string(58) "/var/www/html/gloss-e/sources/editions/lyr/GLOSS-lyr37.xml"
Nicolaus de Lyra

Capitulum 4

Numérotation du verset Ez. 4,1 

Et tu fili hominis sume tibi laterem
et pones eum
coram te
et describes in eo
civitatem Hierusalem
Numérotation du verset Ez. 4,2 

et
ordinabis adversus eam obsidionem
et edificabis
munitiones
et comportabis
aggerem
et dabis contra eam
castra
et pones arietes
in gyro
Numérotation du verset Ez. 4,3 

et tu sume tibi sartaginem
ferream et pones eam murum ferreum
inter te et inter civitatem et obfirmabis
faciem tuam ad eam
et erit in obsidionem et circumdabis eam
signum
est
domui Israel
Numérotation du verset Ez. 4,4 

et tu dormies super latus tuum sinistrum et pones iniquitates domus Israel super eo numero dierum quibus dormies super illud et assumes iniquitatem eorum
Numérotation du verset Ez. 4,5 

ego autem dedi tibi annos iniquitatis eorum numero dierum trecentos et nonaginta dies et portabis iniquitatem domus Israel
Numérotation du verset Ez. 4,6 

et cum compleveris
hec dormies super latus tuum dextrum secundo et assumes
iniquitatem domus Iuda quadraginta diebus diem pro anno diem inquam pro anno dedi tibi
Numérotation du verset Ez. 4,7 

et ad obsidionem Hierusalem convertes faciem tuam
et brachium tuum erit exertum
et
prophetabis adversus eam
Numérotation du verset Ez. 4,8 

ecce circumdedi te vinculis et non te convertes a latere tuo
in latus aliud donec compleas dies obsidionis tue
Numérotation du verset Ez. 4,9 

et tu sume tibi frumentum et ordeum et fabam et lentem et milium et vitiam
et mittes ea in vas unum et facies tibi panes numero dierum quibus dormies super latus tuum trecentis et nonaginta diebus comedes illud
Numérotation du verset Ez. 4,10 

cibus autem tuus quo vesceris
erit in pondere viginti stateres in die a tempore
usque ad tempus comedes illud
Numérotation du verset Ez. 4,11 

et aquam in mensura bibes sextam partem hin a tempore usque ad tempus bibes illud
Numérotation du verset Ez. 4,12 

et quasi subcinericium ordeaceum1
1 ordeaceum] ordiacium Weber
comedes illud et stercore quod egredietur de homine operies illud in oculis eorum
Numérotation du verset Ez. 4,13 

et dixit Dominus sic comedent filii Israel panem suum pollutum inter gentes ad quas eiiciam eos
Numérotation du verset Ez. 4,14 

et dixi ha ha ha Domine Deus ecce anima mea non est polluta et morticinum
et laceratum a bestiis
non comedi ab infantia mea usque nunc et non est ingressa os meum omnis caro immunda
Numérotation du verset Ez. 4,15 

et dixit ad me ecce dedi tibi fimum boum pro stercoribus humanis et facies panem tuum in eo
Numérotation du verset Ez. 4,16 

et dixit ad me
fili hominis ecce ego conteram baculum panis
in Hierusalem et comedent panem in pondere et in sollicitudine et aquam in mensura et in angustia bibent
Numérotation du verset Ez. 4,17 

ut deficientibus pane
et aqua
corruat unusquisque
ad fratrem suum et contabescant in iniquitatibus suis.

