione sua possibilitatem totius edificii superius descripti, de sensu alio nihil dicendo. Si autem alibi de hoc aliquid dicit ignoro : Solvit autem argumentum beati Gregorii per hoc quod omnia templi edificia simul sumpta dicuntur unum edificium, et nihilominus quodlibet per se dici potest unum edificium sicut totum manerium regis Parisius dicitur domus regia, et tamen sunt ibi multe domus, scilicet palatium, camera causarum, capella, et sic de aliis : et ideo cum dicitur supra. 40. ca. Et mensus est latitudinem edificii calamo uno etc. edificium ibi accipitur pro muro exteriori secundum aliquos, vel pro domuncula supra portam edificata secundum alios, ut dictum fuit ibidem, Dominus Hugo Cardinalis processit quasi media via declarans possibilitatem edificii imaginarie visionis et cum hoc de edificio ecclesie per aliqua loca immiscuit : hoc tamen fecit incomplete et etiam intercise, eandem etiam sententiam sub diversis similitudinibus pluries repetendo : et propter eandem causam expositio beati Gregorii videtur minus apta : nam per montem, supra quem propheta dicitur dimissus supra 40.c. dicit signari Christum. Item per virum mensurantem edificium. Item per portam, et etiam alia plura, licet autem dictum beati Gregorii non intendam in aliquo reprobare, tamen aliquibus videretur convenientius exponi visio predicta si per diversas partes et similitudines significarentur diversa. Item beatus Gregorius de dicta visione exposuit tantum primum capitulum scilicet 40 et adhuc incomplete : nam illo tempore obsessa fuit Romana civitas et multum afflicta : propter quod {4.1483} se excusat de ulteriori prosecutione, ibi terminans dicte visionis expositionem, decem tamen homil. continentem.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
Post capitulum 48. in mysticatione, ubi dicitur in Postilla : Nam aliqui ut Beatus Hieronymus.
prol.|
Circa plurima que continentur in prophetia Ezechielis duo sunt consideranda. Unum est, quod inter ceteros prophetas iste pluribus utitur parabolis, ut patet in processu sue prophetie, in quo quam plurimas metaphoras inducit, unde : ipso Deo dicebat supra. 20.g. A.a.a. domine Deus ipsi dicunt de me : Numquid non parabolas loquitur iste ? Quasi dicant : Omnes sermones istius sunt parabolici : ex qua consideratione habetur, quod iste visiones edificationum quas Ezechiel tradit communiter sunt metaphorice intelligende : et ideo processus Gregorii exponendo huiusmodi visiones censeri debet proprius et litteralis, et secundum modum loquendi ipsius prophete : sicut in his que parabolice dicuntur sensus litteralis est, non ille qui per litteram significatur, sed qui per tres ipsas quas littera significat intelligitur prout dictum est in prologo super Genesim. Secundum est, quod hic propheta aliqua proponebat per modum precepti, que tamen non debent intelligi ut precepta, scilicet ut imponant necessitatem observandi, sed quasi consilia que non habent vim obligandi ad penam, si non serventur, unde supra. c. 45.f. dicitur : Hec dicit Dominus Deus in primo mense in prima mensis : sume vitulum de armento immaculatum, et explebis sanctuarium, etc. Et Israel ponit aliqua circa sacerdotes et circa principes in sacrificiis et ornamentis et ingressu templi et aliis que si intelligerentur ut precepta, esset manifeste contra illud quod legitur Deu. 4.a. Non addetis ad verbum quod loquor vobis, nec auferetis ex eo. Unde in veter. testam. sicut nullus potuit auferre aliquod preceptum his que Deus precipiebat per Moysen : ita nullus poterat addere aliquod preceptum ultra illa : et similiter posset dici de edificatione templi et civitatis hic posita, scilicet quod significabat reedificationem templi aliquando necessario fiendam secundum edificationem que de consilio prophetico fieri debebat, propter sanctionem spiritualem illius edificii quam propheta principaliter intendebat. Et notandum, quod predicte considerationes que in hac littera, ut patet, fundantur sunt valide ad evacuanda argumenta Iudeorum, que ex his visionibus Ezechielis communiter sumunt, que quidam argumenta credunt esse efficacissima contra nos qui Christum iam venisse confitemur cum tamen predicta non fuerunt hactenus completa nec profitemur ipsa complenda, sed predictis consideratis patet manifeste, quod ista possent et debent intelligi parabolice dicta, seu per modum consilii, non autem precepti, ut dictum est.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
Expositio visionis imaginarie secundum Postillatorem.
