Capitulum 8
Numérotation du verset
Ez. 8,1
Et factum est in anno sexto in sexto mense in quinta mensis ego sedebam in domo mea
et senes Iuda sedebant coram me
et
cecidit
super me ibi
manus Domini Dei
Numérotation du verset
Ez. 8,2
et
vidi et ecce similitudo
quasi aspectus ignis ab aspectu lumborum eius et deorsum ignis
et a lumbis eius et sursum quasi aspectus splendoris ut visio electri
Numérotation du verset
Ez. 8,3
et emissa similitudo manus
apprehendit me in cincinno capitis mei
et elevavit me spiritus inter terram et celum et adduxit in Hierusalem in visione Dei
iuxta ostium interius
quod respiciebat aquilonem
ubi erat statutum idolum
zeli ad provocandam emulationem
Numérotation du verset
Ez. 8,4
et ecce ibi gloria Dei Israel secundum visionem quam videram in campo
Numérotation du verset
Ez. 8,5
et
dixit ad me
fili hominis leva oculos tuos ad viam aquilonis
et levavi oculos meos ad viam aquilonis et ecce ab aquilone porte altaris idolum zeli in ipso introitu
Numérotation du verset
Ez. 8,6
et dixit ad me fili hominis putasne vides tu quid isti faciant abominationes magnas
quas domus Israel facit hic ut procul recedam a sanctuario meo et adhuc conversus videbis abominationes maiores
Numérotation du verset
Ez. 8,7
et introduxit me ad ostium atrii et vidi
et ecce foramen unum in pariete
Numérotation du verset
Ez. 8,8
et dixit ad me fili hominis fode parietem et cum perfodissem parietem apparuit ostium unum
Numérotation du verset
Ez. 8,9
et dixit ad me ingredere et vide abominationes pessimas quas isti faciunt hic
Numérotation du verset
Ez. 8,10
et ingressus vidi
et ecce omnis similitudo reptilium et animalium abominatio et universa idola domus Israel depicta erant in pariete in circuitu per totum
Numérotation du verset
Ez. 8,11
et septuaginta viri de senioribus domus Israel et
Hiechonias1
1 Hiechonias] Hiezonias
Weber
filius Saphan
stabat in medio eorum
stantium
ante picturas
et unusquisque habebat thuribulum
in manu sua et vapor nebule de thure consurgebat
Numérotation du verset
Ez. 8,12
et dixit ad me certe vides
fili hominis que seniores domus Israel faciunt in tenebris unusquisque in abscondito cubiculi sui
dicunt enim non videt Dominus nos
dereliquit Dominus terram
Numérotation du verset
Ez. 8,13
et dixit ad me adhuc conversus videbis abominationes maiores quas isti faciunt
Numérotation du verset
Ez. 8,14
et introduxit me per ostium porte domus Domini quod respiciebat ad aquilonem et ecce ibi mulieres sedebant plangentes Adonidem
Numérotation du verset
Ez. 8,15
et dixit ad me certe vidisti fili hominis adhuc conversus videbis abominationes maiores his
Numérotation du verset
Ez. 8,16
et introduxit me in atrium domus Domini interius et ecce in ostio templi Domini inter vestibulum et altare quasi viginti quinque viri dorsa habentes
contra templum Domini et facies ad orientem
et adorabant ad ortum solis
Numérotation du verset
Ez. 8,17
et dixit ad me certe vidisti fili hominis numquid leve est hoc domui Iuda ut facerent abominationes istas quas fecerunt hic quia replentes terram iniquitate conversi sunt ad irritandum me et ecce applicant ramum ad nares suas
Numérotation du verset
Ez. 8,18
ergo
et ego faciam in furore non parcet oculus meus nec miserebor et cum clamaverint ad aures meas voce magna non exaudiam eos
Capitulum 8
Numérotation du verset
Ez. 8,1
differentia
differentia
marg.|
{LYR37.8T}
De differentia ab hebrea veritate, Ed1507, f. 80v
b
Numérotation du verset
Ez. 8,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1135}
Et factum est : Superius denuntiata est Hierusalem et totius Iudee destructio, hic consequenter ponitur multiplex abominatio que fiebat in Hierusalem, et fuit in parte sue destructionis ratio. Dividitur ergo presens capitulum in duas partes, quia primo ponitur conditio revelationis facte. Secundo, multiplicatio abominationis revelate, ibi : Et dixit ad me. Prima in duas quia primo ponitur revelationis facte tempus. Secundo, locus, ibi : Et emissa. Circa primum dicitur.
marg.|
£
.2.
