Psalmus 143
Numérotation du verset
Ps. 143:1
¶Psalmus David ad GoliamA
interl.|
agens de victoria
marg.|
PSALMUS
DAVID
AD
GOLIAM. CASSIODORUS. David Christus totus caput et corpus. Arma quibus armatus erat populus iudaicus circumcisio sacrificia et alia visibilia sacramenta. Sed quia lex per ista non potest vivificare ut prementia non ut adiuvantia. In tempore gratie Christus caput et corpus deposuit legis sacramenta et quinque lapides id est ipsam legem quinque scilicet libros Moysi tulit de flumine id est a populo illo qui per flumen significatur quia labitur omne seculum quia ergo in flumine id est in illo populo lapides vacabant inutiles sed ut lex esset utilis David accepit vas pastorale id est gratiam sine qua non potest lex impleri quia plenitudo legis caritas que est ex Spiritu Sancto. Hoc est ergo mittere lapides in vase pastorali quo lac mulgere solebat legi scilicet admiscere gratiam. Sic armatus procedit adversus superbum. Unum lapidem misit quo deiecit superbum quia unitas vincit diabolum. Percussit in fronte quia ex eo loco corporis sui occidit ubi signum Christi non habuit. Deiecto caput gladio eius abstulit quia quando magni eius credunt quos ille in manu habebat unde animas trucidabat contra eum loquuntur et sic caput eius gladio suo inciditur.
marg.|
CASSIODORUS. David Goliam Christus occidit diabolum humilitas superbiam Deus enim fit humilis ut superbi qui humiles sanctos dedignarentur sequi hunc saltem velint imitari de sua enim figurali et mystica gloria Christi agit ex qua processit et sua. Agens ergo Deo gratias de sua precatur ut ille veniat qui diabolum vincat et suos fideles liberet. Non insolescit de victoria ut solet homo sed virtuti Dei dat.
marg.|
De hac victoria quasi terminum omnium mundanarum rerum sibi fecit propheta non enim post hanc aliquid dicturus est vel de Ecclesie persecutoribus vel erumnis seculi vel penitentia vel lamentatione pia vel Antichristi elatione sed septem reliqui divinis preconiis et celesti letitia pleni sunt ut quasi repulsis nubibus peccatorum serenis mentibus ad laudes Dei perveniatur et quasi completis omnibus quibus humana ignorantia erat instruenda nunc ad sola preconia Dei vacandum est unde spiritualiter sequens psalmus laudatio intitulatur.
marg.|
CASSIODORUS. Triumphalis psalmus agit primo de victoria quod David figuraliter vicit Goliam spiritualiter ipse cum aliis sanctis diabolum que tota victoria inde esse dicitur quia Christus de eius semine venit vincere superbiam mundi unde adventum eius precatur. Secundo promittit se victori cantare in novo et Veteri Testamento precans per eum liberari ibi : Deus canticum.
Numérotation du verset
Ps. 143:I
interl.|
cui me subieci et dedi
interl.|
CASSIODORUS. si primo das te Deo tunc illo adiuvante et docente pugnabis
interl.|
quod de prope fit
marg.|
QUI
DOCET
MANUS. AUGUSTINUS. Id est qui per Spiritum Sanctum dat mihi dona gratiarum quibus me facit et docet pugnare et procedere ad bellum contra principes tenebrarum et contra carnem cuius desideriis et illi mala proponuntur. Sed vincit ille qui lapidem mittit in lactis exceptorium id est qui gratiam attendit qui Spiritu Dei ducitur. Et quia in pugnando periclitaris dic quod sequitur : misericordia etc.
et1 digitos meos ad bellum.
1 et
Ps-G
(
plerique codd. et edd.
) D30 ΩP
cum Ps-R
]
om. Ps-G
interl.|
quod de longe fit
interl.|
contra principes tenebrarum
marg.|
ET
DIGITOS. AUGUSTINUS. In digito notatur divisio operationis que est in radice veritas ut apostolus ait alii datur per Spiritum sermo sapientie. Alii etc. Quasi alii hoc alii illud sed omnes in eodem Spiritu omnia enim operatur unus atque idem spiritus dividens singulis prout vult.
interl.|
et unde mihi hoc
Numérotation du verset
Ps. 143:2
II
interl.|
in collatis beneficiis
marg.|
MISERICORDIA
MEA. CASSIODORUS. Quia prolixum est multas causas explicare breviter singula singulis verbis tangit. Misericordia quando ultimus fratrum in regem unctus est. Refugium quando contra Goliam consilium dedit ut petra deiceret eum cum quo non poterat armis pugnare. Susceptor quando fecit generum regis. Liberator a periculo regie ire. Protector quando in spelunca ius in Saulem accepit post tanta beneficia scit a tali spe non esse cessandum ideo subdit in ipso sperabo vel de futuro quia imperaturus erat populis vel semini suo Christo populos subditos predicit post tanta beneficia non solum se fatetur exiguum sed totum genus humanum beneficiis Dei indignum quia cum despectu et sub admiratione subditur Domine quid est homo etc.
marg.|
AUGUSTINUS.