Capitulum 4

Numérotation du verset Ez. 4,1 
marg.| {4.1109} Et tu fili : Postquam descripta est officii impositio, hic consequenter ponitur impositi executio. Et dividitur in duas partes : quia primo ponitur civitatis et populi destructio. Secundo destructionis ratio, cap. xv. Prima adhuc in duas, quia primo denuntiatur civitatis et populi exterminium. Secundo offertur et remedium, ca. 14. Prima adhuc in tres, quia primo dicta destructio predicitur. secundo multiplex abominatio in Hierusalem ostenditur, c. 8. Tertio scriptura ad propositum revertitur, ca. ix. Prima adhuc dividitur in quatuor : quia primo describitur ipsius Hierusalem obsidio. Secundo, populi sui vastatio, cap. v. Tertio, terre depopulatio, cap 6. Quarto, dicte vastationis acceleratio, c. vij. Presens autem caput in duas partes dividitur : quia primo describitur obsessio civitatis. Secundo, ex hoc sequens oppressio famis, ibi : Et tu sume. Prima adhuc in duas : quia primo describitur obsidionis modus. Secundo, captivitatis vel iniquitatis tempus, ibi : Et tu dor. Circa primum dicitur.
marg.| £ .1. % Et tu fili : Iste modus loquendi frequenter fit Ezechieli. Cuius rationem assignant doctores communiter, scilicet ne ex elevatione contemplationis oblivisceretur {4.1110} humane fragilitatis.
marg.| £ .2. % Sume tibi laterem, scilicet crudum. ut possint ibi protrahi figure.
marg.| £ .3. % Et pones eum : ut videas ibi diligenter et attente.
marg.| £ .4. % Et describes in eo, id est in medio eius civitatem Hierusalem.
marg.| £ .5. % Et ordinabis, id est describes.
marg.| £ .6. % Adversus eam obsidionem : In circumitu eius.
marg.| £ .7. % Et edificabis munitiones, id est describes similitudinem turrium lignearum, ex quarum summitate videntur ab extra illa que fiunt in civitate.
marg.| £ .8. % Et comportabis aggerem, id est describes portatores terre et lignorum ad implendum fossata.
marg.| £ .9. % Et dabis contra eam castra, id est describes acies armatorum oppugnantes eam.
marg.| £.10.% Et pones arietes, id est describes. Sunt autem arietes ligna oblonga in capite ferrata, cum quibus impellitur murus ad cadendum, et sic videtur quod ille later erat satis magnus, ut possent in eo describi omnia ista : tamen in parvis figuris possunt multa describi in satis parvo spatio.
marg.| £.11.% Et tu sume tibi : Per hoc designatur, quod Deus ad miserandum non respiciet civitatem sic obsessam.
Numérotation du verset Ez. 4,1 
marg.| £ .1. % {4.1111} Et obfirmabis : respiciendo eam quasi facie torva et irata, in signum quod Deus est ei iratus implacabili ira, ideo subditur.
marg.| £ .2. % Signum est domui Israel, id est omnia que dicta sunt tibi sunt signa obsidionis et destructionis Hierusalem.
marg.| £ .3. % Et tu dormies : Hic consequenter ponitur captivitatis tempus, secundum Latinos, et primo quantum ad captivitatem decem tribuum, que vocantur hic domus Israel, cum dicitur : Et tu dormies super latus tuum sinistrum. Per quod designatur regnum decem tribuum, quod a principio recessit a cultu divino sub Ieroboam rege primo qui fecit vitulos aureos. 3Rg. 12
marg.| £ .4. % Et pones iniquitates domus Israel super eo : Et per iniquitates intelliguntur hic pene pro iniquitatibus inflicte.
marg.| £ .5. % Numero dierum quibus dormies super illud : scilicet super latus {4.1112} sinistrum. Et subditur numerus dierum ccc. et xc. dierum, ad designandum quod tot annis domus Israel erit in captivitate et afflictione pro iniquitatibus suis : tot enim anni (ut dicunt doctores isti) fluxerunt a prima captivitate regni decem tribuum, quam fecit Theglathphalnasar, qui captivavit duas tribus cum dimidia existentes ultra Iordanem, et cum hoc aliquos de illis qui erant circa Iordanem usque ad annum Assueri 40. qui filios Israel a periculo mortis liberavit, Aman et filiis eius suspensis, ut habetur in libro Esther. Deductionem autem huius numeri annorum per tempora regum hic omitto ex causa que postea dicetur. Postea subditur tempus captivitatis regni duarum tribuum : quod dicitur hic domus Iuda, cum dicitur.