%
Et factum est in anno : Scilicet transmigrationis Ioakim regis Iude.
marg.|
£
.3.
%
In sexto mense : Scilicet die.
marg.|
£
.4.
%
Mensis : Ex hoc patet, quod hec visio facta est post illam que ponitur supra 1. ca. per annum integrum et duos menses : quia illa fuit facta anno quinto transmigrationis Ioakim, quarto mense, quinta die mensis, ut habetur ibidem.
marg.|
£
.5.
%
Ego sedebam, id est manebam : sicut Deutero. 1.g. dicitur. Et sedistis in Cades multo tempore.
marg.|
£
.6.
%
In domo mea : Reclusus et iacens super latus dextrum adhuc {4.1136} Quod declaratur sic, quia ista visio facta est post primam per annum et duos menses precise, ut dictum est. Annus autem habet trecentos sexagintaquinque dies, et duo menses quinquaginta novem : qui simul iuncti faciunt quadringentos vigintiquatuor dies. Preceptum autem fuit Ezechieli iacere primo super latus sinistrum trecentis nonaginta diebus, ut habetur supra. 3. ca. Et secundo super latus dextrum quadraginta diebus, qui simul iuncti faciunt quatuor centos triginta dies. Et sic patet, quod si Ezechiel a principio prime visionis iacere cepisset super latus suum sinistrum adhuc remanerent sex dies ad minus, quibus tenebatur iacere super latus suum dextrum, quando hec visio fuit sibi facta. Item non habuit preceptum de iacendo super latus suum sinistrum a principio prime visionis : sed per septem dies post, ut patet supra. 3. et 4.c. qui iuncti cum istis sex faciunt tredecim dies : et sic tenebatur adhuc iacere super latus suum dextrum tredecim diebus, nisi forsitan dicatur quod terminus a Deo fuit sibi abbreviatus de iacentia predicta, quod littera non pretendit, sed magis contrarium dicit. Et ideo cum dicitur : Ego sedebam in domo mea. Sedere hic accipitur pro manere, que mansio indifferenter potest accipi stando vel iacendo vel sedendo, et hic accipitur iacendo, ut declaratum est.
Numérotation du verset
Ez. 8,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1137}
Et senes Iuda sedebant coram me : Hic accipitur sedere proprie, venerant enim ad consolandum prophetam, qui tam diu iacebat, ut languidus ut dicunt aliqui. Alii vero dicunt quod venerant ad interrogandum eum de statu Hierusalem. Et hoc videtur probabilius, quia statim subditur revelatio facta prophete de destructione Hierusalem futura propter abominationes ibi factas. Ideo subditur.
marg.|
£
.2.
%
Et cecidit super : Elevans me ad contuendum in spiritu statum Hierusalem.
marg.|
£
.3.
%
Et ecce similitudo : Scilicet hominis.
marg.|
£
.4.
%
Quasi aspectus ignis : Ad designandum incendium civitatis futurum. Et propter hoc sic apparebat in parte inferiori, scilicet a lumbis viri et deorsum.
marg.|
£
.5.
%
Et a lumbis etc. Ad designandum, quod propter ruinas et clades que fiunt hic inferius, nulla fit diminutio seu immutatio in splendore maiestatis divine.
marg.|
£
.6.
