Psalmus 23

Numérotation du verset Ps. 23,1 

¶Psalmus David1 in2 prima sabbati3.
¶Codd. : (Ps.23)  D14 D30 ΩM (158vb-159rb) ΩS (261vb) ΩX (224rb) P15205 (38[bis]ra-39ra) P1076 Δ  ( ω 1 ) Rusch Ps-G , def. C
1 Psalmus David Ω X] inv. Φ M U K D, Psalmus Amiatinus |
2 in V ΩS ΩX Rusch Ed1530 ] om. D14 D30 Ps-G |
3 Psalmus... sabbati ΩSX P15205 P15205 ² D14 D30 Ps-G ] om . ΩM P10489 Δ, prima sabbati psalmus David inv. Clementina, prima sabbati] prima die ΦV, om. W, + prophetia vocationum gentium et perfectio eorum D30 |
Numérotation du verset Ps. 23,I 

Domini est terra et plenitudo eius ¦
orbis terrarum et4 universi qui habitant in eo5. 6
4 et] ÷ et universi : D14 R I² ΦGV K |
5 in eo Cor2 (moderni) D14² (in ras. ut vid.) Δ Ω Rusch Ps-G ] in ea Cor2 (anti. habent ubique EA, EAM EAM et hebr. similiter [...] sed grecus ubique habet feminimum sicut latinum, et tunc fit relatio ad hoc nomen TERRA ) L ΦRGVP² cum Ps-R |
6 <divisio> terra… eius  ¦ … terrarum D14 D30 ΩX P15205 Δ] terra… eius ’… terrarum ’ ΩM ; terra ¦… eius… terrarum  ¦ ΩS |
Numérotation du verset Ps. 23,2 II

Quia7 ipse
7 Quia] om. L* cum LXX Ps-R
super maria
fundavit
eum8 ¦
8 eum Cor2 (moderni) ΦP* Ψ plerique codd. et edd. Hi D30 Ω P15205 P10489 Ps-G ] eam Cor2 (anti. hebr. grecus ubique habet feminimum sicut latinum, et tunc fit relatio ad hoc nomen TERRA ) L ΦRGVP² U D14 Δ cum Ps-R
et super flumina preparavit eum9.
9 eum Cor2 (moderni) ΦR*P* Ψ plerique codd. et edd. D30 Δ Ω P15205 P10489 Ps-G ] eam Cor2 (anti. hebr. grecus ubique habet feminimum sicut latinum, et tunc fit relatio ad hoc nomen TERRA ) L 1 ΦR²GVP ² U D14 Ps-α Ps-γ Ps-η, illam Ps-R
Numérotation du verset Ps. 23,3 III

Quis
ascendet10 in montem Domini ¦
10 ascendet ΦP ΨB² V² D U D14 D30 Δ Ω P15205 P10489 Rusch Ed1530 Clementina ] ascendit Ps-G
aut quis stabit
in loco sancto eius ?
Numérotation du verset Ps. 23,4 IV

Innocens manibus
et mundo corde
qui non accepit
in vano
animam suam ¦
nec iuravit in dolo proximo suo. 11
11 <divisio> corde†... suam¦ D30 Δ etc. ] corde¦ ... suam’ D14, corde ¦… suam ΩX, corde¦ ... suam¦ Hi, corde ’… suam ’ ΩM
Numérotation du verset Ps. 23,5 V

Hic accipiet
benedictionem
a Domino ¦
et misericordiam
a Deo salutari12 suo. 13
12 salutari plerique codd. et edd. Hi D30 P10489 P15205 Δ  Ω Rusch cum Ps-R ] salvatore Ps-G (R) |
13 <divisio> Domino ¦ D30 ω 1 (sec. m.) |
Numérotation du verset Ps. 23,6 VI

Hec est
generatio
querentium14 eum15 ¦
14 querentium] requirentium F* L cum Ps-γ Ps-δ |
15 eum D30 etc. ] Dominum Hi (tantum), Deum P10489 |
querentium faciem Dei
Iacob16.
16 Iabob] + diapsalma Ps-G
Numérotation du verset Ps. 23,7 VII

Attollite17 portas
17 Attollite] Tollite L cum Ps-R, Diapsalma praem. D14
principes vestras
et elevamini
porte eternales ¦ et introibit rex glorie.18
18 <divisio> vestras†... eternales ¦ D14 D30 Ω Δ etc. ] vestras¦... eternales, Hi P15205; vestras… eternales¦ ΩS ΩX
Numérotation du verset Ps. 23,8 VIII