Misericordia mea
. Quia tu das mihi ut misericors sim et sic vincam quia de nullo alio sic vincitur diabolus inimicus ut de misericordia que in duobus consistit scilicet in dando et dimittendo. Qui enim dimittit et si peccavit dimittetur ei. Qui dat datur ei. De hac dicit Iacobus. Superexaltat misericordia iudicio id est superponitur iudicio quia in quo fuerit inventum opus misericordie et si habverit forte in iudicio quo puniatur unda misericordie quasi aqua peccati ignis extiguitur. In quo non est iniustus Deus nec iudicii veritatem deserit cum talibus ignoscit quia iustitia est ut secundum quod quis fecit aliis fiat ei unde Dominus ait : in qua mensura mensi fueritis ea remetietur vobis ac si diceret : si ignoscis ignosco. Etsi est apud te mensura venie dande invenies apud me mensuram venie accipiende. Et si est apud te mensura retribuendi quod habes invenies apud me mensuram accipiendi quod non habes dimitte ergo et dimitto da et do.
interl.|
turris in tribulatione
interl.|
ne heream in via
Numérotation du verset
Ps. 143:III
et in ipso2 speravi ¦
2 ipso
Ps-G
(
plerique codd. et edd.
) D30 ΩP Rusch
cum Ps-R
] eo
Ps-G
(R F)
interl.|
in omnibus laboribus et preliis
interl.|
ecce caput loquitur nobis vel Pater
subdit3
3 subdit
D30 Rusch
] subdis ΩP
Ps-G
Numérotation du verset
Ps. 143:3
IV
interl.|
quasi qui per se nihil per te dignum quid
quid est homo quia innotuisti ei ¦
interl.|
AUGUSTINUS. totum quod est inde est quia innotuisti ei
interl.|
per assumptam humanitatem
reputas4 eum.
4 reputas] cogitas
Clm383* (pseud.) Ps-Med
interl.|
quod tanti eum facis
marg.|
QUIA
REPUTAS. Magnum est quod Deus estimat et tanti facit ut pro eo filium dederit cui etiam fit panis qui est panis angelorum non enim sic estimat hominem Deus ut homo qui carius emit equum quam hominem.
Numérotation du verset
Ps. 143:4
V
interl.|
quem tanti estimas
interl.|
et tamen innotuisti ei et estimas eum
interl.|
ecce quid per se
interl.|
dum est in nocte est
interl.|
CASSIODORUS. videtur sed non habet firmitatem manendi
marg.|
VANITATI
SIMILIS
FACTUS. AUGUSTINUS. Quando homo conditus est veritati similis factus est vanitati peccando vana sunt omnia transitoria comparatione semper manentis veritatis.
marg.|
AUGUSTINUS. Vanum est quod de sua substantia cadens vanescit ut fumus umbra ita et ipse homo tabescit unde subdit dies eius id est vita eius motoria id est transitoria sic preterit sicut umbra.
Numérotation du verset
Ps. 143:5
VI
Domine inclina celos tuos
interl.|
contempera hominibus apostolos humiles dicant aliis tuam excellentiam
interl.|
quasi talis per se est homo sed ut per te reformetur
marg.|
DOMINE
INCLINA. AUGUSTINUS. Humilis David ex persona Ecclesie plenus gratia presumens de Deo pugnans hic invocat adiutorium Dei. Quasi in lucta sumus sed ne deficiamus Domine inclina.
marg.|
CASSIODORUS. Domine. Idem aperit quod supra dixit innotuisti quia tunc innotuit quando incarnatus apparuit. INCLINA quia hec nisi inclinata divinitate fieri non poterant inclinati sunt celi quando honor et virtus supernorum ad hominem descendit et forma Dei formam servi suscepti.
interl.|
ad notitiam aliorum
interl.|
elationes terre tumidos gentiles id est superbos
interl.|
confitebuntur peccata
Numérotation du verset
Ps. 143:6
VII
Fulgura5
5 fulgura
Ps-G
(
M
² ΦV
G*
ΨB² V
edd.
)
D30
Ω ΩP
Rusch
] fulgora
Ps-G,
corrusca
Ps-R
interl.|
ecce bellum Christi contra diabolum
interl.|
contra eos autem qui conspirant contra te fulga coruscationem crebresce miraculis et territi nihil audebunt
coruscationem6
6 coruscationem
Ps-G
(
plerique codd. et edd.