prol.|
His igitur premissis intendo dicere, quid mihi videtur de significato visionis imaginarie : non tamen ad satisfaciendum mihi vel aliis, cum respectu precedentium doctorum sim nullius momenti, sed ad excitandum animos studiosorum et devotorum, ut per exercitium studii et orationis querant dicte visionis intellectum ab eo qui sua mysteria revelat humilibus et devotis, et abscondit a prudentibus et sapientibus in oculis suis. Credo namque quod nullus possit dictam visionem sufficienter exponere, nisi hoc habuerit ex divina revelatione. Dico igitur, quod significatum suprascripte visionis potest dupliciter accipi, Uno modo, ut per illam significetur reedificatio templi materialis post reditum Babylonice captivitatis, non tamen illo modo quo dixerunt antiqui Iudei, quem supra reprobavi. Alio modo, quod per illam significetur edificium ecclesie per Christum Salvatorem nostrum, sicut communiter dicunt doctores catholici. Ad evidentiam primi modi considerandum quod frequenter in scriptura sacra et maxime veteris testamenti promissiones divine de bonis futuris, et comminationes de penis infligendis, intelliguntur sub conditione, licet scribantur absolute. De promissionibus patet. 1Rg. 2.e. ubi dicitur : Venit autem vir Dei ad Eli, et ait ad eum : Hec dicit Dominus : Numquid non aperte revelatus sum domui patris tui, cum esset in Egypto in domo Pharaonis, et elegi eum ex omnibus tribubus Israel mihi in sacerdotem ? Scilicet summum, ut patet per litteram sequentem, et postea subditur : Propterea ait Dominus Deus Israel : Loquens locutus sum, ut domus tua et domus patris tui ministraret in conspectu meo usque in sempiternum : nunc autem dicit Dominus : absit hoc a me, sed quicumque honorificaverit me, glorificabo eum qui autem contemnunt me, erunt ignobiles. Ex his patet, quod promissio absolute facta de summo sacerdotio ante exitum filiorum Israel de Egypto, postea per quadrigentos annos vel circiter, scilicet tempore Eli, ostendit Dominus quod illa promissio intelligenda erat sub conditione, scilicet si sacerdotes summi debite ministrarent, aliter non. Similiter idem patet de comminationibus penarum. Ione 3.b. ubi de precepto Domini dixit Ionas absolute : Adhuc. 40. dies et Ninive subvertetur : Et tamen eius subversio tunc non fuit secuta : et hoc quia Ninivite egerunt penitentiam {4.1484} de malis suis ad verbum Ione, ut exprimitur ibidem. Ex quo patet, quod comminatio subversionis Ninive que prolata fuerat absolute intelligenda erat sub conditione, scilicet si Ninivite in malis suis persisterent obdurati : aliter non. Item de promissionibus et comminationibus similiter patet Ier. 18.a. ubi dicitur ex persona Domini. Repente loquar adversum gentem et adversus regnum ut eradicem et destruam et disperdam illud. Si penitentiam egerit gens illa a malo suo, quod locutus sum adversus eam, agam et ego penitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei. Ex quo patet manifeste, quod in comminatione facta absolute intelligitur conditio, si illi quibus fit, perseverent in malo : Et statim ibidem subditur de promissionibus. Et subito loquar de gente et de regno, ut edificem et plantem illud : si fecerit malum in oculis meis, ut non audiat vocem meam penitentiam agam super bono quod locutus sum, ut facerem ei. Ex quo patet quod in promissione de bono conferendo, intelligitur hec conditio, sed si illi quibus fit, steterint in bono. Ad hoc est etiam ratio naturalis, quia si aliquis rex vel princeps promitteret alicui militiequum et arma, et ante completione promissionis miles averteret se a rege vel principe ad eius inimicos se convertendo, numquid teneretur adimplere promissum ? Certe non fuit intentio eius, nec debet esse, quod ei daretequum et arma ad impugnandum se, sed magis ad serviendum sibi. In omni vero peccato mortali homo a Deo avertitur, et ad demonem convertitur : ergo etc. Item ad hoc potest induci exemplum de filiis Israel, quibus multe terre et alia multa bona promissa fuerunt, que nunquam obtinuerunt, eo quod erga Deum suum debitum non fecerunt, sicut patet in libro Iosue, quod filii Israel in suis sortibus cupiditate ducti dimiserunt Gentes idololatras habitare cum eis sub tributo contra preceptum Domini, propter quod filii earum succedentes non solum partem terre tenuerunt, sed etiam populum Israel multipliciter afflixerunt Similiter in proposito potest dici rationabiliter, quod per visionem imaginariam Ezechieli significata fuit edificatio civitatis et templi materialiter post reditum captivitatis Babylonice futurum, secundum formam superius descriptam et sic in re factum fuisset, si populus Israel suum debitum fecisset : nam hec conditio intelligebatur in promisso sed non fecit propter quod templum et civitas non fuerunt tunc edificata secundum modum Ezechieli ostensum : tamen propter aliquos bonos de filiis Israel fuit civitas reedificata et templum, minoris tamen capacitatis et nobilitatis quasi incomparabiliter quam fuerat promissum, propter quod Ezechiel in fine dicte visionis videtur dixisse sup. 48. Amen, quasi dicat, utinam sic fiat, et non impediatur per peccata nostra. Quod autem filii Israel non fecerint debitum suum ad obtinendum integre dictum promissum, patet : quia data generali licentia per Cyrum quod omnes Iudei de regno suo possent in Iudeam libere reverti, et ibi Deo servire : multi tamen capti amore uxorum quas ibi acceperant, et filiorum quos ibi genuerant, et possessionum quas ibi acquisierant, noluerunt inde reverti, sed magis elegerunt inter idololatras commorari. Similiter illi qui de captivitate redierunt in Iudeam, uxores suas Hebreas legitimas contempserunt, et alienigenas contra Dei preceptum duxerunt, et non solum vulgares de populo hoc fecerunt, sed etiam maiores, scilicet principes et sacerdotes, ut habetur. 