%
Et emissa similitudo : Hic consequenter tangitur huius visionis locus scilicet templum Ierosolymitanum : ad cuius conspectum fuit abductus propheta, non in corpore : sed in spiritu. Sciendum tamen propter intellectum sequentium, quod aliqui expositores dicunt quod templum fuit sibi ostensum non in illa forma, que describitur. 3Rg. de templo Salomonis, sed in illa forma que describitur infra 40. cap. Et ad hoc satis potest littera applicari. Alii vero dicunt quod sibi fuit ostensum in forma templi Salomonis. Et hoc videtur mihi probabilius dictum, quia ad hoc fuit sibi ostensum, ut videret abominationes que fiebant in Hierusalem de presenti, et que facte erant de preterito. Templum autem quod describitur infra 40. capitulo non fuit sibi ostensum pro aliqua abominatione videnda, sed magis ad videndum restitutionem cultus Dei perfectissimi tempore futuro, ut videbitur ibi Domino concedente. In templo vero Salomonis posita fuerunt idola a tempore Manasse, et adhuc stabat illud templum, propter quod videtur probabilius, quod prophete fuerit ostensum. Sciendum ergo, quod templum Salomonis circa se habuit tria atria. Illud autem {4.1138} quod erat templo propinquius, dicebatur atrium sacerdotum, in quo erat altare holocaustorum. Et in hoc atrio erat tantum unus ingressus scilicet in parte orientali directe contra portam templi. Secundum atrium dicebatur mundorum, quoniam accedebant illuc causa orationis et etiam oblationis, quam faciebant sacerdotibus in porta atrii sacerdotum. Tertium dicebatur atrium immundorum. Et in istis duobus atriis erat triplex ingressus. Unus in parte Aquilonari. Alius in parte orientali. Tertius vero in parte australi secundum modum hic figuratum. Sciendum tamen quod in plano non possunt figurari nisi fundamenta parietum. Et ideo illud quod erigebatur sursum oportet per imaginationem inspicientis suppleri.
prol.|
His autem premissis sciendum, quod propheta primo fuit adductus intra atrium immundorum prope portam aquilonarem, et ibi vidit idolum Zeli. Secundo fuit adductus ad portam aquilonarem atrii mundorum. Et ibi iuxta portam que clausa erat, vidit in muro foramen, quod perfodiens transivit in atrium, et ibi vidit senes thurificantes idolis depictis. Tertio fuit adductus ad portam atrii sacerdotum, que erat in parte orientali : et ibi vidit mulieres plangentes Adonidem. Quarto fuit adductus intra atrium sacerdotum. Et ibi vidit viros adorantes solem orientem. Primo ergo describitur prophete adductio, cum dicitur : Et emissa similitudo manus. Scilicet Dei vel angeli in specie hominis apparentis.
marg.|
£
.7.
%
Apprehendit me in cincinno, id est in floccello capillorum.
marg.|
£
.8.
%
Et elevavit me spiritus et cetera : Elevatione scilicet imaginaria, non reali.
marg.|
£
.9.
%
Et adduxit me in Hierusalem in visione Dei, id est in visione a Deo facta.
marg.|
£.10.%
Iuxta ostium : Scilicet atrii immundorum.
marg.|
£.11.%
Interius : Ad significandum, quod non fuit positus extra atrium illud, sed intra.
marg.|
£.12.%
Quod respiciebat ad Aquilonem : Ad differentiam aliorum duorum ostiorum eiusdem atrii, scilicet Orientalis et Australis.
Numérotation du verset
Ez. 8,1
marg.|
£
.1.
%
{4.1139}
Ubi erat statutum idolum zeli : In Hebreo habetur : Accensionis, scilicet ire. Illud enim erat idolum Baal, in cuius cultu provocabatur ira Dei contra populum.
marg.|
£
.2.
%
Et ecce ibi gloria Dei Israel secundum visionem etc., id est visio Dei gloriosa similis illi visioni que describitur in principio huius libri.
marg.|
£
.3.
%
Et dixit : Hic consequenter ponitur multiplex abominatio. Et dividitur in quatuor partes, secundum quatuor abominationes prophete ostensas. Et patebunt partes prosequendo. Prima ergo abominatio, scilicet de idolo Baal ponitur, cum dicitur.
marg.|
£
.4.
%
Leva oculos tuos, id est versus portam aquilonarem.
marg.|
£
.5.
%
Et ecce ab Aquilone etc. Dicunt hic expositores communiter, quod hoc erat altare holocaustorum : et dicebatur porta illa, porta illius altaris, non quia per portam illam esset ingressus ad altare holocaustorum, sed solum per portam orientalem, ut predictum est, sed quia altare holocaustorum non erat recte in medio atrii sacerdotum, sed in parte aquilonari illius atrii, et sic respiciebat directe portam illam : propter quod dicebatur porta altaris. Posset etiam aliter dici, quod dicebatur porta {4.1140} altaris, scilicet idoli zeli quod erat iuxta introitum porte, et illi idolo erat altare constitutum a quo denominabatur illa porta. Cetera patent ex dictis usque ibi:
marg.|
£
.6.