marg.| £ .6. % Et cum compleveris hec dormies super latus tuum dextrum : Per quod designatur regnum Iuda : quia firmius adhesit Domino, sicut pars dextera est fortior, et longe tardius recessit a cultu divino quam regnum Israel, ut patet. 4Rg. et 2 Parali.
Numérotation du verset Ez. 4,1 
marg.| £ .1. % {4.1113} Et assumes iniquitatem domus Iuda, id est designabis captivitatem pro eius iniquitate inducendam.
marg.| £ .2. % Quadraginta diebus : Quorum significatio subditur cum dicitur.
marg.| £ .3. % Diem pro anno, id est quot diebus dormies super latus tuum dextrum, tot annis durabit captivitas domus Iuda : Tot enim anni ut dicunt doctores predicti, fluxerunt a transmigratione Ioacim a qua incepit illa captivitas, usque ad primum annum Cyri, qui dedit populo licentiam redeundi. Et dicitur hic bis : Diem pro anno dedi tibi. propter captivitatem duplicis regni. Destructionem vero. xl. annorum istius secunde captivitatis per tempora regum omitto sicut et precedentis. Tum quia utraque deductio diffuse ponitur in glossa. Ezechielis super locum istum : ad quam quilibet potest recurrere, quia invenitur quasi ubique. Tum quia utraque deductio videtur in aliquibus discordare a dictis communibus Hebreorum et Latinorum. Prima in hoc quod dicit captivitatem regni Israel terminatam tempore Assueri, cum tamen omnes Hebrei et Latini pro maiori parte dicant, quod illa captivitas non est adhuc soluta : sed ad horam fuerunt liberati a periculo mortis, non a iugo servitutis. Similiter secunda que dicit, quod a transmigratione Ioachin usque ad primum annum Cyri fluxerunt tantum quadraginta anni : cum tamen secundum omnes Hebreos, et secundum Latinos saltem pro maiori parte ad minus fluxerunt. lxx. anni. unde et Ier. xix.c. dicitur. Cum ceperint impleri in Babylone septuaginta anni, visitabo super vos verbum bonum, etc. Secundum Hebreos autem hic describitur tempus iniquitatis, sicut sonat littera utriusque domus, scilicet Israel et Iuda, propter quam utraque meruit captivari. Et accipitur hic iniquitas notabilis que est per idololatriam, et que respicit communem populum : et non tantum personam singularem : iniquitas autem in ista domo Israel duravit annis trecentis nonaginta, quorum ccxlj. accipiuntur a primo anno Ieroboam qui peccavit et peccare fecit Israel in vitulis aureis, ut frequenter repetitur. 3Rg. et 4. usque ad nonum annum Osee, qui cum populo regni Israel tunc captivatus fuit per regem Assyriorum, quorum numerus sic declaratur. Ieroboam enim regnavit annis viginti duobus, ut habetur. 3Rg. 14. Post eum Nadab duobus annis 3Rg. decimoquinto. Baasa vigintiquatuor, Ela duobus, Zamri modicum stetit : ideo tempus eius computatur sub rege sequenti scilicet Amri, qui regnavit duodecim annis, Achab vigintiduobus. Hec habentur 3Rg. 16. Ochozias duobus 3Rg. 22 Ioram 12, 4Rg. 1. Iehu xxv 3. annis. 4Rg. 10. Ioachaz, 17. Ioas 16. 4Rg. 13. Ieroboam 41 4Rg. 14. Zacharias et Sellum sex mensibus tantum, ideo tempus eorum computatur cum sequenti, scilicet Manahen qui regnavit decem annis. Phaceia duobus ; Phacee 20. Hec habentur 4Rg. 15.
prol.| Osee novem quia nono anno captus in Samaria cum populo suo ductus est in Assyrios 4Rg. 17. et isti anni simul iuncti faciunt numerum supradictum. Anni vero 149 qui deficiunt de totali numero, scilicet trecentis nonaginta accipiuntur de tempore iudicum, scilicet a primo anno Abimelech usque ad ultimum annum Eli. Dicitur enim Idc. 8. quod Gedeon ex ornamentis aureis sibi datis de victoria habita de Madianitis fecit ephod, id est vestem sacerdotalem, et subditur ibidem : Fornicatusque est omnis Israel in eo : et sicut dictum fuit ibidem, ista fornicatio non fuit vivente Gedeone, quia non fecit ephod ad cultum idololatrie : sed ad Dei cultum in domo propria, sicut dictum fuit ibidem. Post mortem autem eius omnis Israel fornicatus est in illo ephod, utendo eo in cultu idolorum Baalim et Astaroth, sicut ibidem subditur : et hec fornicatio duravit usque ad tempus Samuelis, qui dixit populo Israel. j. Reg. vij.a. Preparate corda vestra Domino, et servite illi soli. Et subditur. Abstulerunt ergo filii Israel Baalim et Astaroth, et servierunt Domino soli. Numerus autem annorum sic accipitur : Mortuo Gedeone Abimelech iudicavit populum tribus annis. Iud. ix. post eum Thola. xx 3. Iair 22 Iudi. x. Et ibi subditur, quod populus Israel post mortem Iair afflictus fuit per filios Ammon et Philisthiim. 18 annis, qui {4.1114} non possunt computari in tempore iudicis sequentis, scilicet Iepthe qui iudicavit populum tantum sex annis, et ideo accipiuntur hic 18 anni in quibus populus fuit sine iudice, post quos Iepthe iudicavit sex annis, Abessan septem, Ahialon decem, Abdon octo (et hec habentur, Iud. 12), Samson 20, Idc. 16. Eli. 40, 1Rg. 4. cui successit Samuel. Isti autem anni simul iuncti faciunt annos 157 et sic habemus octo annos superfluos, qui sic rationabiliter possunt rescindi : licet enim scriptura dicat, quod omnis Israel fornicatus fuerit in ephod facto a Gedeone applicando illud ad cultum idolorum, tamen non dicit, quod hoc fuerit immediate post mortem Gedeonis, sed forte fluxerunt isti 8 anni ante vel aliqua pars eorum. Item aliquando dimidius annus vel minor pars unius iudicis pro anno integro computatur, ut quando instituitur in fine anni vel post medium : et sic secundum plures iudices possunt rescindi secundum veritatem, isti octo anni vel pars eorum a numero posito in scriptura : nec tamen propter hoc scriptura continet falsum, quia loquitur secundum communem modum loquendi, sicut si rex Francie coronaretur in nativitate Domini : diceretur regnare illo anno, scilicet anno Domini tali : in paschate sequenti inciperet annus secundus sue coronationis secundum communem modum loquendi propter mutationem numerationis secundum annos Domini. Numerus autem annorum iniquitatis domus Iuda incipit a tempore Manasse regis Iude, qui horribiliter peccavit, et populum peccare fecit, ponendo idola in templo Domini, ut habetur 4Rg. 21 propter quod sententia Domini de futura captivitate populi ascribitur peccatis Manasse 4Rg. 23 ubi dicit : Verumtamen non est aversus Dominus ab ira furoris sui, quo iratus est furor eius contra Iudam propter irritationes, quibus provocaverat eum Manasses. Dixit itaque Dominus : Etiam Iudam auferam a facie mea. Verumtamen iste Manasses penituit, et postea fideliter regnavit, et idololatriam abstulit : propter quod totum tempus suum non ponitur in peccato Iude : sed tantum 16 anni primi, et duo quibus regnavit Ammon pessimus, cui successit Iosias, de cuius tempore nihil ponitur, quia fuit sanctissimus cui successerunt duo filii eius valde mali Ioacim et Sedechias, et quilibet 11 annis regnavit : et isti anni simul iuncti faciunt 40. De tempore vero Ioachaz et Iechonie nihil ponitur, licet fuerint mali et idololatre : quia quilibet eorum regnavit tantum tribus mensibus, et computantur in tempore aliorum. Videtur mihi tamen, quod utrique expositioni predicte addendum sit quod ccccxxx. dies in quibus Ezechiel iacuit super latus sinistrum et dextrum fuerint signum temporis obsidionis Hierusalem, quia in textu dicitur post preceptum de dicta iacentia. Et convertes faciem tuam ad obsidionem Hierusalem. Quod sic potest declarari : Hierusalem fuit obsessa a Chaldeis anno Sedechie nono, decimo mense, decima die mensis : et capta fuit anno undecimo, Sedechie mense quarto, nono die mensis, ut habetur Ier. 52 et sic a principio obsidionis usque ad finem eius fluxit annus integer, et quinque menses, et 28 dies. Ezechiel autem dormivit super latus suum sinistrum cccxc. diebus. et super dextrum xl. diebus : qui simul iuncti faciunt 430 dies : quorum 365 faciunt unum annum integrum, et remanent lxv. dies qui faciunt duos menses et sex dies : et sic tempus obsidionis Hierusalem usque ad eius captionem non excedit tempus dormitionis prophete super utrumque latus : nisi in tribus mensibus, et 22 diebus. Et rationabiliter potest dici, quod tanto tempore fuit interrupta obsidio : quia Chaldei audientes, quod Egyptii veniebant in auxilium Iudeorum reliquerunt obsidionem, ut obviarent eis, quibus fugatis ad obsidionem redierunt, ut habetur Ier. 37. et in tali recessu ab obsidione et reditu tanti exercitus bene fluxerunt tres menses, et 22 dies. et sic habetur propositum, scilicet quod tempus obsidionis Hierusalem ipsa stante, et tempus dormitionis prophete fuerunt equalia. Consequenter redit scriptura ad describendum obsidionem Hierusalem, cum dicitur.
marg.| £ .4. % Et ad obsidionem : Quasi vultu irato respiciendo Hierusalem, et per hoc notando iram Dei contra ipsam.
marg.| £ .5. % Et brachium tuum, id est extentum ad designandum comminationem vindicte Dei super eam.
Numérotation du verset Ez. 4,1 
marg.| £ .1. % {4.1115} Et propheta adversus eam : Pronuntiando eius subversionem.
marg.| £ .2. % Ecce circumdedit te vinculis : modo supradicto.
marg.| £ .3. % Et non te convertes, etc. donec compleas dies obsidionis tue, id est reclusionis in domo tua, quorum numerus supra est positus, scilicet 390 et iterum 40.
marg.| £ .4. % Et tu sume : Hic consequenter describitur oppressio famis secutura ex longa obsidione Hierusalem, sicut habetur. 4Rg. ul. et describitur hic per quamdam parabolam que primo ponitur. Secundo exponitur ibi : Et dicit. Circa primum dicitur : Et tu sume tibi frumentum. Talibus enim solent muniri civitates contra obsidionem.
marg.| £ .5. % Et facies tibi panes numero dierum : scilicet cccxx. panes.
marg.| £ .6. % Cibus autem : erit in pondere, sicut sit in tempore obsidionis, quando victualia incipiunt deficere.
marg.| £ .7. % Viginti stateres in die : Stater vero idem est quod dimidia uncia, ut dicit Isidorus 16. Etymo.
marg.| £ .8. % A tempore usque ad tempus, id est a principio cccxc. dierum usque ad finem qualibet die unum panem.
marg.| £ .9. % Et aquam in mensura bibes sextam partem hin, id est sextarii.
marg.| £.10.% {4.1116} A tempore usque ad tempus bibes illud : scilicet qualibet die sextam partem unius sextarii. Quantitas huius sextarii, et decem unciarum panis predicti non est nobis certa, quia mensure et pondera multum variantur secundum tempora et provincias diversas : imo etiam in eadem provincia et in locis propinquis, sicut sextarius vini minor est satis Parisiis quam in villa sancti Dionysii, tamen ex circunstantia littere satis patet, quod non erat tanta, quod sufficeret ad cibum et potum convenientem ipsius Ezechielis : sed magis erat ad temperandum famem et sitim eius : talis enim portio datur quando victualia incipiunt deficere in obsidionibus.
marg.| £.11.% Et stercore quod egreditur de homine operies illud : In Hebreo habetur : Coques illud, dictio enim Hebraica que hic ponitur, equivoca est ad operire et coquere. Hebrei tamen videntur hic melius dicere, quia in aliquibus terris, ubi est defectus lignorum colliguntur stercora boum desiccata in campis, et inde fit ignis, et idem posset fieri de stercoribus humanis, sed esset nimis abominabile. Sic igitur ad designandum qualiter Iudei comederent cibum abominabilem in terris alienis, ubi ducerentur captivi, precepit Deus prophete, quod faceret ignem de stercoribus hominum desiccatis, et in camino calefacto illo igne coqueret panem suum. Sed quia propheta hoc horruit, dixit.
Numérotation du verset Ez. 4,1 