1. Esd. 9. Item postea tempore Machabeorum multi de populo Israel et de sacerdotibus ad vicium contra naturam et idololatriam se converterunt, edificantes in Hierusalem ephebiam, id est prostibulum iuvenum, et palestram, id est scholam ad docendum ritus et leges Gentilium, ut dictum fuit. 2. Machabeorum. Similiter postea verum Christum eis promissum ex invidia et malignitate contempserunt, et ipsum coram Pilato negantes per manus militum eius occiderunt, propter quod eorum civitas et templum que reedificata fuerant per Romanos destructa fuerunt, sicut predixerat Christus Lc. 19.f. Videns Iesus civitatem sanctam Hierusalem flevit super eam, etc. Sic igitur patet una expositio quantum ad significatum visionis imaginarie superius descripte. Sed dictam expositionem posset argui. Primo de aquis egredientibus de templo sanantibus mare mortuum a sua salsedine et amaritudine. Secundo de lignis super ripam fluminis facientibus novos fructus singulis mensibus, hec enim videntur aliquibus impossibilia. Et per consequens si Iudei redeuntes de Babylone fecissent erga Deum debitum suum, non tamen ista fuissent eis facta, cum fuissent impossibilia, ut aliquibus videtur. Et secundum hoc expositio dicta non videtur vera. Ad ista dicendum quod aliqua sunt possibilia nature, scilicet illa que naturali cursu peraguntur, et aliqua sunt impossibilia nature, possibilia tamen Deo. Et ista sunt in duplici gradu, nam aliqua sunt supra naturam quantum ad suum principium, non tamen quantum ad sequens exercitium, sicut quod cecus videat, nam eius illuminatio est supra naturam, sed exercitium oculi dati per miraculum est naturale, sicut oculi dati per generationem naturalem. Aliqua vero sunt supra naturam utroque modo, sicut conversio panis in corpus Christi, et permanentia eiusdem corporis sub specie panis. Posset igitur dici, ut videtur, quod dulcoratio maris mortui sit possibilis secundum naturam. Nam aque maris colate per venas terre fiunt potabiles, et hoc modo de aquis procedentibus a mari oriuntur alibi fontes dulces, et ideo non videtur inconveniens quod aque egredientes de templo haberent virtutem naturalem dulcorandi {4.1485} aquas maris predicti : nam in diversis partibus mundi oriuntur fontes diversas virtutes et mirabiles habentes, Hoc etiam confirmatur per scripturam : dicitur enim Exodi 15.d. quod aque Marath in dulcedinem verse sunt per immissionem ligni quod videtur habuisse ad hoc virtutem naturalem, ut dictum fuit ibidem. Similiter dicendum de lignis quolibet mense fructificantibus, videmus, enim quod aliqua ligna et terrenascentia fructificant bis in anno, et forte pluribus vicibus in aliquibus terris, et sic forsitan posset hic dici de fructificatione quolibet mense, et dato quod non sit aliqua talis arbor, non est tamen negandum, quin Deus posset facere, ita quod productio arboris esset supernaturalis, tamen fructificatio sequens naturalis esset : et sub hoc ab aliquo negetur, non tamen negari potest, quin Deus posset etiam de qualibet arbore fructum producere quolibet mense miraculose : et ideo si predicte vie non sufficiunt, potest dici : quod hoc beneficium divinum fuisset Iudeis continuatum : si erga Deum debitum suum fecissent, sicut per 40. annos pavit eos manna in deserto, et Christianis per orbem qualibet die dat corpus suum et suum sanguinem in sacramento eucharistie.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
Post capitulum ultimum: In mysticatione, ubi dicitur in Postilla : “Propter quod Ezechiel in fine visionis dicte, In Hebreo neque in translatione Chaldaica, non habetur in hoc loco Amen, unde non debet ex hoc sumi aliquod argumentum.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