)
D30
ΩP
Rusch
] coruscationes tuas
Clm383* (pseud.) Ps-G
(I)
cum Ps-R Ps-Med
interl.|
vel :
coruscationes
Numérotation du verset
Ps. 143:7
VIII
interl.|
Dominus in tuba Dei descendet de celo
marg.|
EMITTE
MANUM. CASSIODORUS. Ad Patrem verba convertit emitte manum id est Christum de alto ubi cum Patre ut carnem induat.
marg.|
AUGUSTINUS. Vel de secundo adventu agit in persona Ecclesie. Quasi ita fac modo. Emitte manum tuam de alto id est Christum de celo ad iudicium veniet enim Dominus in voce angeli et in tuba Dei descendet de celo deinde ex persona Ecclesie subdit : Eripe me scilicet per eam manum. Et libera etc. ut in littera.
eripe7 me et libera me de aquis multis ¦
7 eripe] et
praem. Clm343* (thet.)
interl.|
he sunt aque contradictionis
interl.|
AUGUSTINUS. populis foris vel intus oppugnantibus
et8 de manu
8 et
Ps-G
(Q* Φ
RG K Ψ
B V D )
D30
Ω Ω
P
Ed1455
Rusch Ed1530
]
om. Ps-G
interl.|
quid est de aquis de manu filiorum
interl.|
qui adverso patre diabolo nati sunt
Numérotation du verset
Ps. 143:8
IX
Quorum os locutum est vanitatem ¦
interl.|
exaggerat eorum malitiam unde addit et dexteram
et dextera eorum dextera iniquitatis.
interl.|
id est dextera eorum est sinistra
Numérotation du verset
Ps. 143:9
X
interl.|
AUGUSTINUS. quid tu inter eos in vase pastorali habens quinque lapides
interl.|
novi hominis novi testamenti
interl.|
AUGUSTINUS. in lege decem preceptorum cantabo tibi canticum novum quia plenitudo legis caritas qua qui caret portare potest psalterium psallere non potest
marg.|
DEUS
CANTICUM. CASSIODORUS. Secunda pars ubi quasi ille quem precabatur victor etliberator venerit ei se cantare in Novo Testamento et veteri promitttit et ab eo precatur liberari ab his qui beatitudinem putant in terrenis.
marg.|
CANTICUM. AUGUSTINUS. Hoc alio nomine significat legem quam per quinque lapides significavit.
interl.|
strepitus aquarum non facit obmutescere
Numérotation du verset
Ps. 143:10
XI
Qui das9 salutem regibus†
9 das
Ps-G D30
Ω
P
Ed1455
Rusch Ed1530 Clementina Weber cum Ps-R
] dat
Ps-G
(
Edmaior.
)
interl.|
montibus iam fumigantibus
qui redemisti10 David servum tuum11 :
10 redemisti
Ps-G
(M² K² Ψ
B V D) D30 Ω Ω
P
Ed1455
Rusch Clementina] redemit
Ps-G,
liberas
Clm323* (pseud.)
11 tuum
Ps-G (Ψ
B
V D) D30
Ω Ω
P
Ed1455
Rusch Ed1530 Clementina cum Ps-R
] suum
Ps-G
interl.|
totum Christum caput et corpus
interl.|
AUGUSTINUS. quia est et benignus gladius quo Deus loquitur veritatem malignus quo illo loquuntur vanitatem
marg.|
GLADIO. AUGUSTINUS. Quas superius dixit aquas ipsum hic dicit gladium unde et hic subdit quod ibi. Et erue me de manu filiorum alienorum.
marg.|
MALIGNO. AUGUSTINUS. De quo lingua eorum gladius acutus. Est et benignus gladius de quo Dominus ait : non veni pacem mittere sed gladium. Hic est gladius bis acutus utroque acumine prepotens scilicet veteris et novi testamenti quo omnis putredo a membris Christi abscinditur.
Numérotation du verset
Ps. 143:11
Numérotation du verset
Ps. 143:XII
Et erue12 me de manu filiorum alienorum†
13 quorum
12 erue
Ps-G
(Edmaior.)
D30
ΩP
Rusch cum Ps-αγ Ps-Moz
C] eripe
Ps-G
(R F
I Edminor.),
libera
Clm343 Ps-R Ps-Med
13 de manu f. alienorum
Ps-G
(
plerique codd. et edd.
) D30 ΩP Rusch
cum Ps-R
] de man. f. alienigenarum
Ps-G,
de aquis multis
Clm343* (thet.) Ps-R
interl.|
hac repetitione detestabiliores iniquos reddit
os locutum est vanitatem ¦
interl.|
quia terrena sunt beatitudo
interl.|
quia terrena pro dextera habent
eorum dextera14* iniquitatis.