Quis est iste
rex glorie ?  ¦ Dominus fortis
et potens,
Dominus potens in prelio. 19
19 <divisio.> glorie ¦… potens ’ D30 ω 1 ] glorie¦… potens¦ ΩMS ; glorie¦… potens ω² ΩX ; glorie… potens¦ P15205
Numérotation du verset Ps. 23,9 IX

Attollite20
20 Attollite] Tollite I L cum Ps-R
portas principes vestras21 et elevamini porte eternales ¦
21 vestras] vestri L cum Ps-R
et introibit rex glorie. 22
22 <divisio> vestras†... eternales ¦ D14 D30 Ω ω1 etc. ] vestras¦... eternales, Hi P15205; vestras… eternales ¦ ω² ΩS ΩX
Numérotation du verset Ps. 23,10 X

Quis est iste
rex glorie ?  ¦
Dominus virtutum ipse est rex glorie23.
23 glorie] + diapsalma Ps-G

Psalmus 23

Numérotation du verset Ps. 23,1 
APsalmus David1 in2 prima sabbati3.
A ¶Codd. : (Ps.23)  Hi D14 D30 ΩM (158vb-159rb) ΩS (261vb) ΩX (224rb) P15205 (38[bis]ra-39ra) P1076 Δ  ( ω 1 ω² P10489 ) Rusch Ps-G , def. C
1 Psalmus David Ω X] inv. Φ M U K D, Psalmus Amiatinus
2 in V ΩS ΩX Rusch Ed1530 ] om. D14 D30 Ps-G
3 Psalmus... sabbati ΩSX P15205 P15205 ² D14 D30 Ps-G ] om . ΩM P10489 Δ, prima sabbati psalmus David inv. Clementina, prima sabbati] prima die ΦV, om. W, + prophetia vocationum gentium et perfectio eorum D30
interl.| De clarificatione Domini que prima sabbati facta est.
marg.| PSALMUS  DAVID. AUGUSTINUS. In prima sabbati mundus conditus. In eadem homo restauratus per resurrectionem Christi.
marg.| CASSIODORUS. Unde monet victorem cum triumpho suscipere.
Numérotation du verset Ps. 23,I 
Domini est terra et plenitudo eius ¦
interl.| CASSIODORUS. Ecclesia fructifera non parva et omnia quibus plena sed de toto orbe et de omnibus que in eo subdit
marg.| DOMINI  EST  TERRA. Primo dicit totum orbem esse Dei ut sicut nullus ab eius imperio ita nec a fide eius sit alienus. Vel ad litteram mundus et eius omnes incole sunt Domini quia statuit ne obruatur mari vel fluminibus sed quis in monte eius nisi innocens.
orbis terrarum et4 universi qui habitant in eo5. 6
4 et] ÷ et universi : D14 R I² ΦGV K
5 in eo Cor2 (moderni) D14² (in ras. ut vid.) Δ Ω Rusch Ps-G ] in ea Cor2 (anti. habent ubique ea, eam eam et hebr. similiter [...] sed grecus ubique habet feminimum sicut latinum, et tunc fit relatio ad hoc nomen   terra ) L ΦRGVP² cum Ps-R
6 <divisio> terra… eius  ¦ … terrarum D14 D30 ΩX P15205 Δ] terra… eius ’… terrarum ’ ΩM ; terra ¦… eius… terrarum  ¦ ΩS
interl.| AUGUSTINUS. dum clarificatus Dominus in fidem annuntiatur omnium gentium et totus orbis fit Ecclesia eius.
Numérotation du verset Ps. 23,2 
II
Quia7 ipse
7 Quia] om. L* cum LXX Ps-R
interl.| merito Domini
super maria
interl.| AUGUSTINUS. super omnes fluctus seculi ut eos superet
fundavit
interl.| firmissime
eum8 ¦
8 eum Cor2 (moderni) ΦP* Ψ plerique codd. et edd. Hi D30 Ω P15205 P10489 Ps-G ] eam Cor2 (anti. hebr. grecus ubique habet feminimum sicut latinum, et tunc fit relatio ad hoc nomen terra ) L ΦRGVP² U D14 Δ cum Ps-R
interl.| vel eam
et super flumina preparavit eum9.
9 eum Cor2 (moderni) ΦR*P* Ψ plerique codd. et edd. D30 Δ Ω P15205 P10489 Ps-G ] eam Cor2 (anti. hebr. grecus ubique habet feminimum sicut latinum, et tunc fit relatio ad hoc nomen terra ) L 1 ΦR²GVP ² U D14 Ps-α Ps-γ Ps-η, illam Ps-R
marg.| ET  SUPER  FLUMINA. AUGUSTINUS. Ut flumina in mare ita cupidi labuntur in seculum et hos etiam superat Ecclesia que victis cupiditatibus ad immortalitatem paratur.
Numérotation du verset Ps. 23,3 
III
Quis
interl.| CASSIODORUS. quasi magno nisu opus est
interl.| CASSIODORUS. orbis est Domini non tamen nisi innocens ibi est
ascendet10 in montem Domini ¦