Alia vero expositio potest accipi, ut per visionem imaginariam supradictam non intelligatur aliqua edificatio materialis, sed solum edificatio spiritualis ecclesie in montibus fidei et sacramentis. In ecclesia vero que est congregatio fidelium, duplex est regnum. Unum quantum ad spiritualia, et hoc designatur per edificium templi. Aliud autem quantum ad temporalia, et hoc designatur per divisionem terre et edificium civitatis circa finem libri, utrumque tamen regnum est a Deo : Ideo dico cum beato Gregorio quantum ad hoc, quod per montem in quo propheta dicitur dimissus vel positus supra 40.c. intelligitur Christus, de quo scribitur Dn. 2.e. Lapis qui percusserat statuam, factus est mons magnus, et implevit universam terram, quod exponitur de Christo a doctoribus Hebraicis et Latinis. Super istum autem montem fundatur ecclesia, sicut ipse dicit Mt. 16.c. Super hanc petramedificatio ecclesiam meam id est super me : et hoc quantum ad duplex regimen Ecclesie predictum. Et sicut patet ex precedentibus, primo agendum est de edificio spirituali, quia primo describitur in precedentibus ipsum templum circa cuius edificium describitur triplex murus, scilicet exterior, medius, et interior. Per exteriorem vero qui circumdat omnia edificia, intelligitur protectio seu custodia divina omnia complectens. De quo muro dicitur Is. 26.a. Urbs fortitudinis nostre Sion, Salvator ponetur in ea murus, etc. Per murum vero medium intelligitur custodia seu protectio angelica que includitur sub divina, unde dicitur Ps. 124.a. Montes in circumitu eius, id est angeli, ut dicit glossa
Augustini qui sunt in circumitu ecclesie per modum muri. Per murum autem interiorem qui est minoris ambitus, intelligitur protectio seu custodia humana, per prelatos ecclesie et eorum ministros, que minoris efficacie est quam angelica. De hoc autem muro contra malos prelatos dicitur supra 13.a. Non opposuistis vos murum pro domo Domini. Intra muros istos est ingressus ex tribus partibus per quas intelliguntur tres partes terre habitabilis. Asia, Africa, et Europa, ex quibus ingressi sunt Ecclesiam multi per susceptionem fidei et sacramentorum, et ingrediuntur de presenti, et ingrediuntur de futuro. De istis vero tribus terre partibus dicitur Ier. 22.g. Terra, terra, terra, audi sermonem Domini. de quibus tribus terre partibus plures audierunt sermonem Apostolorum aliorumque Christi discipulorum cum effectu credendi. Ex qualibet autem parte trium partium dictarum sunt tres porte in tribus muris ex opposito se respicientes per quas significantur tres gradus vel status venientium ad fidem, scilicet incipientium, qui designantur per portam exteriorem sive primam : proficientium, qui significantur per mediam vel secundam, perfectorum qui designantur per tertiam vel interiorem. De portis istis dicitur Ps. 86.a. Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob. Per tabernacula Iacob intelligitur status vel gradus fidelium tempore legis Mosaice, per portas Sion status vel gradus fidelium tempore legis Evangelice, que dicitur lex amoris, lex autem vetus, lex timoris. propter quod porte Sion bene dicuntur predilecte. In portis autem exterioribus non sunt edificia magna, sed quedam domuncule super eas edificate, ut supra dictum est, per quod designatur, quod status incipientium est adhuc notabiliter imperfectus. In portis autem mediis et in interioribus sunt edificia pulchra ad designandum quod proficientes et perfecti, habent maiorem perfectionem, perfecti iam actu proficientes in potentia actui propinqua : ad quod designandum ad portas medias est ascensus per septem gradus tantum. Ad interiores vero, seu tertias est ascensus per octo gradus. Habet autem quelibet sex portarum vestibulum, porticum, duas frontes et sex thalamos. Per vestibulum precedens porticum intelligitur gratia preveniens, de qua dicitur Ps. 58.b. Misericordia eius preveniet me. misericordia namque Dei et eius gratia sunt idem. Per porticum vero gratia subsequens, de qua dicitur Ps. 22.b. Misericordia eius subsequetur {4.1486} me. Vel aliter potest dici, quod per vestibulum et porticum designatur voluntas bona et operatio sancta, de quibus dicit August. super Ioanne : Precedet velle, subsequetur perficere. Per duas frontes, que sunt ad decorem et fortitudinem portarum (propter quod facte sunt ad modum duarum turrellarum ex utraque parte cuiuslibet porte) designatur patientia in adversis, que stabilit hominem ne per impatientiam frangantur : et modestia in prosperis, que tenet hominem ne per superbiam elevetur. De istis duabus turrellis dicitur Ps. 121.b. Fiat pax in virtute tua et abundantia in turribus tuis : nam per patientiam in adversis et per modestiam in prosperis acquiritur et conservatur abundantia omnium divinorum beneficiorum in nobis. Per thalamos autem, in quibus homines dormiunt et quiescunt, intelligitur pax. unde Ps. 4.b. In pace in idipsum dormiam et requiescam. Est autem duplex pax, scilicet interna et fraterna, ideo dicuntur thalami esse hinc et inde ex utraque parte porte, et tres ex una parte : quia pacem internam tria faciunt. Primum est conscientia munda, Ecclesiastici 44.a.a Homines divites in virtute pulchritudinis studium habentes pacificantes in domibus suis, id est in conscientiis propriis. Secundum est amicitia divina. Augustinus, libro confessionum. Inquietum est domine cor meum, donec requiescat in te. Et Ps. 118. Pax multa diligentibus legem tuam, que est lex divini amoris. Tertium est sufficientia modesta, per quam aliquis est contentus his que habet, et sic in se pacificatus, de quo potest exponi quod dicitur Mt. 5.a. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Tales enim filii Dei quodammodo Deo assimilantur, qui non indiget aliquo extra se, sed est sibi sufficientissimus. Similiter ex altera parte porte sunt tres thalami, quia tria faciunt pacem fraternam.