14 dextera
bis D30
ΩP] dextra
bis Rusch
Numérotation du verset
Ps. 143:12
XIII
Quorum filii sicut novelle15
15 novelle
Ps-G
(
Q
²
W
Φ
P
U G K
²
Ψ
B²
V D
²
edd.
)
D14 D30
Ω
P
V
Hi
Ω
Ed1455
Rusch Clementina cum Ps-R
] novella
Ps-G
interl.|
vel
novelle
stabilite
marg.|
QUORUM
FILII. Hic qui sint alieni et que illorum dextera iniquitatis et qualiter locuti sunt vanitatem exponit.
marg.|
AUGUSTINUS. Felicitatem eorum enumerat hec est dextera eroum hec est vanitas quam loquuntur dum hec dicunt beatitudinem.
marg.|
CASSIODORUS.
Quorum filii
. Vel mystice hec possunt intelligere ab illo loco. Et agit de erroribus malorum et heresibus heresiarcharum et pessimis cogitationibus ostendens eos esse hereticos de quibus etiam quedam ad litteram exponuntur sic. Quorum scilicet predictorum filii sunt sicut novelle plantationis in iuventute sua id est filii eorum sunt sicut novella plantatio. Qui non de apostolis fundati sed de perversitate novitatis. Post mala ipsorum nunc et bona accusat. FILII pravo dogmate generati qui non antiquis ritibus patrum viguerunt sed novis erroribus pullulaverunt.
plantationes16 :
16 plantationes
Ps-G
(
Q
²
W
Φ
P
U G
²
K V
1
D edd.
)
D14 D30 V
Hi
Ω Ω
P
Ed1455
Rusch Clementina
] plantationis
Clm343 Ps-G cum Ps-R
, + stabilitae
Clm343* (thet.) Ps-R Ps-Med
interl.|
vel
plantationis
in17 iuventute sua.
17 in] a
Clm343 (pseud.) Ps-R Ps-Med
Numérotation du verset
Ps. 143:XIV
Filie eorum composite ¦ circumornate ut similitudo templi.
Numérotation du verset
Ps. 143:13
XV
interl.|
vel :
cellaria
a
a Ps-α
eorum plena ¦ eructantia ex hoc in illud.
Numérotation du verset
Ps. 143:XVI
Oves eorum fetose abundantes in egressibus suis18 ¦
18 egressibus] itineribus
Clm343 (pseud.)
marg.|
FILIE que non habent vires constantie.
Composite
: non natura pulchre sed ab hominibus ;
composite
he filie sunt cogitationes vel predicationes eorum que non habent veram Ecclesiam sed similitudinem.
Promptuaria
: corda diversis rebus facta, unde pessimas eructuationes exalant que fetent.
Numérotation du verset
Ps. 143:14
boves eorum crasse19.
19 crasse
Ps-G
(
plerique codd. et edd.
)
D30
ΩP
Rusch
] crassi
Ps-G
(M* ΦRGV)
cum Ps-R
Numérotation du verset
Ps. 143:XVII
neque clamor in plateis eorum.
interl.|
nullus tumultus sed pax quieta
Numérotation du verset
Ps. 143:15
XVIII
populum cui hec sunt ¦ beatus populus
interl.|
quid tu David dicis
cuius20 Dominus
20 cuius
Ps-G Ps-α Ps-γ Ps-δ Ps-Moz cum LXX (+Sedulius)
] + est
Ps-G (D) Clm343* (theta.) Ps-R Ps-Med; cf. LXXX (cod. S)
Deus eius21.
21 eius] eorum
Clm343 (pseud.)
marg.|
EX
HOC
IN
ILLUD instabiles quia non habent radicem veritatis.
Oves
ad litteram quia vult eos ostendere caducis rebus herere. Quasi diceret peculium eorum fetosum cum ipsi fide steriles unde mystice discipuli eorum he oves sunt fetose quia ipsi alios plures in errore generant.
In egressibus
non in ingressibus quia totum bonum quod habere videntur ab eis egreditur cito perituris.
Boves
non labore macri sed otio pingues ut his qui affluunt divitiis cum ipsi sint a veritate ieiuni. Vel mystice boves magistri terrenis affluunt.
Maceria
que de solis saxis in hortis vel vineis sed nec ipsa ruit illis adeo prosperi. Nec
transitus
nec
clamor
turbidus interrumpit quietem eorum. Vel mystice maceria ars philosophorum que non potest destrui ut transeant iusti nec clamor Dei qui in angusta via que ducit ad vitam est in plateis eorum id est in lata via eorum que ducit ad mortem.
beatum dixerunt
. Non inde reprehendit quia his abundant sed quia pro dextera habent id est pro beatitudine et hec est vanitas quam locuti sunt his et Abraham et Isaac et Iacob abundavit felicitas est sinistra id est temporalis mortalis.