%
Abominationes etc., id est idololatrias.
marg.|
£
.7.
%
Ut procul recedam a sanctuario : Non per loci mutationem, cum Deus de necessitate sit ubique per essentiam, presentiam et potentiam, sed per gratie et condescentionis mee subtractionem.
marg.|
£
.8.
%
Et adhuc : Hic ponitur secunda abominatio, cum dicitur.
marg.|
£
.9.
%
Videbis abominationes : Duplici ratione, quia predicta abominatio erat tantum respectu unius idoli, hec autem respectu multorum Item quia hec erat in loco sanctiori, scilicet in atrio mundorum. Ideo subditur.
marg.|
£.10.%
Et introduxit me : Scilicet mundorum. Cetera patent usque ibi:
marg.|
£.11.%
Apparuit ostium : Quasi cuiusdam camere existentis intra atrium mundorum.
marg.|
£.12.%
Et ingressus : Dictam cameram.
marg.|
£.13.%
Vidi : et ecce omnis similitudo reptilium et animalium etc. Talia enim adorabant, et colebant, secundum quod dicitur Is. 2.d. Ut adorarent talpas et vespertiliones.
marg.|
£
.1.
%
{4.1141}
Et septuaginta viri : Ex quo erat peccatum gravius ratione personarum.
marg.|
£
.2.
%
Et Iechonias : Iste ut dicit Rabbi Salomon erat honorabilis et alios induxerat ad idololatriam. Ideo pre ceteris expresse nominatur.
marg.|
£
.3.
%
Certe vides fili hominis que seniores etc. unusquisque : Propter hoc ad hoc signandum per foramen intravit propheta ad thalamum existentem ultra murum.
marg.|
£
.4.
%
Dicunt enim, id est facto ostendunt, quasi Deus eos non videat. Vel hoc dicitur, quia inciderant in intellectum erroneum, scilicet quod divina providentia non se extendat ad hec inferiora, secundum quod dicitur Iob. 22.b. in persona taliter errantium. Circa cardines celi perambulat, nec nostra considerat.
marg.|
£
.5.
%
Et dixit : Hic sequitur tertia abominatio, que etiam dicitur maior precedentibus quia erat in porta atrii sacerdotum. Et hoc est quod dicitur.
marg.|
£
.6.
%
Et introduxit me per ostium : Dicebatur autem porta atrii sacerdotum porta domus Domini sive templi, quia erat recte opposita illi porte, eo quod utraque in parte erat orientali.
marg.|
£
.7.
%
Que respiciebat ad Aquilonem : In illa enim porta, que erat in porta orientali, {4.1142} erant duo ostia que claudebatur in columna media, sicut communiter fit in magnis ecclesiis. Et sic unum illorum ostiorum erat in parte Aquilonari illius columne, et versus Aquilonem aperiebatur. Aliud vero in parte Australi, propheta autem fuit introductus per ostium quod aperiebatur versus Aquilonem.
marg.|
£
.8.
%
Et ecce ibi : Iuxta illud ostium.
marg.|
£
.9.
%
Mulieres etc. Dicunt enim expositores Latini, quod iste Adonis dicebatur Amasius Veneris, cuius mortem mulieres plangebant, ita quod ritus illius idoli erat in planctu et fletu mulierum. In Hebreo habetur : Plangentes Thammuz, quod significat incensionem, eo quod sicut dicit Rabbi Salomon idolum illud erat concavum et fiebat ignis intra, cuius calor sursum ascendens, faciebat lique fieri oculos illius idoli qui erant plumbei et sic videbatur plorare : propter quod mulieres in eius cultu flebant.
marg.|
£.10.%
Et introduxit : Hic ponitur quarta abominatio, cum dicitur :
prol.|
Et introduxit etc. Per quod designatur atrium sacerdotum, quod vocabatur atrium interius, eo quod erat templo propinquius.
marg.|
£.11.%
Et ecce in ostio templi, id est ante ostium.
marg.|
£.12.%
Inter vesti etc., id est inter porticum templi et altare holocaustorum, quod erat in eodem atrio, ut predictum est.
marg.|
£
.1.