a Sir. 28.
prol.|
Prima est humilitas vera : que intantum pacifica est, quod facit pacifice habitare cum suo contrario : et hoc est speciale in hac virtute : nam castus non habitat pacifice cum luxurioso, nec iustus cum iniquo : sed humilis habitat pacifice cum superbo, quia sicut superbus vult dominari : ita vere humilis subiici, et sic uterque habet quod querit, et per consequens quiescit. Ideo dicitur Ps. 119.a. Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus, id est cum superbis, de quibus dicitur Prv. 113.b. Inter superbos semper iurgia sunt.
prol.|
Secundum est equitas iusta, sine qua nulla societas potest esse pacifica, sicut patet de societate latronum, qui sunt adversarii iusticie, nisi enim inter se iuste dividerent spolia, statim inter eos oriretur discordia : ideo dicitur Is. 32.d. Erit opus iustitie pax.
prol.|
Tertium est, taciturnitas debita, que tenet os clausum, ne prorumpat in verba discordie seminativa, unde per oppositum dicitur Ecclesiastiuci 28.b.b Susurro et bilinguis maledictus, multos enim turbavit pacem habentes. De quolibet autem dictorum thalamorum potest dici quod scribitur Dt. 33.b. Amantissimus Domini habitavit confidenter in eo. Quasi in thalamo morabitur tota die, qui enim Deum vere diligit, in dictis thalamis iugiter commoratur. Post expositionem portarum procedendum est ad expositionem gazophylaciorum, que supra describuntur esse circa pavimentum orientale, et dicuntur esse 30. per que designatur impletio. 10. preceptorum temporibus tribus necessaria, scilicet tempore legis nature, et tempore legis Mosaice, et tempore legis Evangelica. Denarius autem numerus multiplicatus per ternarium, consurgit in tricesimum. Et bene dicuntur gazophylacia a gaza et phylace, quod est servare : nam per impletionemdecem preceptorum conservantur divitie virtutum. Post expositionem gazophylaciorum sequitur expositio mensarum, que supra dicte sunt octo : per quas designantur quatuor partes veteris testamenti, et quatuor novi, de quibus tamquam de mensis spiritualibus reficitur totus populus Christianus, secundum quod dicitur Dt. 9.a. Non in solo pane vivit homo sed in omni verbo quod egreditur de ore Dei.
prol.|
Quod autem vetus testamentum in quatuor partes dividatur, dixi plenius in principio Genesis. Dividitur enim in libros legales, historiales, prophetales et sapientiales. Et consimiliter dividitur Novum Testamentum. Nam libris legalibus correspondent Evangelia, historialibus Actus Apostolorum, sapientialibus epistole Pauli et epistole canonice, prophetalibus autem Apocalypsis.
prol.|
De qualibet autem dictarum mensarum potest dici quod scribitur Prv. 9. Sapientia edificavit sibi domum, excidit columnas septem, immolavit victimas suas, miscuit vinum et proposuit mensam suam. Scriptura namque sacra est mensa sapientie. Post expositionem mensarum sequitur expositio atrii interioris, in quo secundum Hebreos quatuor ponuntur, scilicet altare holocaustorum, gazophilacia sacerdotum hebdomadariorum, et gazophylacia cantorum similiter hebdomadariorum, et transitus aquarum a latere altaris. Et quoniam edificatio ecclesie spiritualis non solum consistit in moribus et refectione de mensa sacre scripture, sed etiam in sacramentis, ideo per altare holocaustorum intelligitur eucharistie sacramentum, in quo quotidie immolatur agnus qui tollit peccata, unde dicit Augustinus in libro sententiarum Prosperi. Semel immolatus est Christus in semetipso, et tamen quotidie immolatur in sacramento, in quantum per hoc sacramentum efficimur quotidie participes fructus Dominice passionis, unde et in quadam Dominicali oratione secreta dicitur : Quoties huius hostie commemoratio celebratur, opus nostre redemptionis exercetur. De hoc autem altari dicitur Hebreorum 12.b. Habemus altare de quo non {4.1487} habent edere potestatem hi qui tabernaculo deserviunt, id est ceremonias legis veteris observantes. Et quoniam eucharistie sacramentum cum divinis laudibus est conficiendum, ideo prope altare scilicet in atrio interiori ponuntur gazophylacia sacerdotum hebdomadariorum et similiter cantorum, per que designantur merita celebrantium et eis ministrantium. Per aquas vero egredientes de templo et transeuntes ad latus altaris significatur sacramentum baptismi, de quo dicitur Ioel. 3.d. Fons egredietur de domo Domini et irrigabit torrentem spinarum. Dicuntur autem aque iste egredientes de templo per quod templum significantur duo principales nostre fidei articuli scilicet articulus sancte trinitatis, et articulus incarnationis ut postea plenius dicetur : quia baptismus secundum communem ecclesie formam confertur in nomine sancte trinitatis, secundum quod dicitur Mt. ul. d. Euntes docete omnes Gentes baptizantes eos in nomine patris et filii et spiritus sancti. Et quia in primitiva ecclesia fuit collatus in nomine Christi, ut habetur in Actibus Apostolorum in pluribus locis, quod est nomen, suppositi, in quo uniuntur natura divina et humana. De duobus autem istis sacramentis loquitur specialiter Ezechiel propheta : quia sunt speciali modo sacramenta nove legis inquantum Christus per se ea instituit, et eis usus fuit in seipso, et hoc patet de sacramento baptismi in quatuor Evangeliis quantum ad utrumque scilicet institutionem et usum. et similiter de sacramento Eucharistie quantum ad eius institutionem. Quantum