marg.| £ .1. % {4.1117} Ha ha ha domine Deus : Et dicunt expositores aliqui, quod hic triplicatur ha, ad denotandum horrorem triplicem, scilicet vilitatis materie, et transgressionis legis divine, et captivitatis significate. Sed hoc procedit ex ignorantia Hebraici sermonis, in quo est hic una tantum dictio, et sonat [hébreu] ahah : et est interiectio admirantis seu conquerentis, sicut dictum fuit. 1. capit. Ier.
marg.| £ .2. % Et morticinum et laceratum a bestiis non comedi, etc. quasi dicat adhuc esset mihi gravius vesci pane sic abominabili.
marg.| £ .3. % Ecce dedi tibi fimum boum pro stercoribus humanis etc. in hoc temperavit preceptum.
marg.| £ .4. % Et facies panem tuum in eo, id est coques modo predicto.
marg.| £ .5. % Et dixit : Hic ponitur predicte parabole expositio seu applicatio exprimendo famem in Hierusalem futuram, cum dicitur.
marg.| £ .6. % {4.1118} Ecce ego conteram baculum panis, id est sustentamentum cuiuslibet cibi, qui nomine panis intelligitur in scriptura.
marg.| £ .7. % Et comedent panem suum in pondere, id est non ad saturitatem. sed ad famem aliquantulum temperandam.
marg.| £ .8. % In solicitudine : propter diminutionem victualium et inuasionem obsidentium.
marg.| £ .9. % Ut deficientibus pane et aqua, id est finaliter deficiet omnis cibus et potus.
marg.| £.10.% Corruat unusquisque ad fratrem suum : Non potens se sustinere pre debilitate et timore.
marg.| £.11.% Et contabescat, id est deficiat.
marg.| £.12.% In iniquitatibus suis, id est propter iniquitates suas quas operati sunt contra Deum et proximum, etc.
Numérotation du verset Ez. 4,moraliter 
marg.| £ .1. % {4.1109} Et tu fili hominis : qui de terra formatur, propter quod per ipsum corpus humanum signatur.
marg.| £ .4. % Et describes : que secundum sensum moralem signat animam rationalem. Igitur in latere Hierusalem describitur, quando anima existens in corpore per predicationem contra diabolum {4.1110} virtutibus munitur.
marg.| £ .5. % Et ordinabis adversus eam obsidionem, id est ordinandam denuntiabis demonum impugnationem.
marg.| £ .7. % Et edificabis munitiones : et comportabis aggerem : Per illa signantur varia machinamenta, quibus diabolus utitur ad rationalem animam capiendam.
Numérotation du verset Ez. 4,moraliter 
marg.| £ .1. % {4.1111} Et obfirmabis faciem tuam ad eam : et erit : Ad signandum, quod diabolus qui est in malo obstinatus, habet contra rationalem animam implacabilem guerram, ideo subditur.
marg.| £ .2. % Signum est domui Israel, scilicet ad hoc, quod quilibet semper sit munitus ad resistendum insultibus eius.
marg.| £ .3. % Et tu dormies super : Per quod signatur casus damnatorum, qui ponendi sunt ad partem sinistram, sicut dicitur, Mt. xxv.c. Hedos autem a sinistris. Ideo sequitur.
marg.| £ .4. % Et pones iniquitates domus Israel : Que peccavit diuturna et {4.1112} multa idololatria, propter quod de captivitate non est reducta secundum Hebreos : propter quod signat penam interminabilem gehenne.
marg.| £ .6. % Et cum compleveris hec : Per latus dextrum intelligitur status salvandorum, secundum illud Matthei xxv.c. Ponet oves a dextris etc. Quia tamen vitam presentem non transeunt sine peccatis, de quibus tamen penitent vere, et confitentur, ideo iniquitates domus Iuda, id est confitentis dicuntur, et eorum pena terminabilis per numerum minorem, scilicet quadraginta dierum signatur.
Numérotation du verset Ez. 4,moraliter 
marg.| £.11.% {4.1115} Et stercore quod egreditur de homine operies, etc. Hoc secundum {4.1116} sensum litteralem dicitur de captis ab adversariis et captivatis. Ideo sequitur.
Numérotation du verset Ez. 4,moraliter 
marg.| † {4.1117} Sic comedent filii Israel panem suum pollutum etc. et per hoc signatur, {4.1118} quod a demonibus capti per culpam mortalem et captivati per consuetudinem incorporant sibi vitia vilia et enormia.


Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Ez. 4), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 14/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=37&chapitre=37_4)
Signaler un complément d'information

Notes :