%
{4.1143}
Quasi vigintiquinque : Ex quo comminatio illius idololatrie dicebatur maior, quia ostendebatur in loco sanctiori, et in contemptu templi Deo consecrati videbatur fieri : eo quod idololatrantes habebant dorsa ad templum.
marg.|
£
.2.
%
Et adorabant : Adorantes solem tamquam Deum.
marg.|
£
.3.
%
Numquid leve : Quasi dicat Non, immo valde grave.
marg.|
£
.4.
%
Et ecce : Quod exponunt doctores nostri dicentes, quod quia idola erant in alto elevata, ideo isti idololatre elevabant ramos ad tangendum ea, et postea applicabant ad nares suas in reverentiam idolorum. Hebrei dicunt quod hec est littera : Et ecce ad fetorem. Tamen secundum {4.1144} Hebreos prius fuit scriptum : Ad nasum meum. Sed quia istud videbatur contra Dei reverentiam, ideo scribe mutaverunt istud, sicut et in pluribus locis aliis. Et vocatur apud Hebreos. Tiquin Sopherim id est adaptatio scribarum hic ponendo, ad nares suas, ita quod fetor ad idololatras referatur agendo et suscipiendo : tamen in communi modo loquendi de peccato vili dicunt homines, quod fetet in naribus Dei sed secundum veritatem fetet in naribus peccantium, in quantum deteriorantur per ipsum, et non ipse Deus.
marg.|
£
.5.
%
Ergo et ego, id est in vindicta iustitie mee : reddendo eis penam debitam pro abominationibus predictis. Cetera patent.
Numérotation du verset
Ez. 8,moraliter
marg.|
£
.1.
%
{4.1135}
Et factum est in anno sexto : In hoc capitulo describitur ad litteram quadruplex idololatria populi Iude, per quam mystice {4.1136} significatur quadruplex spiritualis idololatria Gentis Christiane. Prima tangitur ibi : Et adduxit me in Hierusalem. Et subditur : terram Israel.
Numérotation du verset
Ez. 8,moraliter
marg.|
£
.1.
%
{4.1139}
Ubi erat statutum idolum zeli etc. Secundum Hebreos istud idolum erat idolum Baal, quod devorator interpretatur. Propter quod signat ventrem, et est idolum servientium gule, secundum quod dicitur ad Philippenses tertio d. Quorum Deus venter est. Quod exponens Hugo de sancto Victore, dicit : Solent diis templa construi, altaria erigi, ministri ad serviendum deputari, hostie immolari, et thura concremari. Deo ventri, templum {4.1140} est, coquina, ministri, coquinarii, immolate pecudes, cocte carnes, fumus incensorum, odor saporum.
prol.|
Idololatria secunda, est multorum simulachrorum, que tangitur ibi:
marg.|
£.12.%
Et ingressus vidi : et ecce omnis similitudo : Per que signantur homines in potestate constituti, licet sint indigni. Unde dicit Za. 11.d. O pastor et idolum etc. Qui sunt idola ambitiosorum et adulatorum, qui tamquam Deos colunt eos, ut per eos valeant promoveri, licet sint indigni.
Numérotation du verset
Ez. 8,moraliter
marg.|
£
.1.
%
{4.1141}
Et septuaginta viri : Sequitur.
marg.|
† Et unusquisque : Secundum quod dicit Seneca : Cum cuncta vicia cum homine senescant, sola avaritia iuvenescit, propter quod inter ambitiosos idololatrantes dicto modo ponuntur hic seniores.
marg.|
£
.8.