autem ad eius usum non habetur in Evangeliis expresse, sed hoc tenet communitas ecclesie quia dicitur Act. 1.a. Cepit Iesus facere et docere, et ideo sicut prius baptizari voluit, et postea baptismum aliis imposuit, sic in cena primo corpus suum et sanguinem sumpsit, et postea discipulis sumendum tradidit unum dicit Hieronymus ad Lesbiam, Dominus Iesus ipse conviva et convivium, ipse comedens et qui comeditur. unde versus : Rex sedet in cena turba cinctus duodena : Se tenet in manibus, sciebat ipse cibus. Per hoc autem duo sacramenta que principalia sunt alia intelliguntur. Post expositionem atrii interioris procedendum est ad expositionem templi : Et quoniam edificatio ecclesie spiritualis non solum consistit in moribus et refectione per sacram scripturam et sacramentis, sed etiam in fidei articulis : ideo per templum significantur sequentia, quod dividitur in tres partes scilicet porticum, sanctum, et sanctumsanctorum. Per porticum autem est ingressus ad alias partes, et ideo per ipsam intelligitur articulus unitatis divine essentie, et articulus sue providentie quantum ad premiationem boni, et punitionem mali. Fides enim istorum articulorum semper fuit necessaria ad salutem, et est prima ad aliorum crudelitatem, unde dicitur Hbr. 11.a. Credere enim oportet accedentem ad Deum, quia est et inquirentibus se remunerator sit. Per sanctumsanctorum intelligitur articulus sancte trinitatis secundum tres mansiones, una super aliam ibidem existentes. Licet autem non sit ibi superioritas nec inferioritas proprie, tamen filius est a patre, et spiritus sanctus ab utroque et secundum hoc dicit Hilarius quod autoritas est in patre, et subautoritas in filio. Per partem templi que dicitur sanctum intelligitur articulus incarnationis benedicte, per quam tres nature in supposito filii sunt unite, scilicet natura divina anima rationalis, et caro Christi purissima : que significatur per tres mansiones una super aliam existentes. Divina namque, natura superior est ad animam, et anima ad carnem. De istis vero duabus templi partibus potest accipi quod dicitur Apc. 21.g. Et templum non vidi in ea. scilicet materiale : quia secundum istum ultimum exponendi modum per visionem Ezechielis non intelligitur aliqua edificatio materialis, sed tantum spiritualis, ideo sequitur ibidem : Dominus enim Deus omnipotens, trinus in personis, templum eius est, quantum ad sanctumsanctorum : et agnus id est filius incarnatus quantum ad illam templi partem, que dicitur sanctum. Per pilarios autem templi significantur miracula confirmantia fidem Christi. unde dicitur Marci ulti. d. Illi autem profecti predicaverunt ubique Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis. Per Cochleas vero quibus ascenditur sursum, possunt intelligi notitie creaturarum, quibus ascendimus in cognitionem divinorum, secundum quod dicitur ad Rm. 1.c. Invisibilia ipsius id est Dei a creatura mundi id est ab homine per ea que facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque virtus eius et divinitas, Per appendicia vero circa templum existentia intelliguntur omnia alia ad fidem pertinentia, eo quod ad predictos articulos annectuntur. Et quoniam fides informis mortua est, nisi fuerit caritate formata. ideo ex una parte templi ponitur edificium australe, ex qua parte provenit estus caloris : ideo edificium australe significat fervorem dilectionis. Ex altera vero parte edificium aquilonare, ex qua parte venit horror frigoris : propter quod edificium aquilonare significat donum timoris filialis. Timor enim causativus est infrigidationis et tremoris, ut patet ad sensum, Dictum est autem supra quod in his duobus edificiis est habitatio sacerdotum, quia sacerdotes esse debent in continuo timore, ne Deum offendant, et in fervore dilectionis, ut ei devote deserviant. De istis edificiis aquilonari et australi potest accipi id quod scribitur Ct. 4.d. « Surge aquilo et veni auster. perfla hortum meum et fluent aromata illius » ». Per spiritum enim timoris et dilectionis {4.1488} fluunt aromata charismatum in horto ecclesie militantis. Per quatuor autem atriola possunt intelligi quatuor virtutes cardinales, de quibus atriis dicitur Ps. 83.c. Melior est dies una in atriis tuis super milia. Nam commorari in exercitio virtutum cardinalium est optimum. Per culinas vero seu coquinas possunt intelligi doctores sacre scripture devoti, qui suis meditationibus decocunt cibum sacre scripture, ut alii possint inde refici, secundum illud Ps. 38. Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis. Iste vero coquine sunt in atriolis situate, quia doctores sacri eloquii debent prius in quatuor virtutibus cardinalibus esse exercitati. Dicitur enim. 1. Ethy. quod moralis prophetie non est conveniens auditor ille qui est secutor passionum, et multo minus est conveniens auditor theologie, et ad huc multo minus conveniens eius doctor, propter quod in sacre scripture doctoribus preexigitur exercitium in virtutibus moralibus unum dicit Philosophus, Septimo Physicorum quod sedendo fit anima sciens et prudens, quia sedendo turbationes passionum et quiescendo ab impulsionibus earum, quod fit per virtutum moralium exercitium, acquiritur sanctorum notitia scripturarum. Post expositionem templi et edificiorum circa ipsum dicendum est quid significetur per sacerdotes in ipso ministrantes.