10 ascendet ΦP ΨB² V² D U D14 D30 Δ Ω P15205 P10489 Rusch Ed1530 Clementina ] ascendit Ps-G
interl.| AUGUSTINUS. in altam iustitiam Domini
marg.| QUIS  ASCENDIT. Determinat quibus virtutibus prediti sunt in Ecclesia.
aut quis stabit
interl.| AUGUSTINUS. permanebit in eo quo ascendit
interl.| post ascensum
marg.| QUIS  STABIT. HIERONYMUS. Multi enim ascendunt qui non permanent.
in loco sancto eius ?
interl.| preparato super maria et flumina
Numérotation du verset Ps. 23,4 
IV
Innocens manibus
interl.| AUGUSTINUS. operibus
marg.| INNOCENS. Ad proximum manu et corde. Et qui sibi innocens. HIERONYMUS. Hic est qui non accepit in vanum animam. Et qui innocens in verbis et hoc est nec iuravit in Deo hic talis ascendit quod quidem est ei a Domino hic accipiet bene et hi non pauci sed generatio et non nisi querant Deum non pro favore Deum sed ita quod faciem id est presentiam et cognitionem desiderent.
et mundo corde
interl.| AUGUSTINUS. mundus in cogitationibus
qui non accepit
interl.| caducis
interl.| non acceptabilem habuit
in vano
interl.| peccato
animam suam ¦
interl.| sensualem
marg.| QUI  NON  ACCEPIT etc. AUGUSTINUS. HIERONYMUS. Id est qui non deputavit animam rebus non permanentibus sed eam lentiens immortalem eterna desiderabit et ideo non iuravit in dolo.
marg.| AUGUSTINUS. sicut simplicia et non fallentia sunt eterna ita se prebuit proximo nihil promittit unde decipiat. Nedum peius faceret permittit iuramenta simplicia et dolosa prohibet.
marg.| IN  VANO. HIERONYMUS. I<d est> qui nullis eam fecibus peccaminum post baptismum maculavit
nec iuravit in dolo proximo suo. 11
11 <divisio> corde†... suam¦ D30 Δ etc. ] corde¦ ... suam’ D14, corde ¦… suam ΩX, corde¦ ... suam¦ Hi, corde ’… suam ’ ΩM
interl.| CASSIODORUS. in dolo iurat qui aliter facturus est quam promittit cum pariurium sit nequiter decipere credentem
Numérotation du verset Ps. 23,5 
V
Hic accipiet
interl.| CASSIODORUS. inde hec premia vel illa
interl.| id est per benedictionem Domini acceptam ascendet etc.
benedictionem
interl.| predicta bona
a Domino ¦
interl.| non a se
et misericordiam
interl.| CASSIODORUS. et benedictio per misericordiam non per merita quia prius peccata dimittit
a Deo salutari12 suo. 13
12 salutari plerique codd. et edd. Hi D30 P10489 P15205 Δ  Ω Rusch cum Ps-R ] salvatore Ps-G (R)
13 <divisio> Domino ¦ D30 ω 1 (sec. m.)
Numérotation du verset Ps. 23,6 
VI
Hec est
interl.| ne putes predicta de solo Christo quia talis est generatio
generatio
interl.| baptismo renata
interl.| sic enim per misericordiam in baptismo nascuntur qui querunt eum
querentium14 eum15 ¦
14 querentium] requirentium F* L cum Ps-γ Ps-δ
15 eum D30 etc. ] Dominum Hi (tantum), Deum P10489
interl.| communiter
querentium faciem Dei
interl.| qui ferventiores aliis volunt preponi ut eis primatum det
Iacob16.
16 Iabob] + diapsalma Ps-G
interl.| cui posterius nato dedit primatum sicut Iacob fecit
interl.| ergo
Numérotation du verset Ps. 23,7 
VII
Attollite17 portas
17 Attollite] Tollite L cum Ps-R, Diapsalma praem. D14
interl.| id est opera per que Deus intrat
marg.| ATTOLLITE. Diapsalmus christiana religione declarata superstitiosos a pravitate avocat ut patefactis cordibus Christum admittant.
marg.| ATTOLLITE etc. AUGUSTINUS. O principes tenebrarum quicumque primatum in hominibus queritis auferte ne vel impediant aditus quos statuistis cupiditatis et timoris.
marg.| AUGUSTINUS. Angeli preeuntes ad infernum dicunt. Auferte potestatem vestram. Et in ascensione porte eternales que hactenus eratis clause hec David persona angelorum sibi assumpta.