%
Tertia idololatria ponitur ibi : Et ecce ibi mulieres, sedebant plangentes Adonidem, id est Amasium Veneris. Per istas mulieres significantur molles et effeminati luxurie dedici, ideo dicitur quod ille mulieres sedebant. {4.1142} Per quod significatur ociositas vite que nutrit vicium luxurie. Unde poeta : Ocia si tollas, periere Cupidinis arcus. Per hoc autem, quod mulieres plangebant amasium Veneris tamquam mortuum : significatur quod homines in luxuria nutriti valde dolent, quando in eis incipit deficere potentia coeundi.
marg.|
£.11.%
Idololatria quarta ponitur ibi : Et ecce in ostio templi Domini inter vestibulum et altare, quasi vigintiquinque utri dorsa etc. Per quos significantur apostate a fide vel a religione maxime quando sunt in sua malitia firmati, que significatur per numerum vigintiquinque, qui numerus est quadratus : quia resultat ex ductu quinarii in seipsum.
Numérotation du verset
Ez. 8,additio Burgensis 1.
prol.|
{4.1143} In capitulo 8. ubi dicitur in Postilla. In domo mea reclusus est iacens super latus dextrum.
prol.|
Non comprobatur ex littera, an hec visio facta prophete fuisset ipso iacente super latus dextrum, vel sinistrum, aut sedentem tantum. Deductio enim Postilla non videtur ad hoc facere, nam quod fuit preceptum prophete de iacendo super latus dextrum vel sinistrum certis diebus, non est necesse ut illi dies intelligantur continui, et sic potuit propheta implere divinum mandatum intercise per diversa tempora, unde quod hic dicitur : Ego sedebam in domo mea, intelligendum est illud sedere sicut aliud sedere quod immediate sequitur scilicet : Et senes Iude sedebant coram me : Quod intelligitur de existendo vel manendo non autem de iacendo. Et sub ista significatione in aliis locis sacre scripture pluries invenitur.
Numérotation du verset
Ez. 8,additio Burgensis 2.
prol.|
In eodem capitulo ubi dicitur in Postilla : Mulieres sedebant plangentes Adonidem.
prol.|
Rabi Moyses. Egyptius in suo libro de directione perplexorum parte tertia, scripsit quod invenerat in quodam libro antiquo de cultibus idolorum, quod olim quidam de prophetis idolorum nomine Thammuz instabat apud quendam regem, ut coleret planetas et signa celestia : quem quidem Thammuz ipse rex ferociter interfecerat, et quod in nocte mortis illius congregata sunt omnia idola de diversis partibus ad quoddam templum{4.1144} in Babylonia, in quo erat idolum solis aureum pendens inter celum et terram : quod quidem idolum ceciderat in medio templi, et alia idola in circumitu eius, et quod idolum Solis narrabat ceteris illud quod contigerat Thammuz prophete, unde omnia idola plorabant et lugebant tota nocte ; et ideo cum esset mane volaverunt idola ad templa sua in diversis terre partibus : ex quo inolevit usus ut in prima die mensis Thammuz qui est quartus mensis secundum Hebreos lugerent homines seu mulieres ad idololatriam dediti super Thammuz in quolibet anno. Hec ille. Que quidem narratio posito quod sit fabulosa, prout verisimiliter apparet, tamen sufficiens est, ut ex ea sumatur vera expositio huius littere, scilicet mulieres sedebant plangentes Thammuz. Nam idololatrarum gesta communiter fundantur in falsis et fictitiis narrationibus. Caput enim idololatrarum, scilicet diabolus mendax est et pater mendacii Io. 8.f. Si forte narratio predicta sit vera : et hoc quia virtute demonum et per magicas artes Deo permittente fiunt miracula plerumque similia illis miraculis, que fiunt per servos Dei, ut Augustinus, dicit lib. 83. questionum. intelligendo tamen miracula large sumpta, non proprie, ut in prima parte. q. 104. art. 3. in cor q. tunc ex predicta narratione consurgit quoddam fidei nostre testimonium. Nam cum ista tam magna et admiranda antiquis temporibus fiebant, que tamen post adventum Christi nullibi similia inveniuntur, signum est manifestum, quod per crucem Christi potestates demonum fuerunt valde debilitate ipso dicente Io. 12. Iam princeps mundi huius eiicietur foras. Za. 13.a. Spiritum immundum auferam de terra.
Comment citer cette page ?
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Ez. 8), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=37&chapitre=37_8)
Martin Morard, ed., Nicolaus de Lyra (Ez. 8), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2026. Consultation du 23/01/2026. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=lyr&numLivre=37&chapitre=37_8)
Notes :