prol.|
Circa quos quinque sunt superius descripta scilicet eorum genus, habitus, modus, victus et actus. Circa primum dicitur quod sint filii Sadoch, qui interpretatur iustus : et per hoc designatur quod ecclesie ministri debent esse per imitationem specialem filii Christi, qui dicitur antonomassice iustus : Is. 45.b. Rorate celi de super, et Nm. etc. unde Ioannes apostolus de se sibi et similibus dixit. 1. canonica. 3.a. Videte qualem caritatem dedit nobis pater ut filii Dei nominemur et simus.
prol.|
Quantum ad secundum dicitur quod habeant vestes lineas per quas in ministris ecclesie designatur mentis et corporis puritas et subditur. Quod femoralia linea operiant turpitudinem carnis sue. per quod significatur, quod in ministris ecclesie nihil turpitudinis aut dissolutionis in verbo, gestu vel facto debeat apparere unde dicitur Ex. 19.d. Sacerdotes qui accedunt ad me, sanctificentur, ne percutiam eos. Dicitur etiam supra de sacerdotibus, quod in aliis vestibus ministrent in templo et in aliis habitent cum populo, quod impletum videtur in nove legis sacerdotio.
prol.|
Quantum ad tertium dicitur quod sacerdotes comam non nutriant, sed attondentes tondeant. per quod significatur tonsura clericalis in ministris nove legis.
prol.|
Quantum ad quartum vero dicitur quod sacerdotes non comedant captum a bestia, nec per se mortuum, per quod designatur quod ministri ecclesie non debent de rapina vel alio illicito vivere. Item de sacerdotibus dicitur quod vinum non bibant quando ingressuri sunt templum, per quod intelligitur quod in ministris ecclesie esse debet sobrietas, et potissime quando debent celebrare, tunc enim in eis requiritur non solum ieiunium ecclesie, sed etiam nature.
prol.|
Quantum ad quintum dicitur, quod celebrent divinum officium, et quod doceant populum, quod sit mundum et immundum, et quod in dubiis determinent quod sit tenendum. per quod designatur quod in ministris ecclesie debet esse devotio ad debite celebrandum divina, et sacre scripture cognitio ad docendum populum que sunt licita et que illicita : et ad determinandum que dubiis sint tenenda, ista tamen cognitio maior requiritur secundum quod aliquis in ecclesie gradu maiori constituitur, propter quod de ignorantibus dicitur Osee 4.b.c Quia repulisti scientiam repellam te ne sacerdotio fungaris mihi.
c Os. 4.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
In mysticationem, ubi dicitur in Postilla “Per aquas vero egredientes de templo", de istis aquis egredientibus de templo plura ponuntur in littera, que Postilla pretermisit in exponendo : ut cum dicit : Mensus est, mille cubitos et traduxit me per aquam usque ad talos. Rursumque mille mensus est, et traduxit me per aquam usque ad genua etc. que omnia non est intelligendum superflue fuisse dicta, unde in Glossa sub quolibet particularium hic contentorum mysterium traditur, et ideo si quis de his que hic continentur, plenius vult informari, ad illam recurrat.