marg.| CASSIODORUS. Attollite auferte. PORTAS mortis que a principe diabolo posite sunt.
principes vestras
interl.| genus electum regale sacerdotium
et elevamini
interl.| exaltamini in cordibus hominum. AUGUSTINUS. aditus eterne vite renuntiationis a seculo et conversionis ad Deum
porte eternales ¦ et introibit rex glorie.18
18 <divisio> vestras†... eternales ¦ D14 D30 Ω Δ etc. ] vestras¦... eternales, Hi P15205; vestras… eternales¦ ΩS ΩX
interl.| id est Christus
interl.| in quo sine superbia gloriemur
marg.| ET  ELEVAMINI contra portas mortis.  PORTE  ETERNALES omnis gratia que veniente Christo data est.
Numérotation du verset Ps. 23,8 
VIII
Quis est iste
interl.| AUGUSTINUS. pavet admirans mortalis natura et querit quis est
marg.| QUIS  EST. Interrogat propheta ad convincendam Iudeorum perfidiam et ut amplius cum commendando alios invitet.
rex glorie ?  ¦ Dominus fortis
interl.| in rebus. AUGUSTINUS. quem infirmum et oppressum putastis
marg.| DOMINUS  FORTIS per virtutes describitur quasi proprio nomine.
marg.| FORTIS. AUGUSTINUS. et si cum gladiis cepistis.
et potens,
POTENS et si Pilato tradidistis
Dominus potens in prelio. 19
19 <divisio.> glorie ¦… potens ’ D30 ω 1 ] glorie¦… potens¦ ΩMS ; glorie¦… potens ω² ΩX ; glorie… potens¦ P15205
interl.| AUGUSTINUS. ubi contra mortem pugnavit
interl.| contra diabolum
marg.| POTENS  IN  PRELIO ne in pugna vos superasse putetis.
Numérotation du verset Ps. 23,9 
IX
Attollite20
20 Attollite] Tollite I L cum Ps-R
interl.| AUGUSTINUS. hinc iam itur in celum exclamat iterum propheta tollite etiam celestes principes portas quas habetis in animis hominum qui adorant militiam celi
portas principes vestras21 et elevamini porte eternales ¦
21 vestras] vestri L cum Ps-R
marg.| VIRTUTES. HIERONYMUS. AUGUSTINUS. Ministre precedentes Christum in ascensione ad alias celestes clamant ut viam Domino venienti aperient que novo mysterio carne induti stupefacte querunt quis est ?
marg.| ATTOLLITE  PORTAS  PRINCIPES  VESTRAS. CASSIODORUS. Congeminatio ut amplius determinet quis sit rex glorie et non per singula ut prius dicendo fortis et potens sed breviter totum respondet Dominus virtutum id est angelorum.
interl.| AUGUSTINUS. porte eterne iustitie et caritatis et castitatis per quas unum verum Deum diligat
et introibit rex glorie. 22
22 <divisio> vestras†... eternales ¦ D14 D30 Ω ω1 etc. ] vestras¦... eternales, Hi P15205; vestras… eternales ¦ ω² ΩS ΩX
interl.| AUGUSTINUS. ut ad dexteram Patris interpellet pro nobis
interl.| ad mentem
Numérotation du verset Ps. 23,10 
X
Quis est iste
interl.| AUGUSTINUS. Et princeps huius aeris, miratur et querit quis est ?|a
a Augustinus Hipponensis , Enarrationes in Psalmos (Ps. 23, 10), CCSL 38, p. 137.1-2 : « Quid et tu princeps potestatis aeris huius miraris et quaeris :   Quis est iste rex gloriae ? ».
rex glorie ?  ¦
interl.| AUGUSTINUS. Etiam supra te glorificato corpore, pergit ille temptatus super omnes angelos, tendit ille ab angelo prevaricatore temptatus.
Dominus virtutum ipse est rex glorie23.
23 glorie] + diapsalma Ps-G
interl.| AUGUSTINUS. Celestium vel terrenorum
marg.| VIRTUTUM. HIERONYMUS. In hebreo sabaoth quod interpretatur exercituum vel militiarum vel virtutum.



Comment citer cette page ?
Martin Morard et alii, ed., Glossa ordinaria cum Biblia latina (Ps. Psalmus 23), in : Sacra Pagina, IRHT-CNRS, 2024. Consultation du 21/04/2024. (Permalink : https://gloss-e.irht.cnrs.fr/php/editions_chapitre.php?id=liber&numLivre=26&chapitre=26_23)

Notes :