Numérotation du verset
Ez. 48,additio Burgensis
prol.|
Postquam dictum est de spirituali edificatione ecclesie quantum spirituale regimen seu statum clericalem, hic consequenter agitur de edificio eodem prout spectat ad regimen temporale seu statum laicalem. Circa quod tria sunt superius descripta scilicet divisio terre conditio principis, et civitatis edificium. Ad intellectum istorum sciendum quod nulla communitas populi potest convenienter stare sine conservationem iusticie.
prol.|
Est autem duplex iusticia, ut dicitur Quinto Ethicorum, scilicet commutativa et distributiva. Prima propria est inter populares in emtionibus et venditionibus et aliis iustis commutationibus : et hec iusticia loca habet in bonis mobilibus et etiam in bonis immobilibus. Quantum autem ad immobilia dictum est supra quod debet tribubus. 12. dividi terra per equalia per quod intelligitur quod populi Christiani debent ad invicem uti iusticia commutativa, cuius medium attenditur secundum equalitatem quantitatis, ut habetur Quinto Ethicorum et hoc fit in bonis immobilibus, quando quilibet hereditate propria est contentus, et non accipit per violentiam seu fraudem de possessionem alterius unde dicitur Dt. 27. Maledictus qui transfert terminos proximi sui. dicit omnis {4.1489} populus, Amen. Similiter in bonis mobilibus debet uti iusticia commutativa populus Christianus, et quantum ad hoc dicitur super 45.d. Statera iusta et ephi iustum : et beatus iustus erit vobis, etc. De principibus autem dicitur quod sint contenti terminis sue possessionis per quod intelligitur quod principes Christiani debent esse contenti suis reditibus, et nullo modo gravare populum exactionibus indebitis, unde dicitur Dt. 17.d. de rege : Cumque fuerit constitutus, non multiplicabit sibi equos, nec habebit uxores plurimas, que alliciant animam eius, neque auri et argenti immensa pondera, per gravamen. Scilicet populi congregata propter quod de facientibus contrarium dicitur Is. 1.f. Principes tui infideles, socii furum omnes diligunt munera sequuntur retributiones, pupillo non iudicant causa vidue non ingredietur ad eos. Principes igitur utuntur iusticia commutativa, quando sunt contenti propriis reditibus, et similiter regni sui limitibus, ita quod non usurpent indebite sibi aliorum regna in toto vel in parte. Iusticia vero distributiva proprie pertinet ad superiores qui sunt bonorum et onerum debitorum subditis impositores, et hec iusticia non attenditur secundum equalitatem quantitatis, sed proportionis, ut quilibet honoretur plus vel minus sicut valet, et puniatur plus vel minus, sicut debet. Et de ista iusticia quantum ad sacerdotes qui sunt superiores in spiritualibus, iam dictum est, quod debent determinare dubia, et quod teneatur eorum sententia per quam una pars iustificatur et alia condemnatur.
prol.|
Quantum ad principes autem dicitur in Textu quod faciunt iudicium et iusticiam in populo per quod designatur, quod ad hoc tenentur principes Christiani plus quam principes tempore Veteris Testamenti quia totus ille status fuit figuralis respectu Novi Testamenti, sicut dicitur. 1Cor. 10.c. Omnia in figura contingebant illis. Figura autem defecit a perfectione illius rei cuius est figura propter quod principes Christiani debent esse multo perfectiores quam principes Iudeorum tempore ve. te.
prol.|
Circa tertium scilicet edificium {4.1490} civitatis, patet ex fine libri Ezechielis, quod in quadro describitur. Per civitatem vero que dicitur civium unitas intelligitur unita, populi Christiani in fide et sacramentis ecclesie unde dicitur Eph. 4.b. Unus Deus, una fides, unum baptisma. Per hoc autem quod in quadro describitur, significatur quod populus Christianus exerceri debet in quatuor virtutibus cardinalibus. Dicitur enim Decimo Ethicorum quod mentio legislatoris est cives facere bonos seu virtuosos. In quolibet autem latere civitatis describuntur tres porte, et a duodecim tribubus nominate et ad quatuor orbis partes equaliter respicientes, per quod intelligitur, quod ad principem Christianum ad cuius officium spectat preesse communitati civium : omnes Christiani sibi subditi tam minores quam maiores ex qualibet parte regni sui liberum ad eum habeant accensum, tamquam ad conservatorem et defensorem omnium. Et quoniam in hoc sunt Dei ministri et eius vicarii, secundum quod dicitur Rm. 13.a. Principes non sunt timori boni operis, sed mali, et subditur : Ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes. Ideo subditur in fine libri. Et nomen civitatis ex illo die Dominus ibidem : quia civitas non nominatur a vicario, sed a principali Domino : et sic communitas populi Christiani denominatur a Christo. Circa vero predicta scilicet edificium templi divisionem terre et edificium civitatis descripti sunt multi numeri determinati cubitorum et calamorum. de quibus probabiliter potest dici in generali, quod per ipsos intelligitur certa quantitas meritorum secundum conditiones et opera personarum : sed quoniam ista certa quantitas soli Deo nota est quantum ad omnia, aliis vero quantum ad aliqua quibus et quantum sibi placuit revelare, ideo circa expositionem dictorum numerorum in speciali et particulari descendere nolui : sed hoc aliis relinquere, quibus revelare voluerit ille : de quo dicitur Dn. 2.d. Ipse revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris constituta, et lux cum eo est. Cui est laus, honos et gloria etc.
Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Ez. 48), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 15/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=37&chapitre=37_48)
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Ez. 48), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 15/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=37&chapitre=37_48)
Notes :